೧೩. ಸಮಣಕಪ್ಪನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೨೫. ಸಮಣಕಪ್ಪಾತಿ ಸಮಣವೋಹಾರಾ. ಭವನ್ತಿ, ಅಹೇಸುನ್ತಿ ವಾ ಭೂತಾ, ವತ್ತಮಾನೇ, ಭೂತೇ ವಾ ತಪ್ಪಚ್ಚಯೋ. ವಿರುಳ್ಹಮೂಲಾದಿಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಡ್ಢಮಾನಕಾನಂ, ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಮಹನ್ತಭಾವಂ ಪತ್ತಾನಞ್ಚ ರುಕ್ಖಲತಾದಿಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಭೂತಾನಂ ಗಾಮೋ, ಭೂತಾ ಏವ ವಾ ಗಾಮೋ ಸಮೂಹೋ ಭೂತಗಾಮೋ. ತಸ್ಸ ಸಮಾರಮ್ಭೋ ಛೇದನಫಾಲನಾದಿ, ತಸ್ಮಿಂ. ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಭುಮ್ಮಂ, ತಂಹೇತು ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕತಕಪ್ಪಿಯಂ ಸಮಣಕಪ್ಪಿಯಂ ಭವೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ಥ ಕತಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಯಸ್ಸಾತಿ ಬಹುಬ್ಬೀಹಿ. ಕೇನಾತಿ ಆಹ ‘‘ನಖೇನಾ’’ತಿಆದಿ.

೧೨೬. ಇದಾನಿ ಯಸ್ಸ ಸಮಾರಮ್ಭೋ, ತಂ ಭೂತಗಾಮಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸ ಮೂಲಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ಸೋತಿ ಭೂತಗಾಮೋ. ಭವಿತುಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತುಂ ಪಯೋಜೇತೀತಿ ಕಾರಿತನ್ತಾ ತಪ್ಪಚ್ಚಯೋ, ಪಭಾವಿತೋ ಉಪ್ಪಾದಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಪಭವನಂ ಪಭವೋ, ಉಪ್ಪತ್ತಿ, ಸೋವ ಪಭವೋ, ಪಭಾವಂ ಕರೋತೀತಿ ನಾಮಧಾತುತೋ ಕತ್ತರಿ ತಪ್ಪಚ್ಚಯೋ, ಪಭಾವಿತೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮೂಲಞ್ಚ ಖನ್ಧೋ ಚ ಬೀಜಞ್ಚ ಅಗ್ಗಞ್ಚ ಫಳು ಚ ಮೂಲ…ಪೇ… ಫಳೂನಿ. ಫಳು ನಾಮ ಪಬ್ಬಂ. ತಾನಿಯೇವ ಬೀಜಾನಿ, ತೇಹಿ ಪಭಾವಿತೋ ಉಪ್ಪಾದಿತೋ, ಅಥ ವಾ ತೇಹಿ ಅವಧಿಭೂತೇಹಿ, ಕಾರಣಭೂತೇಹಿ ವಾ ಪಭಾವಿತೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋತಿ ಕಮೇನ ವಿಕಪ್ಪದ್ವಯೇ ಸಮಾಸದ್ವಯಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಮೂಲಬೀಜಂ ನಾಮ ಹಲಿದ್ದಿಸಿಙ್ಗಿವೇರಾದಿ.

ಖನ್ಧಬೀಜಂ ನಾಮ ಅಸ್ಸತ್ಥನಿಗ್ರೋಧಾದಿ. ಬೀಜಬೀಜಂ ನಾಮ ಪುಬ್ಬಣ್ಣಾಪರಣ್ಣಾದಿ. ಅಗ್ಗಬೀಜಂ ನಾಮ ಹಿರಿವೇರಾದಿ. ಫಳುಬೀಜಂ ನಾಮ ಉಚ್ಛುನಳಾದಿ. ತತ್ಥ ಮೂಲಬೀಜಾದೀನಿ ಪಞ್ಚ ಬೀಜಗಾಮೋ. ತನ್ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ರುಕ್ಖಲತಾದಿ ಭೂತಗಾಮೋ.

ಇದಾನಿ ತೇಸು ಬೀಜಗಾಮಸಮಾರಮ್ಭೇ ದುಕ್ಕಟಂ ದಸ್ಸೇತಿ ಅಪರದ್ಧೇನ. ಭೂತಗಾಮವಿಯೋಜಿತಂ ಬೀಜಂ ಆರಮ್ಭೇ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಭೂತಗಾಮತೋ ವಿಯೋಜಿತನ್ತಿ ತಪ್ಪುರಿಸೋ. ಬೀಜನ್ತಿ ಭೂಮಿಯಂ ರೋಪಿತಮರೋಪಿತಮ್ಪಿ ನಿಗ್ಗತವಿದತ್ಥಿಮತ್ತಪತ್ತವಟ್ಟಿಪಿ ಮೂಲಬೀಜಾನಿ. ‘‘ಆರಮ್ಭೇ’’ತಿ ಕಿತಕಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಯೋಗೇ ಅವುತ್ತೇ ಕಮ್ಮನಿ ಛಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ವಿಕಪ್ಪೇನ ಉಭಯತ್ಥ ದುತಿಯಾ. ಆರಮ್ಭೇತಿ ಸಮಾರಮ್ಭೇ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಇಮಂ ಪುಪ್ಫಂ ಫಲಂ ವಾ ಜಾನ, ಇಮಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಕಪ್ಪಿಯವಚನೇನ ಭೂತಗಾಮತೋ ವಿಯೋಜಿತಂ ಬೀಜಜಾತಂ ಬೀಜಗಾಮಪರಿಮೋಚನತ್ಥಂ ಪುನ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಭಬ್ಬಂ. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಹಿ ಸಮಣಕಪ್ಪೇಹಿ ಫಲಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಅಗ್ಗಿಪರಿಜಿತಂ ಸತ್ಥಪರಿಜಿತಂ ನಖಪರಿಜಿತಂ ಅಬೀಜಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಬೀಜಞ್ಞೇವ ಪಞ್ಚಮ’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ. ೨೫೦) ವುತ್ತೇಸು ಪಞ್ಚಸು ನಖಪರಿಜಿತಾದೀನಿ ತೀಣಿ ದಸ್ಸಿತಾನಿ.

೧೨೭. ಇದಾನಿ ಅವಸಿಟ್ಠಾನಿ ದ್ವೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನಿಬ್ಬತ್ತಬೀಜ’’ನ್ತಿಆದಿಕಂ ಪಠಮದ್ಧಂ ಆಹ. ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತಬೀಜನ್ತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತನಿಯನ್ತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ, ನಿಪುಬ್ಬ ವತು ವತ್ತನೇತಿಮಸ್ಮಾ ತಪ್ಪಚ್ಚಯೋ, ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಬೀಜಂ ಯಸ್ಸ ತಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಬೀಜಂ, ಬೀಜಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ವಿಸುಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಅಮ್ಬಪನಸಾದಿ. ನೋಬೀಜಂ ನಾಮ ತರುಣಮ್ಬಫಲಾದಿ. ಇದಾನಿ ಬೀಜಗಾಮಭೂತಗಾಮೇಸು ಕಪ್ಪಿಯಕರಣಪ್ಪಕಾರಾದಿವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಕಟಾಹಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಕಟಾಹೇನ ಬದ್ಧಂ ಬೀಜಂ ಯೇಸನ್ತಿ ಬಾಹಿರತ್ಥೋ.

೧೨೮. ಭಾಜನೇ ಭೂಮಿಯಮ್ಪಿ ವಾ ಏಕಾಬದ್ಧೇಸು ಬೀಜೇಸು ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಚ ಕಪ್ಪಿಯೇ ಕತೇತಿ ಯೋಜನಾ. ಬೀಜೇಸೂತಿ ಬೀಜಗಾಮಭೂತಗಾಮೇಸು. ಭೂತಗಾಮೋಪಿ ಹಿ ಇಧ ‘‘ಬೀಜ’’ನ್ತಿ ರುಳ್ಹೀವಸೇನ ವುಚ್ಚತಿ.

೧೨೯. ನಿಕ್ಖಿತ್ತೇತಿ ಠಪಿತೇ. ಕಪ್ಪಿಯಂ ಪುನ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಜಾತಮೂಲಪಣ್ಣಭಾವತೋ ಭೂತಗಾಮತ್ತಾ ಭೂತಗಾಮತೋ ಪರಿಮೋಚಿತಂ ಬೀಜಗಾಮಪರಿಮೋಚನತ್ಥಂ ಪುನ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾರೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಭೂತಗಾಮೋ ಹಿ ಸೋ ತದಾ’’ತಿ. ಹಿ-ಸದ್ದೋ ಹೇತುಮ್ಹಿ. ತದಾತಿ ಮೂಲೇ ಚ ಪಣ್ಣೇ ಚ ಜಾತಕಾಲೇ ಸಚೇ ಮೂಲಮತ್ತಂ ಸಞ್ಜಾಯತಿ, ಉಪರಿಭಾಗೇ ಸಚೇ ಅಙ್ಕುರೋ ಜಾಯತಿ, ಹೇಟ್ಠಾಭಾಗೇ ಛಿನ್ದಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಮೂಲಮತ್ತೇಸು ವಾ ಪನ ಪಣ್ಣಮತ್ತೇಸು ವಾ ನಿಗ್ಗತೇಸು ಸಚೇಪಿ ರತನಪ್ಪಮಾಣಾಪಿ ಸಾಖಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ, ಬೀಜಗಾಮಸಙ್ಗಹಿತಾ ಹೋನ್ತಿ.

೧೩೦. ಉದಕಸಮ್ಭವೋ ಸೇವಾಲೋ ಚ ಚೇತಿಯಾದೀಸು ಸೇವಾಲೋ ಚ ಭೂತಗಾಮೋವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಪಾಕಾರಾದಿಗ್ಗಹಣಂ. ಯದಿ ದ್ವೇ ತೀಣಿ ಪಣ್ಣಾನಿ ನ ಜಾಯನ್ತಿ, ಅಗ್ಗಬೀಜಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಸುಕ್ಖೋ ಪನ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತಬ್ಬೋ. ಮೂಲಪಣ್ಣೇ ವಿನಿಗ್ಗತೇ ಬೀಜೋಪಿ ಭೂತಗಾಮೋವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪಣ್ಣೇತಿ ಇಮಿನಾ ಅಙ್ಕುರಮತ್ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ.

೧೩೧. ಘಟಾದಿಪಿಟ್ಠೇ ಸೇವಾಲೋ ಚ ಅಹಿಛತ್ತಕಮಕುಳಞ್ಚ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸೇವ ವತ್ಥೂನೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪಿಟ್ಠೇತಿ ಇಮಿನಾ ಅನ್ತೋ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಫುಲ್ಲನ್ತಿ ಫುಲ್ಲಿತಂ ಅಹಿಛತ್ತಕಂ. ಅಬ್ಯವಹಾರಿಕನ್ತಿ ಆಪತ್ತಿವೋಹಾರಯೋಗ್ಗಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೩೨. ಅಲ್ಲರುಕ್ಖೇ ಲಾಖಾನಿಯ್ಯಾಸಛತ್ತಾನಿ ವಿಕೋಪಿಯ ಗಣ್ಹತೋ ತತ್ಥ ಅಕ್ಖರಂ ಛಿನ್ದತೋ ವಾಪಿ ಪಾಚಿತ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ಥಾತಿ ಅಲ್ಲರುಕ್ಖೇ. ‘‘ವಿಕೋಪಯ’’ನ್ತಿ ಪೋತ್ಥಕೇಸು ಪಾಠೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಅಪಾಠೋ ಪಠಮನ್ತತಾಯ ಕಾರಣಾಭಾವತೋ. ‘‘ವಿಕೋಪಿಯಾ’’ತಿ ಪನ ಪಾಠೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ವಿಕೋಪಿಯಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅವಿಕೋಪೇತ್ವಾ ಗಹಣೇ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ.

೧೩೩. ದಾರುಮಕ್ಕಟಕಾದಿನಾತಿ ಆಣಿಂ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ದಾರುಯನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ಕಣ್ಟಕಂ ಓಲಮ್ಬೇನ್ತಿ, ಏತಂ ದಾರುಮಕ್ಕಟಕಂ ನಾಮ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಕಣ್ಟಕಬನ್ಧನಾದೀನಂ ಗಹಣಂ. ತಿಣಾದಿಂ ಛಿನ್ದಿತುಂ, ಗಣ್ಠಿಕಂ ಕಾತುಞ್ಚ ನ ಕಪ್ಪತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಛಿನ್ದಿತುನ್ತಿ ಛಿನ್ದನಂ.

೧೩೪. ಭೂತಗಾಮಂ ವಾತಿ ಭೂತಗಾಮಂ ವಾ. ಬೀಜಂ ವಾತಿ ಬೀಜಗಾಮಂ ವಾ. ‘‘ಛಿನ್ದ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಾ-ಸದ್ದೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ಪಚ ವಾತಿ ಪಚನಂ ಕರೋಹೀತಿ ವಾ. ‘‘ಪಟ’’ ಇತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಇಮಂ ರುಕ್ಖಂ ಛಿನ್ದಾಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪನ ಅವತ್ವಾ ‘‘ರುಕ್ಖಂ ಛಿನ್ದಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

೧೩೫. ಇಮನ್ತಿ ಏತಂ ರುಕ್ಖಾದಿಂ. ಇಮಂ ಸೋಧೇಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿ-ಸದ್ದಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ಥೋ ವತ್ತಬ್ಬೋತಿ.

ಸಮಣಕಪ್ಪನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.