೧. ಹೇತುಪಚ್ಚಯನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧. ಯೋ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೋತಿ ಉದ್ದಿಟ್ಠೋ, ಸೋ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಏತೇನ ಹೇತುಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಹೇತುಸಮ್ಪಯುತ್ತಕತಂಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯಭಾವೋ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೋತಿ ಉದ್ದಿಟ್ಠೋತಿ. ಯೋ ಪನ ಹೇತುಭಾವೇನ ಯಥಾವುತ್ತೋ ಪಚ್ಚಯಧಮ್ಮೋ ಯಥಾವುತ್ತಾನಂ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೋತಿ ಉದ್ದಿಟ್ಠೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಉಭಯಥಾಪಿ ಹೇತುಭಾವೇನ ಉಪಕಾರಕತಾ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೋತಿ ಉದ್ದಿಟ್ಠೋತಿ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸಪಚ್ಚಯೇಸುಪಿ. ಉಪಕಾರಕತಾ ಪನ ಧಮ್ಮಸಭಾವೋ ಏವ, ನ ಧಮ್ಮತೋ ಅಞ್ಞಾ ಅತ್ಥೀತಿ. ತಥಾ ತಥಾ ಉಪಕಾರಕಂ ತಂ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಹಿ ಭಗವಾ ತಂ ತಂ ಉಪಕಾರಕತಂ ದಸ್ಸೇತೀತಿ.

ಹೇತೂ ಹೇತುಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪಠಮೋ ಹೇತು-ಸದ್ದೋ ಪಚ್ಚತ್ತನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ ಪಚ್ಚಯನಿದ್ದೇಸೋ. ತೇನ ಏತಸ್ಸ ಹೇತುಭಾವೇನ ಉಪಕಾರಕತಾ ಹೇತುಪಚ್ಚಯತಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ದುತಿಯೋ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನವಿಸೇಸನಂ. ತೇನ ನ ಯೇಸಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾನಂ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಭಾವೇನ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ಅಥ ಖೋ ಹೇತುನಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಮೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ನನು ಚ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ಸಾಪೇಕ್ಖತ್ತಾ ದುತಿಯೇ ಹೇತುಸದ್ದೇ ಅವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅಪೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಅನಿದ್ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ಅತ್ತನಾವ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾನಂ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ? ನಾಯಂ ಏಕನ್ತೋ. ಹೇತುಸದ್ದೋ ಹಿ ಪಚ್ಚತ್ತನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ ‘‘ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ ಏತ್ಥೇವ ಬ್ಯಾವಟೋ ಯದಾ ಗಯ್ಹತಿ, ತದಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತವಿಸೇಸನಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಅವಿಸಿಟ್ಠಾ ಯೇ ಕೇಚಿ ಗಹಿತಾ ಭವೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಸದ್ದೇನ ಅತ್ತನಿ ಏವ ಬ್ಯಾವಟೇನ ಹೇತುಸದ್ದೇನ ವಿಸೇಸನೇನ ವಿನಾ ಯೇಸಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಂ ಗಹಣಂ ಹೋತೀತಿ ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅಥಾಪಿ…ಪೇ… ಅತ್ಥೋ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಆಹ. ನನು ಯಥಾ ‘‘ಅರೂಪಿನೋ ಆಹಾರಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾನಂ ಧಮ್ಮಾನ’’ನ್ತಿ (ಪಟ್ಠಾ. ೧.೧.೧೫), ‘‘ಅರೂಪಿನೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾನ’’ನ್ತಿ (ಪಟ್ಠಾ. ೧.೧.೧೬) ಚ ವುತ್ತೇ ದುತಿಯೇನ ಆಹಾರಗ್ಗಹಣೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಗ್ಗಹಣೇನ ಚ ವಿನಾಪಿ ಆಹಾರಿನ್ದ್ರಿಯಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾವ ಗಯ್ಹನ್ತಿ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ಸಿಯಾತಿ? ನ, ಆಹಾರಿನ್ದ್ರಿಯಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ವಜ್ಜೇತಬ್ಬಾಭಾವತೋ ಹಿ ತತ್ಥ ದುತಿಯಆಹಾರಿನ್ದ್ರಿಯಗ್ಗಹಣೇ ಅಸತಿಪಿ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾವ ಗಯ್ಹನ್ತೀತಿ ತಂ ನ ಕತಂ, ಇಧ ಪನ ವಜ್ಜೇತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ದುತಿಯಂ ಹೇತುಗ್ಗಹಣನ್ತಿ.

ಏವಮ್ಪಿ ಹೇತೂ ಹೇತುಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಹೇತುಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾನಂ ಸೋ ಏವ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಹೇತೂತಿ ವಿಸೇಸನಸ್ಸ ಅಕತತ್ತಾ ಯೋ ಕೋಚಿ ಹೇತು ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಹೇತುಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಸ್ಸ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ? ನಾಪಜ್ಜತಿ, ಪಚ್ಚತ್ತನಿದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸೇವ ಹೇತುಸ್ಸ ಪುನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತವಿಸೇಸನಭಾವೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ, ಏತದತ್ಥಮೇವ ಚ ವಿನಾಪಿ ದುತಿಯೇನ ಹೇತುಸದ್ದೇನ ಹೇತುಸಮ್ಪಯುತ್ತಭಾವೇ ಸಿದ್ಧೇಪಿ ತಸ್ಸ ಗಹಣಂ ಕತಂ. ಅಥ ವಾ ಅಸತಿ ದುತಿಯೇ ಹೇತುಸದ್ದೇ ಹೇತುಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾನಂ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ, ನ ಪನ ಹೇತೂನನ್ತಿ ಏವಮ್ಪಿ ಗಹಣಂ ಸಿಯಾತಿ ತನ್ನಿವಾರಣತ್ಥಂ ಸೋ ವುತ್ತೋ, ತೇನ ಹೇತುಸಮ್ಪಯುತ್ತಭಾವಂ ಯೇ ಲಭನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಹೇತೂನಂ ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಹೇತುಝಾನಮಗ್ಗಾ ಪತಿಟ್ಠಾಮತ್ತಾದಿಭಾವೇನ ನಿರಪೇಕ್ಖಾ, ನ ಆಹಾರಿನ್ದ್ರಿಯಾ ವಿಯ ಸಾಪೇಕ್ಖಾ ಏವ, ತಸ್ಮಾ ಏತೇಸ್ವೇವ ದುತಿಯಂ ಹೇತಾದಿಗ್ಗಹಣಂ ಕತಂ. ಆಹಾರಿನ್ದ್ರಿಯಾ ಪನ ಆಹರಿತಬ್ಬಇಸಿತಬ್ಬಾಪೇಕ್ಖಾ ಏವ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ವಿನಾಪಿ ದುತಿಯೇನ ಆಹಾರಿನ್ದ್ರಿಯಗ್ಗಹಣೇನ ಅತ್ತನಾ ಏವ ಆಹರಿತಬ್ಬೇ ಚ ಇಸಿತಬ್ಬೇ ಚ ಆಹಾರಿನ್ದ್ರಿಯಭೂತೇ ಅಞ್ಞೇ ಚ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕೇ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನ್ತೀತಿ ತಂ ತತ್ಥ ನ ಕತಂ, ಇಧ ಚ ದುತಿಯೇನ ಹೇತುಗ್ಗಹಣೇನ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಹೇತುನಾ ಪಚ್ಚಯಭೂತೇನೇವ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಂ ಹೇತೂನಂ ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ಪುನ ವಿಸೇಸನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ ಪಞ್ಹಾವಾರೇ ‘‘ಕುಸಲಾ ಹೇತೂ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾನಂ ಖನ್ಧಾನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಪಟ್ಠಾ. ೧.೧.೪೦೧) ದುತಿಯಂ ಹೇತುಗ್ಗಹಣಂ ನ ಕತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಪಾಕಟತ್ತಾತಿ ತಂ-ಸದ್ದೋ ಪುರಿಮವಚನಾಪೇಕ್ಖೋ ವುತ್ತಸ್ಸೇವ ನಿದ್ದೇಸೋ ‘‘ರೂಪಾಯತನಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯಾ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಪಟ್ಠಾ. ೧.೧.೨) ಪುರಿಮವಚನೇನ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬೇ ಪಾಕಟೀಭೂತೇ ಏವ ಪವತ್ತತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಪಚ್ಚತ್ತನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ ಹೇತುಸದ್ದೋ ‘‘ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಬ್ಯಾವಟೋ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಸದ್ದೇನ ವಿಯ ತಂ-ಸದ್ದೇನಪಿ ಅನಪೇಕ್ಖನೀಯೋ ಅಞ್ಞೋ ಚ ಕೋಚಿ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಪ್ಪಕಾಸಕೋ ವುತ್ತೋ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾನ’’ನ್ತಿ ಚ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

‘‘ಹೇತುಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪನ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನವಚನೇನ ಅಸಮತ್ತೇನ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನವಚನನ್ತರಾಪೇಕ್ಖೇನ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತೇನ ತಂ-ಸದ್ದೇನ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಂ ಪಾಕಟೀಕತಂ, ತೇನ ‘‘ತಂಸಮುಟ್ಠಾನಾನ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತಂಗಹಣಂ ಕತನ್ತಿ. ಕಿಂ ಪನ ತಸ್ಮಿಂ ಹೇತುಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಸದ್ದೇ ತಂ-ಸದ್ದೇನ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಂ ಪಾಕಟೀಭೂತನ್ತಿ? ಯೇಹಿ ಹೇತೂಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ‘‘ಹೇತುಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ, ತೇ ಹೇತೂ ಚೇವ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕವಿಸೇಸನಭೂತಾ ತಬ್ಬಿಸೇಸಿತಾ ಚ ಹೇತುಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ತೇ ಹೇತೂ ಚೇವಾ’’ತಿಆದಿ. ಅಞ್ಞಥಾ ‘‘ತೇ ಹೇತೂ ಚೇವಾ’’ತಿ ಏತಸ್ಸ ಪಚ್ಚತ್ತನಿದ್ದಿಟ್ಠೇನ ಹೇತುಸದ್ದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಸತಿ ಯಥಾ ಇಧ ತೇನೇವ ತಂ-ಸದ್ದೇನ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾ ಪಾಕಟಾ, ಏವಂ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಭವಿತುಂ ಅರಹನ್ತೀತಿ ‘‘ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಪಾಕಟತ್ತಾ ‘ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾನ’ನ್ತಿ ನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ನ ಯುಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ. ದುವಿಧಮ್ಪಿ ವಾ ಹೇತುಗ್ಗಹಣಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ತಂಸದ್ದವಚನೀಯತಂ ಚೋದೇತಿ ಪರಿಹರತಿ ಚ. ತಂಸಮುಟ್ಠಾನಾನನ್ತಿ ಚ ಹೇತುಸಮುಟ್ಠಾನಾನನ್ತಿ ಯುತ್ತಂ. ಹೇತೂ ಹಿ ಪಚ್ಚಯಾತಿ.

ಚಿತ್ತಜರೂಪಂ ಅಜನಯಮಾನಾಪೀತಿ ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಜನಯಮಾನಾಪಿ. ಯದಿ ‘‘ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾನ’’ನ್ತಿ ವಚನೇನ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ಕಟತ್ತಾರೂಪಸ್ಸ ಅಗ್ಗಹಣತೋ ತಂ ನ ವುತ್ತಂ, ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯವಿಭಙ್ಗೇ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾನಂ ತಸ್ಸ ಕಟತ್ತಾರೂಪಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಭಾವೋ ನ ವುತ್ತೋ ಭವೇಯ್ಯ. ಯದಿ ಚ ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾನಂ ಪಚ್ಚಯಭಾವೇನ ತಂಸಮಾನಲಕ್ಖಣಾನಂ ಕಟತ್ತಾರೂಪಾನಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚಯಭಾವೋ ನಿದಸ್ಸಿತೋ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾನ’’ನ್ತಿ ಪನ ಅವತ್ವಾ ‘‘ತಂಸಮುಟ್ಠಾನಾನ’’ನ್ತಿ ವಚನಂ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾನಂ ಸಬ್ಬಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಸಮುಟ್ಠಾನತಾದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಏವಂಪಕಾರೇನ ಹಿ ತಂಸಮುಟ್ಠಾನವಚನೇನ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವುತ್ತಂ ಸಮುಟ್ಠಾನವಚನಂ ವಿಸೇಸಿತಂ ಹೋತಿ. ನನು ‘‘ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾನ’’ನ್ತಿ ವಚನೇನ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾನಂ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಸಮುಟ್ಠಾನತಾ ವುತ್ತಾತಿ? ನ ವುತ್ತಾ. ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾನಂ ಪಚ್ಚಯಭಾವೋ ಏವ ಹಿ ತತ್ಥ ವುತ್ತೋತಿ.

ಚಿತ್ತಪಟಿಬದ್ಧವುತ್ತಿತಾಯಾತಿ ಏತೇನೇವ ಹೇತುಆದಿಪಟಿಬದ್ಧತಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಯಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚೇತೇತಿ, ಯಞ್ಚ ಪಕಪ್ಪೇತಿ, ಯಞ್ಚ ಅನುಸೇತಿ, ಆರಮ್ಮಣಮೇತಂ ಹೋತಿ, ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಠಿತಿಯಾ ಆರಮ್ಮಣೇ ಸತಿ ಪತಿಟ್ಠಾ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಪತಿಟ್ಠಿತೇ ವಿಞ್ಞಾಣೇ ವಿರುಳ್ಹೇ ನಾಮರೂಪಸ್ಸ ಅವಕ್ಕನ್ತಿ ಹೋತಿ, ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಸಳಾಯತನ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೩೯) ಇಮಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಸುತ್ತೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿನಾಮರೂಪಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯತಾ ವುತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಪತಿಟ್ಠಿತೇ’’ತಿಆದಿ.

ಪುರಿಮತರಸಿದ್ಧಾಯ ಪಥವಿಯಾ ಬೀಜಪತಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಯ ಪುರಿಮತರಸಿದ್ಧೇ ಕಮ್ಮೇ ತನ್ನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸೇವ ವಿಞ್ಞಾಣಬೀಜಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಾನಂ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಟತ್ತಾ ಉಪ್ಪತ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಕಮ್ಮಂ ಖೇತ್ತಂ, ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಬೀಜ’’ನ್ತಿ. ಕಸ್ಸ ಪನ ತಂ ಖೇತ್ತಂ ಬೀಜಞ್ಚಾತಿ? ನಾಮರೂಪಙ್ಕುರಸ್ಸ.

ಅಯಞ್ಚ ಪನತ್ಥೋತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ಕಮ್ಮಜರೂಪಾನಂ ಚಿತ್ತಪಟಿಬದ್ಧವುತ್ತಿತಾ. ಓಕಾಸವಸೇನೇವಾತಿ ನಾಮರೂಪೋಕಾಸವಸೇನೇವ. ಸೋ ಹಿ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಓಕಾಸೋತಿ. ವತ್ಥುರೂಪಮತ್ತಮ್ಪೀತಿ ವದನ್ತೋ ವತ್ಥುರೂಪಸ್ಸ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕಾನಂ ಸೇಸರೂಪಾನಮ್ಪಿ ತದುಪತ್ಥಮ್ಭಕಭಾವೇನೇವ ಅರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ಪಚ್ಚಯಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಸಹಭವನಮತ್ತಂ ವಾ. ತತ್ಥ ಕಾಯಭಾವಾದಿಕಲಾಪಾನಂ ಕತ್ಥಚಿ ಅಭಾವತೋ ಕತ್ಥಚಿ ಅಭಾವಾಭಾವತೋ ‘‘ವತ್ಥುರೂಪಮತ್ತಮ್ಪಿ ವಿನಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸಸ್ಸಾಮಿಕೇತಿ ಏತಸ್ಸೇವ ವಿಸೇಸನತ್ಥಂ ‘‘ಸರಾಜಕೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಪವತ್ತಿಯಂ ಕಟತ್ತಾರೂಪಾದೀನಂ ಪಚ್ಚಯಭಾವಪಟಿಬಾಹನತೋತಿ ಇದಂ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ, ನನು ತೇಸಂ ಪಚ್ಚಯಭಾವಪ್ಪಸಙ್ಗೋಯೇವ ನತ್ಥಿ ‘‘ಹೇತೂ ಸಹಜಾತಾನ’’ನ್ತಿ (ಪಟ್ಠಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧) ವಚನತೋ. ನ ಹಿ ಯೇಸಂ ಹೇತೂ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯೋ ನ ಹೋನ್ತಿ, ತಾನಿ ಹೇತುಸಹಜಾತಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಯದಿ ಸಿಯುಂ, ‘‘ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಸಹಜಾತೋ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಧಮ್ಮೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿಆದಿ ಚ ಲಬ್ಭೇಯ್ಯ, ನ ಪನ ಲಬ್ಭತಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ತಾನಿ ಹೇತುಸಹಜಾತಾನೀತಿ? ಸಚ್ಚಮೇತಂ, ಯೋ ಪನ ಹೇತೂಹಿ ಸಮಾನಕಾಲುಪ್ಪತ್ತಿಮತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಹೇತುಸಹಜಾತಭಾವಂ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸಾಯಂ ಪಸಙ್ಗೋ ಅತ್ಥೀತಿ ಇದಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಭಗವಾ ಪನ ವಚನಾನಂ ಲಹುಗರುಭಾವಂ ನ ಗಣೇತಿ, ಬೋಧನೇಯ್ಯಾನಂ ಪನ ಅಜ್ಝಾಸಯಾನುರೂಪತೋ ಧಮ್ಮಸಭಾವಂ ಅವಿಲೋಮೇನ್ತೋ ತಥಾ ತಥಾ ದೇಸನಂ ನಿಯಾಮೇತೀತಿ ನ ಕತ್ಥಚಿ ಅಕ್ಖರಾನಂ ಬಹುತಾ ವಾ ಅಪ್ಪತಾ ವಾ ಚೋದೇತಬ್ಬಾತಿ.

ಹೇತುಪಚ್ಚಯನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.