೨. ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೨. ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕ್ಖಣೇಯೇವಾತಿ ಏತೇನ ವತ್ತಮಾನಕ್ಖಣೇಕದೇಸೇನ ಸಬ್ಬಂ ವತ್ತಮಾನಕ್ಖಣಂ ಗಯ್ಹತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ನ ಹಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕ್ಖಣೇಯೇವ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದೀನಂ ರೂಪಾದೀನಿ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೋ, ಅಥ ಖೋ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ವತ್ತಮಾನಕ್ಖಣೇತಿ. ತೇನ ಆಲಮ್ಬಿಯಮಾನಾನಮ್ಪಿ ರೂಪಾದೀನಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದಿವತ್ತಮಾನತಾಯ ಪುರೇ ಪಚ್ಛಾ ಚ ವಿಜ್ಜಮಾನಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯತ್ತಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಅನಾಲಮ್ಬಿಯಮಾನಾನಂ. ನ ಏಕತೋ ಹೋನ್ತೀತಿ ನೀಲಾದೀನಿ ಸಬ್ಬರೂಪಾನಿ ಸಹ ನ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾ ಸದ್ದಾದಯೋಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಯಂ ಯ’’ನ್ತಿ ಹಿ ವಚನಂ ರೂಪಾದೀನಿ ಭಿನ್ದತೀತಿ. ತತ್ಥ ಪುರಿಮೇನತ್ಥೇನ ‘‘ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ ವಚನೇನ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಭಾವಲಕ್ಖಣದೀಪನತ್ಥಂ ‘‘ಯಂ ಯಂ ಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ಪಚ್ಛಿಮೇನ ‘‘ಯಂ ಯ’’ನ್ತಿ ವಚನೇನ ರೂಪಾದಿಭೇದದೀಪನತ್ಥನ್ತಿ. ‘‘ಯಂ ಯಂ ವಾ ಪನಾರಬ್ಭಾ’’ತಿ ಏತಸ್ಸ ವಣ್ಣನಾಯಂ ದಸ್ಸಿತಸಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಾದಿವಸೇನ ವಾ ಇಧಾಪಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯಥಾ ನದೀಪಬ್ಬತಾನಂ ಸನ್ದನಂ ಠಾನಞ್ಚ ಪವತ್ತಂ ಅವಿರತಂ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನನ್ತಿ ಸನ್ದನ್ತಿ ತಿಟ್ಠನ್ತೀತಿ ವತ್ತಮಾನವಚನಂ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ‘‘ಯೇ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಹಸಮುದಾಯವಸೇನ ಗಹಿತತ್ತಾ ತೇಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಂ ಪವತ್ತನಂ ಅವಿರತನ್ತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ವತ್ತಮಾನವಚನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಇಮೇ ಪನ ನ ಹೇತಾದಿಪಚ್ಚಯಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅತೀತಾನಾಗತಾನಂ ಹೋನ್ತಿ. ನ ಹಿ ಅತೀತೋ ಚ ಅನಾಗತೋ ಚ ಅತ್ಥಿ, ಯಸ್ಸೇತೇ ಪಚ್ಚಯಾ ಸಿಯುಂ. ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ಅತೀತತ್ತಿಕೇ ಅತೀತಾನಾಗತಾನಂ ನ ಕೋಚಿ ಪಚ್ಚಯೋ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ಇಧಾಪಿ ‘‘ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ ವಚನೇನ ಯೇಸಂ ರೂಪಾದಯೋ ಆರಮ್ಮಣಧಮ್ಮಾ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾವ ದಸ್ಸಿತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ತೇಸು ಹಿ ದಸ್ಸಿತೇಸು ಅತೀತಾನಾಗತೇಸು ತಂತಂಪಚ್ಚಯಾ ಅಹೇಸುಂ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಚಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಹೋತಿ, ನ ಪನ ತಂತಂಪಚ್ಚಯವನ್ತತಾ. ಪಚ್ಚಯವನ್ತೋ ಹಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾಯೇವಾತಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಯಂ ಯಂ ಧಮ್ಮಂ ಆರಬ್ಭಾ’’ತಿ ಏಕವಚನನಿದ್ದೇಸಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ತೇ ತೇ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಬಹುವಚನನಿದ್ದೇಸೋ ‘‘ಯಂ ಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನೇಕಭಾವೋಪಿ ಅತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥೋ. ಚತ್ತಾರೋ ಹಿ ಖನ್ಧಾ ಸಹೇವ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಮ್ಪಿ ತೇಸು ಏಕೇಕಂ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ನ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ವೇದನಾದೀಸು ಫಸ್ಸಾದೀಸು ಚ ಏಕೇಕಸ್ಸಪಿ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಯಂ ಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಏಕಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಪರಿಯಾಪನ್ನಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ತೇ ತೇ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಯೋ ಚ ರೂಪಾದಿಕೋ ಏಕೇಕೋವ ಯಂಯಂ-ಸದ್ದೇನ ವುತ್ತೋ, ಯೇ ಚ ಅನೇಕೇ ಫಸ್ಸಾದಯೋ ಏಕೇಕವಸೇನ ಯಂಯಂ-ಸದ್ದೇನ ವುತ್ತಾ, ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ತೇ ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಅಥ ವಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ನೀಲಾದೀಸು ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇಸು ಚ ಏಕೇಕಮೇವ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಯಂ ಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತೇ ಪನ ಆಲಮ್ಬಿಯಮಾನಾ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಧಮ್ಮಾ ಚ ಅನೇಕೇ, ತಥಾ ಸದ್ದಾದಿಆರಮ್ಮಣಧಮ್ಮಾ ಚಾತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ತೇ ತೇ’’ತಿ.

ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣಂ ಕಾಮಾವಚರರೂಪಾವಚರಕುಸಲಸ್ಸ ಅಪರಿಯಾಪನ್ನತೋ ಕುಸಲವಿಪಾಕಸ್ಸ ಕಾಮಾವಚರರೂಪಾವಚರಕಿರಿಯಸ್ಸ ಚಾತಿ ಇಮೇಸಂ ಛನ್ನಂ ರಾಸೀನಂ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀತಿ ಇದಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಞಾಣೇನ ಖನ್ಧಪಟಿಬದ್ಧಾನುಸ್ಸರಣಕಾಲೇ ನಿಬ್ಬಾನಮ್ಪಿ ರೂಪಾವಚರಕುಸಲಕಿರಿಯಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಹೋತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಸತಿ ಯಥಾ ‘‘ಅಪ್ಪಮಾಣಾ ಖನ್ಧಾ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಞಾಣಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ (ಪಟ್ಠಾ. ೨.೧೨.೫೮) ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ‘‘ನಿಬ್ಬಾನ’’ನ್ತಿ ಚ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ನ ಚ ತಂ ವುತ್ತಂ. ನ ಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪುಬ್ಬೇ ನಿವುಟ್ಠಂ ಅಸಙ್ಖತತ್ತಾ, ನ ಚ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಞಾಣೇನ ಪುಬ್ಬೇ ನಿವುಟ್ಠೇಸು ಅಪ್ಪಮಾಣಕ್ಖನ್ಧೇಸು ಞಾತೇಸು ನಿಬ್ಬಾನಜಾನನೇ ನ ತೇನ ಪಯೋಜನಂ ಅತ್ಥಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣಂ ಚಿತ್ತಂ ವಿಭಾವೇನ್ತಮೇವ ಚಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಜಾನನಸ್ಸ ಕಾಮಾವಚರಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ಏವಮಿದಮ್ಪಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಕ್ಖನ್ಧೇ ವಿಭಾವೇನ್ತಮೇವ ತದಾರಮ್ಮಣಜಾನನಸ್ಸ ಕಾಮಾವಚರಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀತಿ. ದಿಟ್ಠನಿಬ್ಬಾನೋಯೇವ ಚ ಪುಬ್ಬೇ ನಿವುಟ್ಠೇ ಅಪ್ಪಮಾಣಕ್ಖನ್ಧೇ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ತೇನ ಯಥಾದಿಟ್ಠಮೇವ ನಿಬ್ಬಾನಂ ತೇಸಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಆರಮ್ಮಣನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ನ ಪನ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಞಾಣೇನ ತದಾರಮ್ಮಣವಿಭಾವನಂ ಕಾತಬ್ಬಂ. ವಿಭೂತಮೇವ ಹಿ ತಂ ತಸ್ಸಾತಿ. ಏವಂ ಅನಾಗತಂಸಞಾಣೇಪಿ ಯಥಾರಹಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನ ಕಸ್ಸಚಿ ರೂಪಾವಚರಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣನ್ತಿ ‘‘ಚತುನ್ನಂ ರಾಸೀನ’’ನ್ತಿ ವತ್ತುಂ ಯುತ್ತಂ.

ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.