೧೫. ಉಪಜ್ಝಾಚರಿಯವತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೪೫. ಉಪಜ್ಝಾಚರಿಯೇತಿ ಏತ್ಥ (ಮಹಾವ. ೬೪, ೬೭, ೭೪, ೭೮-೭೯; ಚೂಳವ. ೩೭೫, ೩೭೭; ೩೭೯-೩೮೨; ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೬೪, ೬೭, ೭೫, ೭೬, ೭೭) ಆಚರಿಯೋ ನಾಮ ನಿಸ್ಸಯಾಚರಿಯೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಚರಿಯೋ ಉಪಸಮ್ಪದಾಚರಿಯೋ ಧಮ್ಮಾಚರಿಯೋತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ. ಏತೇಸು ಹಿ ನಿಸ್ಸಯನ್ತೇವಾಸಿಕೇನ ಯಾವ ಆಚರಿಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸತಿ, ತಾವ ಸಬ್ಬಮಾಚರಿಯವತ್ತಂ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಉಪಸಮ್ಪದಾಧಮ್ಮನ್ತೇವಾಸಿಕೇಹಿ ಪನ ನಿಸ್ಸಯಮುತ್ತಕೇಹಿಪಿ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಚೀವರರಜನಂ, ತಾವ ವತ್ತಂ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪತ್ತದಾನಾದಿಮ್ಹಿ ಪನ ಏತೇಸಂ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಏತೇಸು ಚ ಪಬ್ಬಜ್ಜನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಚ ಉಪಸಮ್ಪದನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಚ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಯಾವಜೀವಂ ಭಾರೋ, ನಿಸ್ಸಯನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಚ ಧಮ್ಮನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಚ ಯಾವ ಸಮೀಪೇ ವಸತಿ, ತಾವದೇವ. ಸುಟ್ಠು ಪಿಯಸೀಲೋ ಸುಪೇಸಲೋ, ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ದನ್ತಕಟ್ಠಂ ದೇನ್ತೇನ ಏಕಂಸಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕರಿತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಮಜ್ಝಿಮಂ ಖುದ್ದಕನ್ತಿ ತೀಣಿ ದನ್ತಕಟ್ಠಾನಿ ಉಪನೇತಬ್ಬಾನಿ. ತೇಸು ಯಂ ತೀಣಿ ದಿವಸಾನಿ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಚತುತ್ಥದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಾದಿಸಂಯೇವ ಸಮ್ಮಾ ಉಭೋಹಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ದಾತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಯಥಾಲದ್ಧಂ ಉಪನೇತಬ್ಬಂ. ತೋಯನ್ತಿ ಸೀತಞ್ಚ ಉಣ್ಹಞ್ಚ ಉದಕಂ ಉಪನೇತ್ವಾ ಯಂ ತೀಣಿ ದಿವಸಾನಿ ವಳಞ್ಜೇತಿ, ಚತುತ್ಥದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಾದಿಸಂ ಉಪನೇತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ದ್ವೇಪಿ ವಳಞ್ಜೇತಿ, ದುವಿಧಮ್ಪಿ ಉಪನೇತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಯಾಗು ಹೋತಿ, ಭಾಜನಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಉಪನೇತಬ್ಬಂ.

೧೪೬. ಪತ್ತೇ ವತ್ತಂ ಚರೇತಿ ‘‘ಯಾಗುಂ ಪೀತಸ್ಸ ಉದಕಂ ದತ್ವಾ ಭಾಜನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನೀಚಂ ಕತ್ವಾ ಸಾಧುಕಂ ಅಪರಿಘಂಸನ್ತೇನ ಧೋವಿತ್ವಾ ಪಟಿಸಾಮೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೬೬, ೭೮; ಚೂಳವ. ೩೭೬, ೩೮೦) ವುತ್ತಂ ಪತ್ತೇ ವತ್ತಂ ಚರೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಗಾಮಪ್ಪವೇಸೇ ವತ್ತಂ ಚರೇತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ‘‘ಸಚೇ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ವಾ ಆಚರಿಯೋ ವಾ ಗಾಮಂ ಪವಿಸಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ನಿವಾಸನಂ ದಾತಬ್ಬಂ, ಪಟಿನಿವಾಸನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ದಾತಬ್ಬಂ, ಸಗುಣಂ ಕತ್ವಾ ಸಙ್ಘಾಟಿಯೋ ದಾತಬ್ಬಾ, ಧೋವಿತ್ವಾ ಪತ್ತೋ ಸೋದಕೋ ದಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೬೬, ೭೮; ಚೂಳವ. ೩೭೬, ೩೮೦) ಇದಂ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನೇ ವತ್ತಂ ನಾಮ. ‘‘ಸಚೇ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ವಾ ಆಚರಿಯೋ ವಾ ಪಚ್ಛಾಸಮಣಂ ಆಕಙ್ಖತಿ, ತಿಮಣ್ಡಲಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತೇನ ಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಸಗುಣಂ ಕತ್ವಾ ಸಙ್ಘಾಟಿಯೋ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಗಣ್ಠಿಕಂ ಪಟಿಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಧೋವಿತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ವಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ವಾ ಪಚ್ಛಾಸಮಣೇನ ಹೋತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ. ೬೬, ೭೮; ಚೂಳವ. ೩೭೬, ೩೮೦) ನಯೇನ ವುತ್ತಂ ಗಮನೇ ವತ್ತಂ ನಾಮ. ‘‘ನಿವತ್ತನ್ತೇನ ಪಠಮತರಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ. ೬೬, ೭೮; ಚೂಳವ. ೩೭೬, ೩೮೦) ನಯೇನ ವುತ್ತಂ ಆಗಮೇ ವತ್ತಂ ನಾಮ. ‘‘ಉಪಜ್ಝಾಯಮ್ಹಿ ವುಟ್ಠಿತೇ ಆಸನಂ ಉದ್ಧರಿತಬ್ಬಂ, ಪಾದೋದಕಂ ಪಾದಪೀಠಂ ಪಾದಕಥಲಿಕಂ ಪಟಿಸಾಮೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೬೬, ೭೮; ಚೂಳವ. ೩೭೬, ೩೮೦) ಏವಂ ವುತ್ತಂ ಆಸನಾದೀಸು ವತ್ತಂ ನಾಮ. ಉಪಾಹನಾಯ ವತ್ತಂ ನಾಮ ‘‘ಉಪಾಹನಾ ಪುಞ್ಛಿತಬ್ಬಾ, ಉಪಾಹನಾ ಪುಞ್ಛನ್ತೇನ ಪಠಮಂ ಸುಕ್ಖೇನ ಚೋಳಕೇನ ಪುಞ್ಛಿತಬ್ಬಾ, ಪಚ್ಛಾ ಅಲ್ಲೇನಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಚೂಳವ. ೩೫೭, ೩೫೯) ವುತ್ತಂ. ಚೀವರೇ ವತ್ತಂ ನಾಮ ‘‘ಸಚೇ ಚೀವರಂ ಸಿನ್ನಂ ಹೋತಿ, ಮುಹುತ್ತಂ ಉಣ್ಹೇ ಓತಾಪೇತಬ್ಬಂ, ನ ಚ ಉಣ್ಹೇ ಚೀವರಂ ನಿದಹಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ. ೬೬, ೭೮; ಚೂಳವ. ೩೭೬, ೩೮೦) ವುತ್ತಂ.

೧೪೭. ಪರಿಭೋಜನೀಯಪಾನೀಯ-ವಚ್ಚಪ್ಪಸ್ಸಾವಠಾನಿಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇ ಪಾನೀಯಂ ನ ಹೋತಿ, ಪಾನೀಯಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಪರಿಭೋಜನೀಯಂ ನ ಹೋತಿ, ಪರಿಭೋಜನೀಯಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ವಚ್ಚಕುಟಿ ಉಕ್ಲಾಪಾ ಹೋತಿ, ವಚ್ಚಕುಟಿ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತಬ್ಬಾ. ತಥಾ ಪಸ್ಸಾವಟ್ಠಾನೇ ಏವಂ ವತ್ತಂ ಚರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ವಿಹಾರಂ ಸೋಧೇನ್ತೇನ ಪಠಮಂ ಪತ್ತಚೀವರಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತಂ ವಿಹಾರಸೋಧನೇ ವತ್ತಂ ನಾಮ. ‘‘ಭೂಮತ್ಥರಣಂ ಓತಾಪೇತ್ವಾ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಪಪ್ಫೋಟೇತ್ವಾ ಅತಿಹರಿತ್ವಾ ಯಥಾಪಞ್ಞತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ. ೬೬, ೭೮; ಚೂಳವ. ೩೭೬, ೩೮೦) ವುತ್ತಂ ಪುನ ಪಞ್ಞಾಪನೇ ವತ್ತಂ ನಾಮ.

೧೪೮. ಇದಾನಿ ವಿಹಾರಂ ಸೋಧೇನ್ತೇನ ಏವಂ ಸೋಧೇತಬ್ಬನ್ತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನ ಪಪ್ಫೋಟೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ವಿಹಾರಂ ಸೋಧೇನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಭೂಮತ್ಥರಣಾದಿಸಯನಾಸನಂ ಪಟಿವಾತೇ ವಾ ಪಙ್ಗಣೇ ವಾ ಪಾನೀಯಸಾಮನ್ತಾ ವಾ ನ ಪಪ್ಫೋಟೇಯ್ಯಾತಿ. ಪಙ್ಗಣೇತಿ ಬಹೂನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೇ ಠಾನೇ.

೧೪೯. ನ್ಹಾನೇತಿ ‘‘ಸಚೇ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ನಹಾಯಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ನಹಾನಂ ಪಟಿಯಾದೇತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಸೀತೇನ ಅತ್ಥೋ ಹೋತಿ, ಸೀತಂ ಪಟಿಯಾದೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ. ೬೬; ಚೂಳವ. ೩೭೬) ವುತ್ತಂ ನಹಾನೇ ವತ್ತಂ ನಾಮ, ‘‘ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಗತ್ತತೋ ಉದಕಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ನಿವಾಸನಂ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ. ೬೬; ಚೂಳವ. ೩೭೬) ವುತ್ತಂ ನಹಾತಸ್ಸ ಕಾತಬ್ಬಂ ನಾಮ. ರಙ್ಗಪಾಕೇತಿ ‘‘ಸಚೇ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ರಜನಂ ಪಚಿತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ, ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇನ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇನ ಪಚಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೬೬, ೭೮; ಚೂಳವ. ೩೭೬, ೩೮೦) ವುತ್ತಂ. ಧೋವನೇತಿ ‘‘ಸಚೇ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಚೀವರಂ ಧೋವಿತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ, ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇನ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇನ ಧೋವಿತಬ್ಬಂ, ಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ ವಾ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೬೬, ೭೮; ಚೂಳವ. ೩೭೬, ೩೮೦) ವುತ್ತಂ. ಸಿಬ್ಬನೇತಿ ‘‘ಸಚೇ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ಆಚರಿಯೇನ ಚೀವರಂ ಕಾತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ, ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇನ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇನ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೬೬, ೭೮; ಚೂಳವ. ೩೭೬, ೩೮೦) ವುತ್ತಂ. ಚೀವರೇ ಥೇವೇ ಠಿತೇ ರಜನ್ತೋ ನ ವಜೇ ನ ಪಕ್ಕಮೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಚೀವರಂ ರಜನ್ತೇನ ಸಾಧುಕಂ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತಕಂ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತಕಂ ರಜಿತಬ್ಬಂ, ನ ಚ ಅಚ್ಛಿನ್ನೇ ಥೇವೇ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೬೬, ೭೮; ಚೂಳವ. ೩೭೬, ೩೮೦) ಹಿ ವುತ್ತಂ.

೧೫೦. ಏಕಚ್ಚಸ್ಸಾತಿ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ವಿಸಭಾಗಸ್ಸ ಅನತ್ಥಕಾಮಸ್ಸ ವೇರಿಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ. ಅನಾಪುಚ್ಛಾತಿ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ಅನಾರೋಚೇತ್ವಾ. ಕಿಞ್ಚನನ್ತಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ.

೧೫೧-೨. ತಸ್ಸಾತಿ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ. ನಿನ್ನೇತುನ್ತಿ ನೀಹರಿತುಂ. ಕಿಚ್ಚಯಂ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ವಾತಿ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಂ ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಪರಿಕಮ್ಮಾದಿಪರಿಕಮ್ಮಂ ವಾ ಅತ್ತನಾ ತಸ್ಸ ಕಾತುಂ ವಾ ತೇನ ಅತ್ತನೋ ಕಾರಾಪೇತುಂ ವಾತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೧೫೩. ಸಚೇ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಪರಿವೇಣಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಪಸ್ಸನ್ತೇಹಿ ಗಾಮಂ ಪವಿಸಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಗಾಮಂ ಪವಿಸನ್ತೋ ಸಚೇ ಪಸ್ಸತಿ, ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಉಪಜ್ಝಾಯಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಾ ನ ದಿಸಾ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೬೬, ಚೂಳವ. ೩೭೬) ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಅತ್ತನೋ ಕಿಚ್ಚಯಂ ನಾಮ ಅನ್ತೋವಿಹಾರೇಪಿ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಪಚನಚೀವರಕಮ್ಮಕೇಸಚ್ಛೇದನಾದಿ.

೧೫೪. ಸಙ್ಘಾಯತ್ತಕಮ್ಮಾನಿ ನಾಮ ಪರಿವಾಸಮಾನತ್ತಅಬ್ಭಾನತಜ್ಜನೀಯನಿಯಸ್ಸಪಬ್ಬಾಜನೀಯಪಟಿಸಾರಣೀಯಉಕ್ಖೇಪನಾದಯೋ.

೧೫೫. ವುಟ್ಠಾನಂ ನೇಸಮಾಗಮೇತಿ ‘‘ಸಚೇ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ವಾ ಆಚರಿಯೋ ವಾ ಗಿಲಾನೋ ಹೋತಿ, ಯಾವಜೀವಂ ಉಪಟ್ಠಾತಬ್ಬೋ, ವುಟ್ಠಾನಮಸ್ಸ ಆಗಮೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೬೬; ಚೂಳವ. ೩೭೬) ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಉಪಜ್ಝಾಚರಿಯವತ್ತವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಉಪಜ್ಝಾಚರಿಯವತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.