೧೦. ರಾಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ರಾಜತೋ ಭೋಗ್ಗನ್ತಿ ರಾಜತೋ ಲದ್ಧಭೋಗ್ಗಂ. ರಾಜಭೋಗ್ಗೋತಿ ರಾಜಾಮತ್ತೋ. ರಾಜತೋ ಭೋಗೋತಿ ರಞ್ಞಾ ದಿನ್ನಂ ಇಸ್ಸರಿಯಂ. ಇಮಿನಾತಿಆದೀತಿ ‘‘ಇಮಿನಾ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನೇನ ಚೀವರಂ ಚೇತಾಪೇತ್ವಾ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಚೀವರೇನ ಅಚ್ಛಾದೇಹೀ’’ತಿ ಇದಂ. ಆಗಮನಸುದ್ಧಿನ್ತಿ ಮೂಲಸುದ್ಧಿಂ. ಯದಿ ಹಿ ಇಮಿನಾ ಕಪ್ಪಿಯನೀಹಾರೇನ ಅಪೇಸೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದೇಹೀ’’ತಿ ಪೇಸೇಯ್ಯ, ಸೋಪಿ ದೂತೋ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ ‘‘ಇದಂ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನಂ ಆಭತಂ, ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತು ಆಯಸ್ಮಾ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೩೮), ತದಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾಪಿ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಂ ಪುಟ್ಠೇನ ತಂ ನಿದ್ದಿಸಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಚೇ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಅಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಂ ಆರಬ್ಭಾತಿ ಹಿರಞ್ಞಾದಿಂ ಆರಬ್ಭ. ಈದಿಸೇನ ದೂತವಚನೇನಾತಿ ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತು ಆಯಸ್ಮಾ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಏವರೂಪೇನ ದೂತವಚನೇನ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ. ಸುವಣ್ಣನ್ತಿ ಜಾತರೂಪಂ. ರಜತನ್ತಿ ರೂಪಿಯಂ. ಕಹಾಪಣೇನಾತಿ ಸುವಣ್ಣಮಯೋ ವಾ ರೂಪಿಯಮಯೋ ವಾ ಪಾಕತಿಕೋ ವಾ ಕಹಾಪಣೋ. ಮಾಸಕೋತಿ ಲೋಹಮಾಸಕೋ ವಾ ಹೋತು, ದಾರುಮಾಸಕೋ ವಾ ಹೋತು, ಜತುಮಾಸಕೋ ವಾ ಹೋತು, ಯೋ ಯೋ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಜನಪದೇ ಯದಾ ಯದಾ ವೋಹಾರಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಅನ್ತಮಸೋ ಅಟ್ಠಿಮಯೋಪಿ ಚಮ್ಮಮಯೋಪಿ ರುಕ್ಖಫಲಬೀಜಮಯೋಪಿ ಸಮುಟ್ಠಾಪಿತರೂಪೋಪಿ ಅಸಮುಟ್ಠಾಪಿತರೂಪೋಪಿ ಸಬ್ಬೋ ಇಧ ಮಾಸಕೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ರೂಪಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವಕ್ಖಾಮ.

ಮುತ್ತಾತಿ ಹತ್ಥಿಕುಮ್ಭಜಾದಿಕಾ ಅಟ್ಠವಿಧಾ ಮುತ್ತಾ. ತಥಾ ಹಿ ಹತ್ಥಿಕುಮ್ಭಂ ವರಾಹದಾಠಂ, ಭುಜಙ್ಗಸೀಸಂ, ವಲಾಹಕಂ, ವೇಳು, ಮಚ್ಛಸಿರೋ, ಸಙ್ಖೋ, ಸಿಪ್ಪೀತಿ ಅಟ್ಠ ಮುತ್ತಾಯೋನಿಯೋ. ತತ್ಥ ಯಾ ಮಚ್ಛಸಙ್ಖಸಿಪ್ಪಿಜಾತಾ, ಸಾ ಸಾಮುದ್ದಿಕಾ, ಭುಜಙ್ಗಜಾಪಿ ಕಾಚಿ ಸಾಮುದ್ದಿಕಾ ಹೋತಿ. ಇತರಾ ಅಸಾಮುದ್ದಿಕಾ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಬಹುಲಂ ಸಾಮುದ್ದಿಕಾವ ಮುತ್ತಾ ಲೋಕೇ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತತ್ಥಾಪಿ ಸಿಪ್ಪಿಜಾವ, ಇತರಾ ಕದಾಚಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಮ್ಮೋಹವಿನೋದನಿಯಂ ‘‘ಮುತ್ತಾತಿ ಸಾಮುದ್ದಿಕಮುತ್ತಾ’’ತಿ (ವಿಭ. ಅಟ್ಠ. ೧೭೨) ವುತ್ತಂ. ಮಣೀತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ವೇಳುರಿಯಾದಿಕೇ ಅನ್ತಮಸೋ ಜಾತಿಫಲಿಕಂ ಉಪಾದಾಯ ಸಬ್ಬೋಪಿ ನೀಲಪೀತಾದಿವಣ್ಣಭೇದೋ ಮಣೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಪಚಿತ್ವಾ ಕತೋ ಪನ ಕಾಚಮಣಿಯೇವೇಕೋ ಪತ್ತಾದಿಭಣ್ಡಮೂಲತ್ಥಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ವೇಳುರಿಯೋ ನಾಮ ವಂಸವಣ್ಣಮಣಿ. ಸಙ್ಖೋತಿ ಧಮನಸಙ್ಖೋ ಧೋತವಿದ್ಧೋ ರತನಮಿಸ್ಸೋ, ಪಾನೀಯಸಙ್ಖೋ ಪನ ರತನಾಮಿಸ್ಸಕತೋ, ಸೋ ಚ ಅಞ್ಜನಾದಿಭೇಸಜ್ಜತ್ಥಾಯ, ಭಣ್ಡಮೂಲತ್ಥಾಯ ಚ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಸಿಲಾತಿ ಧೋತವಿದ್ಧಾ ರತನಸಂಯುತ್ತಾ ಮುಗ್ಗವಣ್ಣಾ ಸಿಲಾ. ರತನೇನ ಪನ ಅಮಿಸ್ಸಾ ಸತ್ಥಕನಿಸಾನಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ರತನಸಂಯುತ್ತಾತಿ ಸುವಣ್ಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಪಚಿತ್ವಾ ಕತಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಪವಾಳನ್ತಿ ಧೋತಮ್ಪಿ ಅಧೋತಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬಂ ಪವಾಳಂ. ಲೋಹಿತಙ್ಕೋತಿ ರತ್ತಮಣಿ. ಮಸಾರಗಲ್ಲನ್ತಿ ಕಬರಮಣಿ. ಯಂ ‘‘ಮರಕತ’’ನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಸತ್ತ ಧಞ್ಞಾನೀತಿ ಸಾನುಲೋಮಾನಿ ಸಾಲಿಆದೀನಿ ಸತ್ತ ಧಞ್ಞಾನಿ. ನೀವಾರಾದಿಉಪಧಞ್ಞಸ್ಸ ಪನ ಸಾಲಿಆದಿಮೂಲಧಞ್ಞನ್ತೋಗಧತ್ತಾ ‘‘ಸತ್ತ ಧಞ್ಞಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ದಾಸಿದಾಸಖೇತ್ತವತ್ಥುಪುಪ್ಫಾರಾಮಫಲಾರಾಮಾದಯೋತಿ ಏತ್ಥ ದಾಸೀ ನಾಮ ಅನ್ತೋಜಾತಧನಕ್ಕೀತಕರಮರಾನೀತಪ್ಪಭೇದಾ. ತಥಾ ದಾಸೋ. ಖೇತ್ತಂ ನಾಮ ಯಸ್ಮಿಂ ಪುಬ್ಬಣ್ಣಂ ರುಹತಿ. ವತ್ಥು ನಾಮ ಯಸ್ಮಿಂ ಅಪರಣ್ಣಂ ರುಹತಿ. ಯತ್ಥ ವಾ ಉಭಯಮ್ಪಿ ರುಹತಿ, ತಂ ಖೇತ್ತಂ. ತದತ್ಥಾಯ ಅಕತಭೂಮಿಭಾಗೋ ವತ್ಥು. ಖೇತ್ತವತ್ಥುಸೀಸೇನ ಚೇತ್ಥ ವಾಪಿತಳಾಕಾದೀನಿಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾನೇವ. ವಸ್ಸಿಕಾದೀನಂ ಪುಪ್ಫನಕೋ ಪುಪ್ಫಾರಾಮೋ. ಅಮ್ಬಫಲಾದೀನಂ ಫಲನಕೋ ಫಲಾರಾಮೋ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಅತ್ತನೋಯೇವತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಸಚೇಪಿ ಕೋಚಿ ಜಾತರೂಪರಜತಂ ಆನೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಮ್ಮಿ, ಆರಾಮಂ ವಾ ಕರೋಥ, ಚೇತಿಯಂ ವಾ ಭೋಜನಸಾಲಾದೀನಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರ’’ನ್ತಿ ವದತಿ, ಇದಮ್ಪಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಹಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೫೩೮-೫೩೯) ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಚೇತಿಯಸಙ್ಘಗಣಪುಗ್ಗಲಾನಂ ವಾ ಅತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ನ ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ.

ಸಚೇ ಪನ ಸಙ್ಘಂ ವಾ ಗಣಂ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಂ ವಾ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಂ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ದೇಮ, ವಿಹಾರಸ್ಸ ದೇಮ, ನವಕಮ್ಮಸ್ಸ ದೇಮಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ಇಮೇ ಇದಂ ಭಣನ್ತೀ’’ತಿ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಚೇತಿಯಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ತುಮ್ಹೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಪೇಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪನ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗಹೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ.

ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರೋತಿ ಕಿಚ್ಚಕರೋ. ಇಧ ಪನ ಸಬ್ಬೋ ಕಿಚ್ಚಕರೋವ ‘‘ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರೋ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ’’ತಿ. ಏಸೋ ಖೋತಿ ‘‘ಅಸುಕವೀಥಿಯಂ ಅಸುಕಘರೇ ಅಸುಕನಾಮೋ’’ತಿ ಪರಮ್ಮುಖಂ ವದತಿ. ಇತರಮ್ಪೀತಿ ಪರಮ್ಮುಖಾನಿದ್ದಿಟ್ಠಮ್ಪಿ. ‘‘ಅತ್ಥೋ ಮೇ, ಆವುಸೋ, ಚೀವರೇನಾ’’ತಿ ಏತಂ ಚೋದನಾಲಕ್ಖಣನಿದಸ್ಸನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ಥ ಚೋದನಾಲಕ್ಖಣನಿದಸ್ಸನನ್ತಿ ವಾಚಾಯ ಚೋದನಾಲಕ್ಖಣನಿದಸ್ಸನಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಚೇ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಇದಂ ವಾ ವಚನಂ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏತಸ್ಸ ವಾ ಅತ್ಥೋ ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ಭಾಸಾಯ ವತ್ತಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ದೇಹಿ ಮೇ ಚೀವರಂ, ಆಹರ ಮೇ ಚೀವರಂ, ಪರಿವತ್ತೇಹಿ ಮೇ ಚೀವರಂ, ಚೇತಾಪೇಹಿ ಮೇ ಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಏತಾನಿ ಪನ ವಚನಾನಿ ಏತೇಸಂ ವಾ ಅತ್ಥೋ ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ಭಾಸಾಯ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ದೇಹಿ ಮೇ’’ತಿಆದಿ. ಸಾಧೇಯ್ಯಾತಿ ನಿಪ್ಫಾದೇಯ್ಯ. ಇಚ್ಚೇತಂ ಕುಸಲನ್ತಿ ಏವಂ ಯಾವತತಿಯಂ ಚೋದನೇನ ತಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸ ಯದೇತಂ ಅಭಿನಿಪ್ಫಾದನಂ, ಏತಂ ಕುಸಲಂ ಸಾಧು ಸುಟ್ಠೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏತಂ ಸುನ್ದರ’’ನ್ತಿ.

ಛಕ್ಖತ್ತುಂ ಪರಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಛಕ್ಖತ್ತುಪರಮಂ. ಇದಞ್ಹಿ ‘‘ಠಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಕಿರಿಯಾಯ ವಿಸೇಸನಂ, ಛಕ್ಖತ್ತುಪರಮಂ ಠಾನಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಭಾವನಪುಂಸಕವಚನಮೇತ’’ನ್ತಿ, ಏತಂ ಭಾವೇ ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಧಾತ್ವತ್ಥಮತ್ತೇ ಸಾಧೇತಬ್ಬೇ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗವಚನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ‘‘ಇಧ, ಭನ್ತೇ, ನಿಸೀದಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ನ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬಂ. ನ ಆಮಿಸಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಯಾಗುಖಜ್ಜಕಾದಿಭೇದಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಆಮಿಸಂ ‘‘ಗಣ್ಹಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಯಾಚಿಯಮಾನೇನಾಪಿ ನ ಗಣ್ಹಿತಬ್ಬಂ. ನ ಧಮ್ಮೋ ಭಾಸಿತಬ್ಬೋತಿ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೫೩೮-೫೩೯) ‘‘ಮಙ್ಗಲಂ ವಾ ಅನುಮೋದನಂ ವಾ ಭಾಸಥಾ’’ತಿ ಯಾಚಿಯಮಾನೇನಾಪಿ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಭಾಸಿತಬ್ಬಂ. ಠಾನಂ ಭಞ್ಜತೀತಿ ಠಿತಿಂ ವಿನಾಸೇತಿ. ಠತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಗಹೇತುಂ ಆಗತೇನ ಹಿ ತಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ತುಣ್ಹೀಭೂತೇನ ಠಾತಬ್ಬಮೇವ, ನ ನಿಸಜ್ಜಾದಿಕಂ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಇಮಿನಾ ಪನ ತಂ ಕತನ್ತಿ ಠಾನಂ ವಿನಾಸಿತಂ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಆಗತಕಾರಣಂ ವಿನಾಸೇತೀ’’ತಿ. ‘‘ಆಗತಕಾರಣಂ ನಾಮ ಠಾನಮೇವ, ತಸ್ಮಾ ‘ನ ಕಾತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ವಾರಿತಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ನಿಸಜ್ಜಾದೀಸು ಕತೇಸು ಛಸು ಠಾನೇಸು ಏಕಂ ಠಾನಂ ಭಞ್ಜತೀ’’ತಿ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ೨.೫೩೭-೫೩೯) ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಛಕ್ಖತ್ತುಪರಮಂ ತುಣ್ಹೀಭೂತೇನ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಠಾತಬ್ಬಂ. ‘‘ನ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಹಿ ಇದಂ ಠಾನಲಕ್ಖಣಂ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಇದ’’ನ್ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಇದನ್ತಿ ‘‘ಚತುಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಞ್ಚಕ್ಖತ್ತುಂ, ಛಕ್ಖತ್ತುಪರಮಂ ತುಣ್ಹೀಭೂತೇನ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಠಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಚನಂ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ನಿಸೀದನಾದಿಮ್ಹಿ ಕತೇ ಪುನ ಚೀವರಂ ಗಹೇತುಂ ನ ಲಭತೀ’’ತಿ ಕೇಚಿ. ‘‘ದ್ವೇ ಠಾನಾನಿ ಪರಿಹಾಯನ್ತೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞೇ. ‘‘ಏಕಂ ಠಾನಂ ಪರಿಹಾಯತೀ’’ತಿ ಅಪರೇ. ಉಭಯಂ ಕರೋತೀತಿ ಚೋದೇತಿಪಿ ತಿಟ್ಠತಿಪಿ.

‘‘ತತ್ರ ತತ್ರ ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಚೋದಕಸ್ಸ ಠಿತಟ್ಠಿತಟ್ಠಾನತೋ ಅಪಕ್ಕಮ್ಮ ತತ್ರ ತತ್ರ ಚೀವರಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಠಾನಂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥಾತಿ ಏತೇಸು ದ್ವೀಸು ಚೋದನಾಟ್ಠಾನೇಸು.

ಕಿಂ ಪನ ಸಬ್ಬಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೇಸು (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೫೩೮-೫೩೯; ವಿ. ಸಙ್ಗ. ಅಟ್ಠ. ೬೫) ಏವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ? ನ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಅಯಞ್ಹಿ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ ನಾಮ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ದುವಿಧೋ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ ಚ ಅನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ ಚ. ತತ್ಥ ಚ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ ದುವಿಧೋ ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ, ದೂತೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋತಿ. ಅನಿದ್ದಿಟ್ಠೋಪಿ ದುವಿಧೋ ಮುಖವೇವಟಿಕಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ, ಪರಮ್ಮುಖಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋತಿ. ತೇಸು ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ ಸಮ್ಮುಖಾಸಮ್ಮುಖವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಹೋತಿ, ತಥಾ ದೂತೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋಪಿ.

ಕಥಂ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಚೀವರತ್ಥಾಯ ದೂತೇನ ಅಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಂ ಪಹಿಣತಿ, ದೂತೋ ಚ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ, ಭನ್ತೇ, ಇತ್ಥನ್ನಾಮೇನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಚೀವರತ್ಥಾಯ ಪಹಿತಂ, ಗಣ್ಹಥ ನ’’ನ್ತಿ ವದತಿ. ಭಿಕ್ಖು ‘‘ಇದಂ ನ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ದೂತೋ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ, ಪುಞ್ಞತ್ಥಿಕೇಹಿ ಚ ಉಪಾಸಕೇಹಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಆಣತ್ತಾ ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಾ ಸನ್ದಿಟ್ಠಾ ಸಮ್ಭತ್ತಾ ಕೇಚಿ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಅಞ್ಞತರೋ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಭಿಕ್ಖು ತಂ ನಿದ್ದಿಸತಿ ‘‘ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರೋ’’ತಿ. ದೂತೋ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಅಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಥೇರಸ್ಸ ಚೀವರಂ ಕಿಣಿತ್ವಾ ದೇಹೀ’’ತಿ ಗಚ್ಛತಿ, ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸಮ್ಮುಖಾನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ.

ನೋ ಚೇ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೫೩೭; ವಿ. ಸಙ್ಗ. ಅಟ್ಠ. ೬೫) ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಭಿಕ್ಖು ನಿದ್ದಿಸತಿ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಗಾಮೇ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರೋ’’ತಿ. ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಅಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಥೇರಸ್ಸ ಚೀವರಂ ಕಿಣಿತ್ವಾ ದದೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಅಯಮೇಕೋ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಅಸಮ್ಮುಖಾನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ.

ನ ಹೇವ ಖೋ ಸೋ ದೂತೋ ಅತ್ತನಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಆರೋಚೇತಿ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಅಞ್ಞಂ ಪಹಿಣತಿ ‘‘ದಿನ್ನಂ ಮಯಾ, ಭನ್ತೇ, ತಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನಂ, ಚೀವರಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ, ಅಯಂ ದುತಿಯೋ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಅಸಮ್ಮುಖಾನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ.

ನ ಹೇವ ಖೋ ಅಞ್ಞಂ ಪಹಿಣತಿ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋವ ಭಿಕ್ಖುಂ ವದತಿ ‘‘ಅಹಂ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹೇ ಚೀವರಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ, ಅಯಂ ತತಿಯೋ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಅಸಮ್ಮುಖಾನಿದ್ದಿಟ್ಠೋತಿ ಏವಂ ಏಕೋ ಸಮ್ಮುಖಾನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ ತಯೋ ಅಸಮ್ಮುಖಾನಿದ್ದಿಟ್ಠಾತಿ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಾ ನಾಮ. ಏತೇಸು ಇಮಸ್ಮಿಂ ರಾಜಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ.

ಅಪರೋ ಭಿಕ್ಖು ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ದೂತೇನ ಪುಚ್ಛಿತೋ ನತ್ಥಿತಾಯ ವಾ ಅವಿಚಾರೇತುಕಾಮತಾಯ ವಾ ‘‘ನತ್ಥಮ್ಹಾಕಂ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ’’ತಿ ವದತಿ, ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಖಣೇ ಕೋಚಿ ಮನುಸ್ಸೋ ಆಗಚ್ಛತಿ, ದೂತೋ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಅಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಚೀವರಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಅಯಂ ದೂತೇನ ಸಮ್ಮುಖಾನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ.

ಅಪರೋ ದೂತೋ ಗಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಅಭಿರುಚಿತಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಹತ್ಥೇ ಅಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಂ ದತ್ವಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಾ ಆರೋಚೇತಿ, ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಪಹಿಣತಿ, ‘‘ಅಹಂ ಅಸುಕಸ್ಸ ನಾಮ ಹತ್ಥೇ ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹೇ ಚೀವರಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಅಯಂ ತತಿಯೋ ದೂತೇನ ಅಸಮ್ಮುಖಾನಿದ್ದಿಟ್ಠೋತಿ ಏವಂ ಏಕೋ ಸಮ್ಮುಖಾನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ, ತಯೋ ಅಸಮ್ಮುಖಾನಿದ್ದಿಟ್ಠಾತಿ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ದೂತೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಾ ನಾಮ. ಏತೇಸು ಮೇಣ್ಡಕಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ.

ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಸನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮನುಸ್ಸಾ ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ, ತೇ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಾನಂ ಹತ್ಥೇ ಹಿರಞ್ಞಂ ಉಪನಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ ‘ಇಮಿನಾ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಯಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ, ತಂ ದೇಥಾ’ತಿ. ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಂ ತತೋ ಕಪ್ಪಿಯಂ, ತಂ ಸಾದಿತುಂ, ನ ತ್ವೇವಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕೇನಚಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ಜಾತರೂಪರಜತಂ ಸಾದಿತಬ್ಬಂ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವದಾಮೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೯೯).

ಏತ್ಥ ಚ ಚೋದನಾಯ ಪರಿಮಾಣಂ ನತ್ಥಿ. ಮೂಲಂ ಅಸಾದಿಯನ್ತೇನ ಸಹಸ್ಸಕ್ಖತ್ತುಮ್ಪಿ ಚೋದನಾಯ ವಾ ಠಾನೇನ ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ಸಾದಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ನೋ ಚೇ ದೇತಿ, ಅಞ್ಞಂ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಂ ಠಪೇತ್ವಾಪಿ ಆಹರಾಪೇತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಇಚ್ಛತಿ, ಮೂಲಸಾಮಿಕಾನಮ್ಪಿ ಕಥೇತಬ್ಬಂ. ನೋ ಚೇ ಇಚ್ಛತಿ, ನ ಕಥೇತಬ್ಬಂ.

ಅಪರೋ ಭಿಕ್ಖು ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ದೂತೇನ ಪುಚ್ಛಿತೋ ‘‘ನತ್ಥಮ್ಹಾಕಂ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ’’ತಿ ವದತಿ, ತದಞ್ಞೋ ಸಮೀಪೇ ಠಿತೋ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಆಹರ, ಭೋ, ಅಹಂ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಚೀವರಂ ಚೇತಾಪೇತ್ವಾ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ. ದೂತೋ ‘‘ಹನ್ದ, ಭೋ, ದದೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ದತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಅನಾರೋಚೇತ್ವಾವ ಗಚ್ಛತಿ, ಅಯಂ ಮುಖವೇವಟಿಕಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ.

ಅಪರೋ (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೫೩೮-೫೩೯; ವಿ. ಸಙ್ಗ. ಅಟ್ಠ. ೬೫) ಭಿಕ್ಖುನೋ ಉಪಟ್ಠಾಕಸ್ಸ ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಾ ಹತ್ಥೇ ಅಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಥೇರಸ್ಸ ಚೀವರಂ ದದೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಏತ್ತೋವ ಪಕ್ಕಮತಿ, ಅಯಂ ಪರಮ್ಮುಖಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋತಿ ಇಮೇ ದ್ವೇ ಅನಿದ್ದಿಟ್ಠಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಾ ನಾಮ. ಏತೇಸು ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತೇಸು ವಿಯ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ.

ಸಚೇ ಸಯಮೇವ ಚೀವರಂ ಆನೇತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ, ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ನೋ ಚೇ, ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಚೇ’’ತಿಆದಿ. ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೇತಿ ಸಮ್ಮುಖಾಸಮ್ಮುಖವಸೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ದಾಯಕೋ ಸಯಮೇವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ನ ದೂತಂ. ತಸ್ಮಾ ದೂತೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋಪಿ ಯಥಾರುಚಿ ಚೋದೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಮುಖಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕತ್ತಂ ಉಪಗತೋತಿ ಮುಖವೇವಟಿಕಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ. ಏವನ್ತಿ ‘‘ಏಸೋ ಖೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಯಥಾವುತ್ತೇನ ಆಕಾರೇನ. ದಸ್ಸಿತಾ ಹೋನ್ತಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ವುತ್ತಚೋದನಾಟ್ಠಾನಪರಿಮಾಣತೋತಿ ವುತ್ತಚೋದನಾಪರಿಮಾಣತೋ ಚ ವುತ್ತಟ್ಠಾನಪರಿಮಾಣತೋ ಚ. ಸನ್ತಿಕನ್ತಿ ಸಮೀಪಂ. ತತ್ಥಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಥಮಯಮತ್ಥೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮೀಪತ್ಥೇ ಹಿ ಇದಂ ಭುಮ್ಮವಚನ’’ನ್ತಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಗಙ್ಗಾಯಂ ಗೋಯೂಥಾನಿ ಚರನ್ತಿ, ಕೂಪೇ ಗಗ್ಗಕೂಲ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಯಸ್ಮಾ ಸಮೀಪಾಧಾರೇ ಇದಂ ಸತ್ತಮೀವಿಭತ್ತಿವಚನಂ, ತಸ್ಮಾ ಅಯಮತ್ಥೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ. ಏವಂ ಅಕರೋನ್ತೋತಿ ಸಾಮಂ ವಾ ಅಗಚ್ಛನ್ತೋ, ದೂತಂ ವಾ ಅಪಾಹೇನ್ತೋ.

ಅಜ್ಜಣ್ಹೋ, ಭನ್ತೇ, ಆಗಮೇಹೀತಿ, ಭನ್ತೇ, ಅಜ್ಜ ಏಕದಿವಸಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ತಿಟ್ಠ, ಅಧಿವಾಸೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅತಿರೇಕೇಸು ಚೋದನಾಟ್ಠಾನೇಸು ಅತಿರೇಕಸಞ್ಞಿವೇಮತಿಕಊನಕಸಞ್ಞೀನಂ ವಸೇನ ತೀಣಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ. ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಚೋದನಾಯ ಛಕ್ಖತ್ತುಂ ಠಾನೇನ, ಊನಕತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಚೋದನಾಯ ಊನಕಚ್ಛಕ್ಖತ್ತುಂ ಠಾನೇನ ಲದ್ಧೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅಪ್ಪಿತತಾತಿ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತತಾ, ‘‘ಸಞ್ಞತ್ತೋ ಸೋ ಮಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ೫೩೮) ಕಥಿತತಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ರಾಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಚೀವರವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.