ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಾ-ಪುರಾಣಟೀಕಾ

ಗನ್ಥಾರಮ್ಭಕಥಾ

ಯೋ ಚಿರಂ ದೀಘಮದ್ಧಾನಂ, ವಿದಿತ್ವಾ ದುಕ್ಖಿತಂ ಜನಂ;

ತಥಾಪಿ ನಾವಬುಜ್ಝನ್ತಮನುಕಮ್ಪಾಯ ಚೋದಿತೋ.

ಬೋಧಾಯ ಪಣಿಧಿಂ ಕತ್ವಾ, ಪತ್ತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಮುತ್ತಮಂ;

ತಸ್ಸ ಪಾದೇ ನಮಸ್ಸಿತ್ವಾ, ಧಮ್ಮಂ ಸಙ್ಘಞ್ಚ ಸಾಧುಕಂ.

ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಪಾದೇಸು, ಠಪೇತ್ವಾ ಸೀಸಮತ್ತನೋ;

ಥೇರೇನ ಧಮ್ಮಸಿರಿನಾ, ಥಿರಸೀಲೇನ ಯಾ ಕತಾ.

‘‘ಆದಿತೋ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ;

ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಾ ಸಮಾಸೇನ, ತಸ್ಸಾ ಅತ್ಥವಿನಿಚ್ಛಯಂ.

ಲಿಖಿಸ್ಸಾಮಿ ಹಿತತ್ಥಾಯ, ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಭಿಕ್ಖುನಂ;

ತತ್ಥ ಯುತ್ತಂ ಗಹೇತಬ್ಬಮಯುತ್ತಂ ತುಜ್ಝಿತಬ್ಬಕನ್ತಿ;

ಗನ್ಥಾರಮ್ಭಕಥಾವಣ್ಣನಾ

(ಕ) ಏತ್ಥಾಹ – ಕತಮಾ ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಾ, ಕಥಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ, ಕಸ್ಮಾ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ, ಕೇ ಸಿಕ್ಖನ್ತಿ, ಕೇ ಸಿಕ್ಖಿತಸಿಕ್ಖಾತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಅಧಿಸೀಲಅಧಿಚಿತ್ತಅಧಿಪಞ್ಞಾವಸೇನ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ, ಗನ್ಥವಸೇನೇತ್ಥ ಸಙ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ತದ್ದೀಪನೋ ಗನ್ಥೋ ‘‘ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಅಥ ವಾ ‘‘ಖುದ್ದಂ ಅನೇಲಕಂ ಮಧುಪಟಲ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ವಿಯ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮಾನಂ ಮಧುರತಾಯ ಖುದ್ದಾ ಚ ತಾ ಸಿಕ್ಖಾ ಚಾತಿ ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಾ, ಅಥ ವಾ ‘‘ಖುದ್ದಪುತ್ತಮ್ಹಿ ಸಮಣ ಪೋಸ ಮ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಬಹುವಿಧತ್ತಾಪಿ ಖುದ್ದಾ ಚ ತಾ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬತೋ ಸಿಕ್ಖಾ ಚಾತಿ ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಾ. ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾ ಪನೇತ್ಥ ಚಾರಿತ್ತವಾರಿತ್ತವಸೇನ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ಸೀಲಂ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನೇನ ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖೇ ಕಿಲೇಸೇ ತದಙ್ಗಪ್ಪಹಾನವಸೇನ ಪಜಹನ್ತೇನ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ, ಅಧಿಚಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾ ಪನ ಯಥಾವುತ್ತೇಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಅಭಿಯೋಗಕರಣವಸೇನ ಝಾನಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖಾನಂ ನೀವರಣಗಣಾನಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಪ್ಪಹಾನಂ ಕುರುಮಾನೇನ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ, ಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಿಕ್ಖಾ ಪನ ಯಥಾನುರೂಪಂ ಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ಸಾನುಸಯೇ ಕಿಲೇಸೇ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದನ್ತೇನ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ.

ಕಸ್ಮಾ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಾತಿ ಏತ್ಥ –

ಜಾತಿಆದೀಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ, ಅನೇಕೇಹಿ ಉಪದ್ದುತಂ;

ಖನ್ಧಲೋಕಂ ಜಹಿತ್ವಾನ, ಪತ್ತುಂ ಖೇಮಂ ಪುರಂ ಸಿವಂ.

ಕಲ್ಯಾಣಪುಥುಜ್ಜನೇನ ಸಹ ಸತ್ತ ಸೇಕ್ಖಾ ಸಿಕ್ಖನ್ತಿ. ಅರಹನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖಿತಸಿಕ್ಖಾ.

ಯೇ ವೀತಮೋಹಾ ಮುನಿಪುಙ್ಗವಸ್ಸ;

ಸಿಸ್ಸೇಸು ಅಗ್ಗಾ ಮುನಿನಾ ಪಸತ್ಥಾ;

ತೇ ತೀಸು ಸಿಕ್ಖಾಸು ಸಮತ್ತಸಿಕ್ಖಾ;

ತತೋ ಪರೇ ಕೇನ ಸಮತ್ತಸಿಕ್ಖಾತಿ.

ಆದಿತೋತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಮ್ಹಿಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ವಾ. ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಚ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ಚ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ಸಹ ಮಾತಿಕಾಯ ಸಮಾತಿಕಂ. ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಂ ಪವಕ್ಖಾಮಿ ಆದರೇನ, ಪಕಾರೇನ ವಾ ವಕ್ಖಾಮಿ ರತನತ್ತಯಂ ವನ್ದಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪಿಚ ಥೇರೋ ಆದಿತೋತಿ ವಚನೇನ ಸದ್ಧಾಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಆಲಸಿಯದೋಸೇನ ಅಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಾನಂ ಅಞ್ಞಾಣದೋಸೇನ ಅಞ್ಞಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಾನಂ ಸಂವೇಗಂ ಜನೇತಿ. ಕಥಂ? ಅತಿದುಲ್ಲಭಂ ಖಣಸಮವಾಯಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ತಙ್ಖಣಂ ನ ಕುಸೀತೇನ ವಾ ನಿರತ್ಥಕಕಥಾಪಸುತೇನ ವಾ ವೀತಿನಾಮೇತಬ್ಬಂ, ಕಿಂ ಕಾತಬ್ಬಂ? ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿರನ್ತರಮೇವ ತೀಸು ಸಿಕ್ಖಾಸು ಆದರೋ ಜನೇತಬ್ಬೋತಿ. ಏತ್ಥಾಹ – ಕಿಂ ತಂ ರತನತ್ತಯಂ ನಾಮ, ಯಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಥೇರೋ ಖುದ್ದಸಿಕ್ಖಂ ಪವಕ್ಖತೀತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಬುದ್ಧರತನಂ ಧಮ್ಮರತನಂ ಸಙ್ಘರತನನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ ರತನಾನಿ. ತಾನಿ ಹಿ ರತಿಜನನಟ್ಠೇನ ‘‘ರತನಾನೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಅಪಿಚ –

‘‘ಚಿತ್ತೀಕತಂ ಮಹಗ್ಘಞ್ಚ, ಅತುಲಂ ದುಲ್ಲಭದಸ್ಸನಂ;

ಅನೋಮಸತ್ತಪರಿಭೋಗಂ, ರತನಂ ತೇನ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. (ದೀ. ನೀ. ಅಟ್ಠ. ೨.೩೩; ಸಂ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೩.೫.೨೨೩; ಖು. ಪಾ. ಅಟ್ಠ. ೬.೩; ಸು. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೨೨೬; ಮಹಾನಿ. ಅಟ್ಠ. ೫೦; ಉದಾ. ಅಟ್ಠ. ೪೫) –

ಇಮಿಸ್ಸಾ ಗಾಥಾಯ ವಸೇನ ರತನತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಮಾತಿಕಾವಣ್ಣನಾ

(ಖ-ಜ) ಇದಾನಿ ‘‘ಸಮಾತಿಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಮಾತಿಕಂ ತಾವ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಾ ಚ ಚತ್ತಾರೋ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾನಂ ಪನ ಮೂಲಭೂತತ್ತಾ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾವ ಪಠಮಂ ವುತ್ತಾ. ‘‘ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿ (ಸುಂ. ನಿ. ೧.೧.೨೩, ೧೯೨; ಪೇಟಕೋ. ೨೨; ಮಿ. ಪ. ೨.೧.೯) ಹಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ರಾಪಿ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜತ್ತಾ, ಮೂಲಚ್ಛೇಜ್ಜವಸೇನ ಪವತ್ತನತೋ ಚ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಾತಿ ಪಾರಾಜಿಕಾವ ಪಠಮಂ ವುತ್ತಾತಿ. ಇದಾನಿ ಯಥಾನಿಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ ಮಾತಿಕಾಪದಾನಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಾ ಚ ಚತ್ತಾರೋ’’ತಿ ಪಠಮಪದಂ ಉದ್ಧಟಂ, ತಸ್ಸಾಯಮತ್ಥೋ – ಪಾರಾಜಿಕಾತಿ ಪರಾಜಿತಾ ಪರಾಜಯಮಾಪನ್ನಾ, ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ತೇನೇವ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ, ತಾಯ ವಾ ಪರಾಜಯಮಾಪಾದಿತಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ, ತೇ ಪನ ಚತ್ತಾರೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೧. ಪಾರಾಜಿಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧-೨. ಇದಾನಿ ತೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಮಗ್ಗತ್ತಯೇ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಮನುಸ್ಸಾಮನುಸ್ಸತಿರಚ್ಛಾನಗತಾನಂ ವಸೇನ ತಿಸ್ಸೋ ಇತ್ಥಿಯೋ, ತಯೋ ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಕಾ, ತಯೋ ಪಣ್ಡಕಾ, ತಯೋ ಪುರಿಸಾತಿ ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥುಭೂತಾನಂ ನಿಮಿತ್ತಾನಂ ನಿಸ್ಸಯಾ ದ್ವಾದಸಮತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಸಂ ವಚ್ಚಮಗ್ಗಪ್ಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗಮುಖಮಗ್ಗವಸೇನ ತಯೋ ಮಗ್ಗಾ. ತತ್ಥ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಯಾ ತಯೋ, ಅಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಯಾ ತಯೋ, ತಿರಚ್ಛಾನಗತಿತ್ಥಿಯಾ ತಯೋತಿ ನವ, ತಥಾ ಮನುಸ್ಸಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಕಾದೀನಂ. ಮನುಸ್ಸಪಣ್ಡಕಾದೀನಂ ಪನ ವಚ್ಚಮಗ್ಗಮುಖಮಗ್ಗವಸೇನ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಕತ್ವಾ ಛ, ತಥಾ ಮನುಸ್ಸಪುರಿಸಾದೀನನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ವಸೇನ ತಿಂಸ ಮಗ್ಗಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಇಧ ‘‘ಮಗ್ಗತ್ತಯೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಮಗ್ಗತ್ತಯೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಸಿಕ್ಖೋತಿ ಭಿಕ್ಖುಭಾವತೋ ಚವಿತುಕಾಮತಾಚಿತ್ತೇನ ಯಥಾಲಕ್ಖಣಂ ಅಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಸಿಕ್ಖೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸನ್ಥತಸನ್ಥತೇತಿ ವತ್ಥಾದೀಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಸನ್ಥತೇ ವಾ ಅಸನ್ಥತೇ ವಾ. ಅಲ್ಲೋಕಾಸೇತಿ ಮಗ್ಗತ್ತಯಸ್ಸ ಪಕತಿವಾತೇನ ಅಸಮ್ಫುಟ್ಠಪ್ಪದೇಸೇ. ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಅಙ್ಗಜಾತಂ. ಸಂಸನ್ಥತಂ ವಾ ಅಸನ್ಥತಂ ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ವತ್ಥಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಾ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಾ. ಉಪಾದಿಣ್ಣನ್ತಿ ಅನಟ್ಠಕಾಯಪ್ಪಸಾದಂ. ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇ ಮಗ್ಗತ್ತಯೇ ಪವೇಸನ್ತೋ ಚುತೋ ಪಾರಾಜಿಕೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ನಟ್ಠಕಾಯಪ್ಪಸಾದಂ ಪನ ಪೀಳಕಂ ವಾ ಚಮ್ಮಖಿಲಂ ವಾ ಲೋಮಂ ವಾ ಪವೇಸನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪನ ಜೀವಮಾನಕಸರೀರೇ ಅಕ್ಖಿನಾಸಾಕಣ್ಣಚ್ಛಿದ್ದವತ್ಥಿಕೋಸೇಸು ಸತ್ಥಕಾದೀಹಿ ಕತವಣೇ ವಾ ಮೇಥುನರಾಗೇನ ತಿಲಬೀಜಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಪವೇಸನ್ತಸ್ಸ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ಅವಸೇಸಸರೀರೇಸು ಉಪಕಚ್ಛಕಾದೀಸು ಚ ದುಕ್ಕಟಂ. ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾನಂ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಗೋಣಗದ್ರಭಓಟ್ಠಮಹಿಂಸಾದೀನಂ ನಾಸಾಯ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ತಥಾ ತೇಸಂ ವತ್ಥಿಕೋಸೇಸು. ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾನಂ ಅಕ್ಖಿಕಣ್ಣವಣೇಸು ದುಕ್ಕಟಂ, ತಥಾ ತೇಸಂ ಅವಸೇಸಸರೀರೇಸುಪಿ.

ಇದಾನಿ ಪವೇಸನಂ ನಾಮ ನ ಕೇವಲಂ ಅತ್ತುಪಕ್ಕಮೇನೇವ ಹೋತಿ, ಭಿಕ್ಖುಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾದೀನಂ ಪನ ವಸೇನ ಪರೂಪಕ್ಕಮೇನಾಪಿ ಹೋತಿ, ತತ್ಥಾಪಿ ಸೇವನಚಿತ್ತೇ ಸತಿ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಪವೇಸನಪವಿಟ್ಠಠಿತಉದ್ಧಾರಣಕ್ಖಣೇಸು ಸಾದಿಯತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸೇವನಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತಿ, ಸೋಪಿ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತಿ. ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ಅಸಾದಿಯನ್ತೋ ಆಸೀವಿಸಮುಖಂ ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುಞ್ಚ ಪವಿಟ್ಠಂ ವಿಯ ಮಞ್ಞತಿ, ಸೋ ನಿಪ್ಪರಾಧೋ ಹೋತಿ. ಏತ್ಥ ಠಿತಂ ನಾಮ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಸಮಯಪ್ಪವತ್ತಿ.

ಪಠಮಂ.

೩-೪. ಇದಾನಿ ದುತಿಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಆದಿಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ‘‘ಆದಿಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದೀನಂ ಪದಾನಂ ‘‘ಅದಿನ್ನಂ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಭವೇ ಪಾರಾಜಿಕೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಆದಿಯೇಯ್ಯಾತಿ ಆರಾಮಾದಿಂ ಅಭಿಯುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ, ಸೋ ಭವೇ ಪಾರಾಜಿಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಹರೇಯ್ಯಾತಿ ವೇತನೇನ ವಾ ಮಿತ್ತಭಾವೇನ ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಭಣ್ಡಂ ಹರನ್ತೋ ಪುನ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ‘‘ಸೀಸೇ ಭಾರಂ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೋ ಆಮಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅವಹರೇಯ್ಯಾತಿ ‘‘ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಭಣ್ಡಂ ‘ದೇಹಿ ಮೇ ಭಣ್ಡ’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ‘ನಾಹಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಅವಹರೇಯ್ಯ. ಇರಿಯಾಪಥಂ ಕೋಪೇಯ್ಯಾತಿ ‘‘ಸಹಭಣ್ಡಹಾರಕಂ ನೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತೇನೇವ ಪುರಿಸೇನ ತಂ ನೇತುಂ ತಸ್ಸ ಗಮನಪಥಂ ವಾರೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ಮಗ್ಗೇನ ತಂ ಸನ್ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ನೇತಿ, ಏವಂ ನೇನ್ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಪಠಮಪಾದೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ದುತಿಯಪಾದುದ್ಧಾರೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ‘‘ಥಲಟ್ಠಂ ಭಣ್ಡಂ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೋ ಆಮಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಠಾನಾ ಚಾವೇಯ್ಯ. ಪರಿಕಪ್ಪಿತಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಸುಙ್ಕಘಾತಂ ವಾ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇನ್ತೋ ಸಙ್ಕೇತಂ ವೀತಿನಾಮೇಯ್ಯ. ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ ಸಸ್ಸಾಮಿಕಂ ಭಣ್ಡಂ ತೇಹಿ ಸಾಮಿಕೇಹಿ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ನ ದಿನ್ನನ್ತಿ ಅದಿನ್ನಂ.

ಇದಾನಿ ನ ಇಮಿನಾವ ಆಕಾರೇನ ಅವಹಾರಕೋ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞಥಾಪಿ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಥೇಯ್ಯಾವಹಾರಕೋ ಚ ಬಲಾವಹಾರಕೋ ಚ ಕುಸಾವಹಾರಕೋ ಚ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾವಹಾರಕೋ ಚ ಪರಿಕಪ್ಪಾವಹಾರಕೋ ಚ ಭವೇ ಪಾರಾಜಿಕೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ಥ ಥೇಯ್ಯಾವಹಾರೋ ನಾಮ ಸನ್ಧಿಚ್ಛೇದಾದೀಹಿ ವಾ ಕಂಸಕೂಟಮಾನಕೂಟತುಲಾಕೂಟಾದೀಹಿ ವಾ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ಗಹಣಂ. ಪಸಯ್ಹಾವಹಾರೋ ಬಲಾವಹಾರೋ. ಕುಸಸಙ್ಕಮನಂ ಕತ್ವಾ ಪರಕೋಟ್ಠಾಸಗ್ಗಹಣಂ ಕುಸಾವಹಾರೋ. ಪರಭಣ್ಡಂ ಪಂಸುಆದಿನಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಸಾಮಿಕೇಸು ಅಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಗತೇಸು ಪಚ್ಚಾಗನ್ತ್ವಾ ಗಹಣಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾವಹಾರೋ. ಪರಿಕಪ್ಪಾವಹಾರೋ ಪನ ದುವಿಧೋ ಭಣ್ಡೋಕಾಸವಸೇನ. ತತ್ಥ ‘‘ಸಾಟಕೋ ಚೇ, ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸುತ್ತಞ್ಚೇ, ನ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಭಣ್ಡಂ ಪರಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಅನ್ಧಕಾರೇ ಪಸಿಬ್ಬಕಂ ಗಣ್ಹಾತಿ. ತತ್ಥ ಚೇ ಸಾಟಕೋ ಹೋತಿ, ಉದ್ಧಾರೇಯೇವ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಸಚೇ ಸುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ರಕ್ಖತಿ, ಪುನ ‘‘ಸುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾಪಿ ‘‘ಯಂ ಲದ್ಧಂ, ತಂ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಉದ್ಧಾರೇಯೇವ ಪಾರಾಜಿಕಂ, ಅಯಂ ಭಣ್ಡಪರಿಕಪ್ಪೋ. ಓಕಾಸಪರಿಕಪ್ಪೋ ಗಬ್ಭದ್ವಾರಪ್ಪಮುಖವಿಹಾರಾದೀನಂ ವಸೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕರೋತಿ ‘‘ಸಚೇ ಮಂ ಏತ್ಥನ್ತರೇ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ದಸ್ಸಾಮಿ, ನೋ ಚೇ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ, ತಸ್ಸ ತಂ ಪರಿಕಪ್ಪಿತಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಪದವಾರೇನ ಪಾರಾಜಿಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಅಯಂ ಓಕಾಸಪರಿಕಪ್ಪೋ.

ಇದಾನಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅದಿನ್ನಾದಾನೇ ವಿನಿಚ್ಛಯನಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಭಣ್ಡಕಾಲಗ್ಘದೇಸೇಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥಾತಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನೇ. ನಿಚ್ಛಯೋತಿ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಕೇನಚಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ‘‘ಮಯಾ ಇದಂ ನಾಮ ಭಣ್ಡಂ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ವಿನಯಧರೇನ ಸಹಸಾವ ತಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಅನಾರೋಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಭಣ್ಡಸ್ಸ ಸಾಮಿಕಅಸ್ಸಾಮಿಕಭಾವಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಯದಿ ಸಸ್ಸಾಮಿಕಂ, ತಸ್ಸ ಭಣ್ಡಸ್ಸ ಅಗ್ಘವಸೇನ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ. ಸಚೇ ನಿರಾಲಯಕಾಲೇ ಗಹಿತಂ, ಪಾರಾಜಿಕೇನ ನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ, ಅಯಂ ಭಣ್ಡವಸೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಕಾಲೋತಿ ಅವಹಾರಕಾಲೋ. ತದೇವ ಹಿ ಭಣ್ಡಂ ಕದಾಚಿ ಮಹಗ್ಘಂ ಹೋತಿ, ಕದಾಚಿ ಅಪ್ಪಗ್ಘಂ, ತಸ್ಮಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಅವಹಟಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಯೋ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಘೋ, ತೇನ ಅಗ್ಘೇನ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ, ಅಯಂ ಕಾಲವಸೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಅಗ್ಘೋತಿ ಭಣ್ಡಗ್ಘೋ. ನವಭಣ್ಡಸ್ಸ ಹಿ ಯೋ ಅಗ್ಘೋ, ಸೋ ಪಚ್ಛಾ ಪರಿಹಾಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬದಾ ಭಣ್ಡಂ ಪಕತಿಅಗ್ಘವಸೇನೇವ ನ ಕಾರೇತಬ್ಬಂ, ಅಯಂ ಅಗ್ಘವಸೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ. ದೇಸೋತಿ ಅವಹಾರದೇಸೋ. ಭಣ್ಡುಟ್ಠಾನದೇಸೇ ಹಿ ಭಣ್ಡಂ ಅಪ್ಪಗ್ಘಂ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ಮಹಗ್ಘಂ, ತಸ್ಮಾ ಯಸ್ಮಿಂ ದೇಸೇ ಭಣ್ಡಂ ಅವಹಟಂ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ದೇಸೇ ಅಗ್ಘೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ, ಅಯಂ ದೇಸವಸೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಪರಿಭೋಗೇನಪಿ ಸಾಟಕಾದಿಕಸ್ಸ ಭಣ್ಡಸ್ಸ ಅಗ್ಘೋ ಪರಿಹಾಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗವಸೇನ ಪರಿಹೀನಾಪರಿಹೀನಭಾವೋ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ, ಅಯಂ ಪರಿಭೋಗವಸೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ದುತಿಯಂ.

೫. ಇದಾನಿ ತತಿಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹ’’ನ್ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹನ್ತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಿಞ್ಞಾಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಕಲಲರೂಪಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಪಕತಿಯಾ ವೀಸತಿವಸ್ಸಸತಾಯುಕಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ಯಾವ ಮರಣಕಾಲಾ ಏತ್ಥನ್ತರೇ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ವುದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತೋ ಅತ್ತಭಾವೋ, ಏಸೋ ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹೋ ನಾಮ, ಏವರೂಪಂ ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚಿಚ್ಚಾತಿ ವಧಕಚೇತನಾವಸೇನ ಸಞ್ಚೇತೇತ್ವಾ ಪಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಅಭಿವಿತರಿತ್ವಾ ವೀತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಜೀವಿತಾ ವಾ ವಿಯೋಜಯೇತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹಂ ಕಲಲಕಾಲೇಪಿ ತಾಪನಮದ್ದನೇಹಿ ವಾ ಭೇಸಜ್ಜಸಮ್ಪದಾನೇನ ವಾ ತತೋ ವಾ ಉದ್ಧಮ್ಪಿ ತದನುರೂಪೇನ ಉಪಕ್ಕಮೇನ ಸನ್ತತಿವಿಕೋಪನವಸೇನ ಯೋ ಜೀವಿತಾ ವಿಯೋಜೇಯ್ಯ, ಸೋ ಚುತೋ ಭವೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ – ‘‘ಸತ್ಥಹಾರಕಂ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಹರತೀತಿ ಹಾರಕಂ, ಕಿಂ ಹರತಿ? ಜೀವಿತಂ, ಹರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವಾ ಹಾರಕಂ, ಉಪನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ಸತ್ಥಞ್ಚ ತಂ ಹಾರಕಞ್ಚಾತಿ ಸತ್ಥಹಾರಕಂ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹಸ್ಸ. ಯಥಾ ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹೋ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಕ್ಖಣೇ ತಂ ಅಸಿಆದಿಸತ್ಥಂ ಪಟಿಲಭತಿ, ತಥಾ ಸಯಂ ಮರಣಚೇತನೋ ಮರಣಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಹುತ್ವಾ ಉಪನಿಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯ. ಸೋಪಿ ಚುತೋ ಭವೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತೇನ ಥಾವರಪ್ಪಯೋಗಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

೬-೭. ಇದಾನಿ ‘‘ಮರಣವಣ್ಣಂ ವಾ ಸಂವಣ್ಣೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದಿವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಗಾಹೇಯ್ಯ ಮರಣೂಪಾಯಂ, ವದೇಯ್ಯ ಮರಣೇ ಗುಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ‘‘ಸತ್ಥಂ ವಾ ಆಹರ, ವಿಸಂ ವಾ ಖಾದ, ರಜ್ಜುಯಾ ವಾ ಉಬ್ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಕಾಲಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಮರಣತ್ಥಾಯ ಉಪಾಯಂ ಗಾಹೇಯ್ಯ. ಮರಣಸಂವಣ್ಣನಾ ಪನೇತ್ಥ ಬಹುವಿಧಾ ‘‘ಕಾಯೇನ ಸಂವಣ್ಣೇತಿ, ವಾಚಾಯ ಕಾಯವಾಚಾಯ ದೂತೇನ ಲೇಖಾಯ ವಾ ಸಂವಣ್ಣೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ತತ್ಥ ಕಾಯೇನ ಸಂವಣ್ಣೇತಿ ನಾಮ ಕಾಯೇನ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ. ‘‘ಯೋ ಪಪಾತೇ ಪಪತನಾದೀನಿ ಕತ್ವಾ ಮರತಿ, ಸೋ ಧನಂ ವಾ ಲಭತಿ, ಯಸಂ ವಾ ಲಭತಿ, ಸಗ್ಗಂ ವಾ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸಂವಣ್ಣೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ. ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಕೋಚಿ ‘‘ಮರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ದುಕ್ಖಂ ವೇದನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ. ಮರತಿ ಚೇ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ದೂತೇನ ಸಂವಣ್ಣನಾಯಂ ಪನ ದೂತಸ್ಸ ಸಾಸನಂ ಆರೋಚಾಪೇತಿ ‘‘ಏವಂ ಆರೋಚೇಹೀ’’ತಿ, ‘‘ಯೋ ಏವಂ ಮರತಿ, ಸೋ ಧನಂ ವಾ ಲಭತೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವ. ಲೇಖಾಯ ಸಂವಣ್ಣೇತಿ ನಾಮ ಗಿರಿಪಬ್ಬತಪುರಾಣಾದಿಲೇಖಂ ಲಿಖತಿ, ‘‘ಯೋ ಏವಂ ಮರತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ಏತ್ಥಾಪಿ ಯೋ ಮರಣೂಪಾಯಂ ವಾ ಗಾಹೇಯ್ಯ, ಮರಣೇ ವಾ ಗುಣಂ ವದೇಯ್ಯ, ಸೋ ಚುತೋ ಭವೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಇದಾನಿ ಪನ ಇಮಸ್ಸ ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ಛಬ್ಬಿಧೇ ಪಯೋಗೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪಯೋಗಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ಸಾಹತ್ಥಿಕನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಕಆಣತ್ತಿಕಥಾವರಇದ್ಧಿಮಯವಿಜ್ಜಾಮಯಾನಂ ವಸೇನ ತಸ್ಸ ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ಛಪ್ಪಯೋಗಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತತ್ಥ ಸಾಹತ್ಥಿಕೋತಿ ಸಯಂ ಮಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯೇನ ವಾ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧೇನ ವಾ ಪಹರಣಂ. ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಕೋತಿ ದೂರೇ ಠಿತಂ ಮಾರೇತುಕಾಮಸ್ಸ ಕಾಯಾದೀಹಿ ಉಸುಸತ್ತಿಯನ್ತಪಾಸಾಣಾದೀನಂ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ಆಣತ್ತಿಕೋತಿ ‘‘ಅಸುಕಂ ನಾಮ ಮಾರೇಹೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞಂ ಆಣಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಆಣಾಪನಂ. ಥಾವರೋತಿ ಓಪಾತಕ್ಖಣನಂ, ಅಪಸ್ಸೇನಸಂವಿಧಾನಂ, ಅಸಿಆದೀನಂ ಉಪನಿಕ್ಖಿಪನಂ, ತಳಾಕಾದೀಸು ವಿಸಸಮ್ಪಯೋಜನಂ, ರೂಪೂಪಹಾರೋತಿ ಏವಮಾದಿ. ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಾಯ ಇದ್ಧಿಯಾ ಪಯೋಜನಂ ಇದ್ಧಿಪಯೋಗಂ. ಮಾರಣತ್ಥಾಯ ವಿಜ್ಜಾನಂ ಪರಿಜಪ್ಪನಂ ವಿಜ್ಜಾಮಯೋತಿ.

ಇದಾನಿ ಇಮೇಸು ಛಸು ಪಯೋಗೇಸು ಆಣತ್ತಿಯಂ ಸಙ್ಕೇತವಿಸಙ್ಕೇತತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕಾಲವತ್ಥಾವುಧಿರಿಯಾಪಥಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಕಾಲೋತಿ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಾಯನ್ಹಾದಿಕಾಲೋ ಚ ಯೋಬ್ಬನಥಾವರಿಯಾದಿಕಾಲೋಪಿ ಚ. ಇಮೇಸು ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾಲಂ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಕಾಲೇ ಮಾರೇಹೀ’’ತಿ ಆಣತ್ತೋ ಸಚೇ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಕಾಲೇ ಮಾರೇತಿ, ಆಣತ್ತಿಕ್ಖಣೇಯೇವ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಸಚೇ ನಿಯಮಿತಕಾಲತೋ ಪುರೇ ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವಾ ಮಾರೇತಿ, ಆಣಾಪಕೋ ಮುಚ್ಚತಿ. ವತ್ಥೂತಿ ಮಾರೇತಬ್ಬೋ ಪುಗ್ಗಲೋ. ಸಚೇ ಆಣತ್ತೋ ತಮೇವ ಮಾರೇತಿ, ಆಣಾಪಕಸ್ಸ ಆಣತ್ತಿಕ್ಖಣೇಯೇವ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಅಥ ಅಞ್ಞಂ ಮಾರೇತಿ, ಆಣಾಪಕೋ ಮುಚ್ಚತಿ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಆವುಧನ್ತಿ ಅಸಿಆದಿ. ಇರಿಯಾಪಥೋತಿ ಮಾರೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಗಮನಂ ವಾ ನಿಸಜ್ಜಾ ವಾತಿ ಏವಮಾದಿಕೋ. ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸೋತಿ ವಿಜ್ಝನಂ ವಾ ಛೇದನಂ ವಾ ಭೇದನಂ ವಾ ಸೂಲಾರೋಪನಂ ವಾತಿ ಏವಮಾದಿಕೋ. ಓಕಾಸೋತಿ ಗಾಮೋ ವಾ ವನಂ ವಾ ಗೇಹಂ ವಾತಿ ಏವಮಾದಿಕೋ. ಇಮೇಸು ಯಥಾ ಯಥಾ ವಧಕೋ ಆಣತ್ತೋ, ತಥಾ ತಥಾ ಕತೇ ಆಣಾಪಕಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ಕತೇ ವಿಸಙ್ಕೇತೋ ಹೋತಿ. ಆಣತ್ತಿಯಂ ಪನ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠಾಯಾತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಆಣಾಪೇತಿ ‘ಏವಂ ವಿಜ್ಝ, ಏವಂ ಪಹರ, ಏವಂ ಘಾತೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಞಾತಬ್ಬೋ.

ತತಿಯಂ.

೮-೯. ಇದಾನಿ ಚತುತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಝಾನಾದಿಭೇದ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ‘‘ಝಾನಂ ವಿಮೋಕ್ಖೋ ಸಮಾಧಿ ಸಮಾಪತ್ತಿ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಮಗ್ಗಭಾವನಾ ಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾ ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಂ ವಿನೀವರಣತಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸುಞ್ಞಾಗಾರೇ ಅಭಿರತೀ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಂ ಅತ್ತನಿ ನತ್ಥಿತಾಯ ನೋಸನ್ತಂ ‘‘ಮಯಿ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಅತ್ತನಿ ವಾ ತಂ ‘‘ಅಹಂ ಏತ್ಥ ಸನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ವಾ ತತ್ಥ ಉಪನೇತ್ವಾ ದೀಪೇನ್ತೋ ಚುತೋ ಭವೇ. ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಝಾನಲಾಭೀ, ವಿಮೋಕ್ಖಲಾಭೀ, ಸಮಾಧಿಲಾಭೀ, ಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭೀಮ್ಹೀ’’ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ನಯೇನ ಕೋಟ್ಠಾಸತೋ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಕೇಕಂ ವಾತಿ ‘‘ಪಠಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಲಾಭೀ, ದುತಿಯಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಲಾಭೀಮ್ಹೀ’’ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ನಯೇನ ಏಕೇಕಂ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಅತೀತಭವೇ ಸೋತಾಪನ್ನೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ವದತೋ ಅತೀತಭವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಕಥಿತತ್ತಾ ಪಾರಾಜಿಕಂ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಭವಸ್ಸಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಭವನಿಸ್ಸಿತಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಞ್ಞಾಪದೇಸರಹಿತನ್ತಿ ‘‘ಯೋ ತೇ ವಿಹಾರೇ ವಸತಿ, ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಪಠಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಲಾಭೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸಂ ವಿನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ದೀಪೇನ್ತೋ ಹಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಮಾಪಜ್ಜತಿ. ದೀಪೇನ್ತೋತಿ ‘‘ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿಂ, ಸಮಾಪಜ್ಜಾಮಿ, ಸಮಾಪನ್ನೋ, ಪಠಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಲಾಭೀಮ್ಹಿ, ವಸೀಮ್ಹಿ, ಸಚ್ಛಿಕತಂ ಅಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ನಯೇನ ದೀಪೇನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಅಧಿಗತೋ’’ತಿ ಮಾನೋ ಅಧಿಮಾನೋ, ಸೋ ಯಸ್ಸ ನತ್ಥಿ, ಸೋ ಅನಧಿಮಾನಿಕೋ. ಕೇನ ಏವಂ ದೀಪೇನ್ತೋತಿ ಚೇ? ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕಾಯೇನ ವಾಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ತದುಭಯೇನ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಞ್ಞತ್ತಿಪಥೇತಿ ಯತ್ಥ ಠಿತೋ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕೋ ಗಹಟ್ಠೋ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ವಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಪಕತಿಸೋತೇನ ಸುತ್ವಾ ಸಮನನ್ತರಮೇವ ‘‘ಇಮಂ ನಾಮ ಏಸ ವದತೀ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ, ತತ್ಥ ಠತ್ವಾ ದೀಪೇನ್ತೋ ಚುತೋ ಭವೇ, ನ ದೇವಬ್ರಹ್ಮಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರೇನ ಞಾತೇತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಚತುತ್ಥಂ.

೧೦. ಇದಾನಿ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಸಾಧಾರಣವಿನಿಚ್ಛಯಂ ವತ್ತುಂ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕೇತೇ ಚತ್ತಾರೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪೋ – ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಏತೇ ಪಾರಾಜಿಕಾ ‘‘ಏಕಕಮ್ಮಂ ಏಕುದ್ದೇಸೋ ಸಮಸಿಕ್ಖತಾ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಸಂವಾಸಸ್ಸ ಅಭಬ್ಬತಾಯ ಅಸಂವಾಸಾ, ಯಥಾಪುರೇ ಪುಬ್ಬೇ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಚ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ಚ ಅಸಂವಾಸಿಕಾ, ಏವಂ ಪಚ್ಛಾ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪನ್ನಾಪಿ ಅಸಂವಾಸಾತಿ. ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ – ಅಭಬ್ಬಾ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಾಯ ಪುನ ತೇನ ಅತ್ತಭಾವೇನ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಅವತ್ಥುತಾಯ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಭವಿತುಮ್ಪಿ ಅಭಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಿಂ ವಿಯಾತಿ ಚೇ? ಸೀಸಚ್ಛಿನ್ನೋವ ಜೀವಿತುಂ, ಯಥಾಪಿ ಸೀಸಚ್ಛಿನ್ನೋ ತೇನ ಅತ್ತಭಾವೇನ ಪುನ ಜೀವಿತುಂ ಅಭಬ್ಬೋ, ಏವಮಿಮೇ ಚತ್ತಾರೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೧೧. ಇದಾನಿ ಇಮೇಸು ಚತೂಸು ಪಾರಾಜಿಕೇಸು ಯೇ ಪರಿಯಾಯಾಣತ್ತೀಹಿ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ತೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪರಿಯಾಯೋ ಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಪರಿಯಾಯೋತಿ ಮರಣಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ಕಾಯಪಯೋಗೋ ವಾ ವಚೀಪಯೋಗೋ ವಾ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಯೋ ಈದಿಸೇ ಮುಹುತ್ತೇ ಸತ್ಥಂ ವಾ ಆಹರಿತ್ವಾ ವಿಸಂ ವಾ ಖಾದಿತ್ವಾ ಸೋಬ್ಭಾದೀಸು ವಾ ಪಪತಿತ್ವಾ ಮರತಿ, ಸೋ ಧನಂ ವಾ ಲಭತಿ, ಯಸಂ ವಾ ಲಭತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಮರಣಂ ಅಭಿನನ್ದನ್ತೋ ‘‘ಇದಂ ಸುತ್ವಾ ಯೋ ಕೋಚಿ ಮರತೂ’’ತಿ ಯೋ ಪರಿಯಾಯೇನ ವದತಿ, ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಚೇ ಕೋಚಿ ತಥಾ ಮರತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ನಿಯಮಿತೇನ ಪನ ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಸೇವ ಮರಣೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಆಣತ್ತಿ ಪನ ವುತ್ತತ್ಥಾಯೇವ. ತತಿಯೇ ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹಪಾರಾಜಿಕೇ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ದುತಿಯೇ ಪನ ಅದಿನ್ನಾದಾನೇ ಆಣತ್ತಿ ಏವ ಲಬ್ಭತಿ, ನ ಪರಿಯಾಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಸ್ಮಾ ನಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ನಾಪಜ್ಜತೀತಿ? ಯಥಾ ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹೇ ‘‘ಮರಣವಣ್ಣಂ ವಾ ಸಂವಣ್ಣೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಥಾ ಇಧ ಅದಿನ್ನಾದಾನೇ ‘‘ವಣ್ಣಂ ವಾ ಸಂವಣ್ಣೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅವುತ್ತತ್ತಾ. ಸೇಸೇಸೂತಿ ಪಠಮಚತುತ್ಥೇಸು ಪರಿಯಾಯಾಣತ್ತಿದ್ವಯಂ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೨. ಇದಾನಿ ಚತೂಸುಪಿ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಅಙ್ಗಭೇದಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸೇವೇತುಕಾಮತಾಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ. ಬುಧಾತಿ ವಿನಯಧರಾ.

೧೩. ಮನುಸ್ಸಸನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸಸನ್ತಕತಾ. ಏತೇನ ಪೇತತಿರಚ್ಛಾನಗತಪರಿಗ್ಗಹೇಸು ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ. ತಥಾಸಞ್ಞೀತಿ ಮನುಸ್ಸಸನ್ತಕವಸೇನ ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಸಞ್ಞೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವತ್ಥುನೋ ಗರುತಾತಿ ಪಞ್ಚಮಾಸಕಂ ವಾ ಅತಿರೇಕಪಞ್ಚಮಾಸಕಂ ವಾ ತದಗ್ಘನಕಂ ಭಣ್ಡಂ ವಾ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅವಹಾರೋ ಚಾತಿ ಪಞ್ಚವೀಸತಿಯಾ ಅವಹಾರೇಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅವಹಾರೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅದಿನ್ನಾದಾನಹೇತುಯೋತಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ ಏತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೧೪. ಪಾಣೋ ಮಾನುಸ್ಸಕೋತಿ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕಪಾಣೋ. ತಸ್ಮಿಂ ಪಾಣೇ ಪಾಣಸಞ್ಞಿತಾ. ಘಾತಚೇತನಾತಿ ವಧಕಚೇತನಾ. ಪಯೋಗೋತಿ ತಂಸಮುಟ್ಠಿತೋ ಸಾಹತ್ಥಿಕಾದೀನಂ ಛನ್ನಂ ಪಯೋಗಾನಂ ಅಞ್ಞತರಪಯೋಗೋ. ತೇನ ಪಯೋಗೇನ ಮರಣಂ. ಪಞ್ಚೇತೇ ವಧಹೇತುಯೋತಿ ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೫. ಅಸನ್ತತಾತಿ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅತ್ತನಿ ಅಸನ್ತತಾ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಾಪಮಿಚ್ಛತಾಯಾರೋಚನಾತಿ ಇಮಿನಾ ಯೋ ಕೇವಲಂ ಪಾಪಮಿಚ್ಛತಂ ವಿನಾ ಮನ್ದತ್ತಾ ಮೋಮೂಹತ್ತಾ ಭಣತಿ, ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಸ ಆರೋಚೇತಿ, ತಸ್ಸ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿತಾ ಚ. ‘‘ಯೋ ತೇ ವಿಹಾರೇ ವಸತಿ, ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಅರಹಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪರಿ. ೧೬೦, ೩೩೬) ನಾಞ್ಞಾಪದೇಸೋ ಚ. ತದೇವಾತಿ ತದಾ ಏವ ತಙ್ಖಣೇಯೇವ ಜಾನನಂ. ಅಸನ್ತದೀಪನೇತಿ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾರೋಚನಪಾರಾಜಿಕೇತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೬. ಇದಾನಿ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಾ ಚ ಚತ್ತಾರೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಚ-ಸದ್ದೇನ ಸಙ್ಗಹಿತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಸಾಧಾರಣಾ ಚತ್ತಾರೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲಿಕಾ ವಜ್ಜಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಾ ಉಕ್ಖಿತ್ತಾನುವತ್ತಿಕಾ ಅಟ್ಠವತ್ಥುಕಾತಿ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅಸಾಧಾರಣಾ ನಾಮ. ಏತಾಸು ಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲಿಕಾ ನಾಮ ಯಾ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ ಅವಸ್ಸುತಾ ತೇನೇವ ರಾಗೇನ ಅವಸ್ಸುತಸ್ಸ ಮನುಸ್ಸಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಕ್ಖಕಾನಂ ಅಧೋ, ಜಾಣುಮಣ್ಡಲಾನಂ ಕಪ್ಪರಾನಞ್ಚ ಉಪರಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಸರೀರಾವಯವೇನ ಆಮಸನಾದಿಂ ಸಾದಿಯತಿ, ತಸ್ಸಾ ಅಧಿವಚನಂ. ಯಾ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪಾರಾಜಿಕಸಙ್ಖಾತಂ ವಜ್ಜಂ ಜಾನಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ, ಸಾ ವಜ್ಜಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಾ ನಾಮ. ಸಮಗ್ಗೇನ ಪನ ಸಙ್ಘೇನ ಉಕ್ಖಿತ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಯಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಯಂದಿಟ್ಠಿಕೋ ಸೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸಾ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಗಹಣವಸೇನ ಅನುವತ್ತತಿ, ಸಾ ಉಕ್ಖಿತ್ತಾನುವತ್ತಿಕಾ ನಾಮ. ಯಾ ಪನ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ ತಿನ್ತಾ ತಥಾವಿಧಸ್ಸೇವ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಹತ್ಥಗ್ಗಹಣಂ ವಾ ಸಙ್ಘಾಟಿಕಣ್ಣಗ್ಗಹಣಂ ವಾ ಸಾದಿಯತಿ, ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪಟಿಸೇವನತ್ಥಾಯ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ವಾ, ತತ್ಥ ಠತ್ವಾ ಸಲ್ಲಪತಿ ವಾ, ಸಙ್ಕೇತಂ ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ವಾ ಸಾದಿಯತಿ, ಕೇನಚಿ ವಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋಕಾಸಂ ಪವಿಸತಿ, ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠತ್ವಾ ಕಾಯಂ ಉಪಸಂಹರತಿ, ಅಯಂ ಅಟ್ಠವತ್ಥುಕಾ ನಾಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಅಭಬ್ಬಕಾ ಏಕಾದಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಣ್ಡಕೋ ಥೇಯ್ಯಸಂವಾಸಕೋ ತಿತ್ಥಿಯಪಕ್ಕನ್ತಕೋ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೋ ಮಾತುಘಾತಕೋ ಪಿತುಘಾತಕೋ ಅರಹನ್ತಘಾತಕೋ ಭಿಕ್ಖುನಿದೂಸಕೋ ಸಙ್ಘಭೇದಕೋ ಲೋಹಿತುಪ್ಪಾದಕೋ ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಕೋತಿ ಇಮೇ ಏಕಾದಸ ಅಭಬ್ಬಪುಗ್ಗಲಾ ನಾಮ. ವಿಬ್ಭನ್ತಾ ಭಿಕ್ಖುನೀತಿ ಯದಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ವಿಬ್ಭಮಿತುಕಾಮಾ ಹುತ್ವಾ ಸೇತವತ್ಥಂ ವಾ ಕಾಸಾಯಮೇವ ವಾ ಗಿಹಿನಿವಾಸನಾಕಾರೇನ ನಿವಾಸೇತಿ, ತದಾ ಪಾರಾಜಿಕಮಾಪನ್ನಾ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಪುನ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ನ ಲಭತಿ, ಸಾ ಚ ಪಾರಾಜಿಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮುದುಪಿಟ್ಠಿಕೋ ನಾಮ ಕತಪರಿಕಮ್ಮಾಯ ಮುದುಕಾಯ ಪಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಸೋ ಏತ್ತಾವತಾ ನ ಪಾರಾಜಿಕೋ, ಅಥ ಖೋ ಯದಾ ಅನಭಿರತಿಯಾ ಪೀಳಿತೋ ಅತ್ತನೋ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಅತ್ತನೋ ಮುಖಮಗ್ಗವಚ್ಚಮಗ್ಗೇಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಪವೇಸೇತಿ, ತದಾ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತಿ.

೧೭-೧೮. ಲಮ್ಬೀತಿ ಅಙ್ಗಜಾತಸ್ಸ ದೀಘತ್ತಾ ಏವಂ ವುತ್ತೋ. ಸೋಪಿ ಯದಾ ಅನಭಿರತಿಯಾ ಪೀಳಿತೋ ಅತ್ತನೋ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಅತ್ತನೋ ಮುಖೇ ವಾ ವಚ್ಚಮಗ್ಗೇ ವಾ ಪವೇಸೇತಿ, ತದಾ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತಿ. ಮುಖೇನ ಗಣ್ಹನ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ಯೋ ಅನಭಿರತಿಯಾ ಪೀಳಿತೋ ಪರಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ವಾ ಪಮತ್ತಸ್ಸ ವಾ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಅತ್ತನೋ ಮುಖೇನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸೋ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥೇವಾತಿ ಪರಸ್ಸ ಅಙ್ಗಜಾತೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೋ ಅನಭಿರತಿಯಾ ಪೀಳಿತೋ ಪರಸ್ಸ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಕಮ್ಮನಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಚ್ಚಮಗ್ಗೇನ ತಸ್ಸ ಉಪರಿ ನಿಸೀದತಿ, ತಂ ಅತ್ತನೋ ವಚ್ಚಮಗ್ಗಂ ಪವೇಸೇತಿ, ಸೋ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಅನುಲೋಮಿಕಾ ಮೇಥುನಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕಥಮಿತಿ ಚೇ? ಮಗ್ಗೇ ಮಗ್ಗಪ್ಪವೇಸನಸದಿಸತಾಯ, ನ ಉಭಿನ್ನಂ ರಾಗವಸೇನ ಸದಿಸಭಾವೂಪಗತಾನಂ ದ್ವಯಂದ್ವಯಸಮಾಪತ್ತಿಸದಿಸತಾಯ. ಇಧಾಗತಾ ಚತ್ತಾರೋತಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಾದಿವಸೇನ ಪಾರಾಜಿಕಾ ಚತ್ತಾರೋ ಚಾತಿ ಏವಂ ಸಮೋಧಾನತೋ ಚತುವೀಸತಿ ಪಾರಾಜಿಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏತ್ಥಾಹ – ಮಾತುಘಾತಕಪಿತುಘಾತಕಅರಹನ್ತಘಾತಕಾ ತತಿಯಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪನ್ನಾ, ಭಿಕ್ಖುನಿದೂಸಕೋ ಲಮ್ಬೀಆದಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪನ್ನಾಯೇವಾತಿ ಕತ್ವಾ ಕುತೋ ಚತುವೀಸತೀತಿ? ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥಿ, ಮಾತುಘಾತಕಾದಯೋ ಹಿ ಚತ್ತಾರೋ ಇಧ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ಲಮ್ಬೀಆದಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾ, ಯಸ್ಮಾ ಏಕೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಂ ಅಪ್ಪಟಿಸೇವಿನೋಪಿ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಿಸುಂ ವುತ್ತಾತಿ. ಪಾರಾಜಿಕವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಪಾರಾಜಿಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೯. ಇದಾನಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ಪಕಾಸೇತುಂ ‘‘ಗರುಕಾ ನವಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ಗರುಕಾತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪನ ಪಾರಾಜಿಕಾಪಿ ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ ‘‘ತೇರಸಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ನವಾ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ವೀತಿಕ್ಕಮಕ್ಖಣೇಯೇವ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಪಠಮಾಪತ್ತಿಕಾ ವುತ್ತಾ, ಯಾವತತಿಯಕಾ ಪನ ಚತ್ತಾರೋ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ ಸಙ್ಘಾಯತ್ತತ್ತಾ ಚಿರೇನ ಆಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ನ ವುತ್ತಾ. ತತ್ಥ ಮೋಚೇತುಕಾಮತಾತಿ ಮೋಚೇತುಕಾಮತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ ‘‘ಅಲಜ್ಜಿತಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ಇಮಿನಾ ಪನ ನಯೇನ ಮೋಚನಸ್ಸಾದೋ ಮುಚ್ಚನಸ್ಸಾದೋ ಮುತ್ತಸ್ಸಾದೋ ಮೇಥುನಸ್ಸಾದೋ ಫಸ್ಸಸ್ಸಾದೋ ಕಣ್ಡೂವನಸ್ಸಾದೋ ದಸ್ಸನಸ್ಸಾದೋ ನಿಸಜ್ಜನಸ್ಸಾದೋ ವಾಚಸ್ಸಾದೋ ಗೇಹಸಿತಪೇಮಂ ವನಭಙ್ಗಿಯನ್ತಿ ಏಕಾದಸ ಅಸ್ಸಾದಾ ವುತ್ತಾ, ತೇಸು ಏಕಂಯೇವ ಮೋಚನಸ್ಸಾದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸೇಸಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ.

ತೇಸಂ ಅಸ್ಸಾದಾನಂ ವಸೇನ ಏವಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ಮೋಚೇತುಂ ಅಸ್ಸಾದೋ ಮೋಚನಸ್ಸಾದೋ. ಮೋಚನಸ್ಸಾದಚೇತನಾಯ ನಿಮಿತ್ತೇ ಉಪಕ್ಕಮತಿ, ಮುಚ್ಚತಿ, ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ. ನ ಮುಚ್ಚತಿ ಚೇ, ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ. ಮುಚ್ಚನಸ್ಸಾದೇ ಸಚೇ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಮುಚ್ಚಮಾನಂ ಅಸ್ಸಾದೇತಿ, ನ ಉಪಕ್ಕಮತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ. ಸಚೇ ಮುಚ್ಚಮಾನಂ ಅಸ್ಸಾದೇನ್ತೋ ಉಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮೋಚೇತಿ, ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋವ. ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಮುತ್ತೇ ಅಸ್ಸಾದೋ ಮುತ್ತಸ್ಸಾದೋ. ಏತ್ಥಾಪಿ ಉಪಕ್ಕಮಸ್ಸ ನತ್ಥಿತಾಯ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಮೇಥುನಸ್ಸಾದೇನ ಇತ್ಥಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಮುತ್ತೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಅಯಂ ಮೇಥುನಸ್ಸಾದೋ. ಫಸ್ಸಸ್ಸಾದೋ ದುವಿಧೋ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕೋ ಬಾಹಿರೋ ಚಾತಿ. ತತ್ಥ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕೇ ತಾವ ಅತ್ತನೋ ನಿಮಿತ್ತಂ ‘‘ಥದ್ಧಂ ಮುದುಕನ್ತಿ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ಲೋಲಭಾವೇನ ವಾ ಕೀಳಾಪಯತೋ ಸಚೇ ಮುಚ್ಚತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ. ಬಾಹಿರಫಸ್ಸಸ್ಸಾದೇ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ ಮಾತುಗಾಮಂ ಫುಸತೋ ಆಲಿಙ್ಗತೋ ಚ ಮುತ್ತೇ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಕಣ್ಡೂವನಸ್ಸಾದೇ ದದ್ದುಕಚ್ಛಾದೀನಂ ವಸೇನ ಖಜ್ಜಮಾನಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಕಣ್ಡೂವನಸ್ಸಾದೇನ ಕಣ್ಡೂವತೋ ಮುತ್ತೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ದಸ್ಸನಸ್ಸಾದೇ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಅನೋಕಾಸಂ ಉಪನಿಜ್ಝಾಯತೋ ಮುತ್ತೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ನಿಸಜ್ಜನಸ್ಸಾದೇ ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ರಹೋ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಮುತ್ತೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ವಾಚಾಯ ಅಸ್ಸಾದೋ ವಾಚಸ್ಸಾದೋ. ತೇನ ಅಸ್ಸಾದೇನ ಮಾತುಗಾಮಂ ಮೇಥುನಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾಹಿ ವಾಚಾಹಿ ಓಭಾಸನ್ತಸ್ಸ ಮುತ್ತೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಗೇಹಸಿತಪೇಮೇ ಮಾತಾದೀನಂ ಮಾತಾದಿಪೇಮೇನ ಆಲಿಙ್ಗನಾದಿಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಮುತ್ತೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ವನಭಙ್ಗೇ ಚ ಸನ್ಥವಕರಣತ್ಥಾಯ ಇತ್ಥಿಯಾ ಪೇಸಿತಂ ಪುಪ್ಫಾದಿವನಭಙ್ಗಸಞ್ಞಿತಂ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಾಯ ನಾಮ ಇದಂ ಮೇ ಪೇಸಿತ’’ನ್ತಿ ಅಸ್ಸಾದೇನ ಆಮಸನ್ತಸ್ಸ ಮುತ್ತೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಏತೇಸು ಪನ ಮೋಚನಸ್ಸಾದವಸೇನೇವ ಉಪಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ, ಸೇಸಾನಂ ವಸೇನ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಸುಕ್ಕಸ್ಸಾತಿ ‘‘ನೀಲಂ ಪೀತಕಂ ಲೋಹಿತಕಂ ಓದಾತಂ ತಕ್ಕವಣ್ಣಂ ದಕವಣ್ಣಂ ತೇಲವಣ್ಣಂ ಖೀರವಣ್ಣಂ ದಧಿವಣ್ಣಂ ಸಪ್ಪಿವಣ್ಣ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೨೩೭) ಏವಂ ಆಗತೇಸು ದಸಸು ವಣ್ಣೇಸು ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸುಕ್ಕಸ್ಸಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಉಪಕ್ಕಮ್ಮಾತಿ ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತರೂಪೇ ಮೋಚೇತಿ, ಬಹಿದ್ಧಾರೂಪೇ ಮೋಚೇತಿ, ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರೂಪೇ ಮೋಚೇತಿ, ಆಕಾಸೇ ಕಟಿಂ ಕಮ್ಪೇನ್ತೋ ಮೋಚೇತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೨೩೭) ಏವಂ ವುತ್ತೇಸು ಚತೂಸು ಉಪಾಯೇಸು ಅಞ್ಞತರೇನ ಉಪಾಯೇನ ‘‘ರಾಗೂಪತ್ಥಮ್ಭೇ ಮೋಚೇತಿ, ವಚ್ಚೂಪತ್ಥಮ್ಭೇ ಮೋಚೇತಿ, ಪಸ್ಸಾವೂಪತ್ಥಮ್ಭೇ ಮೋಚೇತಿ, ವಾತೂಪತ್ಥಮ್ಭೇ ಮೋಚೇತಿ, ಉಚ್ಚಾಲಿಙ್ಗಪಾಣಕದಟ್ಠೂಪತ್ಥಮ್ಭೇ ಮೋಚೇತೀ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಕಾಲೇಸು ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಕಾಲೇ ಅಙ್ಗಜಾತೇ ಕಮ್ಮನಿಯಂ ಪತ್ತೇ ‘‘ಆರೋಗ್ಯತ್ಥಾಯ ಮೋಚೇತಿ, ಸುಖತ್ಥಾಯ ಮೋಚೇತಿ, ಭೇಸಜ್ಜತ್ಥಾಯ, ದಾನತ್ಥಾಯ, ಪುಞ್ಞತ್ಥಾಯ, ಯಞ್ಞತ್ಥಾಯ, ಸಗ್ಗತ್ಥಾಯ, ಬೀಜತ್ಥಾಯ, ವೀಮಂಸತ್ಥಾಯ, ದವತ್ಥಾಯ ಮೋಚೇತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೨೩೭) ಏವಂ ವುತ್ತೇಸು ದಸಸು ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಹತ್ಥಾದೀಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಉಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಮೋಚಯನ್ತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಯಂ ಏಕಾ ಖುದ್ದಕಮಕ್ಖಿಕಾ ಪಿವೇಯ್ಯ, ತತ್ತಕಮ್ಪಿ ಮೋಚೇನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಞ್ಞತ್ರ ಸುಪಿನನ್ತೇನಾತಿ ಯಾ ಸುಪಿನನ್ತೇ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿ ಹೋತಿ, ತಂ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮಣೋತಿ ಯೋ ಕೋಚಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಗರುಕನ್ತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ. ಫುಸೇತಿ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಠಮಂ.

೨೦. ಇದಾನಿ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಂ ದೀಪೇತುಂ ‘‘ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞೀ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞೀತಿ ತದಹುಜಾತಾಯಪಿ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಯಾ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞೀಯೇವ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಚೇ ತತ್ಥ ವೇಮತಿಕೋ ವಾ ಪಣ್ಡಕಪುರಿಸತಿರಚ್ಛಾನಗತಸಞ್ಞೀ ವಾ ಹೋತಿ, ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ತಥಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ಕಾಯೇನ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಾಮಸನೇ ಚ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧೇನ ಕಾಯಾಮಸನೇ ಚ ಯಕ್ಖೀಪೇತೀಪಣ್ಡಕಾನಂ ಕಾಯೇನ ಕಾಯಾಮಸನೇ ಚ. ಪುರಿಸತಿರಚ್ಛಾನಗತಿತ್ಥೀನಂ ಪನ ಕಾಯೇನ ಕಾಯಾಮಸನೇಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ, ತಥಾ ಯಕ್ಖೀಆದೀನಂ ಕಾಯೇನ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಾದೀಸು ಚ. ಮತಿತ್ಥಿಯಾ ಪನ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ. ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗವಾತಿ ಇಮಿನಾ ಮಾತುಪೇಮಾದಿಂ ಮೋಕ್ಖಾಧಿಪ್ಪಾಯಞ್ಚ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಸಮ್ಫುಸನ್ತೋತಿ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ ಉಪಕ್ಕಮ್ಮ ಅನ್ತಮಸೋ ಲೋಮೇನಪಿ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಂ ಸಮ್ಫುಸನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಇಮಿನಾ ಯೋ ಇತ್ಥಿಯಾ ಆಲಿಙ್ಗತೋಪಿ ಕಾಯೇನ ನ ವಾಯಮತಿ, ಕೇವಲಂ ಫಸ್ಸಂಯೇವ ಅನುಭವತಿ, ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ.

ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ದುತಿಯಂ.

೨೧. ಇದಾನಿ ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಂ ಪಕಾಸೇತುಂ ‘‘ತಥಾ ಸುಣನ್ತಿ’’ನ್ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ತಥಾತಿ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞೀ. ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಂ ಸುಣನ್ತಿನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸುಣನ್ತಿನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಟಿಬಲಾಯಪಿ ಇತ್ಥಿಯಾ ಅವಿಞ್ಞತ್ತಿಪಥೇ ಠಿತಾಯ ದೂತೇನ ವಾ ಪಣ್ಣೇನ ವಾ ಆರೋಚೇನ್ತಸ್ಸ ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾಪತ್ತಿನ ಹೋತೀತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ. ವಿಞ್ಞುಞ್ಚಾತಿ ಇಮಿನಾ ಯಾ ಮಹಲ್ಲಿಕಾಪಿ ಬಾಲಾಪಿ ಏಳಮೂಗಾಪಿ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಕಥಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಸಾ ಇಧ ನಾಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ವಚ್ಚಮಗ್ಗಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗಾನಂ ವಸೇನ ಮಗ್ಗಂ ವಾ ಮೇಥುನಂ ವಾ ಆರಬ್ಭಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾಯ ರಾಗೋ ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾರಾಗೋ, ತೇನ ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾರಾಗೇನ. ತಂ ಅಸ್ಸಾದೇನ್ತೋ ಓಭಾಸೇತ್ವಾ ದುರುತ್ತವಚನಂ ವತ್ವಾ ಗರುಕಂ ಫುಸೇತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಕಥಂ ದ್ವೇ ಮಗ್ಗೇ ಆರಬ್ಭ ಪಸಂಸತಿ ಗರಹತಿ? ತತ್ಥ ಪಸಂಸಾಯಪಿ ತಾವ ‘‘ಇತ್ಥಿಲಕ್ಖಣೇನ ಸುಭಲಕ್ಖಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾಸೀ’’ತಿ ವದತಿ, ನ ತಾವಸೀಸಂ ಏತಿ. ‘‘ತವ ವಚ್ಚಮಗ್ಗೋ ಚ ಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗೋ ಚ ಸುಭೋ ಸುಸಣ್ಠಾನೋ ದಸ್ಸನೀಯೋ, ಈದಿಸೇನ ನಾಮ ಇತ್ಥಿಲಕ್ಖಣೇನ ಸುಭಲಕ್ಖಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾಸೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಸೀಸಂ ಏತಿ, ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಗರಹಣೇ ಪನ ‘‘ಸಿಖರಣೀಸಿ, ಸಮ್ಭಿನ್ನಾಸಿ, ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಾಸೀ’’ತಿ ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ ಸುದ್ಧಾನಿಯೇವ ಸೀಸಂ ಏನ್ತಿ ವಚ್ಚಮಗ್ಗಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗಾನಂ ನಿಯತವಚನತ್ತಾ ಅಚ್ಚೋಳಾರಿಕತ್ತಾ ಚ. ಅಞ್ಞಾನಿ ಪನ ‘‘ಅನಿಮಿತ್ತಾಸಿ, ನಿಮಿತ್ತಮತ್ತಾಸೀ’’ತಿಆದೀನಿ ಮಗ್ಗಾನಂ ಅನಿಯತವಚನತ್ತಾ ಮೇಥುನೇನ ಘಟೇತ್ವಾ ವುತ್ತಾನಿ ಏವ ಸೀಸಂ ಏನ್ತಿ. ಮೇಥುನಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತೇ ‘‘ದೇಹಿ ಮೇ, ಅರಹಸಿ ಮೇ ದಾತು’’ನ್ತಿಆದೀಹಿ ಪನ ಸೀಸಂ ನ ಏತಿ, ‘‘ಮೇಥುನಧಮ್ಮಂ ದೇಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಮೇಥುನಧಮ್ಮೇ ಘಟಿತೇಯೇವ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ. ಇತ್ಥಿಯಾ ವಚ್ಚಮಗ್ಗಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಧಕ್ಖಕಂ ಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲಂ ಆದಿಸ್ಸ ವಣ್ಣಾದಿಭಣನೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ತಥಾ ಯಕ್ಖೀಪೇತೀಪಣ್ಡಕೇಸು ವಚ್ಚಮಗ್ಗಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗೇ ಮೇಥುನೇಪಿ. ಇಮೇಸಂ ಪನ ಯಕ್ಖೀಆದೀನಂ ಅಧಕ್ಖಕಾದಿಕೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇ ಪದೇಸೇ ದುಂಕ್ಕಟಂ, ತಥಾ ಇತ್ಥಿಯಾದೀನಂ ಉಬ್ಭಕ್ಖಕೇ ಅಧೋಜಾಣುಮಣ್ಡಲೇ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧೇ ಚಾತಿ.

ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ತತಿಯಂ.

೨೨. ಇದಾನಿ ಅತ್ತಕಾಮಪಾರಿಚರಿಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ವತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ವತ್ವಾತಿ ದುಟ್ಠುಲ್ಲೋಭಾಸನೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಇತ್ಥಿಂ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞೀಯೇವ ಹುತ್ವಾ ವತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತ್ತಕಾಮುಪಟ್ಠಾನವಣ್ಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತೇನ ಕಾಮೇನ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಕಾಮುಪಟ್ಠಾನಂ, ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಕಾಮುಪಟ್ಠಾನಂ ಅತ್ತಕಾಮುಪಟ್ಠಾನಂ, ಅತ್ತನಾ ವಾ ಕಾಮಿತಂ ಇಚ್ಛಿತನ್ತಿ ಅತ್ತಕಾಮಂ, ಸಯಂ ಮೇಥುನರಾಗವಸೇನ ಪತ್ಥಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ಅತ್ತಕಾಮಞ್ಚ ತಂ ಉಪಟ್ಠಾನಞ್ಚಾತಿ ಅತ್ತಕಾಮುಪಟ್ಠಾನಂ, ತಸ್ಸ ವಣ್ಣೋ ಅತ್ತಕಾಮುಪಟ್ಠಾನವಣ್ಣೋ, ತಂ ಅತ್ತಕಾಮುಪಟ್ಠಾನವಣ್ಣಂ. ‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಗಿನಿ, ಪಾರಿಚರಿಯಾನಂ ಯಾ ಮಾದಿಸಂ ಸೀಲವನ್ತಂ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮಂ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಂ ಏತೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಪರಿಚರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ವತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಮೇಥುನರಾಗಿನೋತಿ ಇಮಿನಾ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಾದೀಹಿ ಉಪಟ್ಠಾನಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಣತೋ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ. ವಾಚಾ ಮೇಥುನಯುತ್ತೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಮೇಥುನಯುತ್ತೇನೇವ ವಾಚಾಯ ಮೇಥುನಯಾಚನೇ ಗರುಕಂ ಹೋತಿ, ನ ಅಞ್ಞಥಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಅತ್ತಕಾಮಪಾರಿಚರಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಚತುತ್ಥಂ.

೨೩. ಇದಾನಿ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಇತ್ಥಿಯಾ ವಾ ಪುರಿಸೇನ ವಾ ಉಭಿನ್ನಂ ಮಾತಾದೀಹಿ ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಇತ್ಥಿಂ ವಾ ಪುರಿಸಂ ವಾ ಏವಂ ಭಣಾಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ತೇಸಂ ವಚನಂ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಹೋತೂ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಭಣಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಆಕಾರೇನ ವಚೀಭೇದಂ ಕತ್ವಾ, ಸೀಸಕಮ್ಪನಾದೀಹಿ ವಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸನ್ದೇಸನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಇತ್ಥೀ ದಸವಿಧಾ ಮಾತುರಕ್ಖಿತಾ ಪಿತುರಕ್ಖಿತಾ ಮಾತಾಪಿತುರಕ್ಖಿತಾ ಭಾತುರಕ್ಖಿತಾ ಭಗಿನಿರಕ್ಖಿತಾ ಞಾತಿರಕ್ಖಿತಾ ಗೋತ್ತರಕ್ಖಿತಾ ಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತಾ ಸಾರಕ್ಖಾ ಸಪರಿದಣ್ಡಾತಿ. ದಸ ಭರಿಯಾಯೋ ಧನಕ್ಕೀತಾ ಛನ್ದವಾಸಿನೀ ಭೋಗವಾಸಿನೀ ಪಟವಾಸಿನೀ ಓದಪತ್ತಕಿನೀ ಓಭಟಚುಮ್ಬಟಕಾ ದಾಸೀ ಚ ಭರಿಯಾ ಚ ಕಮ್ಮಕಾರೀ ಚ ಭರಿಯಾ ಚ ಧಜಾಹಟಾ ಮುಹುತ್ತಿಕಾ ಚಾತಿ.

ತಾಸು ಮಾತುರಕ್ಖಿತಾ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಹಿಣತಿ ‘‘ಗಚ್ಛ, ಭನ್ತೇ, ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಬ್ರೂಹಿ ‘ಹೋಮಿ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಧನಕ್ಕೀತಾ…ಪೇ… ಮುಹುತ್ತಿಕಾ ಚಾ’’ತಿ, ಅಯಂ ಇತ್ಥಿಯಾ ಸನ್ದೇಸೋ ನಾಮ. ಸಚೇ ಮಾತುರಕ್ಖಿತಾಯ ಮಾತಾಪಿತಾಭಾತಾಭಗಿನಿಆದಯೋ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಹಿಣನ್ತಿ ‘‘ಗಚ್ಛ, ಭನ್ತೇ, ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಬ್ರೂಹಿ ‘ಹೋತು ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಧನಕ್ಕೀತಾ…ಪೇ… ಮುಹುತ್ತಿಕಾ ಚಾ’’ತಿ, ಅಯಮ್ಪಿ ಇತ್ಥಿಯಾ ಸನ್ದೇಸೋಯೇವ ನಾಮ. ಏವಂ ಪಿತುರಕ್ಖಿತಾದೀಸುಪಿ ನಯೋ ನೇತಬ್ಬೋ. ಪುರಿಸೋ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಹಿಣತಿ ‘‘ಗಚ್ಛ, ಭನ್ತೇ, ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಮಾತುರಕ್ಖಿತಂ ಬ್ರೂಹಿ…ಪೇ… ಸಪರಿದಣ್ಡಂ ಬ್ರೂಹಿ ‘ಹೋತು ಕಿರ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಧನಕ್ಕೀತಾ…ಪೇ… ಮುಹುತ್ತಿಕಾ ಚಾ’’ತಿ, ಅಯಂ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸನ್ದೇಸೋ ನಾಮ. ಸಚೇ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತಾಭಾತಾಭಗಿನಿಆದಯೋ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಹಿಣನ್ತಿ ‘‘ಗಚ್ಛ, ಭನ್ತೇ, ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಮಾತುರಕ್ಖಿತಂ ಬ್ರೂಹಿ…ಪೇ… ಸಪರಿದಣ್ಡಂ ಬ್ರೂಹಿ ‘ಹೋತು ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಧನಕ್ಕೀತಾ…ಪೇ… ಮುಹುತ್ತಿಕಾ ಚಾ’’ತಿ, ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸನ್ದೇಸೋಯೇವ ನಾಮ, ಆಣಾಪನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ವೀಮಂಸಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಸಾಸನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ವಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಾ ತೇಸಂ ಅವಸ್ಸಾರೋಚನಕಾನಂ ಮಾತಾಪಿತಾಭಾತಾಭಗಿನಿಆದೀನಂ ವಾ ಆರೋಚೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಹರನ್ತಿ ಯತ್ಥ ಪಹಿತೋ, ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ವಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಾ ಆರೋಚೇತಿ, ಸಾ ಇತ್ಥೀ ವಾ ಪುರಿಸೋ ವಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛತು ವಾ, ಮಾ ವಾ, ಲಜ್ಜಾಯ ವಾ ತುಣ್ಹೀ ಹೋತು, ಪುನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ವಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಾ ಹರನ್ತೋ ಗರುಕಂ ಫುಸೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏತ್ತಾವತಾ ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹತಿ ವೀಮಂಸತಿ ಪಚ್ಚಾಹರತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಅಙ್ಗತ್ತಯಂ ಸಮ್ಪಾದಿತಂ ಹೋತಿ. ಇಮಾಯ ತಿವಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ, ಇತೋ ಯೇಹಿ ಕೇಹಿಚಿ ದ್ವೀಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ಏಕೇನ ದುಕ್ಕಟಂ. ಯಕ್ಖೀಪೇತೀಪಣ್ಡಕೇಸು ಅಙ್ಗತ್ತಯೇನಪಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಮೇವ, ಏಕೇನ ವಾ ದ್ವೀಹಿ ವಾ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ.

ಸಞ್ಚರಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಚಮಂ.

೨೪. ಇದಾನಿ ಕುಟಿಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಆವಿ ಕಾತುಂ ‘‘ಸಂಯಾಚಿತಪರಿಕ್ಖಾರ’’ನ್ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ರಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ‘‘ವಾಸಿಂ ದೇಥ, ಫರಸುಂ ದೇಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಯಂ ಪವತ್ತಿತಯಾಚನಾಯ ಗಹಿತಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಸಂಯಾಚಿತಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಸಙ್ಘಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಭಿಕ್ಖೂಹಿ ವಾ ಸಙ್ಘೇನೇವ ವಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಾರಮ್ಭಾನಾರಮ್ಭಸಪರಿಕ್ಕಮನಾಪರಿಕ್ಕಮನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಕಂ ‘‘ಕುಟಿ ನಾಮ ಉಲ್ಲಿತ್ತಾ ವಾ ಹೋತಿ ಅವಲಿತ್ತಾ ವಾ ಉಲ್ಲಿತ್ತಾವಲಿತ್ತಾ ವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೩೪೯) ಏವಂ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ಕುಟಿಂ. ‘‘ತತ್ರಿದಂ ಪಮಾಣಂ, ದೀಘಸೋ ದ್ವಾದಸ ವಿದತ್ಥಿಯೋ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಯಾ, ತಿರಿಯಂ ಸತ್ತನ್ತರಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೩೪೮) ಏವಂ ವುತ್ತಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ, ‘‘ಮಯ್ಹಂ ವಾಸಾಗಾರಂ ಏಸಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತಾ ಉದ್ದೇಸೋ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ತುದ್ದೇಸಾ, ತಂ ಅತ್ತುದ್ದೇಸಂ ಕತ್ವಾ ಗರುಂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ಫುಸೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಕಂ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಕುನ್ಥಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಾದೀನಂ ಆಸಯೇ ಕತತ್ತಾ ಸಾರಮ್ಭಂ ದ್ವೀಹಿ ಬಲೀಬದ್ದೇಹಿ ಯುತ್ತೇನ ಸಕಟೇನ ಗನ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತಾಯ ಅಪರಿಕ್ಕಮನಂ ಉಲ್ಲಿತ್ತಾದಿಭೇದಂ ಕುಟಿಂ ಅತ್ತನೋ ವಸನತ್ಥಾಯ ಕರೋನ್ತೋ ವಾ ಕಾರಾಪೇನ್ತೋ ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ನಿಟ್ಠಾನಂ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಠಮಪಿಣ್ಡದಾನೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ದುತಿಯಪಿಣ್ಡದಾನೇನ ಲೇಪೇ ಘಟಿತೇ ದ್ವೇ ಚ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇ ದ್ವೇ ಚ ದುಕ್ಕಟಾನಿ, ಸಚೇ ದೇಸಿತವತ್ಥುಕಾಯೇವ ವಾ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಾಯೇವ ವಾ ಹೋತಿ, ಏಕಂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ದ್ವೇ ಚ ದುಕ್ಕಟಾನಿ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ.

ಕುಟಿಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಛಟ್ಠಂ.

೨೫. ಇದಾನಿ ವಿಹಾರಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಮಹಲ್ಲಕ’’ನ್ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಮಹಲ್ಲಕನ್ತಿ ಸಸ್ಸಾಮಿಕಭಾವೇನ ಸಂಯಾಚಿತಕುಟಿತೋ ಮಹನ್ತಭಾವೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ ವತ್ಥುಂ ದೇಸಾಪೇತ್ವಾ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕಮೇನಾಪಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಮಾಣಮಹನ್ತತಾಯಪಿ ಮಹಲ್ಲಕೋ, ತಂ ಮಹಲ್ಲಕಂ ವಿಹಾರಂ ವಾ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ಥ ಪನ ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಕಭಾವೇನ ಏಕೋ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ, ಸೇಸಂ ಅನನ್ತರಸದಿಸಮೇವ. ಇಧ ಚ ತತ್ಥ ಚ ವಾಸಾಗಾರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಾಗಾರಂ ವಾ ಜನ್ತಾಘರಂ ವಾ ಅಗ್ಗಿಸಾಲಂ ವಾ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ನಯೇನ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ.

ವಿಹಾರಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಸತ್ತಮಂ.

೨೬. ಇದಾನಿ ಅಮೂಲಕಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಕಾಸೇತುಂ ‘‘ಅಮೂಲಕೇನಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಅಮೂಲಕೇನಾತಿ ಯಂ ಚೋದಕೇನ ಚುದಿತಕಮ್ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೇ ಅದಿಟ್ಠಂ ಅಸುತಂ ಅಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ, ಇದಂ ಏತೇಸಂ ದಸ್ಸನಸವನಪರಿಸಙ್ಕಾಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಮೂಲಾನಂ ಅಭಾವತೋ ಅಮೂಲಕಂ, ತೇನ ಅಮೂಲಕೇನ ವತ್ಥುನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ಥ ಅದಿಟ್ಠಂ ನಾಮ ಅತ್ತನೋ ಪಸಾದಚಕ್ಖುನಾ ವಾ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾ ವಾ ಅದಿಟ್ಠಂ. ಅಸುತಂ ನಾಮ ತಥೇವ ಕೇನಚಿ ವುಚ್ಚಮಾನಂ ನ ಸುತಂ. ಅಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ ನಾಮ ಚಿತ್ತೇನ ಅಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ, ತಂ ಪನ ದಿಟ್ಠಸುತಮುತವಸೇನ ತಿವಿಧಂ. ತತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುಞ್ಚ ಮಾತುಗಾಮಞ್ಚ ತಥಾರೂಪೇ ಠಾನೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಇಮೇಹಿ ಕತ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ವಾ ಪರಿಸಙ್ಕತಿ, ಇದಂ ದಿಟ್ಠಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ ನಾಮ. ಅನ್ಧಕಾರೇ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋಕಾಸೇ ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಚ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಚ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ದುತಿಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಪರಿಸಙ್ಕತಿ, ಇದಂ ಸುತಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ ನಾಮ. ಧುತ್ತೇಹಿ ಇತ್ಥೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಚ್ಚನ್ತವಿಹಾರೇಸು ಪುಪ್ಫಗನ್ಧಸುರಾದೀಹಿ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಗತಟ್ಠಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕೇನ ನು ಖೋ ಇದಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ವೀಮಂಸನ್ತೋ ತತ್ರ ಕೇನಚಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಗನ್ಧಾದೀಹಿ ಪೂಜಾ ಕತಾ ಹೋತಿ, ಭೇಸಜ್ಜತ್ಥಾಯ ಅರಿಟ್ಠಂ ವಾ ಪೀತಂ, ಸೋ ತಸ್ಸ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಸೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪರಿಸಙ್ಕತಿ, ಇದಂ ಮುತಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ ನಾಮ. ಏವಂ ತಿವಿಧಾಯ ಪರಿಸಙ್ಕಾಯ ಅಭಾವೇನ ಅಪರಿಸಙ್ಕಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಚೋದೇನ್ತೋತಿ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಆಪನ್ನೋಸಿ, ಅಸ್ಸಮಣೋಸಿ, ಅಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯೋಸೀ’’ತಿಆದೀಹಿ ವಚನೇಹಿ ಸಯಂ ಚೋದೇನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಚೋದೇನ್ತಸ್ಸ ವಾಚಾಯ ವಾಚಾಯ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ. ಚೋದಾಪೇನ್ತೋ ವಾತಿ ಅತ್ತನಾ ತಸ್ಸ ಸಮೀಪೇ ಠತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಚೋದಾಪೇನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಆಣತ್ತಸ್ಸ ವಾಚಾಯ ವಾಚಾಯ ಗರುಂ ಫುಸೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ಸೋಪಿ ಚಾವನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ಮಯಾಪಿ ದಿಟ್ಠಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಚೋದೇತಿ, ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ವಾಚಾಯ ಆಪತ್ತಿ. ವತ್ಥುನಾ ಅನ್ತಿಮೇನ ಚಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅನುರೂಪೇಸು ಏಕೂನವೀಸತಿಯಾ ಪಾರಾಜಿಕೇಸು ಅಞ್ಞತರೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚಾವೇತುನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾ ಚಾವೇತುಂ, ಯೋ ಸುದ್ಧಂ ವಾ ಅಸುದ್ಧಂ ವಾ ಕತೂಪಸಮ್ಪದಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಸುದ್ಧದಿಟ್ಠಿಕೋ ಸಮಾನೋ ಚಾವನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಚೋದೇತಿ ವಾ ಚೋದಾಪೇತಿ ವಾ, ತಸ್ಸ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸುಣಮಾನನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪರಮ್ಮುಖಾ ದೂತೇನ ವಾ ಪಣ್ಣೇನ ವಾ ಚೋದೇತಿ. ಚೋದೇನ್ತಸ್ಸ ನ ರುಹತೀತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ. ಪರಮ್ಮುಖಾ ಪನ ಸತ್ತಹಿ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇಹಿ ವದನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ.

ಅಮೂಲಕಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅಟ್ಠಮಂ.

೨೭. ಇದಾನಿ ಅಞ್ಞಭಾಗಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಕಿರಿಯ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಕಿರಿಯನ್ತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಖತ್ತಿಯಾದಿಜಾತಿಕಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ ವೀತಿಕ್ಕಮಸಙ್ಖಾತಂ ಕಿರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತೇನ ಲೇಸೇನಾತಿ ‘‘ದಸ ಲೇಸಾ ಜಾತಿಲೇಸೋ ನಾಮಲೇಸೋ ಗೋತ್ತಲೇಸೋ ಲಿಙ್ಗಲೇಸೋ ಆಪತ್ತಿಲೇಸೋ ಪತ್ತಲೇಸೋ ಚೀವರಲೇಸೋ ಉಪಜ್ಝಾಯಲೇಸೋ ಆಚರಿಯಲೇಸೋ ಸೇನಾಸನಲೇಸೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೩೯೪) ಏವಂ ವುತ್ತೇಸು ದಸಸು ಲೇಸೇಸು ಯೋ ತಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ದಿಸ್ಸತಿ, ತೇನ ಲೇಸೇನ ತದಞ್ಞಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾ ಚಾವೇತುಂ ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುನಾ ಚೋದೇನ್ತೋ ಗರುಕಂ ಫುಸೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ವತ್ಥುಂ ಲಿಸ್ಸತಿ ಸಿಲಿಸ್ಸತಿ ವೋಹಾರಮತ್ತೇನೇವ ಈಸಕಂ ಅಲ್ಲೀಯತೀತಿ ಲೇಸೋ, ಜಾತಿಯೇವ ಲೇಸೋ ಜಾತಿಲೇಸೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ. ಲೇಸೇನ ಚೋದೇನ್ತೋ ಕಥಂ ಚೋದೇತಿ? ಅಞ್ಞೋ ಖತ್ತಿಯಜಾತಿಕೋ ಇಮಿನಾ ಚೋದಕೇನ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಜ್ಝಾಪಜ್ಜನ್ತೋ ದಿಟ್ಠೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಅಞ್ಞಂ ಅತ್ತನೋ ವೇರಿಂ ಖತ್ತಿಯಜಾತಿಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ತಂ ಖತ್ತಿಯಜಾತಿಲೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏವಂ ಚೋದೇತಿ ‘‘ಖತ್ತಿಯೋ ಮಯಾ ದಿಟ್ಠೋ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಜ್ಝಾಪಜ್ಜನ್ತೋ, ತ್ವಮ್ಪಿ ಖತ್ತಿಯೋ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಆಪನ್ನೋಸೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಸೋ ತ್ವಂ ಖತ್ತಿಯೋ, ನಾಞ್ಞೋ, ಪಾರಾಜಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನೋಸೀ’’ತಿ ವಾ ಚೋದೇತಿ. ಏವಂ ನಾಮಲೇಸಾದಯೋಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಅಞ್ಞಭಾಗಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ನವಮಂ.

೨೮. ಏತ್ತಾವತಾ ‘‘ಗರುಕಾ ನವಾ’’ತಿ ಉದ್ದಿಟ್ಠೇ ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತೇಸು ಆಪನ್ನೇಸು ಪಟಿಪಜ್ಜನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಛಾದೇತಿ ಜಾನಮಾಪನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸಾಯಂ ಪಿಣ್ಡತ್ಥೋ – ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ‘‘ಅಯಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಾ ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ ಆಪತ್ತಿವಸೇನ ವಾ ‘‘ಇದಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಏವಂ ವತ್ಥುವಸೇನ ವಾ ಜಾನಮಾಪನ್ನಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಯಾವ ಛಾದೇತಿ, ತಾವ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಅಕಾಮಾ ಪರಿವಾಸೋ ವಸಿತಬ್ಬೋತಿ. ಚರೇಯ್ಯಾತಿ ಮಾನತ್ತಂ ಸಮಾದಾಯ ವಸೇಯ್ಯ. ಕಿತ್ತಕಂ ದಿವಸನ್ತಿ ಚೇ? ಛ ರತ್ತಿಯೋ. ಮಾನತ್ತವಾಸೋ ಪನ ಸಙ್ಘೇಯೇವ, ನ ಗಣೇ, ನ ಪುಗ್ಗಲೇ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಙ್ಘೇ’’ತಿ. ಪರಿವುತ್ಥೋತಿ ‘‘ತಯೋ ಖೋ ಉಪಾಲಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ರತ್ತಿಚ್ಛೇದಾ ಸಹವಾಸೋ ವಿಪ್ಪವಾಸೋ ಅನಾರೋಚನಾ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೮೩) ಏವಂ ವುತ್ತಂ ರತ್ತಿಚ್ಛೇದಂ ಅಕತ್ವಾ ಪರಿವುತ್ಥೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಸಹವಾಸೋತಿ ಪಕತತ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಚ್ಛನ್ನೇ ಉದಕಪಾತಟ್ಠಾನಬ್ಭನ್ತರೇ ವಾಸೋ. ವಿಪ್ಪವಾಸೋ ನಾಮ ಅಞ್ಞಂ ಪಕತತ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ವಿನಾ ವಾಸೋ. ಅನಾರೋಚನಾತಿ ಆಗನ್ತುಕಾದೀನಂ ಅನಾರೋಚನಾ. ಏತೇಸು ತೀಸು ಏಕೇನಾಪಿ ರತ್ತಿಚ್ಛೇದೋ ಹೋತಿ ಏವ. ಏತ್ಥ ಪನ ಉಪಚಾರಸೀಮಗತಾನಂ ಆರೋಚೇತಬ್ಬಂ, ನ ಬಹಿ ಠಿತಾನಂ, ಬಹಿ ಠಿತಾನಮ್ಪಿ ಸಚೇ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತಿ, ಪಸ್ಸತಿ, ದೂರಂ ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಆರೋಚೇತಬ್ಬಮೇವ, ಅನಾರೋಚೇನ್ತಸ್ಸ ರತ್ತಿಚ್ಛೇದೋ ಚೇವ ವತ್ತಭೇದೇ ದುಕ್ಕಟಞ್ಚ ಹೋತಿ. ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸೇವ ಉಪಚಾರಸೀಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಚೇ, ರತ್ತಿಚ್ಛೇದೋವ ಹೋತಿ, ನ ವತ್ತಭೇದೋ.

ಚಿಣ್ಣಮಾನತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಖೋ, ಉಪಾಲಿ, ಮಾನತ್ತಚಾರಿಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ರತ್ತಿಚ್ಛೇದಾ ಸಹವಾಸೋ ವಿಪ್ಪವಾಸೋ ಅನಾರೋಚನಾ ಊನೇ ಗಣೇ ಚರಣ’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ. ೯೨) ಏವಂ ವುತ್ತಂ ರತ್ತಿಚ್ಛೇದಂ ಅಕತ್ವಾ ಚಿಣ್ಣಮಾನತ್ತಂ ಪರಿನಿಟ್ಠಿತಮಾನತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ಥ ಪನ ಸಹವಾಸಾದಯೋ ಪರಿವಾಸೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾ ಏವ. ‘‘ಊನೇ ಗಣೇ ಚರಣ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಗಣೋ ಚತ್ತಾರೋ ವಾ ಅತಿರೇಕಾ ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ, ತಸ್ಮಾ ಸಚೇಪಿ ತೀಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಸತಿ, ರತ್ತಿಚ್ಛೇದೋ ಹೋತಿಯೇವ, ‘‘ಸಚೇ ಪನ ತೇನ ತೇಸಂ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ಆರೋಚಿತೇ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ, ಊನೇ ಗಣೇ ಚರಣದೋಸೋ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ಅಟ್ಠ. ೯೭) ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ವುತ್ತಂ ಕಿರ. ಅಬ್ಭೇಯ್ಯಾತಿ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ವೀಸತಿಗಣೋ ಸಙ್ಘೋ ಅಬ್ಭೇಯ್ಯ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಅಬ್ಭಾನಕಮ್ಮವಸೇನ ಓಸಾರೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಚೇ ಏಕೇನಪಿ ಊನೋ ವೀಸತಿಗಣೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅಬ್ಭೇಯ್ಯ, ಸೋ ಚ ಭಿಕ್ಖು ನ ಅಬ್ಭಿತೋ, ತೇ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಾರಯ್ಹಾ, ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೨೯. ಇದಾನಿ ಯಥಾ ಛಾದಿತಾ ಆಪತ್ತಿ ಛನ್ನಾ ಹೋತಿ, ತಂ ಪಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಆಪತ್ತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥಾಯಂ ಪದಯೋಜನಾ – ಆಪತ್ತಿತಾ ಚ ಅನುಕ್ಖಿತ್ತತಾ ಚ ಅನನ್ತರಾಯತಾ ಚ ಪಹುತ್ತತಾ ಚ ಆಪತ್ತಿನುಕ್ಖಿತ್ತಅನನ್ತರಾಯಪಹುತ್ತತಾಯೋ, ಏತಾಸು ಚತೂಸು ತಥಾಸಞ್ಞಿತಾ ಚ ಛಾದೇತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ಛಾದನಾ ಚಾತಿ ಏವಂ ದಸಹಙ್ಗೇಹಿ ಅರುಣುಗ್ಗಮಮ್ಹಿ ಛನ್ನಾ ಹೋತೀತಿ. ಏತ್ಥ ಪನ ಆಪತ್ತಿಆದೀಸು ಚತೂಸು ಆಪತ್ತಿಸಞ್ಞಿತಾ ಚ ಅನುಕ್ಖಿತ್ತಸಞ್ಞಿತಾ ಚ ಅನನ್ತರಾಯಸಞ್ಞಿತಾ ಚ ಪಹುತ್ತಸಞ್ಞಿತಾ ಚಾತಿ ಏವಂ ಸಞ್ಞಾವಸೇನ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಙ್ಗಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನಿ, ಛಾದೇತುಕಾಮೋತಿ ಇದಮೇಕಂ, ಛಾದನಾತಿ ಇದಮೇಕನ್ತಿ ಏವಂ ದಸ.

ಏತೇಸು ಪನ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ‘‘ಆಪತ್ತಿ ಚ ಹೋತಿ ಆಪತ್ತಿಸಞ್ಞೀ ಚಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಯಂ ಆಪನ್ನೋ, ಸಾ ತೇರಸನ್ನಂ ಅಞ್ಞತರಾ ಹೋತಿ, ಸೋಪಿ ಚ ತತ್ಥ ಗರುಕಾಪತ್ತಿಸಞ್ಞೀಯೇವ ಹುತ್ವಾ ಜಾನನ್ತೋ ಛಾದೇತಿ, ಛನ್ನಾ ಹೋತಿ. ಸಚೇ ತತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತಿಸಞ್ಞೀ ವಾ ಅಞ್ಞಾಪತ್ತಿಸಞ್ಞೀ ವಾ ವೇಮತಿಕೋ ವಾ ಹೋತಿ, ಅಚ್ಛನ್ನಾವ ಹೋತಿ. ತಿವಿಧಂ ಪನ ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮಂ, ತೇನ ಅಕತೋ ಅನುಕ್ಖಿತ್ತೋ. ಸೋ ಚೇ ಪಕತತ್ತಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ ಛಾದೇತಿ, ಛನ್ನಾ ಹೋತಿ. ಸಚೇ ಅಪಕತತ್ತಸಞ್ಞೀ ಛಾದೇತಿ, ಅಚ್ಛನ್ನಾ ಹೋತಿ. ಅಪಕತತ್ತೇನ ಪನ ಪಕತತ್ತಸಞ್ಞಿನಾಪಿ ಅಪಕತತ್ತಸಞ್ಞಿನಾಪಿ ಛಾದಿತಂ ಅಚ್ಛಾದಿತಮೇವ ಹೋತೀತಿ. ಅನನ್ತರಾಯಿಕೋತಿ ಯಸ್ಸ ದಸಸು ರಾಜಚೋರಅಗ್ಗಿಉದಕಮನುಸ್ಸಾಮನುಸ್ಸವಾಳಸರೀಸಪಜೀವಿತಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತರಾಯೇಸುಪಿ ಏಕೋಪಿ ನತ್ಥಿ, ಸೋ ಚೇ ಅನನ್ತರಾಯಿಕಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ ಛಾದೇತಿ, ಛನ್ನಾ ಹೋತಿ. ಸಚೇ ಸೋ ಅನ್ಧಕಾರಭೀರುಕೋ ಅನನ್ತರಾಯೇ ಏವ ವಾಳಾದಿಅನ್ತರಾಯಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ ಛಾದೇತಿ, ಅಚ್ಛನ್ನಾವ ಹೋತಿ. ಪಹೂತಿ ಯೋ ಸಕ್ಕೋತಿ ಸಭಾಗಭಿಕ್ಖುನೋ ಸಮೀಪಂ ಗನ್ತುಞ್ಚೇವ ಆರೋಚಿತುಞ್ಚ, ಸೋ ಚೇ ಪಹುಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ ಛಾದೇತಿ, ಛನ್ನಾ ಹೋತಿ. ಯೋ ಪನ ಅಪಹು ಹುತ್ವಾ ಪಹುಸಞ್ಞೀ, ಪಹು ವಾ ಅಪಹುಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ ಛಾದೇತಿ, ಅಚ್ಛನ್ನಾವ ಹೋತೀತಿ.

ಅರುಣುಗ್ಗಮಮ್ಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಪುರೇಭತ್ತಂ ವಾ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋ ಹೋತಿ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ವಾ, ಯಾವ ಅರುಣಂ ನ ಉಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ತಾವ ಆರೋಚೇತಬ್ಬಾ. ಸಚೇ ಪನ ಅರುಣಬ್ಭನ್ತರೇ ಸತಕ್ಖತ್ತುಮ್ಪಿ ಛಾದೇತುಕಾಮತಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅಚ್ಛನ್ನಾವ ಹೋತಿ. ಆರೋಚೇನ್ತೋ ಪನ ಸಭಾಗಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ಆಪನ್ನಸ್ಸ ಆರೋಚೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಸಚೇ ಆರೋಚೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪನ ಆವಿಕತಾ ಹೋತಿ, ಆರೋಚನಪಚ್ಚಯಾ ಪನ ಅಞ್ಞಂ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ವತ್ಥುಸಭಾಗಾಪತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪಿತೋ ಹೋತಿ. ಆರೋಚೇನ್ತೇನ ಪನ ‘‘ಅಹಂ ತವ ಸನ್ತಿಕೇ ಏಕಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆವಿ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಆಚಿಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಆರೋಚೇಮೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಏಕಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನಭಾವಂ ಜಾನಾಹೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಏಕಂ ಗರುಕಾಪತ್ತಿಂ ಆವಿ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ವಾ ಆದಿನಾ ನಯೇನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಏತ್ತಾವತಾ ಅಚ್ಛನ್ನಾವ ಹೋತಿ. ಸಚೇ ‘‘ಲಹುಕಾಪತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಮೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಛನ್ನಾವ ಹೋತೀತಿ. ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಚೀವರನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೩೦. ಏವಂ ಗರುಕೇ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಚೀವರೇಸು ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಉದ್ಧಟಂ. ತತ್ಥ ಜಾತಿತೋ ಛ ಚೀವರಾನಿ (ಮಹಾವ. ೩೩೯; ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೪೬೨-೪೬೩; ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ), ತಾನಿ ಕಾನೀತಿ ಚೇ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಖೋಮಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಖೋಮಂ ನಾಮ ಖೋಮವಾಕಸುತ್ತೇಹಿ ಕತಂ ವತ್ಥಂ. ಸಾಣಂ ನಾಮ ಸಾಣವಾಕೇಹಿ ಕತಂ ವತ್ಥಂ. ಭಙ್ಗಂ ನಾಮ ಖೋಮಸುತ್ತಾದೀಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತಂ ವತ್ಥಂ. ಪಾಟೇಕ್ಕಂ ವಾಕಮಯಮೇವ ವಾತಿ ವದನ್ತಿ. ಕಮ್ಬಲಂ ನಾಮ ಮನುಸ್ಸಲೋಮಂ ವಾಳಲೋಮಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಲೋಮೇಹಿ ವಾಯಿತ್ವಾ ಕತಂ ವತ್ಥಂ. ಛಳೇತಾನೀತಿ ಛ ಏತಾನಿ. ಸಹ ಅನುಲೋಮೇಹೀತಿ ಸಾನುಲೋಮಾನಿ. ಜಾತಿತೋ ಪನ ಕಪ್ಪಿಯಾನಿ ಛ ಚೀವರಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೩೧. ಇದಾನಿ ತೇಸಂ ಅನುಲೋಮಾನಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ದುಕೂಲ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೩೦೫) ದುಕೂಲಂ ಸಾಣಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಂ ವಾಕಮಯತ್ತಾ. ಪಟ್ಟುಣ್ಣನ್ತಿ ಪಟ್ಟುಣ್ಣದೇಸೇ ಪಾಣಕೇಹಿ ಸಞ್ಜಾತವತ್ಥಂ. ಸೋಮಾರದೇಸೇ, ಚೀನದೇಸೇ ಜಾತಂ ಸೋಮಾರಚೀನಜಂ ಪಟನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಇಮಾನಿ ತೀಣಿಪಿ ಕೋಸೇಯ್ಯಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಾನಿ ಪಾಣಕೇಹಿ ಕತಸುತ್ತಮಯತ್ತಾ. ಇದ್ಧಿಜನ್ತಿ ಏಹಿಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪುಞ್ಞಿದ್ಧಿಯಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಚೀವರಂ. ತಂ ಪನ ಖೋಮಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಹೋತಿ. ಕಪ್ಪರುಕ್ಖೇಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಜಾಲಿನಿಯಾ ದೇವಕಞ್ಞಾಯ ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರಸ್ಸ ದಿನ್ನವತ್ಥಾದಿಕಂ ದೇವದಿನ್ನಂ. ತಮ್ಪಿ ಖೋಮಾದೀಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತವತ್ಥಸದಿಸತ್ತಾ ಛನ್ನಮ್ಪಿ ಅನುಲೋಮಂ ಹೋತಿಯೇವ ಕಪ್ಪಾಸಿಕಸ್ಸ ವಾ, ಇದ್ಧಿಜಮ್ಪಿ ತಥೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಸ ತಸ್ಸಾತಿ ಖೋಮಾದಿಕಸ್ಸ. ಅನುಲೋಮಿಕನ್ತಿ ಅನುರೂಪಂ.

೩೨-೩೩. ಏವಂ ಜಾತಿತೋ ಸಾನುಲೋಮಾನಿ ಛ ಚೀವರಾನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತೇಸು ಅಧಿಟ್ಠಾನಾದಿಕಂ ವಿಧಾನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಿಚೀವರ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಕಥಿನಸಿಕಖಾಪದವಣ್ಣನಾ; ಮಹಾವ. ೩೫೮) ಧಿಟ್ಠಾನತೋ ಪುಬ್ಬೇ ತಿಚೀವರಂ ನಾಮ ಪಾಟೇಕ್ಕಂ ನತ್ಥಿ ಸಙ್ಘಾಟಿಆದಿಪ್ಪಹೋನಕಸ್ಸ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಾದಿವಸೇನಾಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠೇಯ್ಯ ನ ವಿಕಪ್ಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ನಾಮೇ ಗಹಿತೇ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠಾನ’’ಮಿಚ್ಚೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ‘‘ವಿಕಪ್ಪೇಮೀ’’ತಿ ಪನ ನ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಮುಖಪುಞ್ಛನಞ್ಚ ನಿಸೀದನಞ್ಚ ಮುಖಪುಞ್ಛನನಿಸೀದನಂ. ಕಣ್ಡುಚ್ಛಾದಿನ್ತಿ ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಂ ಅಧಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ನ ವಿಕಪ್ಪೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏತ್ಥಾತಿ ಇಮೇಸು ನವಸು ಚೀವರೇಸು. ತಿಚೀವರನ್ತಿ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನನಯೇನ ಅಧಿಟ್ಠಿತತಿಚೀವರಂ. ವಿನಾ ಅಲದ್ಧಸಮ್ಮುತಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸಮ್ಮುತಿಅಲದ್ಧಟ್ಠಾನೇ ಏಕಾಹಮ್ಪಿ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ನ ವಸೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ನ ಭಿಕ್ಖವೇ ಚಾತುಮಾಸಂ ನಿಸೀದನೇನ ವಿಪ್ಪವಸಿತಬ್ಬಂ, ಯೋ ವಿಪ್ಪವಸೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ಖುದ್ದಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಚೂಳವ. ೨೬೩) ವುತ್ತತ್ತಾ ಚಾತುಮಾಸಂ ನಿಸೀದನಂ ವಿನಾ ನ ವಸೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩೪. ಇದಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಮಿಚ್ಚಧಿಟ್ಠಯೇತಿ ಇತಿ ಅಧಿಟ್ಠಯೇ, ‘‘ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಯೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಹತ್ಥಪಾಸಮೇತನ್ತಿ ದೂರೇ ಠಿತಂ ಪನ ಠಪಿತೋಕಾಸಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಸಚೇ ಏಕಂ, ‘‘ಏತ’’ನ್ತಿ, ಬಹೂನಿ ಚೇ, ‘‘ಏತಾನೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಯೇತಿ ಅತ್ಥಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಅಯಂ ನಯೋತಿ ಯಥಾ ‘‘ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ‘‘ಇಮಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ, ಇಮಂ ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ನಾಮೇನೇವ ವತ್ವಾ ಸಮ್ಮುಖಾಪಿ ಪರಮ್ಮುಖಾಪಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೩೫. ಇದಾನಿ ಸಚೇ ಪುಬ್ಬೇ ಅಧಿಟ್ಠಿತಂ ತಿಚೀವರಂ ನಿಸೀದನಂ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದೀತಿ ಇಮೇಸು ಛಸು ಚೀವರೇಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಚೀವರಂ ಅತ್ಥಿ, ಪುನ ತಥಾವಿಧಂ ಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಹರಿತುಂ ಇಚ್ಛನ್ತೇನ ‘‘ದ್ವೇ ಪನ ನ ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೪೬೯; ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತತ್ತಾ ಪುಬ್ಬೇ ಅಧಿಟ್ಠಿತಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಪತ್ತಾಧಿಟ್ಠಹನೇ ತಥಾತಿ ‘‘ಇಮಂ ಪತ್ತಂ, ಏತಂ ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ನಾಮಮತ್ತಮೇವ ವಿಸೇಸೋ. ಸೇಸಂ ತಾದಿಸಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩೬. ಏತಂ ಇಮಂ ವ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಸಂಸೇತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇ ಅನ್ತೋಗಬ್ಭೇ ವಾ ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೇ ವಾ ಹೋತಿ, ಠಪಿತಟ್ಠಾನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ಏತಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ವಾಚಾ ಭಿನ್ದಿತಬ್ಬಾ, ಸಚೇ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಹೋತಿ, ‘‘ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿ’’ನ್ತಿ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ನಾಮವಸೇನ ವಾಚಾ ಭಿನ್ದಿತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ದ್ವೇ ಚೀವರಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಾ ಕಾಯೇನ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ, ವಾಚಾಯ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠೇತೀ’’ತಿ (ಪರಿ. ೩೨೨) ವುತ್ತತ್ತಾ ಸಙ್ಘಾಟಿಆದಿಕಂ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಆಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ ಕಾಯವಿಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಕಾಯೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ, ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಸರೀರಾವಯವೇನ ಅಫುಸನ್ತಸ್ಸ ನ ವಟ್ಟತಿ. ವಾಚಾಯ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತೇನ ವಚೀಭೇದಂ ಕತ್ವಾವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ತಥಾ ಪತ್ತೇಪಿ. ವಿದೂತಿ ಪಣ್ಡಿತೋ.

೩೭-೮. ಇದಾನಿ ತೇಸಂ ಪಮಾಣಪರಿಚ್ಛೇದಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಙ್ಘಾಟಿ ಪಚ್ಛಿಮನ್ತೇನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ದೀಘತೋ ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕತೋ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೪೬೯; ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ಪಟ್ಠಾಯ ‘‘ತತ್ರಿದಂ ಸುಗತಸ್ಸ ಸುಗತಚೀವರಪ್ಪಮಾಣಂ, ದೀಘಸೋ ನವ ವಿದತ್ಥಿಯೋ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಯಾ, ತಿರಿಯಂ ಛ ವಿದತ್ಥಿಯೋ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೫೪೮) ಏವಂ ವುತ್ತಸುಗತಚೀವರೂನಾಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ತಿರಿಯಂ ಪನ ಮುಟ್ಠಿತ್ತಿಕಂ. ಚ-ಸದ್ದೇನ ಅತಿರೇಕಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಸ್ಸಪಿ ಏತದೇವ ಪಮಾಣನ್ತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಥಾ ಏಕಂಸಿಕಸ್ಸಾಪೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅನ್ತರವಾಸಕಸ್ಸ ಪನ ‘‘ಪಾರುಪನೇನಪಿ ಹಿ ಸಕ್ಕಾ ನಾಭಿಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತು’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೪೬೯) ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನತೋ ‘‘ದ್ವಿಹತ್ಥೋ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

೩೯. ನಿಸೀದನಸ್ಸ ದೀಘೇನಾತಿ ಏತ್ಥ (ಪಾಚಿ. ೫೩೧ ಆದಯೋ; ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೫೩೧; ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ನಿಸೀದನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ನಿಸೀದನನ್ತಿ ಸನ್ಥತಸದಿಸಂ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತೇ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣೇನ ದ್ವೀಸು ಠಾನೇಸು ಫಾಲೇತ್ವಾ ಕತಾಹಿ ತೀಹಿ ದಸಾಹಿ ಯುತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖಾರಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ.

೪೦. ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿ (ಪಾಚಿ. ೫೩೮; ಮಹಾವ. ೩೫೪; ಪಾಚಿ. ಅಟ್ಠ. ೫೩೭; ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ನಾಮ ಯಸ್ಸ ಅಧೋನಾಭಿಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲಂ ಕಣ್ಡು ವಾ ಪಿಳಕಾ ವಾ ಅಸ್ಸಾವೋ ವಾ ಥುಲ್ಲಕಚ್ಛು ವಾ ಆಬಾಧೋ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥಾಯ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಚೀವರಂ. ಗಾಥಾಯೋ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾವ.

೪೧. ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಾವಾತಿ (ಪಾಚಿ. ೫೪೪) ಏತ್ಥ ತತೋ ಉದ್ಧಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೪೨. ಏತ್ಥಾತಿ ಸಙ್ಘಾಟಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ, ತಾವ ದಸ್ಸಿತಚೀವರೇಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ತದುತ್ತರಿನ್ತಿ ತತೋ ತೇಸಂ ಚೀವರಾನಂ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣತೋ ಉತ್ತರಿಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಛೇದನಪಾಚಿತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ, ತಂ ಅತಿರೇಕಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪುನ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ದೇಸೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಮುಖಚೋಳಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಾವ ಮಹನ್ತಂ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ ಆಕಙ್ಖತಿ, ತಾವ ಮಹನ್ತಂ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೫೩) ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಸ್ಸ ಪಮಾಣಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನತ್ಥಿ,. ಮುಖಪುಞ್ಛನಚೋಳಸ್ಸ ಪನ ಉಕ್ಕಟ್ಠವಸೇನ ವಾ ಅನ್ತಿಮವಸೇನ ವಾ ಪಮಾಣಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ತಮ್ಪಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಿಕಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಆಕಙ್ಖಿತಪ್ಪಮಾಣಿಕಾ’’ತಿ, ಇಚ್ಛಿತಪ್ಪಮಾಣಿಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಾವ ಏಕಂ ಧೋವೀಯತಿ, ತಾವ ಅಞ್ಞಂ ಪರಿಭೋಗತ್ಥಾಯ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬನ್ತಿ ದ್ವೇಪಿ ವಟ್ಟನ್ತಿ.

೪೩. ನ ದೀಪಿತನ್ತಿ ಕತ್ಥ ನ ದೀಪಿತಂ? ಅಟ್ಠಕಥಾಸು. ಕಸ್ಮಾತಿ ಚೇ? ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಹೋತಿ ತಿಚೀವರಂ, ಅತ್ಥೋ ಚ ಹೋತಿ ಪರಿಸ್ಸಾವನೇಹಿಪಿ ಥವಿಕಾಹಿಪಿ. ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಕ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೫೭) ಬಹೂನಂ ಪತ್ತಥವಿಕಪರಿಸ್ಸಾವನಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹವಸೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಾಟೇಕ್ಕಂ ನಿಧಾನಮುಖನ್ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವತಾ ‘‘ಯಂ ಯಂ ಲಬ್ಭತಿ, ತಂ ತಂ ಇಮಿನಾ ವಿಧಾನೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪುನ ಯೇನ ಯೇನ ಪರಿಸ್ಸಾವನಾದಿನಾ ಅತ್ಥೋ ಹೋತಿ, ತಂ ತಂ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೂ’’ತಿ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತಸ್ಮಾ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮಚೀವರಪ್ಪಮಾಣಂ ಥವಿಕಮ್ಪಿ ಪಟಪರಿಸ್ಸಾವನಮ್ಪಿ ಬಹೂನಿಪಿ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾನಿ ಚೀವರಾನಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಥಾ ವತ್ವಾ’’ತಿ, ‘‘ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಂ.

೪೪. ಅಹತಕಪ್ಪಾನನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೪೮) ಏಕವಾರಂ ಧೋವಿತಕಾನಂ.

೪೫. ಉತುದ್ಧಟಾನನ್ತಿ ಉತುತೋ ದೀಘಕಾಲತೋ ಉದ್ಧಟಾನಂ, ಕತವತ್ಥಕಿಚ್ಚಾನಂ ಪಿಲೋತಿಕಾನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸೇಸಾತಿ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಅನ್ತರವಾಸಕಾ. ಪಂಸು ವಿಯ ಕುಚ್ಛಿತಭಾವಂ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಭಾವಂ ಉಲತಿ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಪಂಸುಕೂಲಂ, ಚೋಳಖಣ್ಡಾನಮೇತಂ ನಾಮಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಪಂಸುಕೂಲೇ ಯಥಾರುಚೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಸ್ಮಾತಿ ಚೇ? ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಹತಾನಂ ದುಸ್ಸಾನಂ ಅಹತಕಪ್ಪಾನಂ ದಿಗುಣಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಏಕಚ್ಚಿಯಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಏಕಚ್ಚಿಯಂ ಅನ್ತರವಾಸಕಂ, ಉತುದ್ಧಟಾನಂ ದುಸ್ಸಾನಂ ಚತುಗ್ಗುಣಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ದಿಗುಣಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ದಿಗುಣಂ ಅನ್ತರವಾಸಕಂ, ಪಂಸುಕೂಲೇ ಯಾವದತ್ಥಂ, ಪಾಪಣಿಕೇ ಉಸ್ಸಾಹೋ ಕರಣೀಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಸುಸಾನಾದೀಸು ಪತಿತಪಂಸುಕೂಲೇ ಚ ಅನ್ತರಾಪಣೇ ಪತಿತಪಿಲೋತಿಕಚೀವರೇ ಚ ಪಟಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನತ್ಥಿ, ಪಟಸತಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ.

೪೬. ಇದಾನಿ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛಿನ್ನಕಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಛಿನ್ನಕಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಛಿನ್ನಕಂ ಅನ್ತರವಾಸಕ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೪೫) ವತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತಿಚೀವರೇ ಕಯಿರಮಾನೇ ಸಬ್ಬಂ ಛಿನ್ನಕಂ ನಪ್ಪಹೋತಿ. ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದ್ವೇ ಛಿನ್ನಕಾನಿ ಏಕಂ ಅಚ್ಛಿನ್ನಕನ್ತಿ. ದ್ವೇ ಛಿನ್ನಕಾನಿ ಏಕಂ ಅಚ್ಛಿನ್ನಕಂ ನಪ್ಪಹೋತಿ. ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದ್ವೇ ಅಚ್ಛಿನ್ನಕಾನಿ ಏಕಂ ಛಿನ್ನಕನ್ತಿ. ಏಕಂ ಛಿನ್ನಕಂ ನಪ್ಪಹೋತಿ. ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನ್ವಾಧಿಕಮ್ಪಿ ಆರೋಪೇತುಂ. ನ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಂ ಅಚ್ಛಿನ್ನಕಂ ಧಾರೇತಬ್ಬಂ, ಯೋ ಧಾರೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೬೦) ಏವಂ ವುತ್ತವಿಧಾನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತೀಸೂ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ – ತೀಸು ಚೀವರೇಸು ಯಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸಿಬ್ಬಿತುಂ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಂ ಪಹೋತಿ, ತಂ ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಂ. ಸಬ್ಬೇಸು ಪನ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇಸು ಅನ್ವಾಧಿಕಂ ಆದಿಯೇಯ್ಯಾತಿ. ತತ್ಥ ಅನ್ವಾಧಿ ನಾಮ ಅನುವಾತಂ ವಿಯ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಚೀವರಸ್ಸ ಉಪರಿ ಸಙ್ಘಾಟಿಆಕಾರೇನ ಆರೋಪೇತಬ್ಬಂ. ಆಗನ್ತುಕಪತ್ತನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ಇದಂ ಪನ ಅಪ್ಪಹೋನಕೇ ಅನುಞ್ಞಾತಂ. ಸಚೇ ಪಹೋತಿ, ನ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಮೇವ. ಅನಾದಿಣ್ಣನ್ತಿ ಅನಾರೋಪಿತಂ ಅನ್ವಾಧಿಕಂ. ನ ಧಾರೇಯ್ಯಾತಿ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನವಸೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ನ ಧಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೪೭-೮. ಇದಾನಿ ಉದೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದನಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಗಾಮೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಪನ ಸಚೇ ಗಾಮೋ (ಪಾರಾ. ೪೭೮; ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೪೭೭-೪೭೮; ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಉದೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ಏಕಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ವಾ ಭೋಜಕಸ್ಸ ವಾ ವಸೇನ ಏಕಕುಲಸ್ಸ ಹೋತಿ, ಪಾಕಾರಾದಿನಾ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ಏಕೂಪಚಾರೋ ಚ, ಏವರೂಪೇ ಗಾಮೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಯಥಾರುಚಿತಟ್ಠಾನೇ ವಸಿತುಂ ಲಬ್ಭತಿ. ಸಚೇ ಸೋ ಗಾಮೋ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ, ಯಸ್ಮಿಂ ಘರೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಘರೇ ವಸಿತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಸ ವಾ ಘರಸ್ಸ ಸಮನ್ತತೋ ಹತ್ಥಪಾಸಾ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬಂ.

ಸಚೇ ಸೋ ಗಾಮೋ ವೇಸಾಲಿಕುಸಿನಾರಾದಯೋ ವಿಯ ನಾನಾರಾಜೂನಂ ವಾ ಭೋಜಕಾನಂ ವಾ ಹೋತಿ, ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಚ, ಏವರೂಪೇ ಗಾಮೇ ಯಸ್ಮಿಂ ಘರೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಘರೇ ವಾ ವತ್ಥಬ್ಬಂ. ಯಸ್ಸಾ ವೀಥಿಯಾ ತಂ ಘರಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸಾ ವೀಥಿಯಾ ತಸ್ಸ ಘರಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾಟ್ಠಾನೇ ಸಭಾಯೇ ವಾ ನಗರದ್ವಾರೇ ವಾ ವತ್ಥಬ್ಬಂ, ತೇಸಂ ಸಭಾಯದ್ವಾರಾನಂ ಹತ್ಥಪಾಸಾ ವಾ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ, ಯಸ್ಮಿಂ ಘರೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತತ್ಥ ವಾ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ವಾ ವತ್ಥಬ್ಬಂ.

ನಿವೇಸನಾದಯೋ ಹಮ್ಮಿಯಪರಿಯೋಸಾನಾ ಗಾಮಪರಿಕ್ಖೇಪತೋ ಬಹಿ ಸನ್ನಿವಿಟ್ಠಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಇತರಥಾ ತೇಸಂ ಗಾಮಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಗಹಿತತ್ತಾ ಗಾಮಸ್ಸ ಏಕಕುಲನಾನಾಕುಲಏಕೂಪಚಾರನಾನೂಪಚಾರತಾವಸೇನೇವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವತ್ತಬ್ಬೋ ಸಿಯಾ. ನಿವೇಸನಾದೀನಂ ವಸೇನೇವ ಪಾಳಿಯಂ (ಪಾರಾ. ೪೭೮ ಆದಯೋ) ಅತ್ಥೋ ವಿಭತ್ತೋ, ನ ಗಾಮವಸೇನ. ಉದೋಸಿತವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಅಯಂ ನಯೋ ವುತ್ತೋಯೇವ.

ನಿವೇಸನೇತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇ ಏಕಕುಲಸ್ಸ ನಿವೇಸನಂ ಹೋತಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಞ್ಚ, ಅನ್ತೋನಿವೇಸನೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋನಿವೇಸನೇ ವತ್ಥಬ್ಬಂ. ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಞ್ಚೇ ಹೋತಿ, ಯಸ್ಮಿಂ ಗಬ್ಭೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥಬ್ಬಂ, ತಸ್ಸ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸಾ ವಾ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ನಾನಾಕುಲಸ್ಸ ಹೋತಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಞ್ಚ, ಯಸ್ಮಿಂ ಗಬ್ಭೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಗಬ್ಭೇ ವತ್ಥಬ್ಬಂ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಾಧಾರಣದ್ವಾರಮೂಲೇ ವಾ ತೇಸಂ ಗಬ್ಭದ್ವಾರಮೂಲೇ ವಾ ತೇಸಂ ಗಬ್ಭದ್ವಾರಮೂಲಾನಂ ವಾ ಹತ್ಥಪಾಸಾ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬಂ. ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಞ್ಚೇ ಹೋತಿ, ಯಸ್ಮಿಂ ಗಬ್ಭೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಗಬ್ಭೇ ವತ್ಥಬ್ಬಂ, ಹತ್ಥಪಾಸಾ ವಾ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬಂ.

ಉದೋಸಿತೋತಿ ಯಾನಾದೀನಂ ಭಣ್ಡಾನಂ ಸಾಲಾ. ಪಾಸಾದೋತಿ ದೀಘಪಾಸಾದೋ. ಹಮ್ಮಿಯನ್ತಿ ಮುಣ್ಡಚ್ಛದನಪಾಸಾದೋ. ನಾವಾ ಪನ ಥಲಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾಪಿ ಹೋತಿ, ಸಮುದ್ದೇ ಠಿತಾಪಿ. ಸಚೇ ಏಕಕುಲಸ್ಸ ನಾವಾ ಹೋತಿ, ಅನ್ತೋನಾವಾಯ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋನಾವಾಯ ವತ್ಥಬ್ಬಂ. ನಾನಾಕುಲಸ್ಸ ನಾವಾ ಹೋತಿ ನಾನಾಗಬ್ಭಾ ನಾನಾಓವರಕಾ, ಯಸ್ಮಿಂ ಓವರಕೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥಬ್ಬಂ, ಚೀವರಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸಾ ವಾ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬಂ.

ಅಟ್ಟೋತಿ ಪಟಿರಾಜಾದೀನಂ ಪಟಿಬಾಹನತ್ಥಂ ಇಟ್ಠಕಾಹಿ ಕತೋ ಬಹಲಭಿತ್ತಿಕೋ ಚತುಪಞ್ಚಭೂಮಿಕೋ ಪತಿಸ್ಸಯವಿಸೇಸೋ. ಮಾಳೋತಿ ಏಕಕೂಟಸಙ್ಗಹಿತೋ ಚತುರಸ್ಸಪಾಸಾದೋ. ಇಮೇಸು ಪನ ಉದೋಸಿತಾದೀಸು ಮಾಳಪರಿಯೋಸಾನೇಸು ನಿವೇಸನೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ನಿವೇಸನನ್ತಿ ಪನ ಉದೋಸಿತಾದೀನಂ ವಸೇನ ಅಕತಾಯ ಪತಿಸ್ಸಯವಿಕತಿಯಾ ಅಧಿವಚನಂ.

ಆರಾಮೋ ನಾಮ ಪುಪ್ಫಾರಾಮಫಲಾರಾಮಾದಿಕೋ. ಸಚೇ ಏಕಕುಲಸ್ಸ ಆರಾಮೋ ಹೋತಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಚ, ಅನ್ತೋಆರಾಮೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋಆರಾಮೇ ವತ್ಥಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ, ಚೀವರಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸಾ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ನಾನಾಕುಲಸ್ಸ ಆರಾಮೋ ಹೋತಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಚ, ದ್ವಾರಮೂಲೇ ವಾ ವತ್ಥಬ್ಬಂ, ದ್ವಾರಮೂಲಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸಾ ವಾ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬಂ. ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಚೇ, ಚೀವರಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸಾ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬಂ.

ಸತ್ಥೋ ನಾಮ ಜಙ್ಘಸತ್ಥಸಕಟಸತ್ಥಾನಮಞ್ಞತರೋ. ಸಚೇ ಏಕಕುಲಸ್ಸ ಸತ್ಥೋ ಹೋತಿ, ಸತ್ಥೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪುರತೋ ವಾ ಪಚ್ಛತೋ ವಾ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಾ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬಾ, ಪಸ್ಸತೋ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬಂ. ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ನಾಮ ಅಟ್ಠವೀಸತಿಹತ್ಥಂ ಹೋತಿ. ಸಚೇ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸತ್ಥೋ ಸಕಟೇ ವಾ ಭಗ್ಗೇ, ಗೋಣೇ ವಾ ನಟ್ಠೇ ಅನ್ತರಾ ಛಿಜ್ಜತಿ, ಯಸ್ಮಿಂ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ, ತತ್ಥ ವಸಿತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ನಾನಾಕುಲಸ್ಸ ಹೋತಿ, ಸತ್ಥೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಚೀವರಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸಾ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬಂ.

ಖೇತ್ತಖಲೇಸು ಆರಾಮೇ ವುತ್ತಸದಿಸೋವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ. ದುಮೇತಿ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ. ಸಚೇ ಏಕಕುಲಸ್ಸ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಹೋತಿ, ಯಂ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಕಾಲೇ ಸಮನ್ತಾ ಛಾಯಾ ಫರತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅವಿರಳೇ ಪದೇಸೇ ತಸ್ಸ ಛಾಯಾಯ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಏವ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ವಿರಳಸಾಖಸ್ಸ ಪನ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಆತಪೇನ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸೇ ಠಪೇತಿ, ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ಸಚೇ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ತಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ನ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಾ ಠಾನೇ ತಸ್ಸ ಛಾಯಾಯಪಿ ಹೋತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿಯೇವ. ನಾನಾಕುಲಸ್ಸ ಚೇ ಹೋತಿ, ಚೀವರಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸಾ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬಂ.

ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ಪನ ವಿಞ್ಝಾಟವೀಆದೀಸು ಅರಞ್ಞೇಸುಪಿ ಸಮುದ್ದಮಜ್ಝೇ ಮಚ್ಛಬನ್ಧಾನಂ ಅಗಮನಪಥೇಸು ದೀಪಕೇಸುಪಿ ಚೀವರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ತತೋ ಸಮನ್ತಾ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರೇ ಪದೇಸೇ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ವಸಿತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರತೋ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಪೇತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ.

ಏತ್ಥ ಪನ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಗಾಮೋ ಏಕೂಪಚಾರೋ ನಾನೂಪಚಾರೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ೪೭೭) ಅವಿಸೇಸೇನ ಮಾತಿಕಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾಪಿ ಗಾಮನಿವೇಸನಉದೋಸಿತಖೇತ್ತಧಞ್ಞಕರಣಆರಾಮವಿಹಾರಾನಂ ಏಕೂಪಚಾರನಾನೂಪಚಾರತಾ ‘‘ಗಾಮೋ ಏಕೂಪಚಾರೋ ನಾಮ ಏಕಕುಲಸ್ಸ ಗಾಮೋ ಹೋತಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಚ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ೪೭೮) ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಾಪರಿಕ್ಖಿತ್ತವಸೇನ ವಿಭತ್ತಾ. ಅಟ್ಟಮಾಳಪಾಸಾದಹಮ್ಮಿಯನಾವಾಸತ್ಥರುಕ್ಖಮೂಲಅಜ್ಝೋಕಾಸಾನಮ್ಪಿ ಏವಂ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಏಕಕುಲಸ್ಸ ಅಟ್ಟೋ ಹೋತಿ, ನಾನಾಕುಲಸ್ಸ ಅಟ್ಟೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ೪೮೪) ನಯೇನ ಏಕಕುಲನಾನಾಕುಲವಸೇನ ಚ ಅನ್ತೇ ‘‘ಅಜ್ಝೋಕಾಸೋ ಏಕೂಪಚಾರೋ ನಾಮ ಅಗಾಮಕೇ ಅರಞ್ಞೇ ಸಮನ್ತಾ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಾ ಏಕೂಪಚಾರೋ, ತತೋ ಪರಂ ನಾನೂಪಚಾರೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೪೯೪) ಚ ಏವಂ ಏಕೂಪಚಾರನಾನೂಪಚಾರತಾ ವಿಭತ್ತಾ. ತಸ್ಮಾ ಗಾಮಾದೀಸು ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಏಕೂಪಚಾರಂ, ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ನಾನೂಪಚಾರನ್ತಿ ಚ ಅಟ್ಟಾದೀಸು ಯಂ ಏಕಕುಲಸ್ಸ, ತಂ ಏಕೂಪಚಾರಂ ನಾನಾಕುಲಸ್ಸ ನಾನೂಪಚಾರನ್ತಿ ಚ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅಜ್ಝೋಕಾಸಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಭಿಕ್ಖುಸಮ್ಮುತಿಯಾಞ್ಞತ್ರಾತಿ ಯಂ ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಚೀವರಂ ಆದಾಯ ಪಕ್ಕಮಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸ ಞತ್ತಿದುತಿಯೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸಮ್ಮುತಿ ದೀಯತಿ, ತಂ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಲದ್ಧಸಮ್ಮುತಿಕಸ್ಸ ಪನ ಯಾವ ರೋಗೋ ನ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ವೂಪಸನ್ತೇ ಅಞ್ಞೋ ವಾ ಕುಪ್ಪತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿಯೇವ.

೪೯. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಂ ಯಾವ ಆಬಾಧಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ, ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ. ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಚಾತುಮಾಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ, ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೫೮) ವುತ್ತತ್ತಾ ರೋಗಪರಿಯನ್ತಾ ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿ, ವಸ್ಸಾನಪರಿಯನ್ತಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಾತಿ ತಿಚೀವರಾದಯೋ ಕಾಲವಸೇನ ಅಪರಿಯನ್ತಿಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೫೦. ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಾದಿತ್ತಯಂ ಸದಸಮ್ಪಿ ಅದಸಮ್ಪಿ ರತ್ತಮ್ಪಿ ಅರತ್ತಮ್ಪಿ ಆದಿಣ್ಣಕಪ್ಪಮ್ಪಿ ಅನಾದಿಣ್ಣಕಪ್ಪಮ್ಪಿ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಸೀದನನ್ತಿ ನಿಸೀದನಞ್ಚ ರತ್ತಂ ಅನಾದಿಣ್ಣಕಪ್ಪಞ್ಚ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಪರಿಕ್ಖಾರಮುಖಪುಞ್ಛನಚೋಳಾನಿ ಪನ ನೀಲಮ್ಪಿ ಪೀತಕಮ್ಪಿ ಲೋಹಿತಕಮ್ಪಿ ಪುಪ್ಫದಸಾದಿಕಮ್ಪಿ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸದಸಮ್ಪೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಏವರೂಪಂ ಪನ ನಿವಾಸೇತುಂ ವಾ ಪಾರುಪಿತುಂ ವಾ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಕೇವಲಂ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಾದಿವಸೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನಮತ್ತಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

೫೧. ತಿಚೀವರಂ ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾತಿ ಇದಂ ಪನ ಸೇಸಚೀವರಪಞ್ಚಕಂ ಅದಸಂ ರಜಿತಂಯೇವ ಕಪ್ಪತಿ, ತಞ್ಚ ಆದಿಣ್ಣಕಪ್ಪಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸದಸಂವ ನಿಸೀದನನ್ತಿ ಇದಂ ಪನ ಪುಬ್ಬೇ ‘‘ಸದಸಮ್ಪೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅದಸಮ್ಪಿ ನಿಸೀದನಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮ್ಮೋಹನಿವಾರಣತ್ಥಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವದನ್ತಿ.

೫೨. ಅನಧಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ ತಿಚೀವರಾದಿವಸೇನ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಂ. ಅನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ನಾಮ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಂ, ತಂ ಪನ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಇದಾನಿ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಸ್ಸ ಪಮಾಣಂ ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಹತ್ಥದೀಘ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಯಾಮೇನ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಂ ಸುಗತಙ್ಗುಲೇನ ಚತುರಙ್ಗುಲವಿತ್ಥತಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಚೀವರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೫೮) ವುತ್ತತ್ತಾ ದೀಘತೋ ಏಕಹತ್ಥಂ ಪುಥುಲತೋ ಉಪಡ್ಢಹತ್ಥಂ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೫೩. ತಿಚೀವರಸ್ಸಾತಿ ವಿನಯತಿಚೀವರಸ್ಸ, ನ ಧುತಙ್ಗತಿಚೀವರಸ್ಸ. ತಸ್ಸ ಪನ ಇಮೇಸು ನವಸು ಚೀವರತ್ತಯಮೇವ ಲಬ್ಭತಿ, ನ ಅಞ್ಞಂ ಲಬ್ಭತಿ. ಸಬ್ಬಮೇತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಧಾನಞ್ಚ ಪರಿಹರಣವಿಧಾನಞ್ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಿಯೋ ಸಬ್ಬನ್ತಿ ತಿಚೀವರಾದಿಕಂ ನವವಿಧಮ್ಪಿ ಚೀವರಂ. ತಥಾ ವತ್ವಾತಿ ‘‘ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ. ಅಧಿಟ್ಠತೀತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ. ಕಿಂ ಪನ ತಿಚೀವರಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ? ಆಮ ವಟ್ಟತಿ, ‘‘ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ನಾಮ ಪಾಟೇಕ್ಕಂ ನಿಧಾನಮುಖಮೇತನ್ತಿ ತಿಚೀವರಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಉದೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಪನ ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಹರನ್ತಸ್ಸ ಪರಿಹಾರೋ ವುತ್ತೋ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೪೬೯) ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ತಿಚೀವರಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತೇನ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ.

೫೪. ಇದಾನಿ ಏತೇಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಜಹನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಚ್ಛೇದವಿಸ್ಸಜ್ಜನಗಾಹವಿಬ್ಭಮಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಅಚ್ಛೇದೋತಿ ಚೋರಾದೀಹಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದನಂ. ವಿಸ್ಸಜ್ಜನನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ದಾನಂ. ಕಥಂ ಪನ ದಿನ್ನಂ, ಕಥಂ ಗಹಿತಂ ಸುದಿನ್ನಂ ಸುಗ್ಗಹಿತಞ್ಚ ಹೋತೀತಿ? ಸಚೇ ‘‘ಇದಂ ತುಯ್ಹಂ ದೇಮಿ ದದಾಮಿ ದಜ್ಜಾಮಿ ಓಣೋಜೇಮಿ ಪರಿಚ್ಚಜಾಮಿ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ದೇಮಿ…ಪೇ… ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ವದತಿ, ಸಮ್ಮುಖಾಪಿ ಪರಮ್ಮುಖಾಪಿ ದಿನ್ನಂಯೇವ ಹೋತಿ. ‘‘ತುಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಸುದಿನ್ನಂ ಸುಗ್ಗಹಿತಞ್ಚ. ‘‘ತವ ಸನ್ತಕಂ ಕರೋಹಿ, ತವ ಸನ್ತಕಂ ಹೋತು, ತವ ಸನ್ತಕಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಮಮಸನ್ತಕಂ ಕರೋಮಿ, ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಹೋತು, ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ, ದುದ್ದಿನ್ನಂ ದುಗ್ಗಹಿತಞ್ಚ. ಸಚೇ ಪನ ‘‘ತವ ಸನ್ತಕಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸುಗ್ಗಹಿತಂ.

ಗಾಹೋತಿ ವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಾಹೋ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧೩೧). ಸೋ ಪನ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಹಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಗಹೇತುಂ. ಸನ್ದಿಟ್ಠೋ ಚ ಹೋತಿ, ಸಮ್ಭತ್ತೋ ಚ, ಆಲಪಿತೋ ಚ, ಜೀವತಿ ಚ, ಜಾನಾತಿ ಚ ‘ಗಹಿತೇ ಮೇ ಅತ್ತಮನೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೫೬). ತತ್ಥ ಸನ್ದಿಟ್ಠೋತಿ ದಿಟ್ಠಮತ್ತಕಮಿತ್ತೋ. ಸಮ್ಭತ್ತೋತಿ ದಳ್ಹಮಿತ್ತೋ. ಆಲಪಿತೋತಿ ‘‘ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಯಂ ಇಚ್ಛಸಿ, ತಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾಸಿ, ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಗಹಣೇ ಕಾರಣಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಜೀವತೀತಿ ಅನುಟ್ಠಾನಸೇಯ್ಯಾಯ ಸಯಿತೋಪಿ ಯಾವ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯುಪಚ್ಛೇದಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಗಹಿತೇ ಚ ಅತ್ತಮನೋತಿ ಗಹಿತೇ ಚ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ. ಏವರೂಪಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ‘‘ಗಹಿತೇ ಮೇ ಅತ್ತಮನೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಜಾನನ್ತೇನ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಅನವಸೇಸಪರಿಯಾದಾನವಸೇನ ಚೇತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ, ವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಾಹೋ ಪನ ತೀಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ರುಹತಿ. ಕಥಂ? ಸನ್ದಿಟ್ಠೋ ಜೀವತಿ ಗಹಿತೇ ಅತ್ತಮನೋ, ಸಮ್ಭತ್ತೋ ಜೀವತಿ ಗಹಿತೇ ಅತ್ತಮನೋ, ಆಲಪಿತೋ ಜೀವತಿ ಗಹಿತೇ ಅತ್ತಮನೋತಿ ಏವಂ.

ಯೋ ಪನ ಜೀವತಿ, ನ ಚ ಗಹಿತೇ ಅತ್ತಮನೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ವಿಸ್ಸಾಸಭಾವೇನ ಗಹಿತಮ್ಪಿ ಪುನ ದಾತಬ್ಬಂ. ದದನ್ತೇನ ಮತಕಧನಂ ತಾವ ಯೇ ತಸ್ಸ ಧನೇ ಇಸ್ಸರಾ ಗಹಟ್ಠಾ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ವಾ, ತೇಸಂ ದಾತಬ್ಬಂ. ಯೋ ಪನ ಪಠಮಂಯೇವ ‘‘ಸುಟ್ಠು ಕತಂ ತಯಾ ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತೇನಾ’’ತಿ ವಚೀಭೇದೇನ ವಾ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಮತ್ತೇನ ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಕೇನಚಿ ಕಾರಣೇನ ಕುಪಿತೋ, ಸೋ ಪಚ್ಚಾಹರಾಪೇತುಂ ನ ಲಭತಿ. ಯೋಪಿ ಅದಾತುಕಾಮೋ, ಚಿತ್ತೇನ ಪನ ಅಧಿವಾಸೇತಿ, ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವದತಿ, ಸೋಪಿ ಪುನ ಪಚ್ಚಾಹರಾಪೇತುಂ ನ ಲಭತಿ. ಯೋ ಪನ ‘‘ಮಯಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಕಂ ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಪರಿಭುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವಾ ವುತ್ತೇ ನಾಧಿವಾಸೇತಿ, ‘‘ಪಟಿದೇಹೀ’’ತಿ ಭಣತಿ, ಸೋ ಪಚ್ಚಾಹರಾಪೇತುಂ ಲಭತಿ.

ವಿಬ್ಭಮಾತಿ ಇಮಿನಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾಯೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಜಹನಂ ಗಹಿತಂ ಹೋತಿ. ಸಾ ಪನ ಯದಾ ವಿಬ್ಭಮತಿ, ತದಾ ಅಸ್ಸಮಣೀ ಹೋತಿ. ಭಿಕ್ಖು ಪನ ವಿಬ್ಭಮನ್ತೋಪಿ ಯಾವ ಸಿಕ್ಖಂ ನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಿ, ತಾವ ಭಿಕ್ಖುಯೇವಾತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ವಿಜಹತೀತಿ. ಲಿಙ್ಗಸಿಕ್ಖಾತಿ ಲಿಙ್ಗಪರಿವತ್ತನಞ್ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಞ್ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಬ್ಬೇಸೂತಿ ನವಸು ಚೀವರೇಸು. ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಯೋಗಕಾರಣಾತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಜಹನಕಾರಣಾ, ಇಮೇಸು ಅಞ್ಞತರೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೪೬೯) – ತಿಚೀವರಸ್ಸ ಪನ ವಿನಿಬ್ಬಿದ್ಧಛಿದ್ದಞ್ಚ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಜಹನಂ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಸಙ್ಘಾಟಿಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಾನಂ ದೀಘನ್ತತೋ ವಿದತ್ಥಿಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸ ತಿರಿಯನ್ತತೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸ ಪದೇಸಸ್ಸ ಓರತೋ ಕನಿಟ್ಠಙ್ಗುಲಿನಖಪಿಟ್ಠಿಪ್ಪಮಾಣಕಂ ಛಿದ್ದಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಭಿನ್ದತಿ. ಅನ್ತರವಾಸಕಸ್ಸ ದೀಘನ್ತತೋ ವಿದತ್ಥಿಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸೇವ ತಿರಿಯನ್ತತೋ ಚತುರಙ್ಗುಲಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸ ಪದೇಸಸ್ಸ ಓರತೋ ಛಿದ್ದಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಭಿನ್ದತಿ, ಪರತೋ ಪನ ನ ಭಿನ್ದತಿ. ತಸ್ಮಾ ಛಿದ್ದೇ ಜಾತೇ ತಿಚೀವರಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಹೋತಿ, ಸೂಚಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ಇತರೇಸಂ ಪನ ಛಿದ್ದೇನ ವಿಜಹನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಯೋ ಪನ ತಿಚೀವರೇಪಿ ದುಬ್ಬಲಟ್ಠಾನೇ ಪಠಮಂ ಅಗ್ಗಳಂ ದತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ದುಬ್ಬಲಟ್ಠಾನಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಪನೇತಿ, ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ಭಿಜ್ಜತಿ. ಮಣ್ಡಲಪರಿವತ್ತನೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಯೋ ಪನ ಉಭೋ ಕೋಟಿಯೋ ಮಜ್ಝೇ ಕರೋನ್ತೋ ಸಚೇ ಪಠಮಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಘಟೇತಿ, ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತಿ, ಅಥ ಘಟೇತ್ವಾ ಛಿನ್ದತಿ, ನ ವಿಜಹತಿ. ರಜಕೇಹಿ ಧೋವಾಪೇತ್ವಾ ಸೇತಕಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ನ ವಿಜಹತಿ ಏವ.

೫೫. ಇದಾನಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಚೀವರಾನಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕುಸವಾಕಫಲಕಾನೀ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಕುಸಚೀರಂ (ಮಹಾವ. ೩೭೧; ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ) ನಾಮ ಕುಸೇ ಗನ್ಥೇತ್ವಾ ಕತಚೀವರಂ. ವಾಕಚೀರಂ ನಾಮ ತಾಪಸಾನಂ ವಕ್ಕಲಂ. ಫಲಕಚೀರಂ ನಾಮ ಫಲಕಾನಿ ಸಿಬ್ಬಿತ್ವಾ ಕತಚೀವರಂ. ಕೇಸಕಮ್ಬಲನ್ತಿ ಕೇಸೇಹಿ ತನ್ತಂ ವಾಯಿತ್ವಾ ಕತಕಮ್ಬಲಂ. ವಾಲಕಮ್ಬಲನ್ತಿ ಚಮರವಾಲೇಹಿ ವಾಯಿತ್ವಾ ಕತಕಮ್ಬಲಂ. ಉಲೂಕಪಕ್ಖನ್ತಿ ಉಲೂಕಸಕುಣಸ್ಸ ಪಕ್ಖೇಹಿ ಕತನಿವಾಸನಂ. ಅಜಿನಕ್ಖಿಪನ್ತಿ ಸಲೋಮಂ ಸಖುರಂ ಅಜಿನಮಿಗಚಮ್ಮಂ. ಇಮೇಸು ಸತ್ತಸು ವತ್ಥೇಸು ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಧಾರಯತೋ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾ ಇಮೇಸು ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ತಥಾ ಅಕ್ಕನಾಳಂ ನಿವಾಸೇನ್ತಸ್ಸ. ಅಕ್ಕನಾಳಂ ನಾಮ ಅಕ್ಕದಣ್ಡೇ ವಾಕಾದೀಹಿ ಗನ್ಥೇತ್ವಾ ಕತಚೀವರಂ. ‘‘ನ ಭಿಕ್ಖವೇ ಅಕ್ಕನಾಳಂ ನಿವಾಸೇತಬ್ಬಂ, ಯೋ ನಿವಾಸೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೭೧) ಹಿ ವುತ್ತಂ.

೫೬. ಕದಲೇರಕಕ್ಕದುಸ್ಸೇ ಪೋತ್ಥಕೇ ಚಾಪೀತಿ ಏತ್ಥ ಕದಲಿಏರಕಅಕ್ಕಮಕಚಿವಾಕೇಹಿ ಕತಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಏವಂ ವುತ್ತಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಏತೇಸು ಪೋತ್ಥಕೋಯೇವ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತೋ, ಇತರಾನಿ ತಗ್ಗತಿಕತ್ತಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ. ಇಮೇಸು ಚತೂಸುಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ‘‘ನ ಭಿಕ್ಖವೇ ನಗ್ಗಿಯಂ ತಿತ್ಥಿಯಸಮಾದಾನಂ ಸಮಾದಿಯಿತಬ್ಬಂ, ಯೋ ಸಮಾದಿಯೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೭೦) ವುತ್ತತ್ತಾ ನಗ್ಗಿಯಮ್ಪಿ ನ ಕಪ್ಪತಿ ಏವ. ಸಬ್ಬಮೇವ ನೀಲಕಂ ಸಬ್ಬನೀಲಕಂ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಏತ್ಥ ನೀಲಂ ಉಮಾಪುಪ್ಫವಣ್ಣಂ ಹೋತಿ. ಮಞ್ಜೇಟ್ಠಕಂ ಮಞ್ಜೇಟ್ಠಕವಣ್ಣಮೇವ. ಪೀತಕಂ ಕಣಿಕಾರಪುಪ್ಫವಣ್ಣಂ. ಲೋಹಿತಕಂ ಜಯಸುಮನಪುಪ್ಫವಣ್ಣಂ. ಕಣ್ಹಕಂ ಅದ್ದಾರಿಟ್ಠಕವಣ್ಣಂ.

೫೭. ಮಹಾರಙ್ಗಂ ನಾಮ ಸತಪದಿಪಿಟ್ಠಿವಣ್ಣಂ. ಮಹಾನಾಮಂ ನಾಮ ರತ್ತಸಮ್ಭಿನ್ನವಣ್ಣಂ ಹೋತಿ. ಪದುಮಪುಪ್ಫವಣ್ಣನ್ತಿಪಿ ವುತ್ತಂ, ಮನ್ದರತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಿರೀಟಕೇತಿ ರುಕ್ಖತಚೇ. ಅಚ್ಛಿನ್ನದೀಘದಸಕೇತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಅಚ್ಛಿನ್ನದಸಕೇ ಚ ಮಜ್ಝೇ ಛಿನ್ನದಸಕೇ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಂಸಿಬ್ಬಿತ್ವಾ ಕತದಸಂ ಫಲದಸಂ ನಾಮ. ಕೇತಕಪುಪ್ಫಾದಿಪುಪ್ಫಸದಿಸಾಹಿ ದಸಾಹಿ ಯುತ್ತಂ ಪುಪ್ಫದಸಂ ನಾಮ. ಏತೇಸುಪಿ ‘‘ಪೋತ್ಥಕೇ ಚಾಪೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಅಪಿ-ಸದ್ದೇನ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಥಾತಿ ಯಥಾ ಏತೇಸು ಕದಲಿದುಸ್ಸಾದೀಸು ಪುಪ್ಫದಸಾವಸಾನೇಸು ದುಕ್ಕಟಂ, ತಥಾ ಕಞ್ಚುಕವೇಠನೇಸುಪಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಧಾರೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏತೇಸು ಪನ ಅಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೩೭೨) – ಸಬ್ಬನೀಲಕಾದೀನಿ ರಜನಾನಿ ವಮೇತ್ವಾ ಪುನ ರಜಿತ್ವಾ ಧಾರೇತಬ್ಬಾನಿ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಚೇ ವಮೇತುಂ, ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಾದೀನಿ ವಾ ಕಾರೇತಬ್ಬಾನಿ, ತಿಪಟ್ಟಚೀವರಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ವಾ ದಾತಬ್ಬಾನಿ. ಅಚ್ಛಿನ್ನದಸಕಾದೀನಿ ದಸಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಧಾರೇತಬ್ಬಾನಿ. ಕಞ್ಚುಕಂ ವಿಜಟೇತ್ವಾ ರಜಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ವೇಠನೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತಿರೀಟಕಂ ಪಾದಪುಞ್ಛನಂ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಕುಸಚೀರಾದಿಕಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಚೀವರಂ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರೋ ಲಭತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಪರಿವಾರೇ.

‘‘ಅಕಪ್ಪಕತಂ ನಾಪಿ ರಜನಾಯ ರತ್ತಂ,

ತೇನ ನಿವತ್ಥೋ ಯೇನ ಕಾಮಂ ವಜೇಯ್ಯ;

ನ ಚಸ್ಸ ಹೋತಿ ಆಪತ್ತಿ,

ಸೋ ಚ ಧಮ್ಮೋ ಸುಗತೇನ ದೇಸಿತೋ;

ಪಞ್ಹಾ ಮೇಸಾ ಕುಸಲೇಹಿ ಚಿನ್ತಿತಾ’’ತಿ. (ಪರಿ. ೪೮೧);

ಅಯಞ್ಹಿ ಪಞ್ಹೋ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಭಿಕ್ಖುಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಚೀವರಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ವಾ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ವಾ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಕೇನ ಅಞ್ಞಂ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬಂ. ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಇಧ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮನುಸ್ಸಾ ನಿಸ್ಸೀಮಗತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಚೀವರಂ ದೇನ್ತಿ ‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ದೇಮಾ’ತಿ, ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾದಿತುಂ, ನ ತಾವ ತಂ ಗಣನೂಪಗಂ, ಯಾವ ನ ಹತ್ಥಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೫೯) ವುತ್ತತ್ತಾ ಯಾವ ಆಹರಿತ್ವಾ ತಂ ನ ದಿನ್ನಂ, ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ, ಭನ್ತೇ, ಚೀವರಂ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಪಹಿಣಿತ್ವಾ ವಾ ನಾರೋಚಿತಂ, ತಾವ ಗಣನಂ ನ ಉಪೇತಿ, ಅನಧಿಟ್ಠಿತಂ ವಟ್ಟತಿ. ಪತ್ತೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಆನೇತ್ವಾ ದಿನ್ನೇ ವಾ ಆರೋಚಿತೇ ವಾ ಪರಿಹಾರೋ ನತ್ಥಿ, ದಸಾಹಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ಚೀವರವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಚೀವರನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ರಜನನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೫೮. ಇದಾನಿ ತೇಸಂ ಚೀವರಾನಂ ರಜನವಿಧಾನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ರಜನಾನಿ ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛ ರಜನಾನಿ ಮೂಲರಜನಂ ಖನ್ಧರಜನಂ ತಚರಜನಂ ಪತ್ತರಜನಂ ಪುಪ್ಫರಜನಂ ಫಲರಜನ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೪೪) ಏವಂ ಭಗವತಾ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ‘‘ಛಪ್ಪಕಾರಾನಿ ಅನುಞ್ಞಾತಾನಿ ಸತ್ಥುನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

೫೯. ತತ್ಥ ಮೂಲೇತಿ ಮೂಲರಜನೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಹಲಿದ್ದಿಂ ವಿವಜ್ಜಿಯ ಸಬ್ಬಂ ಲಬ್ಭನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ತುಙ್ಗಹಾರಕೋ ನಾಮ ಏಕೋ ಸಕಣ್ಟಕರುಕ್ಖೋ, ತಸ್ಸ ಹರಿತಾಲವಣ್ಣಂ ಖನ್ಧರಜನಂ ಹೋತಿ. ಗಿಹಿಪರಿಭುತ್ತಂ ಪನ ಅಲ್ಲಿಪತ್ತೇನ ಏಕವಾರಂ ರಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಫಲರಜನೇ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬಂ ವಟ್ಟತೀತಿ. ರಜನವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ರಜನನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಪತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೬೦. ಇದಾನಿ ಭಾಜನವಿಕತಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪತ್ತೋ ಚಾ’’ತಿ ಉದ್ಧಟಂ. ಏತ್ಥ ಪನ ಪಠಮಗಾಥಾ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ.

೬೧. ದುತಿಯೇ ‘‘ಮಗಧನಾಳಿದ್ವಯತಣ್ಡುಲಸಾಧಿತ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ವಿಭತ್ತಿಲೋಪಂ ಅಕತ್ವಾ ಗಾಥಾಬನ್ಧಸುಖತ್ಥಂ ‘‘ಮಗಧೇ ನಾಳಿದ್ವಯತಣ್ಡುಲಸಾಧಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಪಚಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ಥ (ಪಾರಾ. ೬೦೨; ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೬೦೨; ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಪತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ಮಗಧನಾಳಿ ನಾಮ ಅಡ್ಢತೇರಸಪಲಂ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಓದನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರಸಮ್ಪನ್ನಂ ಅವಸ್ಸಾವಿತೋದನಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಓದನಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಭಾಗಪ್ಪಮಾಣಂ ನಾತಿಘನಂ ನಾತಿತನುಕಂ ಹತ್ಥಹಾರಿಯಮುಗ್ಗಸೂಪಞ್ಚ ಆಲೋಪಸ್ಸ ಆಲೋಪಸ್ಸ ಅನುರೂಪಂ ಯಾವ ಚರಿಮಕಾಲೋಪಪ್ಪಹೋನಕಂ ಮಚ್ಛಮಂಸಾದಿಬ್ಯಞ್ಜನಞ್ಚ ಯೋ ಪತ್ತೋ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸೋ ಉಕ್ಕಟ್ಠೋ ನಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಪ್ಪಿತೇಲತಕ್ಕರಸಕಞ್ಜಿಕಾದೀನಿ ಪನ ಗಣನೂಪಗಾನಿ ನ ಹೋನ್ತಿ, ತಾನಿ ಹಿ ಓದನಗತಿಕಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ, ನೇವ ಹಾಪೇತುಂ, ನ ವಡ್ಢೇತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಏವಮೇತಂ ಸಬ್ಬಂ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ಸಚೇ ಪತ್ತಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಿಮರಾಜಿಸಮಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸುತ್ತೇನ ವಾ ಹೀರೇನ ವಾ ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ವಾ ಹೀರಸ್ಸ ವಾ ಹೇಟ್ಠಿಮನ್ತಂ ಫುಸತಿ, ಅಯಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ. ಸಚೇ ತಂ ರಾಜಿಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಥೂಪೀಕತಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಯಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠೋಮಕೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ. ಸಚೇ ತಂ ರಾಜಿಂ ನ ಸಮ್ಪಾಪುಣಾತಿ, ಅನ್ತೋಗತಮೇವ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠುಕ್ಕಟ್ಠೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ.

೬೨. ‘‘ಮಜ್ಝಿಮೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ ನಾಳಿಕೋದನಂ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಮಜ್ಝಿಮೋ ತಸ್ಸುಪಡ್ಢೋ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥಾಪಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಮಜ್ಝಿಮೋ ಮಜ್ಝಿಮೋಮಕೋ ಮಜ್ಝಿಮುಕ್ಕಟ್ಠೋತಿ ಪತ್ತತ್ತಿಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಓಮಕೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ ಪತ್ಥೋದನಂ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೦೨) ವಚನತೋ ‘‘ತತೋಪಡ್ಢೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಮಗಧನಾಳಿಯಾ ಉಪಡ್ಢನಾಳಿಕೋದನಞ್ಚ ತದೂಪಿಯಂ ಸೂಪಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಞ್ಚ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸೋ ಓಮಕೋ ನಾಮ. ಇಧಾಪಿ ಓಮಕೋ ಓಮಕೋಮಕೋ ಓಮಕುಕ್ಕಟ್ಠೋತಿ ಪತ್ತತ್ತಿಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಇಮೇಸು ಪನ ನವಸು ಪತ್ತೇಸು ಉಕ್ಕಟ್ಠುಕ್ಕಟ್ಠೋ ಚ ಓಮಕೋಮಕೋ ಚ ಅಪತ್ತೋ. ಏತೇಸು ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಸೇಸಾ ಸತ್ತ ಪತ್ತಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ, ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೩. ಅತಿರೇಕಪತ್ತೋತಿ (ಪಾರಾ. ೬೦೧) ಅನಧಿಟ್ಠಿತೋ ಅವಿಕಪ್ಪಿತೋ. ಸಕೋತಿ ಸಸನ್ತಕೋ. ಕಪ್ಪೋತಿ ಕಪ್ಪಿಯೋ. ಅಯಮೇವೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ – ಯೋ ಪತ್ತೋ ಕಾಕಣಿಕಮತ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಮೂಲಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬಸ್ಸ ನತ್ಥಿತಾಯ ಸಕೋ. ಅಯೋಪತ್ತೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಪಾಕೇಹಿ ಮತ್ತಿಕಾಪತ್ತೋ ದ್ವೀಹಿ ಪಾಕೇಹಿ ಪಕ್ಕತ್ತಾ ಕಪ್ಪೋ. ಸೋ ದಸಾಹಪರಮಂ ಕಾಲಂ ಅನಧಿಟ್ಠಿತೋ ಅವಿಕಪ್ಪಿತೋ ಧಾರೇಯ್ಯೋತಿ.

೬೪. ಅಚ್ಛೇದಾದಯೋ ಚೀವರೇ ವುತ್ತಪ್ಪಭೇದಾಯೇವ. ಛಿದ್ದೇನಾತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೬೦೮; ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಪತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ಏತ್ಥ ಯಸ್ಸ ಪತ್ತಸ್ಸ ಮುಖವಟ್ಟಿತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ದ್ವಙ್ಗುಲಪ್ಪದೇಸೇ ಯೇನ ಛಿದ್ದೇನ ಕಙ್ಗುಸಿತ್ಥಂ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ತತ್ತಕೇನ ಛಿದ್ದೇನ ಭಿಜ್ಜತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಅಯಚುಣ್ಣಾದೀಹಿ ಪಟಿಪಾಕತಿಕೇ ಕತೇ ದಸಾಹಬ್ಭನ್ತರೇ ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ಪತ್ತಾಧಿಟ್ಠಾನಮುಜ್ಝತೀತಿ ಪತ್ತೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಉಜ್ಝತಿ.

೬೫. ಇದಾನಿ ಪರಿಹರಣವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪತ್ತಂ ನ ಪಟಿಸಾಮೇಯ್ಯ ಸೋದಕ’’ನ್ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ಸೋದಕಂ (ಚೂಳವ. ೨೫೪) ಪತ್ತಂ ನ ಪಟಿಸಾಮೇಯ್ಯ, ಆತಪೇ ಚ ಸೋದಕಂ ಪತ್ತಂ ನ ಓತಪೇತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ನ ನಿದಹೇತಿ ನಿರುದಕಂ ಕತ್ವಾಪಿ ಅತಿಕಾಲಂ ನ ನಿದಹೇತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಭುಮ್ಯಾತಿ ಭೂಮಿಯಂ. ನ ಠಪೇತಿ ತಟ್ಟಿಕಾಚಮ್ಮಖಣ್ಡಾದೀಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅನತ್ಥತಾಯ ಪಂಸುಸಕ್ಖರಮಿಸ್ಸಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ನ ಠಪೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನೋ ಚ ಲಗ್ಗಯೇತಿ ಏತ್ಥಪಿ ನಾಗದನ್ತಾದೀಸು (ಚೂಳವ. ೨೫೪) ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಲಗ್ಗನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಮೇವ.

೬೬. ಮಿಡ್ಢನ್ತೇತಿ (ಚೂಳವ. ೨೫೪; ಚೂಳವ. ಅಟ್ಠ. ೨೫೪) ಮಿಡ್ಢಪರಿಯನ್ತೇ. ಸಚೇ ಪನ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ, ಏವರೂಪಾಯ ವಿತ್ಥಿಣ್ಣಾಯ ಮಿಡ್ಢಿಯಾ ಅಬ್ಭನ್ತರಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ನ ಪರಿಯನ್ತೇ. ಪರಿಭಣ್ಡನ್ತೇತಿ ಬಾಹಿರಪಸ್ಸೇ ಕತಾಯ ತನುಕಮಿಡ್ಢಿಯಾ ಅನ್ತೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಙ್ಕೇ ವಾತಿ (ಚೂಳವ. ೨೫೪) ದ್ವಿನ್ನಂ ಊರೂನಂ ಮಜ್ಝೇ. ಏತ್ಥ ಪನ ಅಂಸಬದ್ಧಕೇ ಅಂಸಕೂಟೇ ಲಗ್ಗೇತ್ವಾ ಅಙ್ಕೇ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ನ ಇತರಥಾ. ಆತಪತ್ತಕೇತಿ ಛತ್ತೇ. ಏತ್ಥ ಭತ್ತಪೂರೋಪಿ ಅಂಸಕೂಟೇ ಲಗ್ಗಿತಪತ್ತೋಪಿ ಠಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ.