೩. ಪತ್ತವಗ್ಗೋ

೧. ಪತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಅವಿಕಪ್ಪಿತೋತಿ ‘‘ಇಮಂ ಪತ್ತಂ ತುಯ್ಹಂ ವಿಕಪ್ಪೇಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅವಿಕಪ್ಪಿತೋ. ಅಡ್ಢಾಳ್ಹಕೋದನಂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಮಗಧನಾಳಿಯಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ತಣ್ಡುಲನಾಳೀನಂ ಓದನಂ ಗಣ್ಹಾತಿ. ‘‘ಮಗಧನಾಳಿ ನಾಮ ಅಡ್ಢತೇರಸಪಲಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಸೀಹಳದೀಪೇ ಪಕತಿನಾಳಿ ಮಹನ್ತಾ, ದಮಿಳನಾಳಿ ಖುದ್ದಕಾ, ಮಗಧನಾಳಿ ಪಮಾಣಯುತ್ತಾ, ತಾಯ ಮಗಧನಾಳಿಯಾ ದಿಯಡ್ಢನಾಳಿ ಏಕಾ ಸೀಹಳನಾಳಿ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೬೦೨) ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ. ಅನುತ್ತಣ್ಡುಲನ್ತಿ ಪಾಕತೋ ಉಕ್ಕನ್ತಂ ತಣ್ಡುಲಂ ಉತ್ತಣ್ಡುಲಂ, ನ ಉತ್ತಣ್ಡುಲಂ ಅನುತ್ತಣ್ಡುಲಂ. ಸಬ್ಬಸಮ್ಭಾರಸಙ್ಖತೋತಿ ಜೀರಕಾದಿಸಬ್ಬಸಮ್ಭಾರೇಹಿ ಸಙ್ಖತೋ. ಆಲೋಪಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಭಾಗಪ್ಪಮಾಣಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಆಲೋಪಸ್ಸ ಅನುರೂಪಬ್ಯಞ್ಜನಂ.

ಏವಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಮಜ್ಝಿಮೋಮಕಾನಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಉಕ್ಕಟ್ಠತೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ರಾಯಂ ನಯೋ – ಸಚೇ ನಾಳಿಕೋದನಾದಿ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಹೇಟ್ಠಿಮರಾಜಿಸಮಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಯಂ ಮಜ್ಝಿಮೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ. ಸಚೇ ತಂ ರಾಜಿಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಥೂಪೀಕತಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಯಂ ಮಜ್ಝಿಮೋಮಕೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ. ಸಚೇ ತಂ ರಾಜಿಂ ನ ಸಮ್ಪಾಪುಣಾತಿ, ಅನ್ತೋಗಧಮೇವ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ಮಜ್ಝಿಮುಕ್ಕಟ್ಠೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ. ಸಚೇ ಪತ್ತೋದನಾದಿ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ಹೇಟ್ಠಿಮರಾಜಿಸಮಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಯಂ ಓಮಕೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ. ಸಚೇ ತಂ ರಾಜಿಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಥೂಪೀಕತಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಯಂ ಓಮಕೋಮಕೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋ. ಸಚೇ ತಂ ರಾಜಿಂ ನ ಸಮ್ಪಾಪುಣಾತಿ, ಅನ್ತೋಗಧಮೇವ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ಓಮಕುಕ್ಕಟ್ಠೋ ನಾಮ ಪತ್ತೋತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ತೇಸಮ್ಪಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಭೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

ಇದಾನಿ ತೇಸು ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಕಪ್ಪನಾನಧಿಟ್ಠಾನಾವಿಕಪ್ಪನುಪಗೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಇಚ್ಚೇತೇಸೂ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಉಕ್ಕಟ್ಠುಕ್ಕಟ್ಠೋತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠತೋ ಉಕ್ಕಟ್ಠೋ. ತತೋ ಹಿ ಸೋ ‘‘ಅಪತ್ತೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಓಮಕೋಮಕೋತಿ ಓಮಕತೋ ಓಮಕೋ. ತತೋ ಹಿ ಸೋ ‘‘ಅಪತ್ತೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಏತೇ ಪನ ಭಾಜನಪರಿಭೋಗೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾ, ನ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗಾ ನ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಾ, ಇತರೇ ಪನ ಸತ್ತ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸೇಸಾ ಸತ್ತ ಪತ್ತಾ ಪಮಾಣಯುತ್ತಾ ನಾಮಾ’’ತಿ.

ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸತ್ತ ಪತ್ತಾ ಪಮಾಣಯುತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ. ಸಮಣಸಾರುಪ್ಪೇನ ಪಕ್ಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಯೋಪತ್ತೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಪಾಕೇಹಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೬೦೮) ಪಕ್ಕೋ ಸಮಣಸಾರುಪ್ಪೇನ ಪಕ್ಕೋ ಹೋತಿ, ಮತ್ತಿಕಾಪತ್ತೋ ದ್ವೀಹಿ ಪಾಕೇಹಿ. ಸಚೇ ಏಕೋ ಪಾಕೋ ಊನೋ ಹೋತಿ, ನ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗೋ. ಯಥಾ ಚ ಸಮಣಸಾರುಪ್ಪೇನ ಪಕ್ಕೋಯೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗೋ, ತಥಾ ಉಭೋಪಿ ಯಂ ಮೂಲಂ ದಾತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಿಂ ದಿನ್ನೇಯೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗಾ. ಯದಿ ಪನ ಅಪ್ಪಕಮ್ಪಿ ಅದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ, ನ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಚೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಕಾಕಣಿಕಮತ್ತಂ ನಾಮ ದಿಯಡ್ಢವೀಹೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಸಚೇಪಿ ಪತ್ತಸಾಮಿಕೋ ವದತಿ ‘‘ಯದಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಮೂಲಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತದಾ ದಸ್ಸಥ, ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಥಾ’’ತಿ, ನೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗೋ ಹೋತಿ. ಪಾಕಸ್ಸ ಹಿ ಊನತ್ತಾ ಪತ್ತಸಙ್ಖಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ. ಮೂಲಸ್ಸ ಸಕಲಸ್ಸ ವಾ ಏಕದೇಸಸ್ಸ ವಾ ಅದಿನ್ನತ್ತಾ ಸಕಭಾವಂ ನ ಉಪೇತಿ, ಅಞ್ಞಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಕೋ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಪಾಕೇ ಚ ಮೂಲೇ ಚ ನಿಟ್ಠಿತೇಯೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗೋ ಹೋತಿ. ಯೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗೋ, ಸ್ವೇವ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗೋ ಚ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರನ್ತೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರನ್ತೇನ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬೋತಿ ಪುರಾಣಪತ್ತಂ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರನ್ತೇನ ನವೋ ಪತ್ತೋ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ, ಠಪೇತಬ್ಬೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಕಙ್ಗುಸಿತ್ಥನ್ತಿ ಸತ್ತನ್ನಂ ಧಞ್ಞಾನಂ ಲಾಮಕಧಞ್ಞಸಿತ್ಥನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಕಙ್ಗುಸಿತ್ಥನಿಕ್ಖಮನಮತ್ತೇನ ಛಿದ್ದೇನಾ’’ತಿ.

ಪತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಅಸ್ಸಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ಪತ್ತಸ್ಸ. ತೇನ ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನೇನಾತಿ ತೇನ ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನೇನ ಪತ್ತೇನ ಉಪಲಕ್ಖಿತೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನೋ ಹಿ ಪತ್ತೋ ಏತ್ಥ ಲಕ್ಖಣಭಾವೇನ ಗಹಿತೋ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣೇ ಕರಣವಚನ’’ನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಸ್ಸಾತಿ ಕಞ್ಚಿ ಪಕಾರಂ ಪತ್ತಸ್ಸ. ಲಕ್ಖೀಯತೇ ಅನೇನಾತಿ ಲಕ್ಖಣಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಕರಣವಚನಂ, ತತಿಯಾವಿಭತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಪಕಾರೋ’’ತಿ ಚ ಸಾಮಞ್ಞಸ್ಸ ಭೇದಕೋ ವಿಸೇಸೋ ವುಚ್ಚತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನೇನ ಪತ್ತೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಸಾಮಞ್ಞಸ್ಸ ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನಪತ್ತಭಾವೋ ಪಕಾರೋ, ತಂ ಭಿಕ್ಖು ಆಪನ್ನೋ, ತಸ್ಸ ಪತ್ತೋ ಲಕ್ಖಣಂ. ಯದಿ ಅಪರಿಪುಣ್ಣಪಞ್ಚಬನ್ಧನೋ ಪತ್ತೋ ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಇಮಸ್ಸ ಪದಭಾಜನಿಯಂ ಅಬನ್ಧನೋಪಿ ವುತ್ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ವಾಕ್ಯೋಪಞ್ಞಾಸೇ. ಬನ್ಧನೋಕಾಸೇ ಸತಿ ವಾ ಅಸತಿ ವಾ ಬನ್ಧನವಿರಹಿತೋ ಪತ್ತೋ ಅಬನ್ಧನೋ, ಪಞ್ಚಬನ್ಧನಾನಂ ಓಕಾಸೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಞ್ಚಬನ್ಧನೋಕಾಸೋ. ಅಪತ್ತೋತಿ ಪತ್ತೋ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ಪಾಕತಿಕಂ ಕಾತುಂ ಅಸಮತ್ಥೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಇದಞ್ಚ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಪನೇ ಕಾರಣವಚನಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ.

ಬನ್ಧನಞ್ಚ ನಾಮೇತಂ ಯಸ್ಮಾ ಬನ್ಧನೋಕಾಸೇ ಸತಿ ಹೋತಿ, ಅಸತಿ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಂ, ಬನ್ಧನವಿಧಿಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಮುಖವಟ್ಟಿಸಮೀಪೇ ಪನ ಪತ್ತವೇಧಕೇನ ವಿಜ್ಝಿಯಮಾನೇ ಕಪಾಲಸ್ಸ ಬಹಲತ್ತಾ ಭಿಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವಿಜ್ಝಿತಬ್ಬೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಯನ್ತೇ’’ತಿಆದಿ. ಸುಖುಮಂ ವಾ ಛಿದ್ದಂ ಕತ್ವಾ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬೋತಿ ಸುಖುಮೇ ಛಿದ್ದೇ ತಿಪುಪಟ್ಟಾದೀಹಿ ಪಯೋಜನಂ ನತ್ಥಿ, ಸುತ್ತಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ನ ಕೇವಲಂ ತಿಪುಸುತ್ತಕಾದಿನಾವ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಫಾಣಿತ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಫಾಣಿತಂ ಝಾಪೇತ್ವಾ ಪಾಸಾಣಚುಣ್ಣೇನಾತಿ ಪಾಸಾಣಚುಣ್ಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಫಾಣಿತಂ ಪಚಿತ್ವಾ ತಥಾಪಕ್ಕೇನ ಪಾಸಾಣಚುಣ್ಣೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬೋತಿ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಪತ್ತೋ ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನೇನ ಪತ್ತೇನ ಚೇತಾಪಿತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೋ, ಇಮಾಹಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೧೩) ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಸಮ್ಮತೇನಾತಿ –

‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ, ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಸಙ್ಘೋ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪತ್ತಗ್ಗಾಹಾಪಕಂ ಸಮ್ಮನ್ನೇಯ್ಯ, ಏಸಾ ಞತ್ತಿ. ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ, ಸಙ್ಘೋ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪತ್ತಗ್ಗಾಹಾಪಕಂ ಸಮ್ಮನ್ನತಿ, ಯಸ್ಸಾಯಸ್ಮತೋ ಖಮತಿ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪತ್ತಗ್ಗಾಹಾಪಕಸ್ಸ ಸಮ್ಮುತಿ, ಸೋ ತುಣ್ಹಸ್ಸ. ಯಸ್ಸ ನಕ್ಖಮತಿ, ಸೋ ಭಾಸೇಯ್ಯ. ಸಮ್ಮತೋ ಸಙ್ಘೇನ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಭಿಕ್ಖು ಪತ್ತಗ್ಗಾಹಾಪಕೋ, ಖಮತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ, ತಸ್ಮಾ ತುಣ್ಹೀ, ಏವಮೇತಂ ಧಾರಯಾಮೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೧೪) –

ಏವಂ ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತಾಯ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಸಮ್ಮತೇನ. ಪತ್ತಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನಗುಣಂ ವತ್ವಾತಿ ‘‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಪತ್ತೋ ಪಮಾಣಯುತ್ತೋ ಸುನ್ದರೋ ಥೇರಾನುರೂಪೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೬೧೫) ವಿಜ್ಜಮಾನಾನಿಸಂಸಂ ವತ್ವಾ. ಪತ್ತಪರಿಯನ್ತೋತಿ ಪರಿಯನ್ತೇ ಠಿತಪತ್ತೋ. ಅದೇಸೇತಿ ಮಞ್ಚಪೀಠಚ್ಛತ್ತನಾಗದನ್ತಕಾದಿಕೇ ಅದೇಸೇ. ಪತ್ತಸ್ಸ ಹಿ ನಿಕ್ಖಿಪನದೇಸೋ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಧಾರಕ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಖನ್ಧಕೇ ವುತ್ತೋಯೇವ. ಅಪರಿಭೋಗೇನಾತಿ ಯಾಗುರನ್ಧನರಜನಪಚನಾದಿನಾ ಅಯುತ್ತಪರಿಭೋಗೇನ. ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಪನ ಬ್ಯಾಧಿಮ್ಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಭಾಜನೇ ಅಸತಿ ಮತ್ತಿಕಾಯ ಲಿಮ್ಪಿತ್ವಾ ಯಾಗುಂ ಪಚಿತುಂ, ಉದಕಂ ವಾ ತಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತೀತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದೇತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ ವಾ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವರಪತ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಮಯ್ಹಂ ಸಾರುಪ್ಪೋ, ಅಯಂ ಥೇರಸ್ಸಾ’’ತಿ ಗಣ್ಹಾತಿ, ವಟ್ಟತಿ. ಅಞ್ಞೋ ವಾ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಂ ದೇತಿ, ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ಮಯ್ಹಮೇವ ಪತ್ತಂ ಆಹರಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ.

ಞಾತಕಪ್ಪವಾರಿತೇತಿ ಏತ್ಥ ಸಙ್ಘವಸೇನ ಪವಾರಿತಟ್ಠಾನೇ ಪಞ್ಚಬನ್ಧನೇನೇವ ವಟ್ಟತಿ, ಪುಗ್ಗಲವಸೇನ ಪನ ಪವಾರಿತಟ್ಠಾನೇ ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನೇನಾಪಿ. ಅಕತವಿಞ್ಞತ್ತಿ ನಾಮ ‘‘ವದ, ಭನ್ತೇ, ಪಚ್ಚಯೇನಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅಕತಟ್ಠಾನೇ ವಿಞ್ಞತ್ತಿ.

ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಭೇಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಉಗ್ಗಹಿತಕಂ ಕತ್ವಾ, ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಸಯಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿಕತಾ ಚೇತ್ಥ ಅನಜ್ಝೋಹರಣೀಯತಂ ಆಪನ್ನತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕಸ್ಮಾ ಏತೇನ ಇದಂ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತಾನಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಭಿಸಕ್ಕಸ್ಸ ಇಮಾನಿ ತೇನ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾತಿ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ, ಯೇಸಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಸಪ್ಪಾಯಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಭೇಸಜ್ಜಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತು ವಾ, ಮಾ ವಾ, ಏವಂ ಲದ್ಧವೋಹಾರಾನೀ’’ತಿ. ಇದಾನಿ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುಭೂತಂ ಸಪ್ಪಿನವನೀತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಪ್ಪಿ ನಾಮ ಗವಾದೀನ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಆದಿಸದ್ದೇನ ಅಜಿಕಾದೀನಂ ಗಹಣಂ. ‘‘ಯೇಸಂ ಮಂಸಂ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾಕಟೇಹಿ ಗೋಅಜಿಕಾದೀಹಿ ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಮಿಗರೋಹಿತಾದೀನಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಯೇಸಞ್ಹಿ ಖೀರಂ ಅತ್ಥಿ, ಸಪ್ಪಿಪಿ ತೇಸಂ ಅತ್ಥಿಯೇವ. ತಂ ಪನ ಸುಲಭಂ ವಾ ಹೋತು, ದುಲ್ಲಭಂ ವಾ, ಅಸಂಮೋಹತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಮಕ್ಖಿಕಾಮಧುಮೇವಾತಿ ಖುದ್ದಕಭಮರಮಧುಕರೀಹಿ ತೀಹಿ ಮಕ್ಖಿಕಾಹಿ ಕತಂ ಮಧುಮೇವ. ಉಚ್ಛುರಸನ್ತಿ ಸುದ್ಧೋದಕಸಮ್ಭಿನ್ನಾನಂ ವಸೇನ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ಉಚ್ಛುರಸಂ. ‘‘ಅಗಿಲಾನಸ್ಸ ಗುಳೋದಕ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೮೪) ಪನ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಉದಕಸಮ್ಭಿನ್ನೋ ಅಗಿಲಾನಸ್ಸ ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ಅವತ್ಥುಕಪಕ್ಕಾ ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸವತ್ಥುಕಪಕ್ಕಾ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ಪನ ‘‘ಏತಂ ಸವತ್ಥುಕಪಕ್ಕಂ ವಟ್ಟತಿ, ನೋ ವಟ್ಟತೀತಿ ಪುಚ್ಛಂ ಕತ್ವಾ ಉಚ್ಛುಫಾಣಿತಂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ನೋವಟ್ಟನಕಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೬೨೩) ವುತ್ತಂ. ಉಚ್ಛುವಿಕತೀತಿ ಉಚ್ಛುಮ್ಹಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ರಸಲಸಿಕಾದಿಕಾ. ಪಕತತ್ತಾನಂ ಪಟಿನಿದ್ದೇಸತ್ತಾ ತಂ-ಸದ್ದಸ್ಸ ತೇನ ಪಕತಾನಂ ಭೇಸಜ್ಜಾನಂ ಏವ ಗಹಣಂ, ನ ತೇಸಂ ವತ್ಥೂನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತಾನಿ ಭೇಸಜ್ಜಾನೀ’’ತಿಆದಿ. ನ ತೇಸಂ ವತ್ಥೂನೀತಿ ತೇಸಂ ಸಪ್ಪಿಆದೀನಂ ಕಾರಣಾನಿ ಖೀರಾದೀನಿ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ವಸಾತೇಲನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೬೨೩) ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಸಾನಿ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ಅಚ್ಛವಸಂ ಮಚ್ಛವಸಂ ಸುಸುಕಾವಸಂ ಸೂಕರವಸಂ ಗದ್ರಭವಸ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೬೨) ಏವಂ ಅನುಞ್ಞಾತವಸಾನಂ ತೇಲಂ. ಯಾನೀತಿ ಯಾನಿ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಸಾನಿ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ಅಚ್ಛವಸಂ ಮಚ್ಛವಸಂ ಸುಸುಕಾವಸಂ ಸೂಕರವಸಂ ಗದ್ರಭವಸಂ ಕಾಲೇ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಕಾಲೇ ನಿಪ್ಪಕ್ಕಂ ಕಾಲೇ ಸಂಸಟ್ಠಂ ತೇಲಪರಿಭೋಗೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತು’’ನ್ತಿ ಏವಂ ತೇಲತ್ಥಂ ವಸಾಪಟಿಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ‘‘ವಸಾತೇಲಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಕಾಲೇತಿ ಪುರೇಭತ್ತಂ. ಸಂಸಟ್ಠನ್ತಿ ಪರಿಸ್ಸಾವಿತಂ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತಸ್ಮಾ. ‘‘ಅಚ್ಛವಸ’’ನ್ತಿ ವಚನೇನ ಠಪೇತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸವಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಾನಂ ವಸಾಯ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸವಸ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಸಾಮಂ ಪಚಿತ್ವಾತಿ ಕಾಲೇಯೇವ ಸಾಮಂ ಪಚಿತ್ವಾ. ನಿಬ್ಬತ್ತಿತತೇಲಮ್ಪೀತಿ ಕಾಲೇಯೇವ ಅತ್ತನಾ ವಿವೇಚಿತತೇಲಮ್ಪಿ. ತಿವಿಧಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಕಾಲೇಯೇವ ವಟ್ಟತಿ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ‘‘ಕಾಲೇ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಕಾಲೇ ನಿಪ್ಪಕ್ಕಂ ಕಾಲೇ ಸಂಸಟ್ಠಂ, ತಂ ಚೇ ಪರಿಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ. ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತುಂ ವಾ ಕಾತುಂ ವಾ ನ ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ‘‘ವಿಕಾಲೇ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ವಿಕಾಲೇ ನಿಪ್ಪಕ್ಕಂ ವಿಕಾಲೇ ಸಂಸಟ್ಠಂ, ತಂ ಚೇ ಪರಿಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ತಿಣ್ಣಂ ದುಕ್ಕಟಾನಂ. ಕಾಲೇ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ವಿಕಾಲೇ ನಿಪ್ಪಕ್ಕಂ ವಿಕಾಲೇ ಸಂಸಟ್ಠಂ, ತಂ ಚೇ ಪರಿಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ದುಕ್ಕಟಾನಂ. ಕಾಲೇ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಕಾಲೇ ನಿಪ್ಪಕ್ಕಂ ವಿಕಾಲೇ ಸಂಸಟ್ಠಂ, ತಂ ಚೇ ಪರಿಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೬೨). ‘‘ಸತ್ತಾಹಂ ನಿರಾಮಿಸಪರಿಭೋಗೇನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪನ ‘‘ಕಾಲೇ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಕಾಲೇ ನಿಪ್ಪಕ್ಕಂ ಕಾಲೇ ಸಂಸಟ್ಠಂ ತೇಲಪರಿಭೋಗೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತು’’ನ್ತಿ ಇದಂ ನಿರಾಮಿಸಪರಿಭೋಗಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಯಂ ಪನೇತ್ಥ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೬೨೩) ಸುಖುಮರಜಸದಿಸಂ ಮಂಸಂ ವಾ ನ್ಹಾರು ವಾ ಅಟ್ಠಿ ವಾ ಲೋಹಿತಂ ವಾ ಹೋತಿ, ತಂ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಂ. ಸಚೇ ಪನ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ತಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತವಸಾಯ ತೇಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇತಿ, ತಂ ಕಥನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ತದಹೂತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಅಹನಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ, ತದಹು. ಪಚ್ಛಾಭತ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪನ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿರಾಮಿಸಮೇವ ವಟ್ಟತಿ. ತತ್ರಾಪಿ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಂ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಮೇವ. ಯಾವಕಾಲಿಕವತ್ಥೂನಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ವತ್ಥುಂ ಪಚಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ಥ ಯಾವಕಾಲಿಕವತ್ಥೂನನ್ತಿ ಯಾವಕಾಲಿಕಂ ವತ್ಥು ಏತೇಸನ್ತಿ ಯಾವಕಾಲಿಕವತ್ಥೂನಿ, ತೇಸಂ, ಯಾವಕಾಲಿಕವತ್ಥುಮನ್ತಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಞ್ಞೇಸನ್ತಿ ವಸಾತೇಲತೋ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸಪ್ಪಿಆದೀನಂ. ವತ್ಥುನ್ತಿ ಖೀರಾದಿಕಂ ಯಾವಕಾಲಿಕಭೂತಂ ವತ್ಥುಂ, ಪಚಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿಯೇವ, ಸಾಮಂಪಾಕತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಸಪ್ಪಿಂ ವಾತಿ ಯಾವಕಾಲಿಕವತ್ಥುತೋ ವಿವೇಚಿತಸಪ್ಪಿಂ ವಾ. ಯಥಾ ತತ್ಥ ದಧಿಗತಂ ವಾ ತಕ್ಕಗತಂ ವಾ ಖಯಂ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಝಾಪಿತಂ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನವನೀತಂ ವಾತಿ ತಕ್ಕಬಿನ್ದೂನಿಪಿ ದಧಿಗುಳಿಕಾಯೋಪಿ ಅಪನೇತ್ವಾ ಸುಧೋತನವನೀತಂ ಪಚಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಸಾಮಂಪಕ್ಕಾಭಾವತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಯದಿ ಸಯಂಪಚಿತಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಆಮಿಸಂ ಭುಞ್ಜತಿ, ತಂ ಆಮಿಸಂ ಸಯಂಪಚಿತಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೇನ ಮಿಸ್ಸಿತಂ ಅತ್ತನೋ ಯಾವಕಾಲಿಕಭಾವಂ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೇನ ಗಣ್ಹಾಪೇತಿ. ತಥಾ ಚ ಯಾವಕಾಲಿಕಂ ಅಪಕ್ಕಮ್ಪಿ ಸಯಂಪಕ್ಕಭಾವಂ ಉಪಗಚ್ಛತೀತಿ ‘‘ತಂ ಪನ ತದಹುಪುರೇಭತ್ತಮ್ಪಿ ಸಾಮಿಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಥಾ ಸಯಂಪಕ್ಕಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ ವಸಾತೇಲಂ, ಸಯಂಭಜ್ಜಿತಸಾಸಪಾದಿಯಾವಜೀವಿಕವತ್ಥೂನಂ ತೇಲಞ್ಚ ಸಾಮಿಸಂ ತದಹುಪುರೇಭತ್ತಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತಥಾ ನವನೀತಸಪ್ಪೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ವುತ್ತಞ್ಚ –

‘‘ಯಾವಕಾಲಿಕಆದೀನಿ, ಸಂಸಟ್ಠಾನಿ ಸಹತ್ತನಾ;

ಗಾಹಾಪಯನ್ತಿ ಸಬ್ಭಾವ’’ನ್ತಿ ಚ;

‘‘ತೇಹೇವ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪತ್ತಂ, ಕಪ್ಪತೇ ಯಾವಜೀವಿಕಂ;

ನಿರಾಮಿಸಂವ ಸತ್ತಾಹಂ, ಸಾಮಿಸೇ ಸಾಮಪಾಕತಾ’’ತಿ ಚ.

ಖೀರಾದಿತೋತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ತಿಲಾದೀನಂ ಗಹಣಂ. ಸಾಮಿಸಾನಿಪೀತಿ ನ ಕೇವಲಂ ನಿರಾಮಿಸಾನೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಚ್ಛಾಭತ್ತತೋ ಪನ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ವಟ್ಟನ್ತಿಯೇವ. ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ ಸವತ್ಥುಕಾನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ. ‘‘ತಾನಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೨೨) ಹಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪಚ್ಛಾಭತ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿಆದಿ. ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಕೇಹಿ ಕತಂ ಪನ ಅಬ್ಭಞ್ಜನಾದೀಸು ಉಪನೇತಬ್ಬಂ, ಪುರೇಭತ್ತಮ್ಪಿ ಚ ಉಗ್ಗಹಿತಕೇಹಿ ಕತಂ. ಉಭಯೇಸಮ್ಪಿ ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅನ್ತೋಸತ್ತಾಹೇತಿ ಸತ್ತಾಹಬ್ಭನ್ತರೇ. ಅಬ್ಭಞ್ಜನಾದೀನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಮುದ್ಧನಿತೇಲಅರುಮಕ್ಖನಘರಧೂಪನಾದೀನಂ ಗಹಣಂ. ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಇದಾನಿ ನ ಮಯ್ಹಂ ಅಜ್ಝೋಹರಣತ್ಥಾಯ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಇದಂ ಸಪ್ಪಿ ಚ ತೇಲಞ್ಚ ವಸಾ ಚ ಮುದ್ಧನಿತೇಲತ್ಥಂ ವಾ ಅಬ್ಭಞ್ಜನತ್ಥಂ ವಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮಧು ಅರುಮಕ್ಖನತ್ಥಂ ವಾ ಫಾಣಿತಂ ಘರಧೂಪನತ್ಥಂ ವಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ.

ಕೋ ಪನೇತ್ಥ ಯಾವಕಾಲಿಕಯಾವಜೀವಿಕವತ್ಥೂಸು ವಿಸೇಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯಾವಜೀವಿಕಾನೀ’’ತಿಆದಿ. ಯಾವ ಅರುಣಸ್ಸ ಉಗ್ಗಮನಾ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಸತ್ತಮದಿವಸೇ ಕತತೇಲಂ ಸಚೇ ಯಾವ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಾ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಾಳಿಯಂ ಅನಾಗತಸಪ್ಪಿಆದೀನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತಾವ ಮಿಗರೋಹಿತಾದೀನಂ ಸಪ್ಪಿ ಪಾಳಿಯಂ ಅನಾಗತಸಪ್ಪಿ, ತಥಾ ನವನೀತಂ, ನಾಳಿಕೇರನಿಮ್ಬಕೋಸಮ್ಬಕರಮನ್ದಸಾಸಪಆದೀನಂ ತೇಲಂ ಪನ ಪಾಳಿಯಂ ಅನಾಗತತೇಲಂ, ತಥಾ ಮಧುಕಪುಪ್ಫಫಾಣಿತಂ ಪಾಳಿಯಂ ಅನಾಗತಫಾಣಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ನ ಸಬ್ಬಂ ಮಧುಕಪುಪ್ಫಫಾಣಿತಂ ಫಾಣಿತಗತಿಕನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸೀತುದಕೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಸೀತುದಕೇನ ಕತನ್ತಿ ಮಧುಕಪುಪ್ಫಾನಿ ಸೀತುದಕೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಮದ್ದಿತ್ವಾ ಪುಪ್ಫರಸೇ ಉದಕಗತೇ ಸತಿ ತಂ ಉದಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚಿತ್ವಾ ಕತಂ. ‘‘ಫಾಣಿತಗತಿಕಮೇವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ನ ಪನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ಸೀತುದಕೇನ ಕತಂ ಮಧುಕಪುಪ್ಫಫಾಣಿತಂ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಸಾಮಿಸಂ ವಟ್ಟತಿ, ಪಚ್ಛಾಭತ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿರಾಮಿಸಮೇವ, ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ವತ್ಥುಗಣನಾಯ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಖೀರಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕತಂ, ಯಾವಕಾಲಿಕಂ. ಖಣ್ಡಸಕ್ಖರಂ ಪನ ಖೀರಜಲ್ಲಿಕಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಸೋಧೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಟ್ಟತಿ, ಅಮ್ಬಜಮ್ಬುಪನಸಕದಲಿಖಜ್ಜುರಿಚಿಞ್ಚಾದೀನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಯಾವಕಾಲಿಕಫಲಾನಂ ಫಾಣಿತಂ ಯಾವಕಾಲಿಕಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಮ್ಬಫಾಣಿತಾದೀನಿ ಯಾವಕಾಲಿಕಾನೀ’’ತಿ.

ಕಾಯಿಕಪರಿಭೋಗಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಕಾಯಸ್ಸ ವಾ ಕಾಯೇ ಅರುನೋ ವಾ ಮಕ್ಖನಂ ವಟ್ಟತಿ, ಅಜ್ಝೋಹರಿತುಂ ಪನ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಯನ್ತಿ ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ. ನಿರಪೇಕ್ಖೋ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾತಿ ಅನಪೇಕ್ಖೋ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ದತ್ವಾ. ತನ್ತಿ ಏವಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಪುನ ಲದ್ಧಭೇಸಜ್ಜಂ. ಏವಞ್ಹಿ ದಿನ್ನಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಸಚೇ ಸೋ ಸಾಮಣೇರೋ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ವಾ ಅನಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ವಾ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದದೇಯ್ಯ, ಗಹೇತ್ವಾ ನತ್ಥುಕಮ್ಮಂ ವಾ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಕಞ್ಚಿ ಪರಿಭೋಗಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಜ್ಝೋಹರಿತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಸಚೇ ಸೋ ಬಾಲೋ ಹೋತಿ, ದಾತುಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಅಞ್ಞೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ವತ್ತಬ್ಬೋ ‘‘ಅತ್ಥಿ ತೇ, ಸಾಮಣೇರ, ಭೇಸಜ್ಜ’’ನ್ತಿ, ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಅತ್ಥೀ’’ತಿ. ‘‘ಆಹರ, ಥೇರಸ್ಸ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ, ಏವಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ವತ್ಥುಗಣನಾಯಾತಿ ಸಪ್ಪಿಆದಿವತ್ಥುಗಣನಾಯ ಚೇವ ಸಪ್ಪಿಪಿಣ್ಡಾದಿವತ್ಥುಗಣನಾಯ ಚ. ಮಿಸ್ಸಿತೇಸು ಪನ ಏಕಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಇದಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭೇಸಜ್ಜಂ ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ಇಮಾಹಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೨೩) ನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ. ಸತ್ತಾಹಂ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತೇಪಿ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಸಞ್ಞಿನೋ ಚೇವ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ. ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತಸಞ್ಞಿನೋಪಿ ವೇಮತಿಕಸ್ಸಪಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ, ತಥಾ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಾವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಾನಟ್ಠಾವಿನಟ್ಠಾದಡ್ಢಾವಿಲುತ್ತೇಸು ಅಧಿಟ್ಠಿತಾದಿಸಞ್ಞಿನೋ. ಅನ್ತೋಸತ್ತಾಹಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತೇ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೇ, ನಟ್ಠೇ, ವಿನಟ್ಠೇ, ದಡ್ಢೇ, ಅಚ್ಛಿನ್ನೇ, ವಿಸ್ಸಾಸೇನ ಗಹಿತೇ ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಆಚಾರವಿಪತ್ತಿ. ಸಪ್ಪಿಆದೀನಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕತಾ, ಗಣನುಪಗತಾ, ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಕಥಿನಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಅಕಿರಿಯಂ, ನೋಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಅಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸೇಸಂ ಚೀವರವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ).

ಭೇಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಪಚ್ಛಿಮಮಾಸಸ್ಸ ಪಠಮದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಜೇಟ್ಠಮೂಲಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಮಪಾಟಿಪದದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ. ತಾವಾತಿ ತಾವ ಪರಿಮಾಣೇ ಕಾಲೇ. ಜೇಟ್ಠಮೂಲಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಮಪಾಟಿಪದದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಚಮಾಸೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಲೋ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾಯಾತಿಆದಿನಾತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ‘‘ಸಮಯೋ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾಯ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ಮನುಸ್ಸಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಚೀವರಂ ದೇನ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೨೮) ಇಮೇಸಂ ಗಹಣಂ. ದೇಥ ಮೇ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಚೀವರನ್ತಿಆದಿಕಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಪನ ‘‘ಆಹರಥ ಮೇ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಚೀವರಂ, ಪರಿವತ್ತೇಥ ಮೇ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಚೀವರಂ, ಚೇತಾಪೇಥ ಮೇ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ಗಹಣಂ. ಅತ್ತನೋ ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತೇಸು ತದುಭಯಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಕಿಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತಟ್ಠಾನೇ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ವತ್ತಭೇದೇ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ಪುಬ್ಬೇ ಅದೇನ್ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಯೇ ಪನ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ದೇನ್ತಿ, ತೇಸು ವತ್ತಭೇದೋ ನತ್ಥಿ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ‘‘ಯೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಚೀವರಂ ದೇನ್ತಿ, ಇಮೇ ಪನ ಸಚೇಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ವತ್ತಭೇದೋ ನತ್ಥಿ ತೇಸು ಸತುಪ್ಪಾದಕರಣಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೬೨೮). ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಅಞ್ಞಾತಕಂ ಗಹಪತಿಂ ವಾ ಗಹಪತಾನಿಂ ವಾ ಚೀವರಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯ ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಮಯಾ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೧೮) ಇಮಿನಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಇದಂ ಪನ ಪಕತಿಯಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕದಾಯಕೇಸುಪಿ ಹೋತಿಯೇವ.

ಗಿಮ್ಹಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮದ್ಧಮಾಸಸ್ಸ ಪಠಮದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಜೇಟ್ಠಮೂಲಕಾಳಪಕ್ಖೂಪೋಸಥಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಪಾಟಿಪದದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಆಸಾಳ್ಹಿಪುಣ್ಣಮಾ, ಅಯಮದ್ಧಮಾಸೋ ಗಿಮ್ಹಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮದ್ಧಮಾಸೋ ನಾಮ, ತಸ್ಸ ಪಠಮದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಅದ್ಧಮಾಸಸ್ಸ ಪಠಮಪಾಟಿಪದದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಕತ್ತಿಕಮಾಸಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮದಿವಸೋ ನಾಮ ಪಚ್ಛಿಮಕತ್ತಿಕಮಾಸಸ್ಸ ಪುಣ್ಣಮಾ. ಏತ್ತಾವತಾತಿ ‘‘ಮಾಸೋ ಸೇಸೋ ಗಿಮ್ಹಾನನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಚೀವರಂ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬಂ, ಅದ್ಧಮಾಸೋ ಸೇಸೋ ಗಿಮ್ಹಾನನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ನಿವಾಸೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏತ್ತಕೇನ ಗಣನೇನ. ಪರಿಯೇಸನಕ್ಖೇತ್ತನ್ತಿ ಪರಿಯೇಸನಸ್ಸ ಖೇತ್ತಂ. ಏತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಮಾಸೇ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ಅಲದ್ಧಂ ಪರಿಯೇಸಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಕರಣನಿವಾಸನಕ್ಖೇತ್ತಮ್ಪೀತಿ ಕರಣಕ್ಖೇತ್ತಞ್ಚೇವ ನಿವಾಸನಕ್ಖೇತ್ತಞ್ಚ. ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಪರಿಯೇಸನಕ್ಖೇತ್ತಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ. ಏತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅದ್ಧಮಾಸೇ ಪರಿಯೇಸಿತುಂ, ಕಾತುಂ, ನಿವಾಸೇತುಞ್ಚ ವಟ್ಟತಿ, ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂಯೇವ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಯಂ ಪನ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ಕತ್ಥಚಿ ಪೋತ್ಥಕೇ ‘‘ಜೇಟ್ಠಮೂಲಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಮಪಾಟಿಪದದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಕಾಲಪಕ್ಖುಪೋಸಥೋ, ಅಯಮೇಕೋ ಅದ್ಧಮಾಸೋ ಪರಿಯೇಸನಕ್ಖೇತ್ತಞ್ಚೇವ ಕರಣಕ್ಖೇತ್ತಞ್ಚ. ಏತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅನ್ತರೇ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ಅಲದ್ಧಂ ಪರಿಯೇಸಿತುಂ, ಲದ್ಧಂ ಕಾತುಞ್ಚ ವಟ್ಟತಿ, ನಿವಾಸೇತುಂ, ಅಧಿಟ್ಠಾತುಞ್ಚ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೬೨೮) ವಚನಂ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ಪಮಾದಲಿಖಿತಂ ಮಾತಿಕಾಯ ವಿರೋಧತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ‘‘ಅದ್ಧಮಾಸೋ ಸೇಸೋ ಗಿಮ್ಹಾನನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ನಿವಾಸೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೨೭) ಹಿ ಪಾಳಿ. ಸಬ್ಬಮ್ಪೀತಿ ಪರಿಯೇಸನಂ, ಕರಣಂ, ನಿವಾಸನಂ, ಅಧಿಟ್ಠಾನಞ್ಚಾತಿ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ. ಇಮಿನಾ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸಾ ಪರಿಯೇಸನಕರಣನಿವಾಸನಾಧಿಟ್ಠಾನಾನಂ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಖೇತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏತೇಸು ಹಿ ಚತೂಸು ಮಾಸೇಸು ಅಲದ್ಧಂ ಪರಿಯೇಸಿತುಂ, ಲದ್ಧಂ ಕಾತುಂ, ನಿವಾಸೇತುಂ, ಅಧಿಟ್ಠಾತುಞ್ಚ ವಟ್ಟತಿ.

ವಸ್ಸಂ ಉಕ್ಕಡ್ಢೀಯತೀತಿ ಸಂವಚ್ಛರಂ ಉದ್ಧಂ ಕಡ್ಢೀಯತಿ ವಡ್ಢೀಯತಿ, ಆರುಯ್ಹತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ವಸ್ಸಾನಸ್ಸ ಪಠಮಮಾಸಂ ಉಕ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಗಿಮ್ಹಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮಮಾಸಮೇವ ಕರೋನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕದಿವಸೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾತಿ ವಸ್ಸಾನತೋ ಪುಬ್ಬೇಯೇವ ದಸಾಹಸ್ಸ ಅತಿಕ್ಕನ್ತತ್ತಾ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕದಿವಸೇಯೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ. ತಞ್ಹಿ ದಿವಸಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ಪನ ಲದ್ಧಾ ಚೇವ ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ಲದ್ಧದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಸಾಹಂ ನಾತಿಕ್ಕಾಮೇತಬ್ಬಾ, ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ನಿಟ್ಠಿತಾ ಪನ ತದಹೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ. ದಸಾಹೇ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇ ಚೀವರಕಾಲಂ ನಾತಿಕ್ಕಾಮೇತಬ್ಬಾ. ಅಯಂ ತಾವ ಕತಾಯ ಪರಿಹಾರೋ. ಅಕತಾಯ ಪನ ಕೋ ಪರಿಹಾರೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಚೇ’’ತಿಆದಿ. ಏಕಾಹಮ್ಪಿ ನ ಲಭತಿ ಇತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪರಿಹಾರಸ್ಸಾಭಾವತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಸೋ ಕುತೋ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯಾವ ಹೇಮನ್ತಸ್ಸ ಪಠಮದಿವಸೋ’’ತಿ, ಜೇಟ್ಠಮೂಲಪುಣ್ಣಮಾಸಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಮಪಾಟಿಪದದಿವಸೋ, ತಾವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತೇಸು ಸತ್ತಸು ಪಿಟ್ಠಿಸಮಯಮಾಸೇಸೂತಿ ಪಟಿಲೋಮಕ್ಕಮೇನ ವುತ್ತೇಸು ಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಮಪಾಟಿಪದಾದೀಸು ಜೇಟ್ಠಮೂಲಪುಣ್ಣಮಾಸಾವಸಾನೇಸು ಏತೇಸು ಸತ್ತಸು ಪಿಟ್ಠಿಸಮಯನಾಮಕೇಸು ಮಾಸೇಸು. ಸತುಪ್ಪಾದಕರಣೇನಾತಿ ‘‘ಕಾಲೋ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸತುಪ್ಪಾದಕರಣೇನ. ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ‘‘ದೇಥ ಮೇ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಚೀವರ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ೬೨೮) ನಯೇನ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ. ತೇನ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಇಮಿನಾ ಪನ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಆಪತ್ತಿಯೇವ ಅಸಮಯತ್ತಾ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭದನ್ತಬುದ್ಧದತ್ತಾಚರಿಯೇನ –

‘‘ಕತ್ವಾ ಪನ ಸತುಪ್ಪಾದಂ, ವಸ್ಸಸಾಟಿಕಚೀವರಂ;

ನಿಪ್ಫಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ, ಸಮಯೇ ಪಿಟ್ಠಿಸಮ್ಮತೇ.

‘‘ಹೋತಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾಪತ್ತಿ, ಞಾತಕಾಞ್ಞಾತಕಾದಿನೋ;

ತೇಸುಯೇವ ಚ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ, ಕತ್ವಾ ನಿಪ್ಫಾದನೇ ತಥಾ’’ತಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಇದಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಚೀವರಂ ಅತಿರೇಕಮಾಸೇ ಸೇಸೇ ಗಿಮ್ಹಾನೇ ಪರಿಯಿಟ್ಠಂ ಅತಿರೇಕದ್ಧಮಾಸೇ ಸೇಸೇ ಗಿಮ್ಹಾನೇ ಕತ್ವಾ ಪರಿದಹಿತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ (ಪಾರಾ. ೬೨೮) ನಯೇನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಪರಿಯೇಸನವತ್ಥುಸ್ಮಿನ್ತಿ ಪಟಿಕಚ್ಚೇವ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಪರಿಯೇಸನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ. ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅತಿರೇಕಮಾಸದ್ಧಮಾಸೇಸು ಅತಿರೇಕಸಞ್ಞಿವೇಮತಿಕಊನಕಸಞ್ಞೀನಂ ಪರಿಯೇಸನನಿವಾಸನವಸೇನ ತೀಣಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ, ಏಕಸೇಸನಿದ್ದೇಸೋ ಚಾಯಂ, ಸಾಮಞ್ಞನಿದ್ದೇಸೋ ವಾ. ಊನಕಮಾಸದ್ಧಮಾಸೇಸೂತಿ ಊನಕಮಾಸೇ ಚೇವ ಊನಕದ್ಧಮಾಸೇ ಚ. ಅತಿರೇಕಸಞ್ಞಿನೋ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪರಿಯೇಸನನಿವಾಸನಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಊನಕಮಾಸೇ ಸೇಸೇ ಗಿಮ್ಹಾನೇ ಅತಿರೇಕಸಞ್ಞಿನೋ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ಪರಿಯೇಸನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ, ಊನಕದ್ಧಮಾಸೇ ಸೇಸೇ ಗಿಮ್ಹಾನೇ ಚ ಅತಿರೇಕಸಞ್ಞಿನೋ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ನಿವಾಸೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ. ‘‘ತಥಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ದುಕ್ಕಟಂ ಅತಿದಿಸತಿ, ತಞ್ಚ ದುಕ್ಕಟಂ ಉದಕಫುಸಿತಗಣನಾಯ ಅಕತ್ವಾ ನ್ಹಾನಪರಿಯೋಸಾನವಸೇನ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ಕಾರೇತಬ್ಬಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ವಿವಟಙ್ಗಣೇ ಆಕಾಸತೋ ಪತಿತಉದಕೇನೇವ ನ್ಹಾಯನ್ತಸ್ಸ, ನ ನ್ಹಾನಕೋಟ್ಠಕವಾಪಿಆದೀಸು ಘಟೇಹಿ ಆಸಿತ್ತೂದಕೇನ ನ್ಹಾಯನ್ತಸ್ಸ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಸತಿಯಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾಯಾ’’ತಿಆದಿ. ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾದೀಸು ಪನ ನಗ್ಗಸ್ಸ ನ್ಹಾಯನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾದೀಸು ಪನ ಸತಿಯಾಪಿ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾಯ ನಗ್ಗಸ್ಸ ನ್ಹಾಯನ್ತಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ಅನ್ತರಾಪತ್ತಿಯಾ ಅನಾಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇನ ಅನಾಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಸ್ಸಾತಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಸೇಸಚೀವರಸ್ಸ. ತಸ್ಸಾಪಿ ಅಸಮಯೇ ನಿವಾಸತೋ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಏಸ ನಯೋ ನಟ್ಠಚೀವರಸ್ಸ ವಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ. ಯಥಾ ಚೇತ್ಥ ನಿವಾಸೇನ್ತಾನಂ ತೇಸಂ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಏವಂ ತತ್ಥ ಪರಿಯೇಸನ್ತಾನಮ್ಪೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏತ್ಥ ಪನ ಮಹಗ್ಘವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ನ್ಹಾಯನ್ತಸ್ಸ ಚೋರೂಪದ್ದವೋ ಆಪದಾ ನಾಮಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅನಿವತ್ಥ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಆಪದಾಸು ವಾ ನಿವಾಸಯತೋತಿ ಆಪದಾಸು ವಿಜ್ಜಮಾನಾಸು ಅಸಮಯೇ ನಿವಾಸೇನ್ತಸ್ಸ. ಯಂ ಪನ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ‘‘ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಸ್ಸಾತಿ ಏತಂ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತೇಸಞ್ಹಿ ನಗ್ಗಾನಂ ಕಾಯೋವಸ್ಸಾಪನೇ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಮಹಗ್ಘವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ನ್ಹಾಯನ್ತಸ್ಸ ಚೋರೂಪದ್ದವೋ ಆಪದಾ ನಾಮಾ’’ತಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಾದಿನೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇನ ಅನಾಪತ್ತಿಂ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾ ನಗ್ಗಸ್ಸ ನ್ಹಾಯತೋ ದುಕ್ಕಟೇನೇವ ಅನಾಪತ್ತಿದಸ್ಸನಂ, ತಂ ಯುತ್ತಂ ವಿಯ ನ ದಿಸ್ಸತಿ. ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಹಿ ಮೂಲಾಪತ್ತಿಯಾ ಏವ ಆಪತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗೇ ಅನಾಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೋ ಆರಭೀಯತಿ, ನ ಅನ್ತರಾಪತ್ತಿಯಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ಸಚೀವರತಾತಿ ಅನ್ತರವಾಸಕಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೇಹಿ ಸಚೀವರತಾ.

ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಚೀವರಅಚ್ಛಿನ್ದನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

‘‘ದತ್ವಾ’’ತಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಮಾನಸ್ಸೇವ ದಾನಮಿಹ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ನ ನಿಸ್ಸಟ್ಠದಾನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಾದೀನೀ’’ತಿಆದಿ. ಸಕಸಞ್ಞಾಯಾತಿ ‘‘ಸಕ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ. ಇಮಿನಾ ಪಾರಾಜಿಕಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಚಜಿತ್ವಾ ದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಹಿ ಸಕಸಞ್ಞಾಯ ಗಣ್ಹತೋ ನತ್ಥಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಅಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಏಕತೋ ಅಬದ್ಧಾನಿ, ವಿಸುಂ ಠಪಿತಾನಿ ಚ ಬಹೂನಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದತೋ, ‘‘ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಆಹರ, ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಆಹರಾ’’ತಿ ಏವಂ ಆಹರಾಪಯತೋ ಚ. ತೇನಾಹ ‘‘ವತ್ಥುಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯೋ’’ತಿ. ‘‘ಮಯಾ ದಿನ್ನಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಆಹರಾ’’ತಿ ವದತೋಪಿ ಏಕವಚನೇನೇವ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ. ಏಕಂ ಚೀವರಂ ಪನ ಏಕಾಬದ್ಧಾನಿ ಚ ಬಹೂನಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದತೋ ಏಕಾ ಆಪತ್ತಿ. ‘‘ಅಚ್ಛಿನ್ದಾ’’ತಿ ಆಣತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ‘‘ಮಯಾ ದಿನ್ನಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ಆಣತ್ತಿಯಾ ಏಕಂ ದುಕ್ಕಟಂ, ಅಚ್ಛಿನ್ನೇಸು ಪನ ಏಕವಚನೇನೇವ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಚ್ಛಿನ್ನೇಸು ವತ್ಥುಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯೋ’’ತಿ. ಅಚ್ಛಿನ್ನೇಸೂತಿ ತೇನಾಣತ್ತೇನ ಅಚ್ಛಿನ್ನೇಸು ಚೀವರೇಸು. ಯತ್ಥ ಪನ ಪೋತ್ಥಕೇಸು ‘‘ಅಚ್ಛಿನ್ನೇಸು ಯತ್ತಕಾನಿ ಆಣತ್ತಾನಿ, ತೇಸಂ ಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯೋ’’ತಿ ಪಾಠೋ, ತತ್ಥ ಯತ್ತಕಾನಿ ಆಣತ್ತಾನೀತಿ ಯತ್ತಕಾನಿ ಚೀವರಾನಿ ಗಣ್ಹಿತುಂ ಆಣತ್ತಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಂ ಪನ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ‘‘ಚೀವರಂ ‘ಗಣ್ಹಾ’ತಿ ಆಣಾಪೇತಿ, ಏಕಂ ದುಕ್ಕಟಂ. ಆಣತ್ತೋ ಬಹೂನಿ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏಕಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೬೩೩) ವುತ್ತಂ, ತಂ ಏಕಾಬದ್ಧಂ ಸನ್ಧಾಯ. ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಇಮಾಯ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ನ ಕೋಚಿ ವಿರೋಧೋ. ಸಚೇ ಪನ ‘‘ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಗಣ್ಹ, ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ಆಣಾಪೇತಿ, ವಾಚಾಯ ವಾಚಾಯ ದುಕ್ಕಟಂ. ಅಚ್ಛಿನ್ನೇಸು ವತ್ಥುಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯೋ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಇದಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಚೀವರಂ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸಾಮಂ ದತ್ವಾ ಅಚ್ಛಿನ್ನಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೩೩) ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸಞ್ಞಿವೇಮತಿಕಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸಞ್ಞೀನಂ ವಸೇನ ತೀಣಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ. ಅಞ್ಞಂ ಪರಿಕ್ಖಾರನ್ತಿ ಪತ್ತಾದಿಂ ಅಞ್ಞಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ, ಅನ್ತಮಸೋ ಸೂಚಿಮ್ಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಕೇವಲಂ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚೀವರಂಯೇವ ಅಚ್ಛಿನ್ದತೋ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಯಂ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಚೀವರಂ ವಾ ಹೋತು, ಪತ್ತಾದಿ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ ವಾ. ತಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ, ತಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಾಸೇನ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ, ತತಿಯತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ. ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತಾತಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದನಸಮಯೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಭಾವೋ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಭಾವೋ ಪಾಳಿಯಂ, ಮಾತಿಕಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ದಾನಗ್ಗಹಣೇಸು ದಿಸ್ಸತಿ, ತಥಾಪಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ಚೀವರಂ ದತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ಅಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿತೋ ಅಚ್ಛಿನ್ದನಕಾಲೇಯೇವ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ ಅಙ್ಗನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಚೀವರಅಚ್ಛಿನ್ದನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಸುತ್ತವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಛಬ್ಬಿಧಂ ಖೋಮಸುತ್ತಾದಿನ್ತಿ ‘‘ಸುತ್ತಂ ನಾಮ ಛ ಸುತ್ತಾನಿ ಖೋಮಂ ಕಪ್ಪಾಸಿಕಂ ಕೋಸೇಯ್ಯಂ ಕಮ್ಬಲಂ ಸಾಣಂ ಭಙ್ಗ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೩೮) ಏವಂ ವುತ್ತಂ ಛಬ್ಬಿಧಂ ಖೋಮಸುತ್ತಾದಿಂ. ತತ್ಥ ಖೋಮನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೬೩೬-೩೮) ಖೋಮವಾಕೇಹಿ ಕತಸುತ್ತಂ. ಕಪ್ಪಾಸಿಕನ್ತಿ ಕಪ್ಪಾಸತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ. ಕೋಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ಕೋಸಿಯಂಸೂಹಿ ಕನ್ತಿತ್ವಾ ಕತಸುತ್ತಂ. ಕಮ್ಬಲನ್ತಿ ಏಳಕಲೋಮಸುತ್ತಂ. ಸಾಣನ್ತಿ ಸಾಣವಾಕೇನ ಕತಸುತ್ತಂ. ಭಙ್ಗನ್ತಿ ಪಾಟೇಕ್ಕಂ ವಾಕಸುತ್ತಮೇವಾತಿ ಏಕೇ. ಪಞ್ಚಹಿಪಿ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತಸುತ್ತಂ ಪನ ‘‘ಭಙ್ಗ’’ನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತೇಸಂ ಅನುಲೋಮನ್ತಿ ತೇಸಂ ಖೋಮಾದೀನಂ ಅನುಲೋಮಂ ದುಕೂಲಂ ಪತ್ತುಣ್ಣಂ ಸೋಮಾರಪಟ್ಟಂ ಚೀನಪಟ್ಟಂ ಇದ್ಧಿಜಂ ದೇವದಿನ್ನನ್ತಿ ಛಬ್ಬಿಧಂ ಸುತ್ತಂ.

ತುರೀತಿ ವಾಯನೂಪಕರಣೋ ಏಕೋ ದಣ್ಡೋ, ವೀತವೀತಟ್ಠಾನಂ ಯತ್ಥ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಠಪೇನ್ತಿ. ವೇಮನ್ತಿ ವಾಯನೂಪಕರಣೋ ಏಕೋ ದಣ್ಡೋ, ಸುತ್ತಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಯೇನ ಆಕೋಟೇನ್ತೋ ಘನಭಾವಂ ಸಮ್ಪಾದೇನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಪ್ಪಯೋಗೇಸು ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ತನ್ತವಾಯಸ್ಸ ಯೇ ತೇ ತುರಿವೇಮಸಜ್ಜನಾದಿಕಾ ಪಯೋಗಾ, ತೇಸು ಸಬ್ಬೇಸು ಪಯೋಗೇಸು ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ, ತಸ್ಸ ತನ್ತವಾಯಸ್ಸ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತುರಿಆದೀನಂ ಅಭಾವೇ ತೇಸಂ ಕರಣತ್ಥಂ ವಾಸಿಫರಸುಆದೀನಂ ಮಗ್ಗನನಿಸಾನರುಕ್ಖಚ್ಛೇದನಾದಿಸಬ್ಬಪ್ಪಯೋಗೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತನ್ತೂನಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕತ್ತಾ ವೀತವೀತಟ್ಠಾನಂ ಪಟಿಲದ್ಧಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಟಿಲಾಭೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತೀ’’ತಿ, ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮಚೀವರಪ್ಪಮಾಣೇ ವೀತೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತೇನೇವ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ದೀಘತೋ ವಿದತ್ಥಿಮತ್ತೇ, ತಿರಿಯಞ್ಚ ಹತ್ಥಮತ್ತೇ ವೀತೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಇದಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಚೀವರಂ ಸಾಮಂ ಸುತ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ತನ್ತವಾಯೇಹಿ ವಾಯಾಪಿತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ತೇನೇವಾತಿ ವಿಞ್ಞಾಪಿತತನ್ತವಾಯೇನೇವ. ಏವಂ ಇಧ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಇಧಾಪಿ ತನ್ತವಾಯೇನೇವ ದೀಘತೋ ವಿದತ್ಥಿಮತ್ತೇ, ತಿರಿಯಂ ಹತ್ಥಮತ್ತೇ ವೀತೇ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಕಪ್ಪಿಯಸುತ್ತಮಯೇತಿ ವಿಞ್ಞಾಪಿತಸುತ್ತಮಯೇ. ಇತರಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅವಿಞ್ಞತ್ತಿಸುತ್ತಮಯೇ ಪರಿಚ್ಛೇದೇ. ತತೋ ಚೇ ಊನತರಾತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣತೋ ಚೇ ಊನತರಾ, ಅನ್ತಮಸೋ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೬೩೬-೬೩೮) ಅಚ್ಛಿಮಣ್ಡಲಪ್ಪಮಾಣಾಪೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಕಪ್ಪಿಯತನ್ತವಾಯೇನಪಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಸುತ್ತಂ ವಾಯಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಯಥಾ ಪುಬ್ಬೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ಏವಮಿಧ ದುಕ್ಕಟಂ. ತೇನೇವ ಕಪ್ಪಿಯಞ್ಚ ಅಕಪ್ಪಿಯಞ್ಚ ಸುತ್ತಂ ವಾಯಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಸಚೇ ಪಚ್ಛಿಮಚೀವರಪ್ಪಮಾಣಾ ವಾ ಊನಕಾ ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಸುತ್ತಪರಿಚ್ಛೇದಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಸು ಪರಿಚ್ಛೇದಗಣನಾಯ ದುಕ್ಕಟಂ. ಕಪ್ಪಿಯಸುತ್ತಪರಿಚ್ಛೇದೇಸು ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅಥ ಏಕನ್ತರಿಕೇನ ವಾ ಸುತ್ತೇನ, ದೀಘತೋ ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಂ ತಿರಿಯಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಕತ್ವಾ ವೀತಂ ಹೋತಿ, ಪಮಾಣಯುತ್ತೇ ಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಪರಿಚ್ಛೇದೇ ದುಕ್ಕಟಂ.

ಯದಿ ಪನ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೬೩೬-೬೩೮) ದ್ವೇ ತನ್ತವಾಯಾ ಹೋನ್ತಿ ಏಕೋ ಕಪ್ಪಿಯೋ ಏಕೋ ಅಕಪ್ಪಿಯೋ, ಸುತ್ತಞ್ಚ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ, ತೇ ಚೇ ವಾರೇನ ವಿನನ್ತಿ, ಅಕಪ್ಪಿಯತನ್ತವಾಯೇನ ವೀತೇ ಪಮಾಣಯುತ್ತೇ ಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಊನತರೇ ದುಕ್ಕಟಂ. ಇತರೇನ ವೀತೇ ಉಭಯತ್ಥ ದುಕ್ಕಟಂ. ಸಚೇ ದ್ವೇಪಿ ವೇಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕತೋ ವಿನನ್ತಿ, ಪಮಾಣಯುತ್ತೇ ಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಅಥ ಸುತ್ತಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ, ಚೀವರಞ್ಚ ಕೇದಾರಬದ್ಧಾದೀಹಿ ಸಪರಿಚ್ಛೇದಂ, ಅಕಪ್ಪಿಯತನ್ತವಾಯೇನ ವೀತೇ ಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಪರಿಚ್ಛೇದೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಇತರೇನ ವೀತೇ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಸಚೇ ದ್ವೇಪಿ ಏಕತೋ ವಿನನ್ತಿ, ಪಮಾಣಯುತ್ತೇ ಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಪರಿಚ್ಛೇದೇ ದುಕ್ಕಟಂ. ಅಥ ಸುತ್ತಮ್ಪಿ ಕಪ್ಪಿಯಞ್ಚ ಅಕಪ್ಪಿಯಞ್ಚ, ತೇ ಚೇ ವಾರೇನ ವಿನನ್ತಿ, ಅಕಪ್ಪಿಯತನ್ತವಾಯೇನ ಅಕಪ್ಪಿಯಸುತ್ತಮಯೇಸು ಪಚ್ಛಿಮಚೀವರಪ್ಪಮಾಣೇಸು ಪರಿಚ್ಛೇದೇಸು ವೀತೇಸು ಪರಿಚ್ಛೇದಗಣನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಊನತರೇಸು ಕಪ್ಪಿಯಸುತ್ತಮಯೇಸು ಚ ದುಕ್ಕಟಂ. ಕಪ್ಪಿಯತನ್ತವಾಯೇನ ಅಕಪ್ಪಿಯಸುತ್ತಮಯೇಸು ಪಮಾಣಯುತ್ತೇಸು ವಾ ಊನಕೇಸು ವಾ ದುಕ್ಕಟಮೇವ, ಕಪ್ಪಿಯಸುತ್ತಮಯೇಸು ಅನಾಪತ್ತಿ.

ಅಥ ಏಕನ್ತರಿಕೇನ ವಾ ಸುತ್ತೇನ, ದೀಘತೋ ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ತಿರಿಯಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಕತ್ವಾ ವಿನನ್ತಿ, ಉಭೋಪಿ ವಾ ತೇ ವೇಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕತೋ ವಿನನ್ತಿ, ಅಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಚೀವರೇ ಪಮಾಣಯುತ್ತೇ ಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಪರಿಚ್ಛೇದೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಸಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ದುಕ್ಕಟಾನಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏತೇನೇವ ಉಪಾಯೇನಾ’’ತಿಆದಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ತನ್ತವಾಯೋ ತಾವ ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತತೋ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಲದ್ಧೋ ಅಕಪ್ಪಿಯೋ, ಸೇಸೋ ಕಪ್ಪಿಯೋ. ಸುತ್ತಮ್ಪಿ ಸಾಮಂ ವಿಞ್ಞಾಪಿತಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ, ಸೇಸಂ, ಞಾತಕಾದಿವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ವಾಯಾಪಿತೇ ವಾಯಾಪಿತಸಞ್ಞಿವೇಮತಿಕಅವಾಯಾಪಿತಸಞ್ಞೀನಂ ವಸೇನ ತೀಣಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ. ಚೀವರತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪಿತಸುತ್ತನ್ತಿ ಸಾಮಂ ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಚೀವರತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪಿತಸುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಸಾಮಂ ಸುತ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ಇಧ ‘‘ಚೀವರತ್ಥಾಯ ಸಾಮಂ ವಿಞ್ಞಾಪಿತಸುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಅವತ್ವಾ ಕೇವಲಂ ‘‘ಚೀವರತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪಿತಸುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಅಙ್ಗೇಸು ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಞ್ಞೇನ ಚೀವರತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪಿತಸುತ್ತಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಕಪ್ಪಿಯವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾತಿ ‘‘ಚೀವರಂ ಮೇ, ಆವುಸೋ, ವಾಯಥಾ’’ತಿ ಏವಂಭೂತಾಯ ಅಕಪ್ಪಿಯವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ.

ಸುತ್ತವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಮಹಾಪೇಸಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಚೀವರಸಾಮಿಕೇಹಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅಪ್ಪವಾರಿತೋ ಹುತ್ವಾತಿ ‘‘ಕೀದಿಸೇನ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ಚೀವರೇನ ಅತ್ಥೋ, ಕೀದಿಸಂ ತೇ ಚೀವರಂ ವಾಯಾಪೇಮಿ, ವದ, ಭನ್ತೇ, ಯದಿಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ಚೀವರಸಾಮಿಕೇಹಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅವುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಆಯತಾದೀಹಿ ತೀಹಿ ಸುತ್ತವಡ್ಢನಾಕಾರೇನ ಸಹ ವಾಯನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಸುವೀತಾದೀಹಿ ಚತೂಹಿ ವಾಯನಾಕಾರಮೇವ. ‘‘ಕಿಞ್ಚಿಮತ್ತಂ ಅನುಪದಜ್ಜೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿಆದಿ ತಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬಾಕಾರಮತ್ತದಸ್ಸನಂ, ನ ಪನ ಅಙ್ಗದಸ್ಸನಂ ಸುತ್ತವಡ್ಢನವಸೇನೇವ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತದಾನಮತ್ತೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಇದಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಚೀವರಂ ಪುಬ್ಬೇ ಅಪ್ಪವಾರಿತೇನ ಅಞ್ಞಾತಕಸ್ಸ ಗಹಪತಿಕಸ್ಸ ತನ್ತವಾಯೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಚೀವರೇ ವಿಕಪ್ಪಂ ಆಪನ್ನಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೪೩) ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅಞ್ಞಾತಕೇ ಅಞ್ಞಾತಕಸಞ್ಞಿವೇಮತಿಕಞಾತಕಸಞ್ಞೀನಂ ವಸೇನ ತೀಣಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ.

ಮಹಾಪೇಸಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಪಠಮಪದಸ್ಸಾತಿ ‘‘ದಸಾಹಾನಾಗತ’’ನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ. ಪುರಿಮನಯೇನೇವಾತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗವಸೇನೇವ. ತಾನಿ ದಿವಸಾನೀತಿ ತೇಸು ದಿವಸೇಸು. ಅಚ್ಚನ್ತಮೇವಾತಿ ನಿರನ್ತರಮೇವ, ತೇಸು ದಸಾಹೇಸು ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ದಿವಸೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪವಾರಣಾಮಾಸಸ್ಸಾತಿ ಪುಬ್ಬಕತ್ತಿಕಮಾಸಸ್ಸ. ಸೋ ಹಿ ಇಧ ಪಠಮಪವಾರಣಾಯೋಗತೋ ‘‘ಪವಾರಣಾಮಾಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖಪಞ್ಚಮಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖಪಞ್ಚಮಿಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ. ಪವಾರಣಾಮಾಸಸ್ಸ ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖಪಞ್ಚಮಿತೋತಿ ವಾ ಪವಾರಣಾಮಾಸಸ್ಸ ಪಕಾಸನತೋ ಪುರಿಮಸ್ಸ ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖಸ್ಸ ಪಞ್ಚಮಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೋ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಕಾಮಞ್ಚೇಸ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ೨.೬೫೦) ‘ದಸಾಹಪರಮಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ಧಾರೇತಬ್ಬ’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೪೬೩) ಇಮಿನಾವ ಸಿದ್ಧೋ, ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಪನ ಅಪುಬ್ಬಂ ವಿಯ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಠಪಿತ’’ನ್ತಿ ಪಾಠೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಪಮಾದಪಾಠೋ ‘‘ದಸಾಹಾನಾಗತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿರೋಧತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಕಿಞ್ಚ ‘‘ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖಪಞ್ಚಮಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯೇವ ಪುಬ್ಬಾಪರವಿರೋಧೋಪಿ ಸಿಯಾ.

ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರನ್ತಿ ಅಚ್ಚಾಯಿಕಚೀವರಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಸೋ ಚ ಅಚ್ಚಾಯಿಕಭಾವೋ ದಾಯಕಸ್ಸ ಗಮಿಕಾದಿಭಾವೇನಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಗಮಿಕಗಿಲಾನಗಬ್ಭಿನಿಅಭಿನವುಪ್ಪನ್ನಸದ್ಧಾನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಗಮಿಕೋ ನಾಮ ‘‘ಸೇನಾಯ ವಾ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಪವಾಸಂ ವಾ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೪೯) ವುತ್ತೋ. ಅಞ್ಞತರೇನ ‘‘ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ದಿನ್ನನ್ತಿ ಗಮಿಕಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ಗಮನಾದೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ದಾತುಕಾಮೇನ ದೂತಂ ವಾ ಪೇಸೇತ್ವಾ, ಸಯಂ ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ ಚೀವರಂ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಇದಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಂ ಚೀವರಕಾಲಸಮಯಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಿತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೪೯) ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಸೇಸನ್ತಿ ‘‘ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತೀ’’ತಿಆದಿಕಂ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ತತ್ಥ ಅತಿರೇಕಚೀವರೇ ಅತಿರೇಕಚೀವರಸಞ್ಞಿಆದಿನೋ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೋ, ಇಧ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರೇ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸಞ್ಞಿಆದಿನೋ ಚೀವರಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮೋ. ತಥಾ ಅನಚ್ಚೇಕಚೀವರೇ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸಞ್ಞಿನೋ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ. ಜಾತಿಪ್ಪಮಾಣಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕತಾ, ದಸಾಹಾನಾಗತಾಯ ಕತ್ತಿಕತೇಮಾಸಿಕಪುಣ್ಣಮಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಭಾವೋ, ಅನಧಿಟ್ಠಿತಅವಿಕಪ್ಪಿತತಾ, ಚೀವರಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಚತುರಙ್ಗಭಾವೋವ ಏತ್ಥ ವಿಸೇಸೋ.

ಅಚ್ಚೇಕಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಸಾಸಙ್ಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯಾತಿ ‘‘ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತೀ’’ತಿ (ವಿಭ. ೫೦೮) ಇಮಸ್ಸ ವಿಭಙ್ಗೇ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಾ’’ತಿ ಉದ್ಧರಿತಬ್ಬೇ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ’’ನ್ತಿ ಉದ್ಧಟಂ. ತದಿಹ ನಿದಸ್ಸನಂ ಕತಂ. ಆದಿಸದ್ದೇನ ಪನ ‘‘ಅನಾಪುಚ್ಛಂ ವಾ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದೀನಂ (ಪಾಚಿ. ೧೧೧, ೧೧೫) ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಉಪಗನ್ತ್ವಾತಿ ಉಪಸದ್ದಸ್ಸತ್ಥಮಾಹ. ವಸಿತ್ವಾತಿ ಅಕ್ಖಣ್ಡಂ ವಸಿತ್ವಾ. ‘‘ಯೇನ ಯಸ್ಸ ಹಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ದೂರಟ್ಠಮ್ಪಿ ಚ ತಸ್ಸ ತ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ‘‘ಇಮಸ್ಸ…ಪೇ… ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಇಮಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಉಪವಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ. ವಿನಯಪರಿಯಾಯೇನ ಅರಞ್ಞಲಕ್ಖಣಂ ಅದಿನ್ನಾದಾನಪಾರಾಜಿಕೇ ಆಗತಂ. ತತ್ಥ ಹಿ ‘‘ಗಾಮಾ ವಾ ಅರಞ್ಞಾ ವಾ’’ತಿ ಅನವಸೇಸತೋ ಅವಹಾರಟ್ಠಾನಪರಿಗ್ಗಹೇನ ತದುಭಯಂ ಅಸಙ್ಕರತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಗಾಮಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಗಾಮೂಪಚಾರೋ ಹಿ ಲೋಕೇ ಗಾಮಸಙ್ಖಮೇವ ಗಚ್ಛತೀತಿ. ಇಧ ಪನ ಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನ ‘‘ಪಞ್ಚಧನುಸತಿಕಂ ಪಚ್ಛಿಮ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೫೪) ಆಗತಂ ಆರಞ್ಞಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಸನ್ಧಾಯ. ನ ಹಿ ಸೋ ವಿನಯಪರಿಯಾಯಿಕೇ ಅರಞ್ಞೇ ವಸನ್ತೋ ‘‘ಆರಞ್ಞಕೋ ಪನ್ಥಸೇನಾಸನೋ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೬೧) ಸುತ್ತೇ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಆಗತಮೇವ ಲಕ್ಖಣಂ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಾನಿ ಆರೋಪಿತೇನ ಆಚರಿಯಧನುನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ‘‘ಆಚರಿಯಧನು ನಾಮ ಪಕತಿಹತ್ಥೇನ ನವವಿದತ್ಥಿಪಮಾಣಂ. ಜಿಯಾಯ ಪನ ಆರೋಪಿತಾಯ ಚತುಹತ್ಥಪಮಾಣ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಗಾಮಸ್ಸಾತಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ. ಇನ್ದಖೀಲತೋತಿ ಉಮ್ಮಾರತೋ. ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನತೋತಿ ಪರಿಯನ್ತೇ ಠಿತಘರಸ್ಸ ಉಪಚಾರೇ ಠಿತಸ್ಸ ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಪಠಮಲೇಡ್ಡುಪಾತತೋ. ಕಿತ್ತಕೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಮಿನಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಚೇ’’ತಿಆದಿ. ಮಜ್ಝಿಮಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ವಿಹಾರಸ್ಸಾಪಿ ಗಾಮಸ್ಸೇವ ಉಪಚಾರಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಉಭಿನ್ನಂ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಾನಂ ಅನ್ತರಾ ಮಿನಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಚೋರಾನಂ ನಿವಿಟ್ಠೋಕಾಸಾದಿದಸ್ಸನೇನಾತಿ ಆರಾಮೇ, ಆರಾಮೂಪಚಾರೇ ಚ ಚೋರಾನಂ ನಿವಿಟ್ಠೋಕಾಸಾದಿದಸ್ಸನೇನ ಕಾರಣೇನ. ಆದಿಸದ್ದೇನ ಭುತ್ತೋಕಾಸಟ್ಠಿತೋಕಾಸನಿಸಿನ್ನೋಕಾಸನಿಪನ್ನೋಕಾಸಾನಂ ಗಹಣಂ. ಚೋರೇಹಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಹತವಿಲುತ್ತಾಕೋಟಿತಭಾವದಸ್ಸನತೋತಿ ಆರಾಮೇ, ಆರಾಮೂಪಚಾರೇ ಚ ಹತವಿಲುತ್ತಾಕೋಟಿತಭಾವದಸ್ಸನತೋ.

ಅನ್ತರಘರೇ ನಿಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯಾತಿ ಅನ್ತರೇ ಅನ್ತರೇ ಘರಾನಿ ಏತ್ಥ, ಏತಸ್ಸಾತಿ ವಾ ಅನ್ತರಘರಂ, ಗಾಮೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಠಪೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಆರಞ್ಞಕಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ. ತಞ್ಚಾತಿ ನಿಕ್ಖಿಪನಞ್ಚ. ‘‘ಮಹಾಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರಿತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಇದಂ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದಂ ಅಕತ್ವಾ ವುಟ್ಠಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಪವಾರಣಾಯ ಅಙ್ಗಭಾವಂ. ತೇನೇವ ಹಿ ಬ್ಯತಿರೇಕಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೬೫೩-೬೫೪) ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಚೇ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾಯ ವಾ ಉಪಗತೋ ಹೋತಿ ಛಿನ್ನವಸ್ಸೋ ವಾ, ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ಲಭತೀ’’ತಿ. ಕತ್ತಿಕಮಾಸೋ ನಾಮ ಪುಬ್ಬಕತ್ತಿಕಮಾಸಸ್ಸ ಕಾಳಪಕ್ಖಪಾಟಿಪದತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಅಪರಕತ್ತಿಕಪುಣ್ಣಮಾ, ತಾವ ಏಕೂನತ್ತಿಂಸ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾ. ಏವ-ಸದ್ದೇನ ಕತ್ತಿಕಮಾಸತೋ ಪರಂ ನ ಲಭತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಊನಪ್ಪಮಾಣೇ ತಾವ ಅರಞ್ಞಲಕ್ಖಣಾಯೋಗತೋ ನ ಲಭತು, ಕಸ್ಮಾ ಗಾವುತತೋ ಅತಿರೇಕಪ್ಪಮಾಣೇ ನ ಲಭತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯತ್ರ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ನಿಮನ್ತಿತೋ ಪನ ಅದ್ಧಯೋಜನಮ್ಪಿ ಯೋಜನಮ್ಪಿ ಗನ್ತ್ವಾ ವಸಿತುಂ ಪಚ್ಚೇತಿ, ಇದಮಪ್ಪಮಾಣಂ. ಸಾಸಙ್ಕಸಪ್ಪಟಿಭಯಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಸಾಸಙ್ಕಞ್ಚೇವ ಸಪ್ಪಟಿಭಯಞ್ಚ ಹೋತಿ. ಏವ-ಸದ್ದೇನ ಅನಾಸಙ್ಕಅಪ್ಪಟಿಭಯೇಹಿ ಅಙ್ಗಯುತ್ತೇಪಿ ಸೇನಾಸನೇ ವಸನ್ತೋ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ಲಭತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಪುರಿಮಿಕಾಯ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಅಕ್ಖಣ್ಡಂ ಕತ್ವಾ ವುಟ್ಠವಸ್ಸೋ ಯಂ ಗಾಮಂ ಗೋಚರಗಾಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಚಧನುಸತಿಕಪಚ್ಛಿಮೇ ಆರಞ್ಞಕಸೇನಾಸನೇ ವಿಹರತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಚೀವರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಕಲಕತ್ತಿಕಮಾಸಂ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸೇನಾಸನೇ ತೇನ ಚೀವರೇನ ವಿನಾ ವತ್ಥುಂ ಅನುಜಾನಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ವಿಹಾರತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ವಸನ್ತಸ್ಸ ಛಾರತ್ತಂ ವಿಪ್ಪವಾಸಂ ಅನುಜಾನನ್ತೋ ‘‘ಸಿಯಾ ಚ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಅಸಮಾದಾನಚಾರಞ್ಹಿ ಅತ್ಥತಕಥಿನಾ ಏವ ಲಭನ್ತಿ, ನೇತರೇತಿ ಏತ್ಥ ಇದಮ್ಪಿ ಕಾರಣಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಛಾರತ್ತಪರಮಂ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ತೇನ ಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ವಿಹಾರೇ ವಸನ್ತೋ ತತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಮನಕಿಚ್ಚೇ ಸತಿ ಅನ್ತರಘರೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪತಿ, ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ತೇನ ಚೀವರೇನ ಛಾರತ್ತಪರಮಂ ವಿಪ್ಪವಸಿತಬ್ಬಂ, ಛ ರತ್ತಿಯೋ ತಮ್ಹಾ ವಿಹಾರಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ವಸಿತಬ್ಬಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಭದನ್ತೇನ ಬುದ್ಧದತ್ತಾಚರಿಯೇನ –

‘‘ಯಂ ಗಾಮಂ ಗೋಚರಂ ಕತ್ವಾ, ಭಿಕ್ಖು ಆರಞ್ಞಕೇ ವಸೇ;

ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಠಪೇತುಂ ತಂ, ಮಾಸಮೇಕಂ ತು ವಟ್ಟತಿ.

‘‘ಅಞ್ಞತ್ಥೇವ ವಸನ್ತಸ್ಸ, ಛಾರತ್ತಪರಮಂ ಮತಂ;

ಅಯಮಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ ಪಕಾಸಿತೋ’’ತಿ.

ತೇನೇವಾಹ ‘‘ತತೋ ಚೇ ಉತ್ತರಿ ವಿಪ್ಪವಸೇಯ್ಯಾತಿ ಛಾರತ್ತತೋ ಉತ್ತರಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸೇನಾಸನೇ ಸತ್ತಮಂ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದಿ. ತಥಾ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನಾತಿ ಗತಟ್ಠಾನಸ್ಸ ದೂರತಾಯ ಸೇನಾಸನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ತಮಂ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನ. ಏವಮ್ಪಿ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನ ತತ್ರೇವ ಠಿತೇನ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತಬ್ಬಂ ‘‘ಅತಿರೇಕಚೀವರಟ್ಠಾನೇ ಠಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ವಸಿತ್ವಾತಿ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ. ಭಿಕ್ಖುಸಮ್ಮುತಿ ಉದೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತಾವ.

ಸೇಸನ್ತಿ ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಭಿಕ್ಖುಸಮ್ಮುತಿಯಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತೀ’’ತಿಆದಿಕಂ. ತತ್ಥ ಹಿ ಅಙ್ಗೇಸು ಯಂ ರತ್ತಿವಿಪ್ಪವಾಸೋ ಚತುತ್ಥಮಙ್ಗಂ, ತಂ ಇಧ ಛಾರತ್ತತೋ ಉತ್ತರಿ ವಿಪ್ಪವಾಸೋ ಹೋತೀತಿ ಅಯಮೇವ ವಿಸೇಸೋ.

ಸಾಸಙ್ಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಪರಿಣತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ನನು ಚಾಯಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪರಿಣತೋ, ನ ಪರಿಚ್ಚತ್ತೋ, ಅಥ ಕಥಂ ಸಙ್ಘಸನ್ತಕೋ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಸೋತಿ ಲಾಭೋ. ಏಕೇನ ಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಪರಿಣತಭಾವಸಙ್ಖಾತೇನ ಏಕೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ. ‘‘ಲಭಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಲಾಭಸದ್ದಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸಾಧನಮಾಹ. ಚೀವರಾದಿವತ್ಥುನ್ತಿ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಅನ್ತಮಸೋ ಚುಣ್ಣಪಿಣ್ಡಮ್ಪಿ ದನ್ತಕಟ್ಠಮ್ಪಿ ದಸಿಕಸುತ್ತಮ್ಪಿ. ಪರಿಣತನ್ತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿನ್ನಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪೋಣಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪಬ್ಭಾರಂ ಹುತ್ವಾ ಠಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೇನ ಪನ ಕಾರಣೇನ ಸೋ ಪರಿಣತೋ ಹೋತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ದಸ್ಸಾಮ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅತ್ತನೋ ಪರಿಣಾಮೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಇದಂ ಮಯ್ಹಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪರಿಣತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಣಾಮೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ. ಪಯೋಗೇತಿ ಪರಿಣಾಮನಪ್ಪಯೋಗೇ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಇದಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಜಾನಂ ಸಙ್ಘಿಕಂ ಲಾಭಂ ಪರಿಣತಂ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಣಾಮಿಕಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಸಙ್ಘಚೇತಿಯಪುಗ್ಗಲೇಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಚ ಅನ್ತಮಸೋ ಸುನಖಂ ಉಪಾದಾಯ ಯೋ ಕೋಚಿ ಸತ್ತೋ ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಞ್ಞಸಙ್ಘಾದೀನನ್ತಿ ಅಞ್ಞಸಙ್ಘಚೇತಿಯಪುಗ್ಗಲಾನಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪರಿಣತಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ, ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಪರಿಣತಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ, ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪರಿಣತಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ವಾ ಪರಿಣಾಮೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ.

ಇದಾನಿ ಅನಾಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಪರಿಣತಸಞ್ಞಿನೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಪರಿಣತೇ, ಅಪರಿಣತೇ ಚ ಅಪರಿಣತಸಞ್ಞಿನೋ ಚಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಪರಿಣತೇ, ಅಪರಿಣತೇ ಚಾತಿ ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಪರಿಣತೇ ಅಪರಿಣತಸಞ್ಞೀ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಣಾಮೇತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅಪರಿಣತೇ ಅಪರಿಣತಸಞ್ಞೀ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೬೦). ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯಾ. ಆದಿಸದ್ದೇನ ‘‘ಪಟಿಸಙ್ಖಾರಂ ವಾ ಲಭೇಯ್ಯ, ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕೋ ವಾ ಅಸ್ಸ, ಯತ್ಥ ವಾ ಪನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಸೀದತಿ, ತತ್ಥ ದೇಥಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೬೧) ವಚನಾನಂ ಗಹಣಂ. ಸಚೇ ಪನ ದಾಯಕಾ ‘‘ಮಯಂ ಸಙ್ಘಭತ್ತಂ ಕತ್ತುಕಾಮಾ, ಚೇತಿಯಪೂಜಂ ಕತ್ತುಕಾಮಾ, ಏಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ ದಾತುಕಾಮಾ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ರುಚಿಯಾ ದಸ್ಸಾಮ. ಭಣಥ, ಕತ್ಥ ದೇಮಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೬೬೦) ವದನ್ತಿ, ಏವಂ ವುತ್ತೇ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ‘‘ಯತ್ಥ ಇಚ್ಛಥ, ತತ್ಥ ದೇಥಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ.

ಪರಿಣತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪತ್ತವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.

ಇತಿ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಿಯಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖವಣ್ಣನಾಯ

ವಿನಯತ್ಥಮಞ್ಜೂಸಾಯಂ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಿಯಂ

ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.