೨. ಏಳಕಲೋಮವಗ್ಗೋ

೧. ಕೋಸಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಕೋಸಿಯಮಿಸ್ಸಕನ್ತಿ ‘‘ಕೋಸಕಾರಕಾ’’ತಿ ಲದ್ಧವೋಹಾರಾನಂ ಪಾಣಕಾನಂ ಕೋಸತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಅಂಸು ಕೋಸಿಯಂ, ತೇನ ಮಿಸ್ಸಂ ಕೋಸಿಯಮಿಸ್ಸಕಂ. ತೇನ ಪನ ಕೋಸಿಯೇನ ಅಪ್ಪಕೇನಾಪಿ ಮಿಸ್ಸಿತಂ ಕೋಸಿಯಮಿಸ್ಸಕಮೇವ, ನ ಇದಂ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕನ್ತಿ ವತ್ತುಂ ಲಬ್ಭಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏಕೇನಾಪೀ’’ತಿಆದಿ. ಕೋಸಿಯಂಸುನಾತಿ ಕಿಮಿಕೋಸಸಮ್ಭವೇನ ಅಂಸುನಾ. ‘‘ಅನ್ತಮಸೋ’’ತಿಆದಿಕಂ ಪನ ಇಮಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅಚಿತ್ತಕತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಸನ್ಥತಂ ನಾಮ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಕತಂ ಅವಾಯಿಮಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಮೇ ಭೂಮಿಭಾಗೇ’’ತಿಆದಿ. ಇಮಸ್ಸೇವ ವಚನಸ್ಸ ಅನುಸಾರೇನಾತಿ ಇಮಸ್ಸೇವ ಪಠಮಸನ್ಥತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಾನವಚನಾನುಸಾರೇನ. ಸಬ್ಬಸನ್ಥತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸನ್ಥತನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಾನಂ.

ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಕಾರಾಪನೇ ದುಕ್ಕಟತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಕಾರಾಪನವಸೇನ ‘‘ಸಾಣತ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅತ್ತನಾ ವಿಪ್ಪಕತಪರಿಯೋಸಾಪನನಯೇನಾತಿ ‘‘ಅತ್ತನಾ ವಿಪ್ಪಕತಂ ಅತ್ತನಾ ಪರಿಯೋಸಾಪೇತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಅತ್ತನಾ ವಿಪ್ಪಕತಂ ಪರೇಹಿ ಪರಿಯೋಸಾಪೇತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಪರೇಹಿ ವಿಪ್ಪಕತಂ ಅತ್ತನಾ ಪರಿಯೋಸಾಪೇತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಪರೇಹಿ ವಿಪ್ಪಕತಂ ಪರೇಹಿ ಪರಿಯೋಸಾಪೇತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೪೫) ಇಮಿನಾ ನಯೇನ. ವಿತಾನಾದಿಕರಣೇತಿ ವಿತಾನಭೂಮತ್ಥರಣಸಾಣಿಪಾಕಾರಭಿಸಿಬಿಬ್ಬೋಹನಕರಣೇ. ಯಥಾ ಚ ವಿತಾನಾದಿಕರಣೇ, ಏವಂ ತೇನಾಕಾರೇನ ಪರಿಭೋಗೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ‘‘ಅವಾಯಿಮ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೪೪) ವುತ್ತತ್ತಾ ವಾಯಿತ್ವಾ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ.

ಕೋಸಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಸುದ್ಧಕಾಳಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಕಾಳಕಾನನ್ತಿ ಸಭಾವೇನ ವಾ ರಜನೇನ ವಾ ಕಾಳಕಾನಂ. ಯಥಾಹ ‘‘ಕಾಳಕಂ ನಾಮ ದ್ವೇ ಕಾಳಕಾನಿ ಜಾತಿಯಾ ಕಾಳಕಂ ವಾ ರಜನಕಾಳಕಂ ವಾ’’ತಿ. ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಮಿಸ್ಸಿತಾನನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಮಿಸ್ಸಿತಕಾಳಕಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಯಥಾ ಪಠಮೇ ‘ಏಕೇನಾಪಿ ಕೋಸಿಯಂಸುನಾ’ತಿ (ಕಙ್ಖಾ. ಅಟ್ಠ. ಕೋಸಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ, ತಥಾ ಇಧಾಪಿ ‘ಏಕೇನಾಪಿ ಅಞ್ಞೇನ ಅಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ’ತಿ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ಅಞ್ಞೇನ ಪನ ಮಿಸ್ಸಕಭೋಗೇಪಿ ಅಪಞ್ಞಾಯಮಾನರೂಪಕಂ ಚೇ ‘ಸುದ್ಧಕಾಳಕ’ಮಿಚ್ಚೇವ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ (ವಜಿರ. ಟೀ. ಪಾರಾಜಿಕ ೫೪೭) ವದನ್ತಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಇದಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸುದ್ಧಕಾಳಕಾನಂ ಏಳಕಲೋಮಾನಂ ಸನ್ಥತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ೫೪೯) ನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸೇಸನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗದುಕ್ಕಟಚತುಕ್ಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಾದಿಕಂ. ಅಙ್ಗೇಸು ಪನ ‘‘ಸುದ್ಧಕಾಳಕಭಾವೋ’’ತಿ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ.

ಸುದ್ಧಕಾಳಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ದ್ವೇಭಾಗಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಗಹೇತಬ್ಬಾತಿ ಯಥಾ ಕಾಳಕಾ ಅಧಿಕಾ ನ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾ. ಠಪೇತ್ವಾ ಚೇತ್ಥ ಕಾಳಕಓದಾತೇ ಅವಸೇಸಾ ಗೋಚರಿಯೇಸುಯೇವ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ೨.೫೫೨) ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏತ್ಥ ಚ ದ್ವೇ ಭಾಗಾತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಕಾಳಕಾನಂ ಅಧಿಕಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಖೇಪವಸೇನ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ. ತಸ್ಮಾ ಕಾಳಕಾನಂ ಭಾಗದ್ವಯತೋ ಅಧಿಕಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಊನಕಂ ವಟ್ಟತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏಕಸ್ಸಾಪೀ’’ತಿಆದಿ. ಏಕಸ್ಸಾಪಿ ಕಾಳಕಲೋಮಸ್ಸ ಅತಿರೇಕಭಾವೇತಿ ತುಲಾಯ ಧಾರಯಿತ್ವಾ ಠಪಿತೇಸು ಅನ್ತಮಸೋ ವಾತವೇಗೇನಪಿ ಪಹಿತಸ್ಸ ಏಕಸ್ಸಾಪಿ ಕಾಳಕಲೋಮಸ್ಸ ಅಧಿಕಭಾವೇ ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ತತಿಯಂ ಓದಾತಾನಂ, ಚತುತ್ಥಂ ಗೋಚರಿಯಾನ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಪನ ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದೋ ತೇಸಂ ಅಧಿಕಗ್ಗಹಣೇ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಾಭಾವತೋ. ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣತೋ ಅಧಿಕಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಇದಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸನ್ಥತಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ದ್ವೇ ತುಲೇ ಸುದ್ಧಕಾಳಕಾನಂ ಏಳಕಲೋಮಾನಂ, ತುಲಂ ಓದಾತಾನಂ, ತುಲಂ ಗೋಚರಿಯಾನಂ ಸನ್ಥತಂ ಕಾರಾಪಿತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೫೪) ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಆದಾಯ ಚ ವುತ್ತಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಅನಾದಾಯ ಚ ಕರಣತೋ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯಂ. ಸೇಸನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗದುಕ್ಕಟಚತುಕ್ಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಾದಿಕಂ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ತುಲಂ ಓದಾತಾನಂ ತುಲಂ ಗೋಚರಿಯಾನಂ ಆದಿಯಿತ್ವಾ ಕರಣೇ, ಬಹುತರಂ ಓದಾತಾನಂ ಬಹುತರಂ ಗೋಚರಿಯಾನಂ ಆದಿಯಿತ್ವಾ ಕರಣೇ, ಸುದ್ಧಂ ಓದಾತಾನಂ ಸುದ್ಧಂ ಗೋಚರಿಯಾನಂ ಆದಿಯಿತ್ವಾ ಕರಣೇ ಚ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ.

ಅಙ್ಗೇಸು ಪನ ಪಠಮಙ್ಗಂ ಕಾಳಕಾನಂ ದ್ವೇಭಾಗತೋ ಅತಿರೇಕಭಾವೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ ನ ಕೇವಲಂ ಅನಿಸ್ಸಟ್ಠಾನೇವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಇಮಾನಿ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಯದಿ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ದ್ವೇಭಾಗಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಛಬ್ಬಸ್ಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಯಂ ಸನ್ಥತಸಮ್ಮುತಿಂ ದೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋತಿ ಯಸ್ಸ ವಿನಾ ಸನ್ಥತಾ ನ ಫಾಸು ಹೋತಿ, ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಚ ಸನ್ಥತಂ ಆದಾಯ ಪಕ್ಕಮಿತುಂ, ಏವಂಭೂತಸ್ಸ ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ. ಸನ್ಥತಸಮ್ಮುತಿಂ ದೇತೀತಿ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ, ಅಯಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಭಿಕ್ಖು ಗಿಲಾನೋ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಸನ್ಥತಂ ಆದಾಯ ಪಕ್ಕಮಿತು’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ೫೬೦) ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತಾಯ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಸನ್ಥತಸಮ್ಮುತಿಂ ದೇತಿ.

ಸಾತಿ ಸನ್ಥತಸಮ್ಮುತಿ. ವೂಪಸನ್ತೋ ವಾ ಪುನ ಕುಪ್ಪತೀತಿ ವೂಪಸನ್ತೋ ವಾ ಸೋ ಆಬಾಧೋ ಪುನ ಕುಪ್ಪತಿ, ಅನುವಸ್ಸಮ್ಪಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಪುನ ಸಮ್ಮುತಿದಾನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ನ ಕೇವಲಂ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ರೋಗೇ ಕುಪ್ಪಿತೇ, ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ರೋಗೇ ಕುಪ್ಪಿತೇಪಿ ಗತಗತಟ್ಠಾನೇ ಅನುವಸ್ಸಂ ಕಾತುಂ ಲಭತಿ. ತೇನೇವ ಹಿ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ‘‘ಸಚೇ ಅರೋಗೋ ಹುತ್ವಾ ಪುನ ಮೂಲಬ್ಯಾಧಿನಾವ ಗಿಲಾನೋ ಹೋತಿ, ಸೋಯೇವ ಪರಿಹಾರೋ, ನತ್ಥಞ್ಞಂ ‘ಸಮ್ಮುತಿಕಿಚ್ಚ’ನ್ತಿ ಫುಸ್ಸದೇವತ್ಥೇರೋ ಆಹ. ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಪನ ಸೋ ವಾ ಬ್ಯಾಧಿ ಪಟಿಕುಪ್ಪತು, ಅಞ್ಞೋ ವಾ, ಸಕಿಂ ‘ಗಿಲಾನೋ’ತಿ ನಾಮಂ ಲದ್ಧಂ ಲದ್ಧಮೇವ, ಪುನ ‘ಸಮ್ಮುತಿಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀ’ತಿ ಆಹಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೫೫೭) ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರವಾದೋ ಪಚ್ಛಾ ವುತ್ತೋ.

ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಇದಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸನ್ಥತಂ ಊನಕಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ ಕಾರಾಪಿತಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ಭಿಕ್ಖುಸಮ್ಮುತಿಯಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೬೨) ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಸೇಸಂ ಪಠಮಸದಿಸಮೇವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಅತ್ತನಾ ಕತಂ ಪರೇಹಿ ಪರಿಯೋಸಾಪೇತೀ’’ತಿಆದಿಕಂ ಅತಿದಿಟ್ಠಂ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಪರಿಪುಣ್ಣೇ ಛಬ್ಬಸ್ಸೇ ವಾ ಅತಿರೇಕಛಬ್ಬಸ್ಸೇ ವಾ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅಙ್ಗೇಸು ಚ ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಂ ಅನ್ತೋಭಾವೋ ನಾನಾತ್ತಂ.

ಛಬ್ಬಸ್ಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ನಿಸೀದನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ನಿಸೀದನಸನ್ಥತನ್ತಿ ‘‘ನಿಸೀದನಂ ನಾಮ ಸದಸಂ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪದಭಾಜನಿಯಂ (ಪಾರಾ. ೫೬೮) ವುತ್ತತ್ತಾ ಸದಸಂ ಸನ್ಥತಂ, ಏತ್ಥ ಚ ನಿಸೀದನಗ್ಗಹಣಂ ಸನ್ಥತೇ ಚೀವರಸಞ್ಞಾನಿವಾರಣತ್ಥಂ, ಯತೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಮ್ಬಲಚೀವರಸಞ್ಞಾಯ ಸನ್ಥತಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಸಮಾದಿಯಿಂಸು. ಸಯನಾಸನಪ್ಪಯೋಜನತ್ತಾ ಸನ್ಥತಸ್ಸ ‘‘ಪುರಾಣಸನ್ಥತಂ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಸನ್ಥತೇ. ವಿದತ್ಥಿಮತ್ತನ್ತಿ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಮತ್ತಂ. ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಚಾಯಂ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಅಲಭನ್ತೋ ಥೋಕತರಂ ಆದಿಯಿತ್ವಾ ಕರೋತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೭೦) ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಏಕದೇಸೇತಿ ಇದಾನಿ ಕತ್ತಬ್ಬನವಸನ್ಥತಸ್ಸ ಏಕಪ್ಪದೇಸೇ. ವಿಜಟೇತ್ವಾತಿ ವಿದ್ಧಂಸೇತ್ವಾ. ಅನಾದಾತಿ ಯ-ಕಾರಲೋಪೇನಾಯಂ ನಿದ್ದೇಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸತಿ ಪುರಾಣಸನ್ಥತೇ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಇದಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ನಿಸೀದನಸನ್ಥತಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ಪುರಾಣಸನ್ಥತಸ್ಸ ಸಾಮನ್ತಾ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಂ ಕಾರಾಪಿತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೬೮) ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸನ್ಥತವಿಸ್ಸಜ್ಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ಭಗವತಾ ಸನ್ಥತಾನಿ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯವಿನಿಪಾತನೇ ಕಾರಣಂ ನತ್ಥಿ, ಪರಿಭೋಗುಪಾಯಂ ನೇಸಂ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೫೬೬) ಸನ್ಥತವಿಸ್ಸಜ್ಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ. ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯತ್ತಾ ಇಮಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ‘‘ಸೇಸಂ ತತಿಯಸದಿಸಮೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ದ್ವೇಭಾಗಸಿಕ್ಖಾಪದಸದಿಸಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಪುರಾಣಸನ್ಥತಸ್ಸ ಸಾಮನ್ತಾ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಯಾ ಆದಾಯ ಕರಣೇ, ಅಲಭನ್ತಸ್ಸ ಥೋಕತರಂ ಆದಾಯ ಕರಣೇ, ಸಬ್ಬಥಾ ಅಲಭನ್ತಸ್ಸ ಅನಾದಾಯ ಕರಣೇ ಚ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ. ಅಙ್ಗೇಸು ಪನೇತ್ಥ ಪಠಮಙ್ಗಪುರಾಣಸನ್ಥತಸ್ಸ ಸಾಮನ್ತಾ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಅನಾದಿಯನಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ನಿಸೀದನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಏಳಕಲೋಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸಾತಿ ಅದ್ಧಾನಮೇವ ಮಗ್ಗೋ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗೋ, ತಂ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅದ್ಧಾನಸಙ್ಖಾತ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಅದ್ಧಾನಸದ್ದೇನ ವಿಸೇಸಿತತ್ತಾ ಪನ ‘‘ದೀಘಮಗ್ಗ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅದ್ಧಾನಗಮನಸಮಯಸ್ಸ ವಿಭಙ್ಗೇ ‘‘ಅದ್ಧಯೋಜನಂ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನತೋ (ಪಾಚಿ. ೨೧೮) ಅದ್ಧಯೋಜನಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗೋ ಹೋತಿ. ಏಳಕಲೋಮಾನಿ ಚೇತಾನಿ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತುಂ ನ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ಯತೋ ‘‘ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿಕಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅನುಯೋಗಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಸಬ್ಬಞ್ಚೇತ’’ನ್ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಞ್ಚೇತನ್ತಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪನೇವ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಏಳಕಲೋಮಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿಆದಿಕಂ ಏತಂ ಸಬ್ಬಂ. ವತ್ಥುಮತ್ತದೀಪನಮೇವಾತಿ ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಕೋಸಲೇಸು ಜನಪದೇ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಏಳಕಲೋಮಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಂಸೂ’’ತಿಆದಿಕಸ್ಸ (ಪಾರಾ. ೫೭೧) ವತ್ಥುಮತ್ತಸ್ಸ ದೀಪನಮೇವ. ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚೀತಿ ಅದ್ಧಾನತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥಾಪಿ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಠಾನೇಸು. ಸಹತ್ಥಾತಿ ಕರಣತ್ಥೇ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಹತ್ಥೇನಾ’’ತಿ. ಲಕ್ಖಣವಚನಞ್ಚೇತಂ, ತಸ್ಮಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಸರೀರಾವಯವೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅತ್ತನಾ ಹರಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ಅಸನ್ತೇ ಹಾರಕೇತಿ ಏತ್ಥ ಪದಾನಂ ಅನ್ತೋಗಧಾವಧಾರಣತೋ ಅವಧಾರಣತ್ಥೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಸನ್ತೇಯೇವಾ’’ತಿಆದಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಇಮಾನಿ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಏಳಕಲೋಮಾನಿ ತಿಯೋಜನಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಿತಾನಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾನೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ೫೭೩) ನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಿಧಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅತಿರೇಕತಿಯೋಜನೇ ಅತಿರೇಕತಿಯೋಜನಸಞ್ಞಿವೇಮತಿಕಊನಕಸಞ್ಞೀನಂ ವಸೇನ ತೀಣಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ. ವಾಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ತತೋ ಪರಂ ಹರಣೇತಿ ಯತ್ಥ ಗತೋ, ತತ್ಥ ಉದ್ದೇಸಪರಿಪುಚ್ಛಾದೀನಂ ವಾ ಪಚ್ಚಯಾದೀನಂ ವಾ ಅಲಾಭೇನ ತತೋ ಪರಂ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಹರಣೇ, ತತೋಪಿ ಅಞ್ಞತ್ಥಾತಿ ಏವಂ ಯೋಜನಸತಮ್ಪಿ ಹರಣೇ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅಚ್ಛಿನ್ನಂ ವಾ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ವಾತಿ ಚೋರೇಹಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಂ ವಾ ವಿನಯಕಮ್ಮಕತಂ ವಾ. ಕತಭಣ್ಡನ್ತಿ ಕತಂ ಭಣ್ಡಂ ಕಮ್ಬಲಕೋಜವಸನ್ಥತಾದಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಸುತ್ತಕೇನ ಬದ್ಧಮತ್ತಮ್ಪಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅನ್ತಮಸೋ’’ತಿಆದಿ. ಯೋ ಪನ ತನುಕಪತ್ತತ್ಥವಿಕನ್ತರೇ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೫೭೫) ವಾ ಆಯೋಗಅಂಸಬದ್ಧಕಕಾಯಬನ್ಧನಾದೀನಂ ಅನ್ತರೇಸು ವಾ ಪಿಪ್ಫಲಿಕಾದೀನಂ ಮಲರಕ್ಖಣತ್ಥಂ ಸಿಪಾಟಿಕಾಯಂ ವಾ ಅನ್ತಮಸೋ ವಾತಾಬಾಧಿಕೋ ಕಣ್ಣಚ್ಛಿದ್ದೇಪಿ ಲೋಮಾನಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಆಪತ್ತಿಯೇವ. ಸುತ್ತಕೇನ ಪನ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ಕತಭಣ್ಡಟ್ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠತಿ, ವೇಣಿಂ ಕತ್ವಾ ಹರತಿ, ಇದಂ ನಿಧಾನಮುಖಂ ನಾಮ, ಆಪತ್ತಿಯೇವ.

ಪಠಮಪ್ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಏಳಕಲೋಮಾನಂ ಪಠಮುಪ್ಪತ್ತಿ. ಏತೇನ ಅಚ್ಛಿನ್ನನಿಸ್ಸಟ್ಠಪ್ಪಟಿಲದ್ಧಾನಂ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ. ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಯಾನೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೫೭೨) ಗಚ್ಛನ್ತೇ ರಥಾದಿಕೇ ವಾ ಹತ್ಥಿಪಿಟ್ಠಿಆದೀಸು ವಾ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸೇವ ‘‘ಹರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ. ಅಗಚ್ಛನ್ತೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಚೇ ಪನ ಅಗಚ್ಛನ್ತೇ ರಥಾದಿಮ್ಹಿ ವಾ ಹತ್ಥಿಪಿಟ್ಠಿಆದೀಸು ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಆರೋಹಿತ್ವಾ ಸಾರೇತಿ, ಹೇಟ್ಠಾ ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಚೋದೇತಿ, ಪಕ್ಕೋಸನ್ತೋ ವಾ ಅನುಬನ್ಧಾಪೇತಿ, ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಹರಾಪೇತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೭೫) ವಚನತೋ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಯಾನೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಚೇ ಯಾನೇ ಪಕ್ಖಿಪತಿ, ಅಞ್ಞಂ ಹರಾಪೇತಿ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಹರಣಪಚ್ಚಾಹರಣನ್ತಿ ಹರಣಪಚ್ಚಾಹರಣಾನಮಭಾವೋ.

ಏಳಕಲೋಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಏಳಕಲೋಮಧೋವಾಪನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಸಕ್ಕೇಸೂತಿ ‘‘ಸಕ್ಯಾ ವತ, ಭೋ ಕುಮಾರಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೨೬೭) ಉದಾನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ‘‘ಸಕ್ಯಾ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಾನಂ ನಿವಾಸೋ ಏಕೋಪಿ ಜನಪದೋ ರುಳ್ಹಿಸದ್ದೇನ ‘‘ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಕ್ಕೇಸು ಜನಪದೇ. ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾ ನಾಮ ಪಣ್ಡುಕಲೋಹಿತಕಾದಯೋ ಛಮೂಲಕಾ, ತೇಸಂ ಸಿಸ್ಸಾ ಚ.

ಏಳಕಲೋಮಧೋವಾಪನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಜಾತರೂಪಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ರಜತನ್ತಿ ನ ಕೇವಲಂ ರೂಪಿಯಮೇವ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಂ, ಅಥ ಖೋ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವೋಹಾರಗಮನೀಯಂ ಕಹಾಪಣಾದಿ ಚ ಏತಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಕಹಾಪಣೋತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೫೮೩-೫೮೪) ಸುವಣ್ಣಮಯೋ ವಾ ರೂಪಿಯಮಯೋ ವಾ ಪಾಕತಿಕೋ ವಾ. ಲೋಹಮಾಸಕೋ ನಾಮ ತಮ್ಬಲೋಹಾದೀಹಿ ಕತಮಾಸಕೋ. ದಾರುಮಾಸಕೋ ನಾಮ ಸಾರದಾರುನಾ ವಾ ವೇಳುಪೇಸಿಕಾಯ ವಾ ಅನ್ತಮಸೋ ತಾಲಪಣ್ಣೇನಪಿ ರೂಪಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕತಮಾಸಕೋ. ಜತುಮಾಸಕೋ ನಾಮ ಲಾಖಾಯ ವಾ ನಿಯ್ಯಾಸೇನ ವಾ ರೂಪಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಕತಮಾಸಕೋ. ‘‘ಯೇ ವೋಹಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪನ ಪದೇನ ಯೋ ಯೋ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಜನಪದೇ ಯದಾ ಯದಾ ವೋಹಾರಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಅನ್ತಮಸೋ ಅಟ್ಠಿಮಯೋಪಿ ಚಮ್ಮಮಯೋಪಿ ರುಕ್ಖಫಲಬೀಜಮಯೋಪಿ ಸಮುಟ್ಠಾಪಿತರೂಪೋಪಿ ಅಸಮುಟ್ಠಾಪಿತರೂಪೋಪಿ ಸಬ್ಬೋ ಸಙ್ಗಹಿತೋ. ತದೇವಾತಿ ಜಾತರೂಪರಜತಮೇವ. ಹಿರಞ್ಞಂ ನಾಮ ಕಹಾಪಣೋ.

‘‘ಸಾದಿಯತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇತಿ ‘‘ಗಣ್ಹಿತುಕಾಮೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ನ ಕೇವಲಂ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಮೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಅಥ ಖೋ ಮನಸಾಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಕಾಯವಾಚಾಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಸಚೇ ಪನ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತೇನ ಅಧಿವಾಸೇತಿ, ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಅಕರಣತೋ ಅಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಕಾಯವಚೀದ್ವಾರೇ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಮನೋದ್ವಾರೇ ಪನ ಆಪತ್ತಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ.

ಏಕೋ ಸತಂ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೫೮೩-೫೮೪) ವಾ ಸಹಸ್ಸಂ ವಾ ಪಾದಮೂಲೇ ಠಪೇತಿ ‘‘ತುಯ್ಹಿದಂ ಹೋತೂ’’ತಿ, ಭಿಕ್ಖು ‘‘ನಯಿದಂ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಉಪಾಸಕೋ ‘‘ಪರಿಚ್ಚತ್ತಂ ಮಯಾ ತುಮ್ಹಾಕ’’ನ್ತಿ ಗತೋ, ಅಞ್ಞೋ ತತ್ಥ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪುಚ್ಛತಿ ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಇದ’’ನ್ತಿ. ಯಂ ತೇನ ಚ ಅತ್ತನಾ ಚ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ಸೋ ಚೇ ವದತಿ ‘‘ಗೋಪೇಸ್ಸಾಮಿ, ಭನ್ತೇ, ಗುತ್ತಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇಥಾ’’ತಿ, ಸತ್ತಭೂಮಿಕಮ್ಪಿ ಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಗುತ್ತಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ, ‘‘ಇಧ ನಿಕ್ಖಿಪಾಹೀ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಏತ್ತಾವತಾ ಕಪ್ಪಿಯಞ್ಚ ಅಕಪ್ಪಿಯಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಂ ಹೋತಿ, ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ರಕ್ಖನ್ತೇನ ವಸಿತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿಕ್ಕಾಯಿಕಭಣ್ಡಂ ಪತ್ತಂ ವಾ ಚೀವರಂ ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ‘‘ಇದಂ ಗಹೇಸ್ಸಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಉಪಾಸಕ, ಅತ್ಥಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಇಮಿನಾ ಅತ್ಥೋ, ವತ್ಥು ಚ ಏವರೂಪಂ ನಾಮ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ, ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಸೋ ವದತಿ ‘‘ಅಹಂ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ದ್ವಾರಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ದೇಥಾ’’ತಿ, ದ್ವಾರಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಓಕಾಸೇ ಠಪಿತ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ‘‘ಇಮಂ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಏವಞ್ಚ ಕಪ್ಪಿಯಞ್ಚ ಅಕಪ್ಪಿಯಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಮೇವ ಹೋತಿ. ಸೋ ಚೇತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ದೇತಿ, ವಟ್ಟತಿ. ಸಚೇ ಅಧಿಕಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ‘‘ನ ಮಯಂ ತವ ಭಣ್ಡಂ ಗಣ್ಹಾಮ, ನಿಕ್ಖಮಾಹೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ.

ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇಯೇವ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ರೂಪಿಯಂ ನಾಮ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಗಣಸ್ಸ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ’’ತಿ ನ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಮತ್ತಮೇವ, ನ ತೇನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ಚೇತಾಪಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ಉಪಾಯೇನ ಪರಿಭೋಗದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇಯೇವ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ತೇಲಾದೀನಂ ಗಹಣಂ. ಸೋತಿ ಯೋ ಗಹಟ್ಠೋ ‘‘ಸಪ್ಪಿ ವಾ ತೇಲಂ ವಾ ವಟ್ಟತಿ ಉಪಾಸಕಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತೋ, ಸೋ. ಅಞ್ಞೇನ ಲಭಿತ್ವಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ವಾ ಆರಾಮಿಕೇನ ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸ್ಸಗ್ಗೇನ ಲಭಿತ್ವಾ. ತತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತರುಕ್ಖಚ್ಛಾಯಾಪೀತಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುನಾ ಆಹಟಬೀಜತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತರುಕ್ಖಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಠಿತಚ್ಛಾಯಾಪಿ, ಪರಿಚ್ಛೇದಾತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಪನ ಆಗನ್ತುಕತ್ತಾ ವಟ್ಟತಿ. ನೋ ಚೇ ಛಡ್ಡೇತೀತಿ ಅಥ ನೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಛಡ್ಡೇತಿ, ‘‘ಕಿಂ ಮಯ್ಹಂ ಇಮಿನಾ ಬ್ಯಾಪಾರೇನಾ’’ತಿ ಯೇನಕಾಮಂ ಪಕ್ಕಮತಿ. ಪಞ್ಚಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೋ ‘‘ಯೋ ನ ಛನ್ದಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ನ ದೋಸಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ನ ಮೋಹಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ನ ಭಯಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಛಡ್ಡಿತಾಛಡ್ಡಿತಞ್ಚ ಜಾನೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೮೪) ಏವಂ ವುತ್ತಪಞ್ಚಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬೋತಿ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ, ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಸಙ್ಘೋ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ರೂಪಿಯಛಡ್ಡಕಂ ಸಮ್ಮನ್ನೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತಾಯ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬೋ.

ಅನಿಮಿತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಗೂಥಂ ವಿಯ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಪತಿತಟ್ಠಾನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖಣವಸೇನ ನಿಮಿತ್ತಂ ಅಕತ್ವಾ ಗೂಥಂ ವಿಯ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬಂ, ಅಕ್ಖೀನಿ ನಿಮೀಲೇತ್ವಾವ ನದಿಯಾ ವಾ ಪಪಾತೇ ವಾ ವನಗಹನೇ ವಾ ಗೂಥಂ ವಿಯ ಅನಪೇಕ್ಖೇನ ಪತಿತೋಕಾಸಂ ಅಸಮನ್ನಾಹರನ್ತೇನ ಪಾತೇತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಗೂಥಂ ವಿಯ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ರೂಪಿಯಸಞ್ಞಿವೇಮತಿಕಅರೂಪಿಯಸಞ್ಞೀನಂ ವಸೇನ ತೀಣಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ. ಅರೂಪಿಯೇ ರೂಪಿಯಸಞ್ಞಿನೋತಿ ಖರಪತ್ತಾದೀಸು ಸುವಣ್ಣಾದಿಸಞ್ಞಿನೋ. ರತನಸಿಕ್ಖಾಪದನಯೇನಾತಿ ‘‘ಅಜ್ಝಾರಾಮೇ ವಾ ಅಜ್ಝಾವಸಥೇ ವಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೫೦೫) ಏತ್ಥ ವುತ್ತವಿಧಿನಾ.

ಜಾತರೂಪಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಕತಾದಿವಸೇನಾತಿ ಕತಅಕತಕತಾಕತವಸೇನ. ಸುವಣ್ಣಾದಿಚತುಬ್ಬಿಧಮ್ಪಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥು ಇಧ ರೂಪಿಯಗ್ಗಹಣೇನ ಗಹಿತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಜಾತರೂಪರಜತಪರಿವತ್ತನ’’ನ್ತಿ. ಇದಞ್ಚ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಪರಿವತ್ತನನ್ತಿ ಸಾದಿತರೂಪಿಯಸ್ಸ ಪರಿವತ್ತನಂ. ಪುರಿಮನಯಾನುಸಾರೇನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ನಾನಪ್ಪಕಾರಕಂ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿಂ, ಇದಂ ಮೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ೫೮೯).

ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರವತ್ಥುಸ್ಮಿನ್ತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸ್ಸೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಪರಿವತ್ತನೇ ದೋಸಂ ಅದಿಸ್ವಾ ರೂಪಿಯಪರಿವತ್ತನೇ. ತಸ್ಸ ವಾತಿ ಪರಿವತ್ತಿತಸ್ಸ ವಾ. ಧನಸ್ಸ ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಮೂಲಧನಸ್ಸ ವಾ. ಅತ್ತನೋ ವಾ ಹಿ ಅರೂಪಿಯೇನ ಪರಸ್ಸ ರೂಪಿಯಂ ಚೇತಾಪೇಯ್ಯ, ಅತ್ತನೋ ವಾ ರೂಪಿಯೇನ ಪರಸ್ಸ ಅರೂಪಿಯಂ, ಉಭಯಥಾಪಿ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರೋ ಕತೋವ ಹೋತೀತಿ.

ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಕಯವಿಕ್ಕಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಸ್ಸ ಪನ ಹೇಟ್ಠಾಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಗಹಿತತ್ತಾ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಾನಮೇವೇತ್ಥ ಗಹಣನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಚೀವರಾದೀನ’’ನ್ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಚೀವರಾದೀನಂ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಾನನ್ತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ದಸಿಕಸುತ್ತಂ ಉಪಾದಾಯ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಾನಂ ಯೇಸಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಾನಂ. ಕಯಂ ನಾಮ ಪರಭಣ್ಡಸ್ಸ ಗಹಣಂ. ವಿಕ್ಕಯಂ ನಾಮ ಅತ್ತನೋ ಭಣ್ಡಸ್ಸ ದಾನಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಇಮಿನಾ ಇಮಂ ದೇಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಪರಸ್ಸಾತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇ ಅಞ್ಞಸ್ಸ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ನಾನಪ್ಪಕಾರಕಂ ಕಯವಿಕ್ಕಯಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿಂ, ಇದಂ ಮೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ಇಮಾಹಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ೫೯೫) ನಯೇನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ವುತ್ತಲಕ್ಖಣವಸೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ನನು ಚೇತ್ಥ ಚೀವರಧೋವನೇ ವಾ ಕೇಸಚ್ಛೇದನೇ ವಾ ಭೂಮಿಸೋಧನಾದಿನವಕಮ್ಮೇ ವಾ ಪರಭಣ್ಡಂ ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥಗತಂ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಕಿಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಸನ್ತೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ದೇಸೇತಬ್ಬಮೇವಾ’’ತಿ. ಯಥಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಪರಿಭುತ್ತೇ ವಾ ನಟ್ಠೇ ವಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ದೇಸೇತಿ, ಏವಂ ಇಧಾಪಿ ದೇಸೇತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಇದಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಇದಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ತೇಲಂ ವಾ ಸಪ್ಪಿ ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ. ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ಇಮಿನಾ ಚ ಇಮಿನಾ ಚ ಅತ್ಥೋತಿ ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ತದಞ್ಞೇನ ಇಮಿನಾ ಚ ಇಮಿನಾ ಚ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಕೇನ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರೇ ವುತ್ತನಯಮೇವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಅಕಯವಿಕ್ಕಯೇ ಕಯವಿಕ್ಕಯಸಞ್ಞಿನೋ ಚ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ಇಮಂ ನಯಮತಿದಿಸತಿ.

ಕಯವಿಕ್ಕಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಏಳಕಲೋಮವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.