೩. ಪಚ್ಚಯವಾರವಣ್ಣನಾ

೨೪೩. ಪಚ್ಚಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಪತಿ ಅಯೋ ಪಚ್ಚಯೋ. ಪತಿ-ಸದ್ದೋ ಪತಿಟ್ಠತ್ಥಂ ದೀಪೇತಿ, ಅಯ-ಸದ್ದೋ ಗತಿಂ, ಪತಿಟ್ಠಾಭೂತಾ ಗತಿ ನಿಸ್ಸಯೋ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತತೋ ಪಚ್ಚಯಾ, ಪಚ್ಚಯಕರಣತೋ ತದಾಯತ್ತಭಾವಗಮನತೋ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಮಹಾಭೂತೇ ಪಚ್ಚಯಾ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಂ ರೂಪ’’ನ್ತಿ (ಪಟ್ಠಾ. ೧.೧.೨೪೫) ಭೂತುಪಾದಾರೂಪಾನಿ ಸಹ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನೇ ಚ ಮಹಾಭೂತೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಉಪಾದಾರೂಪನ್ತಿ ಸಯಂ ನಿಸ್ಸಯೋ ಅಹುತ್ವಾ ನಿಸ್ಸಯೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೇನ ಉಪಾದಾರೂಪೇನ ನಿದಸ್ಸನಂ ಕತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

೨೫೫. ಅಸಞ್ಞ…ಪೇ… ಕಟತ್ತಾರೂಪಂ ಉಪಾದಾರೂಪನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯೋ ಪಟಿಚ್ಚವಾರೇ ಸಹಜಾತೇ ಕಮ್ಮಉತುಜಾನಂ, ಕಮ್ಮೇ ಚ ಏಕನ್ತಾನೇಕನ್ತಕಮ್ಮಜಾನಂ ವಸೇನ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ, ಸೋ ನಾಧಿಪ್ಪೇತೋ ಏವ ‘‘ಕಟತ್ತಾರೂಪ’’ನ್ತಿ ಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಸ್ಸೇವ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಚ ಗಹಿತತ್ತಾತಿ ತಂ ಪಹಾಯ ಯಥಾಗಹಿತಸ್ಸ ಕಟತ್ತಾರೂಪಸ್ಸ ವಿಸೇಸನವಸೇನ ‘‘ಉಪಾದಾರೂಪಸಙ್ಖಾತಂ ಕಟತ್ತಾರೂಪ’’ನ್ತಿ ಅತ್ಥಮಾಹ. ಮಹಾಭೂತೇ ಪನ ಪಟಿಚ್ಚ ಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ನ ನಿವಾರೇತಬ್ಬಾತಿ ಉಪಾದಾರೂಪಗ್ಗಹಣೇನ ಕಟತ್ತಾರೂಪಗ್ಗಹಣಂ ಅವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ಉಪಾದಾರೂಪಾನಂ ನಿವತ್ತೇತಬ್ಬಾನಂ ಅತ್ಥಿತಾಯ ಕಟತ್ತಾರೂಪಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಉಪಾದಾರೂಪಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ವಿಸೇಸನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

೨೬೯-೨೭೬. ‘‘ಅಬ್ಯಾಕತೇನ ಅಬ್ಯಾಕತಂ, ಕುಸಲಂ, ಅಕುಸಲ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಅಬ್ಯಾಕತೇನ ಕುಸಲಂ, ಅಕುಸಲಂ, ಅಬ್ಯಾಕತ’’ನ್ತಿ, ‘‘ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಕುಸಲೋ ಚ ಅಕುಸಲೋ ಚ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಸ್ಸಾತಿ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ’’ತಿ ಚ ಪುರಿಮಪಾಠೇ ಪಮಾದಲೇಖಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ.

೨೮೬-೨೮೭. ನಹೇತುಪಚ್ಚಯಾ ನಪುರೇಜಾತೇ ದ್ವೇತಿ ಏತ್ಥ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಆರುಪ್ಪೇ ಪನ ಅಹೇತುಕಮೋಹಸ್ಸ ಅಹೇತುಕಕಿರಿಯಸ್ಸ ಚ ವಸೇನ ದ್ವೇತಿ ವುತ್ತಾ, ನವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇ ದ್ವೇತಿ ಆರುಪ್ಪೇ ಅಹೇತುಕಾಕುಸಲಕಿರಿಯವಸೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಲಬ್ಭಮಾನೇಸು ಏಕದೇಸೇನ ನಿದಸ್ಸನವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಆರುಪ್ಪೇ ಪನ ಅಹೇತುಕಮೋಹಸ್ಸ ಅಹೇತುಕಕಿರಿಯಾಯ ಅಹೇತುಕಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಚ ರೂಪಸ್ಸ ವಸೇನ ದ್ವೇ ವುತ್ತಾತಿ, ನವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇ ದ್ವೇತಿ ಆರುಪ್ಪೇ ಅಹೇತುಕಾಕುಸಲಕಿರಿಯಾಏಕಚ್ಚರೂಪಾನಂ ವಸೇನಾತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ. ‘‘ನೋನತ್ಥಿನೋವಿಗತೇಸು ಏಕನ್ತಿ ಸಬ್ಬರೂಪಸ್ಸ ವಸೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನಹೇತುಮೂಲಕತ್ತಾ ಇಮಸ್ಸ ನಯಸ್ಸ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಂ ಲಭನ್ತಂ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ‘‘ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ರೂಪಸ್ಸ ವಸೇನಾ’’ತಿ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಚಕ್ಖಾದಿಧಮ್ಮವಸೇನ ಪನ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾದಿಕೋಟ್ಠಾಸವಸೇನ ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಲಬ್ಭತೀತಿ ‘‘ಸಬ್ಬರೂಪಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ.

೨೮೯-೨೯೬. ಆಗತಾನಾಗತನ್ತಿ ಪಞ್ಹವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಲಬ್ಭಮಾನಾಲಬ್ಭಮಾನನ್ತಿ ಆಗತೇ ಚ ಪಞ್ಹೇ ಲಬ್ಭಮಾನಾಲಬ್ಭಮಾನಧಮ್ಮವಸೇನ.

ಪಚ್ಚಯವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.