೧. ಪಾರಾಜಿಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧-೨. ಇದಾನಿ ತೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಮಗ್ಗತ್ತಯೇ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಮನುಸ್ಸಾಮನುಸ್ಸತಿರಚ್ಛಾನಗತಾನಂ ವಸೇನ ತಿಸ್ಸೋ ಇತ್ಥಿಯೋ, ತಯೋ ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಕಾ, ತಯೋ ಪಣ್ಡಕಾ, ತಯೋ ಪುರಿಸಾತಿ ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥುಭೂತಾನಂ ನಿಮಿತ್ತಾನಂ ನಿಸ್ಸಯಾ ದ್ವಾದಸಮತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಸಂ ವಚ್ಚಮಗ್ಗಪ್ಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗಮುಖಮಗ್ಗವಸೇನ ತಯೋ ಮಗ್ಗಾ. ತತ್ಥ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಯಾ ತಯೋ, ಅಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಯಾ ತಯೋ, ತಿರಚ್ಛಾನಗತಿತ್ಥಿಯಾ ತಯೋತಿ ನವ, ತಥಾ ಮನುಸ್ಸಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಕಾದೀನಂ. ಮನುಸ್ಸಪಣ್ಡಕಾದೀನಂ ಪನ ವಚ್ಚಮಗ್ಗಮುಖಮಗ್ಗವಸೇನ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಕತ್ವಾ ಛ, ತಥಾ ಮನುಸ್ಸಪುರಿಸಾದೀನನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ವಸೇನ ತಿಂಸ ಮಗ್ಗಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಇಧ ‘‘ಮಗ್ಗತ್ತಯೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಮಗ್ಗತ್ತಯೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಸಿಕ್ಖೋತಿ ಭಿಕ್ಖುಭಾವತೋ ಚವಿತುಕಾಮತಾಚಿತ್ತೇನ ಯಥಾಲಕ್ಖಣಂ ಅಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಸಿಕ್ಖೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸನ್ಥತಸನ್ಥತೇತಿ ವತ್ಥಾದೀಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಸನ್ಥತೇ ವಾ ಅಸನ್ಥತೇ ವಾ. ಅಲ್ಲೋಕಾಸೇತಿ ಮಗ್ಗತ್ತಯಸ್ಸ ಪಕತಿವಾತೇನ ಅಸಮ್ಫುಟ್ಠಪ್ಪದೇಸೇ. ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಅಙ್ಗಜಾತಂ. ಸಂಸನ್ಥತಂ ವಾ ಅಸನ್ಥತಂ ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ವತ್ಥಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಾ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಾ. ಉಪಾದಿಣ್ಣನ್ತಿ ಅನಟ್ಠಕಾಯಪ್ಪಸಾದಂ. ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇ ಮಗ್ಗತ್ತಯೇ ಪವೇಸನ್ತೋ ಚುತೋ ಪಾರಾಜಿಕೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ನಟ್ಠಕಾಯಪ್ಪಸಾದಂ ಪನ ಪೀಳಕಂ ವಾ ಚಮ್ಮಖಿಲಂ ವಾ ಲೋಮಂ ವಾ ಪವೇಸನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪನ ಜೀವಮಾನಕಸರೀರೇ ಅಕ್ಖಿನಾಸಾಕಣ್ಣಚ್ಛಿದ್ದವತ್ಥಿಕೋಸೇಸು ಸತ್ಥಕಾದೀಹಿ ಕತವಣೇ ವಾ ಮೇಥುನರಾಗೇನ ತಿಲಬೀಜಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಪವೇಸನ್ತಸ್ಸ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ಅವಸೇಸಸರೀರೇಸು ಉಪಕಚ್ಛಕಾದೀಸು ಚ ದುಕ್ಕಟಂ. ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾನಂ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಗೋಣಗದ್ರಭಓಟ್ಠಮಹಿಂಸಾದೀನಂ ನಾಸಾಯ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ತಥಾ ತೇಸಂ ವತ್ಥಿಕೋಸೇಸು. ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾನಂ ಅಕ್ಖಿಕಣ್ಣವಣೇಸು ದುಕ್ಕಟಂ, ತಥಾ ತೇಸಂ ಅವಸೇಸಸರೀರೇಸುಪಿ.

ಇದಾನಿ ಪವೇಸನಂ ನಾಮ ನ ಕೇವಲಂ ಅತ್ತುಪಕ್ಕಮೇನೇವ ಹೋತಿ, ಭಿಕ್ಖುಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾದೀನಂ ಪನ ವಸೇನ ಪರೂಪಕ್ಕಮೇನಾಪಿ ಹೋತಿ, ತತ್ಥಾಪಿ ಸೇವನಚಿತ್ತೇ ಸತಿ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಪವೇಸನಪವಿಟ್ಠಠಿತಉದ್ಧಾರಣಕ್ಖಣೇಸು ಸಾದಿಯತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸೇವನಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತಿ, ಸೋಪಿ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತಿ. ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ಅಸಾದಿಯನ್ತೋ ಆಸೀವಿಸಮುಖಂ ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುಞ್ಚ ಪವಿಟ್ಠಂ ವಿಯ ಮಞ್ಞತಿ, ಸೋ ನಿಪ್ಪರಾಧೋ ಹೋತಿ. ಏತ್ಥ ಠಿತಂ ನಾಮ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಸಮಯಪ್ಪವತ್ತಿ.

ಪಠಮಂ.

೩-೪. ಇದಾನಿ ದುತಿಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಆದಿಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ‘‘ಆದಿಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದೀನಂ ಪದಾನಂ ‘‘ಅದಿನ್ನಂ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಭವೇ ಪಾರಾಜಿಕೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಆದಿಯೇಯ್ಯಾತಿ ಆರಾಮಾದಿಂ ಅಭಿಯುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ, ಸೋ ಭವೇ ಪಾರಾಜಿಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಹರೇಯ್ಯಾತಿ ವೇತನೇನ ವಾ ಮಿತ್ತಭಾವೇನ ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಭಣ್ಡಂ ಹರನ್ತೋ ಪುನ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ‘‘ಸೀಸೇ ಭಾರಂ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೋ ಆಮಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅವಹರೇಯ್ಯಾತಿ ‘‘ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಭಣ್ಡಂ ‘ದೇಹಿ ಮೇ ಭಣ್ಡ’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ‘ನಾಹಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಅವಹರೇಯ್ಯ. ಇರಿಯಾಪಥಂ ಕೋಪೇಯ್ಯಾತಿ ‘‘ಸಹಭಣ್ಡಹಾರಕಂ ನೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತೇನೇವ ಪುರಿಸೇನ ತಂ ನೇತುಂ ತಸ್ಸ ಗಮನಪಥಂ ವಾರೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ಮಗ್ಗೇನ ತಂ ಸನ್ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ನೇತಿ, ಏವಂ ನೇನ್ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಪಠಮಪಾದೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ದುತಿಯಪಾದುದ್ಧಾರೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ‘‘ಥಲಟ್ಠಂ ಭಣ್ಡಂ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೋ ಆಮಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಠಾನಾ ಚಾವೇಯ್ಯ. ಪರಿಕಪ್ಪಿತಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಸುಙ್ಕಘಾತಂ ವಾ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇನ್ತೋ ಸಙ್ಕೇತಂ ವೀತಿನಾಮೇಯ್ಯ. ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ ಸಸ್ಸಾಮಿಕಂ ಭಣ್ಡಂ ತೇಹಿ ಸಾಮಿಕೇಹಿ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ನ ದಿನ್ನನ್ತಿ ಅದಿನ್ನಂ.

ಇದಾನಿ ನ ಇಮಿನಾವ ಆಕಾರೇನ ಅವಹಾರಕೋ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞಥಾಪಿ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಥೇಯ್ಯಾವಹಾರಕೋ ಚ ಬಲಾವಹಾರಕೋ ಚ ಕುಸಾವಹಾರಕೋ ಚ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾವಹಾರಕೋ ಚ ಪರಿಕಪ್ಪಾವಹಾರಕೋ ಚ ಭವೇ ಪಾರಾಜಿಕೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ಥ ಥೇಯ್ಯಾವಹಾರೋ ನಾಮ ಸನ್ಧಿಚ್ಛೇದಾದೀಹಿ ವಾ ಕಂಸಕೂಟಮಾನಕೂಟತುಲಾಕೂಟಾದೀಹಿ ವಾ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ಗಹಣಂ. ಪಸಯ್ಹಾವಹಾರೋ ಬಲಾವಹಾರೋ. ಕುಸಸಙ್ಕಮನಂ ಕತ್ವಾ ಪರಕೋಟ್ಠಾಸಗ್ಗಹಣಂ ಕುಸಾವಹಾರೋ. ಪರಭಣ್ಡಂ ಪಂಸುಆದಿನಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಸಾಮಿಕೇಸು ಅಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಗತೇಸು ಪಚ್ಚಾಗನ್ತ್ವಾ ಗಹಣಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾವಹಾರೋ. ಪರಿಕಪ್ಪಾವಹಾರೋ ಪನ ದುವಿಧೋ ಭಣ್ಡೋಕಾಸವಸೇನ. ತತ್ಥ ‘‘ಸಾಟಕೋ ಚೇ, ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸುತ್ತಞ್ಚೇ, ನ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಭಣ್ಡಂ ಪರಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಅನ್ಧಕಾರೇ ಪಸಿಬ್ಬಕಂ ಗಣ್ಹಾತಿ. ತತ್ಥ ಚೇ ಸಾಟಕೋ ಹೋತಿ, ಉದ್ಧಾರೇಯೇವ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಸಚೇ ಸುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ರಕ್ಖತಿ, ಪುನ ‘‘ಸುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾಪಿ ‘‘ಯಂ ಲದ್ಧಂ, ತಂ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಉದ್ಧಾರೇಯೇವ ಪಾರಾಜಿಕಂ, ಅಯಂ ಭಣ್ಡಪರಿಕಪ್ಪೋ. ಓಕಾಸಪರಿಕಪ್ಪೋ ಗಬ್ಭದ್ವಾರಪ್ಪಮುಖವಿಹಾರಾದೀನಂ ವಸೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕರೋತಿ ‘‘ಸಚೇ ಮಂ ಏತ್ಥನ್ತರೇ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ದಸ್ಸಾಮಿ, ನೋ ಚೇ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ, ತಸ್ಸ ತಂ ಪರಿಕಪ್ಪಿತಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಪದವಾರೇನ ಪಾರಾಜಿಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಅಯಂ ಓಕಾಸಪರಿಕಪ್ಪೋ.

ಇದಾನಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅದಿನ್ನಾದಾನೇ ವಿನಿಚ್ಛಯನಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಭಣ್ಡಕಾಲಗ್ಘದೇಸೇಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥಾತಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನೇ. ನಿಚ್ಛಯೋತಿ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಕೇನಚಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ‘‘ಮಯಾ ಇದಂ ನಾಮ ಭಣ್ಡಂ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ವಿನಯಧರೇನ ಸಹಸಾವ ತಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಅನಾರೋಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಭಣ್ಡಸ್ಸ ಸಾಮಿಕಅಸ್ಸಾಮಿಕಭಾವಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಯದಿ ಸಸ್ಸಾಮಿಕಂ, ತಸ್ಸ ಭಣ್ಡಸ್ಸ ಅಗ್ಘವಸೇನ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ. ಸಚೇ ನಿರಾಲಯಕಾಲೇ ಗಹಿತಂ, ಪಾರಾಜಿಕೇನ ನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ, ಅಯಂ ಭಣ್ಡವಸೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಕಾಲೋತಿ ಅವಹಾರಕಾಲೋ. ತದೇವ ಹಿ ಭಣ್ಡಂ ಕದಾಚಿ ಮಹಗ್ಘಂ ಹೋತಿ, ಕದಾಚಿ ಅಪ್ಪಗ್ಘಂ, ತಸ್ಮಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಅವಹಟಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಯೋ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಘೋ, ತೇನ ಅಗ್ಘೇನ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ, ಅಯಂ ಕಾಲವಸೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಅಗ್ಘೋತಿ ಭಣ್ಡಗ್ಘೋ. ನವಭಣ್ಡಸ್ಸ ಹಿ ಯೋ ಅಗ್ಘೋ, ಸೋ ಪಚ್ಛಾ ಪರಿಹಾಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬದಾ ಭಣ್ಡಂ ಪಕತಿಅಗ್ಘವಸೇನೇವ ನ ಕಾರೇತಬ್ಬಂ, ಅಯಂ ಅಗ್ಘವಸೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ. ದೇಸೋತಿ ಅವಹಾರದೇಸೋ. ಭಣ್ಡುಟ್ಠಾನದೇಸೇ ಹಿ ಭಣ್ಡಂ ಅಪ್ಪಗ್ಘಂ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ಮಹಗ್ಘಂ, ತಸ್ಮಾ ಯಸ್ಮಿಂ ದೇಸೇ ಭಣ್ಡಂ ಅವಹಟಂ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ದೇಸೇ ಅಗ್ಘೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ, ಅಯಂ ದೇಸವಸೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಪರಿಭೋಗೇನಪಿ ಸಾಟಕಾದಿಕಸ್ಸ ಭಣ್ಡಸ್ಸ ಅಗ್ಘೋ ಪರಿಹಾಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗವಸೇನ ಪರಿಹೀನಾಪರಿಹೀನಭಾವೋ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ, ಅಯಂ ಪರಿಭೋಗವಸೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ದುತಿಯಂ.

೫. ಇದಾನಿ ತತಿಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹ’’ನ್ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹನ್ತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಿಞ್ಞಾಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಕಲಲರೂಪಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಪಕತಿಯಾ ವೀಸತಿವಸ್ಸಸತಾಯುಕಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ಯಾವ ಮರಣಕಾಲಾ ಏತ್ಥನ್ತರೇ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ವುದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತೋ ಅತ್ತಭಾವೋ, ಏಸೋ ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹೋ ನಾಮ, ಏವರೂಪಂ ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚಿಚ್ಚಾತಿ ವಧಕಚೇತನಾವಸೇನ ಸಞ್ಚೇತೇತ್ವಾ ಪಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಅಭಿವಿತರಿತ್ವಾ ವೀತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಜೀವಿತಾ ವಾ ವಿಯೋಜಯೇತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹಂ ಕಲಲಕಾಲೇಪಿ ತಾಪನಮದ್ದನೇಹಿ ವಾ ಭೇಸಜ್ಜಸಮ್ಪದಾನೇನ ವಾ ತತೋ ವಾ ಉದ್ಧಮ್ಪಿ ತದನುರೂಪೇನ ಉಪಕ್ಕಮೇನ ಸನ್ತತಿವಿಕೋಪನವಸೇನ ಯೋ ಜೀವಿತಾ ವಿಯೋಜೇಯ್ಯ, ಸೋ ಚುತೋ ಭವೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ – ‘‘ಸತ್ಥಹಾರಕಂ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಹರತೀತಿ ಹಾರಕಂ, ಕಿಂ ಹರತಿ? ಜೀವಿತಂ, ಹರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವಾ ಹಾರಕಂ, ಉಪನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ಸತ್ಥಞ್ಚ ತಂ ಹಾರಕಞ್ಚಾತಿ ಸತ್ಥಹಾರಕಂ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹಸ್ಸ. ಯಥಾ ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹೋ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಕ್ಖಣೇ ತಂ ಅಸಿಆದಿಸತ್ಥಂ ಪಟಿಲಭತಿ, ತಥಾ ಸಯಂ ಮರಣಚೇತನೋ ಮರಣಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಹುತ್ವಾ ಉಪನಿಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯ. ಸೋಪಿ ಚುತೋ ಭವೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತೇನ ಥಾವರಪ್ಪಯೋಗಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

೬-೭. ಇದಾನಿ ‘‘ಮರಣವಣ್ಣಂ ವಾ ಸಂವಣ್ಣೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದಿವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಗಾಹೇಯ್ಯ ಮರಣೂಪಾಯಂ, ವದೇಯ್ಯ ಮರಣೇ ಗುಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ‘‘ಸತ್ಥಂ ವಾ ಆಹರ, ವಿಸಂ ವಾ ಖಾದ, ರಜ್ಜುಯಾ ವಾ ಉಬ್ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಕಾಲಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಮರಣತ್ಥಾಯ ಉಪಾಯಂ ಗಾಹೇಯ್ಯ. ಮರಣಸಂವಣ್ಣನಾ ಪನೇತ್ಥ ಬಹುವಿಧಾ ‘‘ಕಾಯೇನ ಸಂವಣ್ಣೇತಿ, ವಾಚಾಯ ಕಾಯವಾಚಾಯ ದೂತೇನ ಲೇಖಾಯ ವಾ ಸಂವಣ್ಣೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ತತ್ಥ ಕಾಯೇನ ಸಂವಣ್ಣೇತಿ ನಾಮ ಕಾಯೇನ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ. ‘‘ಯೋ ಪಪಾತೇ ಪಪತನಾದೀನಿ ಕತ್ವಾ ಮರತಿ, ಸೋ ಧನಂ ವಾ ಲಭತಿ, ಯಸಂ ವಾ ಲಭತಿ, ಸಗ್ಗಂ ವಾ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸಂವಣ್ಣೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ. ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಕೋಚಿ ‘‘ಮರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ದುಕ್ಖಂ ವೇದನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ. ಮರತಿ ಚೇ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ದೂತೇನ ಸಂವಣ್ಣನಾಯಂ ಪನ ದೂತಸ್ಸ ಸಾಸನಂ ಆರೋಚಾಪೇತಿ ‘‘ಏವಂ ಆರೋಚೇಹೀ’’ತಿ, ‘‘ಯೋ ಏವಂ ಮರತಿ, ಸೋ ಧನಂ ವಾ ಲಭತೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವ. ಲೇಖಾಯ ಸಂವಣ್ಣೇತಿ ನಾಮ ಗಿರಿಪಬ್ಬತಪುರಾಣಾದಿಲೇಖಂ ಲಿಖತಿ, ‘‘ಯೋ ಏವಂ ಮರತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ಏತ್ಥಾಪಿ ಯೋ ಮರಣೂಪಾಯಂ ವಾ ಗಾಹೇಯ್ಯ, ಮರಣೇ ವಾ ಗುಣಂ ವದೇಯ್ಯ, ಸೋ ಚುತೋ ಭವೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಇದಾನಿ ಪನ ಇಮಸ್ಸ ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ಛಬ್ಬಿಧೇ ಪಯೋಗೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪಯೋಗಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ಸಾಹತ್ಥಿಕನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಕಆಣತ್ತಿಕಥಾವರಇದ್ಧಿಮಯವಿಜ್ಜಾಮಯಾನಂ ವಸೇನ ತಸ್ಸ ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ಛಪ್ಪಯೋಗಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತತ್ಥ ಸಾಹತ್ಥಿಕೋತಿ ಸಯಂ ಮಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯೇನ ವಾ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧೇನ ವಾ ಪಹರಣಂ. ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಕೋತಿ ದೂರೇ ಠಿತಂ ಮಾರೇತುಕಾಮಸ್ಸ ಕಾಯಾದೀಹಿ ಉಸುಸತ್ತಿಯನ್ತಪಾಸಾಣಾದೀನಂ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ಆಣತ್ತಿಕೋತಿ ‘‘ಅಸುಕಂ ನಾಮ ಮಾರೇಹೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞಂ ಆಣಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಆಣಾಪನಂ. ಥಾವರೋತಿ ಓಪಾತಕ್ಖಣನಂ, ಅಪಸ್ಸೇನಸಂವಿಧಾನಂ, ಅಸಿಆದೀನಂ ಉಪನಿಕ್ಖಿಪನಂ, ತಳಾಕಾದೀಸು ವಿಸಸಮ್ಪಯೋಜನಂ, ರೂಪೂಪಹಾರೋತಿ ಏವಮಾದಿ. ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಾಯ ಇದ್ಧಿಯಾ ಪಯೋಜನಂ ಇದ್ಧಿಪಯೋಗಂ. ಮಾರಣತ್ಥಾಯ ವಿಜ್ಜಾನಂ ಪರಿಜಪ್ಪನಂ ವಿಜ್ಜಾಮಯೋತಿ.

ಇದಾನಿ ಇಮೇಸು ಛಸು ಪಯೋಗೇಸು ಆಣತ್ತಿಯಂ ಸಙ್ಕೇತವಿಸಙ್ಕೇತತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕಾಲವತ್ಥಾವುಧಿರಿಯಾಪಥಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಕಾಲೋತಿ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಾಯನ್ಹಾದಿಕಾಲೋ ಚ ಯೋಬ್ಬನಥಾವರಿಯಾದಿಕಾಲೋಪಿ ಚ. ಇಮೇಸು ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾಲಂ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಕಾಲೇ ಮಾರೇಹೀ’’ತಿ ಆಣತ್ತೋ ಸಚೇ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಕಾಲೇ ಮಾರೇತಿ, ಆಣತ್ತಿಕ್ಖಣೇಯೇವ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಸಚೇ ನಿಯಮಿತಕಾಲತೋ ಪುರೇ ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವಾ ಮಾರೇತಿ, ಆಣಾಪಕೋ ಮುಚ್ಚತಿ. ವತ್ಥೂತಿ ಮಾರೇತಬ್ಬೋ ಪುಗ್ಗಲೋ. ಸಚೇ ಆಣತ್ತೋ ತಮೇವ ಮಾರೇತಿ, ಆಣಾಪಕಸ್ಸ ಆಣತ್ತಿಕ್ಖಣೇಯೇವ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಅಥ ಅಞ್ಞಂ ಮಾರೇತಿ, ಆಣಾಪಕೋ ಮುಚ್ಚತಿ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಆವುಧನ್ತಿ ಅಸಿಆದಿ. ಇರಿಯಾಪಥೋತಿ ಮಾರೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಗಮನಂ ವಾ ನಿಸಜ್ಜಾ ವಾತಿ ಏವಮಾದಿಕೋ. ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸೋತಿ ವಿಜ್ಝನಂ ವಾ ಛೇದನಂ ವಾ ಭೇದನಂ ವಾ ಸೂಲಾರೋಪನಂ ವಾತಿ ಏವಮಾದಿಕೋ. ಓಕಾಸೋತಿ ಗಾಮೋ ವಾ ವನಂ ವಾ ಗೇಹಂ ವಾತಿ ಏವಮಾದಿಕೋ. ಇಮೇಸು ಯಥಾ ಯಥಾ ವಧಕೋ ಆಣತ್ತೋ, ತಥಾ ತಥಾ ಕತೇ ಆಣಾಪಕಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ಕತೇ ವಿಸಙ್ಕೇತೋ ಹೋತಿ. ಆಣತ್ತಿಯಂ ಪನ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠಾಯಾತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಆಣಾಪೇತಿ ‘ಏವಂ ವಿಜ್ಝ, ಏವಂ ಪಹರ, ಏವಂ ಘಾತೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಞಾತಬ್ಬೋ.

ತತಿಯಂ.

೮-೯. ಇದಾನಿ ಚತುತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಝಾನಾದಿಭೇದ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ‘‘ಝಾನಂ ವಿಮೋಕ್ಖೋ ಸಮಾಧಿ ಸಮಾಪತ್ತಿ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಮಗ್ಗಭಾವನಾ ಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾ ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಂ ವಿನೀವರಣತಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸುಞ್ಞಾಗಾರೇ ಅಭಿರತೀ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಂ ಅತ್ತನಿ ನತ್ಥಿತಾಯ ನೋಸನ್ತಂ ‘‘ಮಯಿ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಅತ್ತನಿ ವಾ ತಂ ‘‘ಅಹಂ ಏತ್ಥ ಸನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ವಾ ತತ್ಥ ಉಪನೇತ್ವಾ ದೀಪೇನ್ತೋ ಚುತೋ ಭವೇ. ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಝಾನಲಾಭೀ, ವಿಮೋಕ್ಖಲಾಭೀ, ಸಮಾಧಿಲಾಭೀ, ಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭೀಮ್ಹೀ’’ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ನಯೇನ ಕೋಟ್ಠಾಸತೋ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಕೇಕಂ ವಾತಿ ‘‘ಪಠಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಲಾಭೀ, ದುತಿಯಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಲಾಭೀಮ್ಹೀ’’ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ನಯೇನ ಏಕೇಕಂ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಅತೀತಭವೇ ಸೋತಾಪನ್ನೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ವದತೋ ಅತೀತಭವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಕಥಿತತ್ತಾ ಪಾರಾಜಿಕಂ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಭವಸ್ಸಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಭವನಿಸ್ಸಿತಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಞ್ಞಾಪದೇಸರಹಿತನ್ತಿ ‘‘ಯೋ ತೇ ವಿಹಾರೇ ವಸತಿ, ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಪಠಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಲಾಭೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸಂ ವಿನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ದೀಪೇನ್ತೋ ಹಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಮಾಪಜ್ಜತಿ. ದೀಪೇನ್ತೋತಿ ‘‘ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿಂ, ಸಮಾಪಜ್ಜಾಮಿ, ಸಮಾಪನ್ನೋ, ಪಠಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಲಾಭೀಮ್ಹಿ, ವಸೀಮ್ಹಿ, ಸಚ್ಛಿಕತಂ ಅಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ನಯೇನ ದೀಪೇನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಅಧಿಗತೋ’’ತಿ ಮಾನೋ ಅಧಿಮಾನೋ, ಸೋ ಯಸ್ಸ ನತ್ಥಿ, ಸೋ ಅನಧಿಮಾನಿಕೋ. ಕೇನ ಏವಂ ದೀಪೇನ್ತೋತಿ ಚೇ? ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕಾಯೇನ ವಾಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ತದುಭಯೇನ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಞ್ಞತ್ತಿಪಥೇತಿ ಯತ್ಥ ಠಿತೋ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕೋ ಗಹಟ್ಠೋ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ವಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಪಕತಿಸೋತೇನ ಸುತ್ವಾ ಸಮನನ್ತರಮೇವ ‘‘ಇಮಂ ನಾಮ ಏಸ ವದತೀ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ, ತತ್ಥ ಠತ್ವಾ ದೀಪೇನ್ತೋ ಚುತೋ ಭವೇ, ನ ದೇವಬ್ರಹ್ಮಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರೇನ ಞಾತೇತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಚತುತ್ಥಂ.

೧೦. ಇದಾನಿ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಸಾಧಾರಣವಿನಿಚ್ಛಯಂ ವತ್ತುಂ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕೇತೇ ಚತ್ತಾರೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪೋ – ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಏತೇ ಪಾರಾಜಿಕಾ ‘‘ಏಕಕಮ್ಮಂ ಏಕುದ್ದೇಸೋ ಸಮಸಿಕ್ಖತಾ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಸಂವಾಸಸ್ಸ ಅಭಬ್ಬತಾಯ ಅಸಂವಾಸಾ, ಯಥಾಪುರೇ ಪುಬ್ಬೇ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಚ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ಚ ಅಸಂವಾಸಿಕಾ, ಏವಂ ಪಚ್ಛಾ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪನ್ನಾಪಿ ಅಸಂವಾಸಾತಿ. ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ – ಅಭಬ್ಬಾ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಾಯ ಪುನ ತೇನ ಅತ್ತಭಾವೇನ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಅವತ್ಥುತಾಯ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಭವಿತುಮ್ಪಿ ಅಭಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಿಂ ವಿಯಾತಿ ಚೇ? ಸೀಸಚ್ಛಿನ್ನೋವ ಜೀವಿತುಂ, ಯಥಾಪಿ ಸೀಸಚ್ಛಿನ್ನೋ ತೇನ ಅತ್ತಭಾವೇನ ಪುನ ಜೀವಿತುಂ ಅಭಬ್ಬೋ, ಏವಮಿಮೇ ಚತ್ತಾರೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೧೧. ಇದಾನಿ ಇಮೇಸು ಚತೂಸು ಪಾರಾಜಿಕೇಸು ಯೇ ಪರಿಯಾಯಾಣತ್ತೀಹಿ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ತೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪರಿಯಾಯೋ ಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಪರಿಯಾಯೋತಿ ಮರಣಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ಕಾಯಪಯೋಗೋ ವಾ ವಚೀಪಯೋಗೋ ವಾ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಯೋ ಈದಿಸೇ ಮುಹುತ್ತೇ ಸತ್ಥಂ ವಾ ಆಹರಿತ್ವಾ ವಿಸಂ ವಾ ಖಾದಿತ್ವಾ ಸೋಬ್ಭಾದೀಸು ವಾ ಪಪತಿತ್ವಾ ಮರತಿ, ಸೋ ಧನಂ ವಾ ಲಭತಿ, ಯಸಂ ವಾ ಲಭತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಮರಣಂ ಅಭಿನನ್ದನ್ತೋ ‘‘ಇದಂ ಸುತ್ವಾ ಯೋ ಕೋಚಿ ಮರತೂ’’ತಿ ಯೋ ಪರಿಯಾಯೇನ ವದತಿ, ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಚೇ ಕೋಚಿ ತಥಾ ಮರತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ನಿಯಮಿತೇನ ಪನ ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಸೇವ ಮರಣೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಆಣತ್ತಿ ಪನ ವುತ್ತತ್ಥಾಯೇವ. ತತಿಯೇ ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹಪಾರಾಜಿಕೇ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ದುತಿಯೇ ಪನ ಅದಿನ್ನಾದಾನೇ ಆಣತ್ತಿ ಏವ ಲಬ್ಭತಿ, ನ ಪರಿಯಾಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಸ್ಮಾ ನಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ನಾಪಜ್ಜತೀತಿ? ಯಥಾ ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹೇ ‘‘ಮರಣವಣ್ಣಂ ವಾ ಸಂವಣ್ಣೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಥಾ ಇಧ ಅದಿನ್ನಾದಾನೇ ‘‘ವಣ್ಣಂ ವಾ ಸಂವಣ್ಣೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅವುತ್ತತ್ತಾ. ಸೇಸೇಸೂತಿ ಪಠಮಚತುತ್ಥೇಸು ಪರಿಯಾಯಾಣತ್ತಿದ್ವಯಂ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೨. ಇದಾನಿ ಚತೂಸುಪಿ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಅಙ್ಗಭೇದಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸೇವೇತುಕಾಮತಾಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ. ಬುಧಾತಿ ವಿನಯಧರಾ.

೧೩. ಮನುಸ್ಸಸನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸಸನ್ತಕತಾ. ಏತೇನ ಪೇತತಿರಚ್ಛಾನಗತಪರಿಗ್ಗಹೇಸು ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ. ತಥಾಸಞ್ಞೀತಿ ಮನುಸ್ಸಸನ್ತಕವಸೇನ ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಸಞ್ಞೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವತ್ಥುನೋ ಗರುತಾತಿ ಪಞ್ಚಮಾಸಕಂ ವಾ ಅತಿರೇಕಪಞ್ಚಮಾಸಕಂ ವಾ ತದಗ್ಘನಕಂ ಭಣ್ಡಂ ವಾ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅವಹಾರೋ ಚಾತಿ ಪಞ್ಚವೀಸತಿಯಾ ಅವಹಾರೇಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅವಹಾರೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅದಿನ್ನಾದಾನಹೇತುಯೋತಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ ಏತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೧೪. ಪಾಣೋ ಮಾನುಸ್ಸಕೋತಿ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕಪಾಣೋ. ತಸ್ಮಿಂ ಪಾಣೇ ಪಾಣಸಞ್ಞಿತಾ. ಘಾತಚೇತನಾತಿ ವಧಕಚೇತನಾ. ಪಯೋಗೋತಿ ತಂಸಮುಟ್ಠಿತೋ ಸಾಹತ್ಥಿಕಾದೀನಂ ಛನ್ನಂ ಪಯೋಗಾನಂ ಅಞ್ಞತರಪಯೋಗೋ. ತೇನ ಪಯೋಗೇನ ಮರಣಂ. ಪಞ್ಚೇತೇ ವಧಹೇತುಯೋತಿ ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೫. ಅಸನ್ತತಾತಿ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅತ್ತನಿ ಅಸನ್ತತಾ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಾಪಮಿಚ್ಛತಾಯಾರೋಚನಾತಿ ಇಮಿನಾ ಯೋ ಕೇವಲಂ ಪಾಪಮಿಚ್ಛತಂ ವಿನಾ ಮನ್ದತ್ತಾ ಮೋಮೂಹತ್ತಾ ಭಣತಿ, ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಸ ಆರೋಚೇತಿ, ತಸ್ಸ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿತಾ ಚ. ‘‘ಯೋ ತೇ ವಿಹಾರೇ ವಸತಿ, ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಅರಹಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪರಿ. ೧೬೦, ೩೩೬) ನಾಞ್ಞಾಪದೇಸೋ ಚ. ತದೇವಾತಿ ತದಾ ಏವ ತಙ್ಖಣೇಯೇವ ಜಾನನಂ. ಅಸನ್ತದೀಪನೇತಿ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾರೋಚನಪಾರಾಜಿಕೇತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೬. ಇದಾನಿ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಾ ಚ ಚತ್ತಾರೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಚ-ಸದ್ದೇನ ಸಙ್ಗಹಿತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಸಾಧಾರಣಾ ಚತ್ತಾರೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲಿಕಾ ವಜ್ಜಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಾ ಉಕ್ಖಿತ್ತಾನುವತ್ತಿಕಾ ಅಟ್ಠವತ್ಥುಕಾತಿ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅಸಾಧಾರಣಾ ನಾಮ. ಏತಾಸು ಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲಿಕಾ ನಾಮ ಯಾ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ ಅವಸ್ಸುತಾ ತೇನೇವ ರಾಗೇನ ಅವಸ್ಸುತಸ್ಸ ಮನುಸ್ಸಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಕ್ಖಕಾನಂ ಅಧೋ, ಜಾಣುಮಣ್ಡಲಾನಂ ಕಪ್ಪರಾನಞ್ಚ ಉಪರಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಸರೀರಾವಯವೇನ ಆಮಸನಾದಿಂ ಸಾದಿಯತಿ, ತಸ್ಸಾ ಅಧಿವಚನಂ. ಯಾ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪಾರಾಜಿಕಸಙ್ಖಾತಂ ವಜ್ಜಂ ಜಾನಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ, ಸಾ ವಜ್ಜಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಾ ನಾಮ. ಸಮಗ್ಗೇನ ಪನ ಸಙ್ಘೇನ ಉಕ್ಖಿತ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಯಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಯಂದಿಟ್ಠಿಕೋ ಸೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸಾ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಗಹಣವಸೇನ ಅನುವತ್ತತಿ, ಸಾ ಉಕ್ಖಿತ್ತಾನುವತ್ತಿಕಾ ನಾಮ. ಯಾ ಪನ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ ತಿನ್ತಾ ತಥಾವಿಧಸ್ಸೇವ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಹತ್ಥಗ್ಗಹಣಂ ವಾ ಸಙ್ಘಾಟಿಕಣ್ಣಗ್ಗಹಣಂ ವಾ ಸಾದಿಯತಿ, ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪಟಿಸೇವನತ್ಥಾಯ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ವಾ, ತತ್ಥ ಠತ್ವಾ ಸಲ್ಲಪತಿ ವಾ, ಸಙ್ಕೇತಂ ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ವಾ ಸಾದಿಯತಿ, ಕೇನಚಿ ವಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋಕಾಸಂ ಪವಿಸತಿ, ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠತ್ವಾ ಕಾಯಂ ಉಪಸಂಹರತಿ, ಅಯಂ ಅಟ್ಠವತ್ಥುಕಾ ನಾಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಅಭಬ್ಬಕಾ ಏಕಾದಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಣ್ಡಕೋ ಥೇಯ್ಯಸಂವಾಸಕೋ ತಿತ್ಥಿಯಪಕ್ಕನ್ತಕೋ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೋ ಮಾತುಘಾತಕೋ ಪಿತುಘಾತಕೋ ಅರಹನ್ತಘಾತಕೋ ಭಿಕ್ಖುನಿದೂಸಕೋ ಸಙ್ಘಭೇದಕೋ ಲೋಹಿತುಪ್ಪಾದಕೋ ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಕೋತಿ ಇಮೇ ಏಕಾದಸ ಅಭಬ್ಬಪುಗ್ಗಲಾ ನಾಮ. ವಿಬ್ಭನ್ತಾ ಭಿಕ್ಖುನೀತಿ ಯದಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ವಿಬ್ಭಮಿತುಕಾಮಾ ಹುತ್ವಾ ಸೇತವತ್ಥಂ ವಾ ಕಾಸಾಯಮೇವ ವಾ ಗಿಹಿನಿವಾಸನಾಕಾರೇನ ನಿವಾಸೇತಿ, ತದಾ ಪಾರಾಜಿಕಮಾಪನ್ನಾ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಪುನ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ನ ಲಭತಿ, ಸಾ ಚ ಪಾರಾಜಿಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮುದುಪಿಟ್ಠಿಕೋ ನಾಮ ಕತಪರಿಕಮ್ಮಾಯ ಮುದುಕಾಯ ಪಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಸೋ ಏತ್ತಾವತಾ ನ ಪಾರಾಜಿಕೋ, ಅಥ ಖೋ ಯದಾ ಅನಭಿರತಿಯಾ ಪೀಳಿತೋ ಅತ್ತನೋ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಅತ್ತನೋ ಮುಖಮಗ್ಗವಚ್ಚಮಗ್ಗೇಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಪವೇಸೇತಿ, ತದಾ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತಿ.

೧೭-೧೮. ಲಮ್ಬೀತಿ ಅಙ್ಗಜಾತಸ್ಸ ದೀಘತ್ತಾ ಏವಂ ವುತ್ತೋ. ಸೋಪಿ ಯದಾ ಅನಭಿರತಿಯಾ ಪೀಳಿತೋ ಅತ್ತನೋ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಅತ್ತನೋ ಮುಖೇ ವಾ ವಚ್ಚಮಗ್ಗೇ ವಾ ಪವೇಸೇತಿ, ತದಾ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತಿ. ಮುಖೇನ ಗಣ್ಹನ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ಯೋ ಅನಭಿರತಿಯಾ ಪೀಳಿತೋ ಪರಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ವಾ ಪಮತ್ತಸ್ಸ ವಾ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಅತ್ತನೋ ಮುಖೇನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸೋ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥೇವಾತಿ ಪರಸ್ಸ ಅಙ್ಗಜಾತೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೋ ಅನಭಿರತಿಯಾ ಪೀಳಿತೋ ಪರಸ್ಸ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಕಮ್ಮನಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಚ್ಚಮಗ್ಗೇನ ತಸ್ಸ ಉಪರಿ ನಿಸೀದತಿ, ತಂ ಅತ್ತನೋ ವಚ್ಚಮಗ್ಗಂ ಪವೇಸೇತಿ, ಸೋ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಅನುಲೋಮಿಕಾ ಮೇಥುನಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕಥಮಿತಿ ಚೇ? ಮಗ್ಗೇ ಮಗ್ಗಪ್ಪವೇಸನಸದಿಸತಾಯ, ನ ಉಭಿನ್ನಂ ರಾಗವಸೇನ ಸದಿಸಭಾವೂಪಗತಾನಂ ದ್ವಯಂದ್ವಯಸಮಾಪತ್ತಿಸದಿಸತಾಯ. ಇಧಾಗತಾ ಚತ್ತಾರೋತಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಾದಿವಸೇನ ಪಾರಾಜಿಕಾ ಚತ್ತಾರೋ ಚಾತಿ ಏವಂ ಸಮೋಧಾನತೋ ಚತುವೀಸತಿ ಪಾರಾಜಿಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏತ್ಥಾಹ – ಮಾತುಘಾತಕಪಿತುಘಾತಕಅರಹನ್ತಘಾತಕಾ ತತಿಯಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪನ್ನಾ, ಭಿಕ್ಖುನಿದೂಸಕೋ ಲಮ್ಬೀಆದಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪನ್ನಾಯೇವಾತಿ ಕತ್ವಾ ಕುತೋ ಚತುವೀಸತೀತಿ? ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥಿ, ಮಾತುಘಾತಕಾದಯೋ ಹಿ ಚತ್ತಾರೋ ಇಧ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ಲಮ್ಬೀಆದಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾ, ಯಸ್ಮಾ ಏಕೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಂ ಅಪ್ಪಟಿಸೇವಿನೋಪಿ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಿಸುಂ ವುತ್ತಾತಿ. ಪಾರಾಜಿಕವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಪಾರಾಜಿಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.