೯. ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೯. ತೇ ತಯೋಪಿ ರಾಸಯೋತಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯೇ ತಯೋ ಅನೇಕಸಙ್ಗಾಹಕತಾಯ ರಾಸಯೋತಿ ವದತಿ. ಏತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಉಪನಿಸ್ಸಯನಿದ್ದೇಸೇ ಯೇ ಪುರಿಮಾ ಯೇಸಂ ಪಚ್ಛಿಮಾನಂ ಅನನ್ತರೂಪನಿಸ್ಸಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ತೇಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಏಕನ್ತೇನೇವ ಹೋನ್ತಿ, ನ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಕದಾಚಿ, ತಸ್ಮಾ ಯೇಸು ಪದೇಸು ಅನನ್ತರೂಪನಿಸ್ಸಯೋ ಸಙ್ಗಹಿತೋ, ತೇಸು ‘‘ಕೇಸಞ್ಚೀ’’ತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುನ್ತಿ ನ ವುತ್ತಂ. ಯೇ ಪನ ಪುರಿಮಾ ಯೇಸಂ ಪಚ್ಛಿಮಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಪಕತೂಪನಿಸ್ಸಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ತೇಸಂ ನ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಏಕನ್ತೇನ ಹೋನ್ತಿ, ಯೇಸಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಪಟಿಬಾಹಿಕಾ ಪಚ್ಚಯಾ ಬಲವನ್ತೋ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಸಂ ನ ಹೋನ್ತಿ, ಇತರೇಸಂ ಹೋನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಯೇಸು ಪದೇಸು ಅನನ್ತರೂಪನಿಸ್ಸಯೋ ನ ಲಬ್ಭತಿ, ತೇಸು ‘‘ಕೇಸಞ್ಚೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಿದ್ಧಾನಂ ಪಚ್ಚಯಧಮ್ಮಾನಂ ಯೇಹಿ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನೇಹಿ ಅಕುಸಲಾದೀಹಿ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ತೇಸಂ ಕೇಸಞ್ಚೀತಿ ಅಯಞ್ಚೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ, ನ ಪನ ಅವಿಸೇಸೇನ ಅಕುಸಲಾದೀಸು ಕೇಸಞ್ಚೀತಿ.

ಪುರಿಮಾ ಪುರಿಮಾ ಕುಸಲಾ…ಪೇ… ಅಬ್ಯಾಕತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನನ್ತಿ ಯೇಸಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ತೇಸಂ ಅಬ್ಯಾಕತಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮಾನನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ನ ಹಿ ರೂಪಾಬ್ಯಾಕತಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ಲಭತೀತಿ. ಕಥಂ? ಆರಮ್ಮಣಾನನ್ತರೂಪನಿಸ್ಸಯೇ ತಾವ ನ ಲಭತಿ ಅನಾರಮ್ಮಣತ್ತಾ ಪುಬ್ಬಾಪರನಿಯಮೇನ ಅಪ್ಪವತ್ತಿತೋ ಚ, ಪಕತೂಪನಿಸ್ಸಯಞ್ಚ ನ ಲಭತಿ ಅಚೇತನೇನ ರೂಪಸನ್ತಾನೇನ ಪಕತಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ಯಥಾ ಹಿ ಅರೂಪಸನ್ತಾನೇನ ಸದ್ಧಾದಯೋ ನಿಪ್ಫಾದಿತಾ ಉತುಭೋಜನಾದಯೋ ಚ ಉಪಸೇವಿತಾ, ನ ಏವಂ ರೂಪಸನ್ತಾನೇನ. ಯಸ್ಮಿಞ್ಚ ಉತುಬೀಜಾದಿಕೇ ಕಮ್ಮಾದಿಕೇ ಚ ಸತಿ ರೂಪಂ ಪವತ್ತತಿ, ನ ತಂ ತೇನ ಪಕತಂ ಹೋತಿ. ಸಚೇತನಸ್ಸೇವ ಹಿ ಉಪ್ಪಾದನುಪತ್ಥಮ್ಭನುಪಯೋಗಾದಿವಸೇನ ಚೇತನಂ ಪಕಪ್ಪನಂ ಪಕರಣಂ, ರೂಪಞ್ಚ ಅಚೇತನನ್ತಿ. ಯಥಾ ಚ ನಿರೀಹಕೇಸು ಪಚ್ಚಯಾಯತ್ತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಕೇಸಞ್ಚಿ ಸಾರಮ್ಮಣಸಭಾವತಾ ಹೋತಿ, ಕೇಸಞ್ಚಿ ನ, ಏವಂ ಸಪ್ಪಕರಣಸಭಾವತಾ ನಿಪ್ಪಕರಣಸಭಾವತಾ ಚ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಉತುಬೀಜಾದಯೋ ಪನ ಅಙ್ಕುರಾದೀನಂ ತೇಸು ಅಸನ್ತೇಸು ಅಭಾವತೋ ಏವ ಪಚ್ಚಯಾ, ನ ಪನ ಉಪನಿಸ್ಸಯಾದಿಭಾವತೋತಿ. ಪುರಿಮಪುರಿಮಾನಂಯೇವ ಪನೇತ್ಥ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯಭಾವೋ ಬಾಹುಲ್ಲವಸೇನ ಪಾಕಟವಸೇನ ಚ ವುತ್ತೋ. ‘‘ಅನಾಗತೇ ಖನ್ಧೇ ಪತ್ಥಯಮಾನೋ ದಾನಂ ದೇತೀ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ (ಪಟ್ಠಾ. ೨.೧೮.೮) ಪನ ಅನಾಗತಾಪಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಪುರಿಮೇಹಿ ಆರಮ್ಮಣಪಕತೂಪನಿಸ್ಸಯೇಹಿ ತಂಸಮಾನಲಕ್ಖಣತಾಯ ಇಧ ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ.

ಪುಗ್ಗಲೋಪಿ ಸೇನಾಸನಮ್ಪೀತಿ ಪುಗ್ಗಲಸೇನಾಸನಗ್ಗಹಣವಸೇನ ಉಪನಿಸ್ಸಯಭಾವಂ ಭಜನ್ತೇ ಧಮ್ಮೇ ದಸ್ಸೇತಿ, ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಚೀವರಾರಞ್ಞರುಕ್ಖಪಬ್ಬತಾದಿಗ್ಗಹಣವಸೇನ ಉಪನಿಸ್ಸಯಭಾವಂ ಭಜನ್ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ‘‘ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಧಮ್ಮೋ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿಆದೀಸು ಹಿ ‘‘ಸೇನಾಸನಂ ಕಾಯಿಕಸ್ಸ ಸುಖಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿವಚನೇನ ಸೇನಾಸನಗ್ಗಹಣೇನ ಉಪನಿಸ್ಸಯಭಾವಂ ಭಜನ್ತಾವ ಧಮ್ಮಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ಪುಗ್ಗಲಾದೀಸುಪಿ ಅಯಂ ನಯೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಹೋತೀತಿ. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾಪಿ ಆರಮ್ಮಣಪಕತೂಪನಿಸ್ಸಯಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನತಾಯ ಸೇನಾಸನಸಮಾನಲಕ್ಖಣತ್ತಾ ಏತ್ಥೇವ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ವಕ್ಖತಿ ಹಿ ‘‘ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಉತುಂ ಭೋಜನಂ ಸೇನಾಸನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಝಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಸೇನಾಸನಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಭಾವಂ ವಿಯ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಉತುಆದೀನಂ ಪಕತೂಪನಿಸ್ಸಯಭಾವಂ, ‘‘ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಚಕ್ಖುಂ…ಪೇ… ವತ್ಥುಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಖನ್ಧೇ ಗರುಂ ಕತ್ವಾ ಅಸ್ಸಾದೇತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಟ್ಠಾ. ೨.೧೮.೪) ಚಕ್ಖಾದೀನಂ ಆರಮ್ಮಣೂಪನಿಸ್ಸಯಭಾವಞ್ಚಾತಿ. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಮ್ಪಿ ಚ ತಾದಿಸಾನಂ ಪುಬ್ಬೇ ಪಕತತ್ತಾ ಪಕತೂಪನಿಸ್ಸಯತಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ.

ಕಸಿಣಾರಮ್ಮಣಾದೀನಿ ಆರಮ್ಮಣಮೇವ ಹೋನ್ತಿ, ನ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ಏಕಚ್ಚಾಯಾ’’ತಿ ಆಹ.

ಅರೂಪಾವಚರಕುಸಲಮ್ಪಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಸಿಣಾದಿಮ್ಹಿ ಝಾನಂ ಅನುಪ್ಪಾದಿತಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಅನುಪ್ಪನ್ನಝಾನುಪ್ಪಾದನೇ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಝಾನಸ್ಸ ಸಮಾಪಜ್ಜನೇ ಇದ್ಧಿವಿಧಾದೀನಂ ಅಭಿಞ್ಞಾನಞ್ಚ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ತೇಭೂಮಕಕುಸಲೋ ಚತುಭೂಮಕಸ್ಸಪಿ ಕುಸಲಸ್ಸಾ’’ತಿ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ‘‘ಅರೂಪಾವಚರಂ ಸದ್ಧಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ರೂಪಾವಚರಂ ಝಾನಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಮಗ್ಗಂ ಅಭಿಞ್ಞಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇತೀ’’ತಿ (ಪಟ್ಠಾ. ೪.೧೩.೨೮೫). ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲಂ ರೂಪಾವಚರಾರೂಪಾವಚರವಿಪಾಕಾನಮ್ಪಿ ತದುಪ್ಪಾದಕಕುಸಲಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯಭಾವವಸೇನ, ಪಟಿಸನ್ಧಿನಿಯಾಮಕಸ್ಸ ಚುತಿತೋ ಪುರಿಮಜವನಸ್ಸ ಚ ವಸೇನ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ, ರೂಪಾವಚರಕುಸಲಂ ಅರೂಪಾವಚರವಿಪಾಕಸ್ಸ, ಅರೂಪಾವಚರಕುಸಲಞ್ಚ ರೂಪಾವಚರವಿಪಾಕಸ್ಸ ತದುಪ್ಪಾದಕಕುಸಲೂಪನಿಸ್ಸಯಭಾವೇನಾತಿ ಏವಂ ಪಚ್ಚೇಕಂ ತೇಭೂಮಕಕುಸಲಾನಂ ಚತುಭೂಮಕವಿಪಾಕಸ್ಸ ತೇಭೂಮಕಕಿರಿಯಸ್ಸ ಚ ಯಥಾಯೋಗಂ ಪಚ್ಚಯಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪಾಳಿಯಮ್ಪಿ ಹಿ ಪಕತೂಪನಿಸ್ಸಯೋ ನಯದಸ್ಸನಮತ್ತೇನೇವ ಪಞ್ಹಾವಾರೇಸು ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೋತಿ.

ಇಮಿನಾ ಪನ ನಯೇನಾತಿ ಲೋಕುತ್ತರನಿಬ್ಬತ್ತನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಸಿನೇಹುಪ್ಪಾದನಲೇಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಲೋಕುತ್ತರಾ ಪನ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾನಂ ನ ಕೇನಚಿ ಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋನ್ತೀತಿ ನ ಇದಂ ಸಾರತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಕಾಮಾವಚರಾದಿತಿಹೇತುಕಭವಙ್ಗಂ ಕಾಯಿಕಸುಖಾದಿ ಚ ರೂಪಾವಚರಾದಿಕುಸಲಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ, ಅರೂಪಾವಚರವಿಪಾಕೋ ರೂಪಾವಚರಕುಸಲಸ್ಸ ತಂ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ತನ್ನಿಬ್ಬತ್ತಕಕುಸಲುಪ್ಪಾದನತ್ಥಂ ಉಪ್ಪಾದಿಯಮಾನಸ್ಸ, ರೂಪಾವಚರಕಿರಿಯಸ್ಸ ಚ ಪುಬ್ಬೇ ನಿವುಟ್ಠಾದೀಸು ಅರೂಪಾವಚರವಿಪಾಕಜಾನನತ್ಥಂ ಝಾನಾಭಿಞ್ಞಾಯೋ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಅರಹತೋ, ಚತುಭೂಮಕವಿಪಾಕಾನಂ ಪನ ತದುಪ್ಪಾದಕಕುಸಲೂಪನಿಸ್ಸಯಭಾವವಸೇನ ಸೋ ಸೋ ವಿಪಾಕೋ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಥಾ ತೇಭೂಮಕವಿಪಾಕೋ’’ತಿ. ಯದಿಪಿ ಅರಹತ್ತಫಲತ್ತಂ ಝಾನವಿಪಸ್ಸನಾ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ ಅನಾಗಾಮೀ, ನ ಪನ ತೇನ ತಂ ಕದಾಚಿ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಂ ಪುಥುಜ್ಜನಾದೀಹಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ವಿಯ, ತಸ್ಮಾ ತಾನಿ ವಿಯ ತೇಸಂ ಝಾನಾದೀನಂ ಇಮಸ್ಸ ಚ ಅಗ್ಗಫಲಂ ನ ಝಾನಾದೀನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ. ಉಪಲದ್ಧಪುಬ್ಬಸದಿಸಮೇವ ಹಿ ಅನಾಗತಮ್ಪಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉಪರಿಟ್ಠಿಮಂ ಕುಸಲಸ್ಸಪೀ’’ತಿ.

ಕಿರಿಯಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾದಿಮ್ಪಿ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ದಾನಾದಿಕುಸಲಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ತೇಭೂಮಕಕಿರಿಯಾಪಿ ಚತುಭೂಮಕಸ್ಸಪಿ ಕುಸಲಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ. ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೇ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ, ತಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ರಾಗಾದಿಉಪ್ಪಾದನೇ ಅಕುಸಲಸ್ಸ, ಕುಸಲಾಕುಸಲೂಪನಿಸ್ಸಯಭಾವಮುಖೇನ ಚತುಭೂಮಕವಿಪಾಕಸ್ಸ. ಏವಂ ಕಿರಿಯಸ್ಸಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕಿರಿಯಸಙ್ಖಾತೋಪಿ ಪಕತೂಪನಿಸ್ಸಯೋ ಚತುಭೂಮಕಾನಂ ಕುಸಲಾದಿಖನ್ಧಾನಂ ಹೋತಿಯೇವಾ’’ತಿ. ನೇವವಿಪಾಕನವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮೇಸು ಪನ ಉತುಭೋಜನಸೇನಾಸನಾನಮೇವ ತಿಣ್ಣಂ ರಾಸೀನಂ ಪಕತೂಪನಿಸ್ಸಯಭಾವದಸ್ಸನಂ ನಯದಸ್ಸನಮೇವಾತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಟ್ಠಾನಮಹಾಪಕರಣೇ ಆಗತನಯೇನಾತಿ ಇದಂ ‘‘ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅಬ್ಯಾಕತೋ ಧಮ್ಮೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯಾ, ಕುಸಲೇ ಖನ್ಧೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಂ ರೂಪ’’ನ್ತಿ (ಪಟ್ಠಾ. ೧.೧.೯೧) ಏವಮಾದಿಕಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಟಿಕ್ಖೇಪಂ, ಅನುಲೋಮೇ ಚ ಅನಾಗಮನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸುತ್ತನ್ತಿಕಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ‘‘ವಿಞ್ಞಾಣೂಪನಿಸಂ ನಾಮರೂಪಂ, ನಾಮರೂಪನಿಸಂ ಸಳಾಯತನ’’ನ್ತಿಆದಿಕೇನ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೨೩),

‘‘ಯಥಾಪಿ ಪಬ್ಬತೋ ಸೇಲೋ, ಅರಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಬ್ರಹಾವನೇ;

ತಂ ರುಕ್ಖಾ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ, ವಡ್ಢನ್ತೇ ತೇ ವನಪ್ಪತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೩.೪೯). –

ಆದಿಕೇನ ಚ.

ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.