೩. ಪರಿಞ್ಞಾವಾರವಣ್ಣನಾ

೪೩೫-೪೮೨. ಪರಿಞ್ಞಾವಾರೇ ಲೋಕಿಯಅಬ್ಯಾಕತಮಿಸ್ಸಕಾನಿ ಚಾತಿ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಪರಿಯಾಪನ್ನೇಹಿ ಏಕನ್ತಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯೇಹಿ ಲೋಕಿಯಅಬ್ಯಾಕತೇಹಿ ಮಿಸ್ಸಕತ್ತಾ ತಾನಿ ಉಪಾದಾಯ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಾದೀನಂ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಾದೀನಂ ವಿಯ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯತಾ ಚ ವುತ್ತಾ. ಯದಿ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮಿಸ್ಸಕತ್ತಾ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯತಾ ಹೋತಿ, ಕಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಯಮಕೇ ‘‘ಯೋ ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಭಾವೇತಿ, ಸೋ ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಜಾನಾತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಅಬ್ಯಾಕತಪದೇನ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಯಮಕಾನಿ ನ ವುತ್ತಾನೀತಿ? ಯಥಾ ‘‘ಕುಸಲಂ ಭಾವೇಮಿ, ಅಕುಸಲಂ ಪಜಹಾಮೀ’’ತಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲೇಸು ಭಾವನಾಪಹಾನಾಭಿನಿವೇಸೋ ಹೋತಿ, ತಥಾ ‘‘ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಅನಿಚ್ಚೋ, ಧಮ್ಮಾಯತನಂ ಅನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಖನ್ಧಾದೀಸು ಪರಿಜಾನಾಭಿನಿವೇಸೋ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಾದಯೋ ‘‘ಅನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪರಿಜಾನಿತಬ್ಬಾ, ತೇ ಚ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಾದಿಭಾವಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಜಾನಿತಬ್ಬಾ, ನ ಅಬ್ಯಾಕತಭಾವನ್ತಿ.

ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಭಾಜನೀಯೇ ಆಗತಸ್ಸ ದೋಮನಸ್ಸಸ್ಸ ಪಹಾತಬ್ಬತಾವ ವುತ್ತಾ, ನ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯತಾ, ನನು ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಾದಯೋ ಕುಸಲಾಕುಸಲಭಾವೇನ ಅಗ್ಗಹಿತಾ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾಪಿ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾತಿ? ಸಚ್ಚಂ, ಯಥಾ ಪನ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಾದಿಭಾವೋ ಭಾವೇತಬ್ಬಪಹಾತಬ್ಬಭಾವೇಹಿ ವಿನಾಪಿ ಹೋತಿ, ನ ಏವಂ ದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಭಾವೋ ಪಹಾತಬ್ಬಭಾವೇನ ವಿನಾ ಹೋತೀತಿ ಇಮಂ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಪಹಾತಬ್ಬತಾವ ಇಧ ವುತ್ತಾ, ನ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಭಾವಸ್ಸ ಅಭಾವತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಅಕುಸಲಂ ಏಕನ್ತತೋ ಪಹಾತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ಏತೇನ ಪಹಾತಬ್ಬಮೇವ, ನ ಅಪ್ಪಹಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಪ್ಪಹಾತಬ್ಬಮೇವ ನಿವಾರೇತಿ, ನ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಭಾವನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಅಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಭಾವೇತಬ್ಬನಿಟ್ಠಂ, ನ ಪನ ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬನಿಟ್ಠನ್ತಿ ಭಾವೇತಬ್ಬಭಾವೋ ಏವ ತಸ್ಸ ಗಹಿತೋತಿ. ‘‘ದ್ವೇ ಪುಗ್ಗಲಾ’’ತಿಆದಿ ‘‘ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ ನ ಪರಿಜಾನಾತೀ’’ತಿಆದಿಕಸ್ಸ ಪರತೋ ಲಿಖಿತಬ್ಬಂ ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಲಿಖಿತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಮೂಲಕಞ್ಹಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಮೂಲಕೇ ಇದಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ದ್ವೇ ಪುಗ್ಗಲಾ ದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ ನ ಪಜಹನ್ತಿ ನೋ ಚ ಅಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ನ ಭಾವೇನ್ತೀ’’ತಿ (ಯಮ. ೩.ಇನ್ದ್ರಿಯಯಮಕ.೪೪೦).

ಏತ್ಥ ಚ ಪುಥುಜ್ಜನೋ, ಅಟ್ಠ ಚ ಅರಿಯಾತಿ ನವ ಪುಗ್ಗಲಾ. ತೇಸು ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಭಬ್ಬಾಭಬ್ಬವಸೇನ ದುವಿಧೋ, ಸೋ ‘‘ಪುಥುಜ್ಜನೋ’’ತಿ ಆಗತಟ್ಠಾನೇಸು ‘‘ಛ ಪುಗ್ಗಲಾ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಞ್ಚ ನ ಪರಿಜಾನಿತ್ಥ ದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಞ್ಚ ನ ಪಜಹಿತ್ಥಾ’’ತಿಆದೀಸು ಚ ಅಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಹಿತೋ. ‘‘ಯೇ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಲಭಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ (ಯಮ. ೧.ಸಚ್ಚಯಮಕ.೪೯, ೫೧-೫೨) ಆಗತಟ್ಠಾನೇಸು ‘‘ಪಞ್ಚ ಪುಗ್ಗಲಾ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಞ್ಚ ಪರಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ ದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಞ್ಚ ಪಜಹಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಯಮ. ೩.ಇನ್ದ್ರಿಯಯಮಕ.೪೫೧) ಚ ಭಬ್ಬೋ ಏವ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಹಿತೋ. ‘‘ಯೇ ಚ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಮಗ್ಗಂ ನ ಪಟಿಲಭಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ (ಯಮ. ೧.ಸಚ್ಚಯಮಕ.೫೧) ಆಗತಟ್ಠಾನೇಸು ‘‘ತಯೋ ಪುಗ್ಗಲಾ ದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಞ್ಚ ನಪ್ಪಜಹಿಸ್ಸನ್ತಿ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಞ್ಚ ನ ಪರಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಯಮ. ೩.ಇನ್ದ್ರಿಯಯಮಕ.೪೫೫) ಚ ಅಭಬ್ಬೋ ಏವ. ಅಗ್ಗಫಲಸಮಙ್ಗೀ ಚ ಪಠಮಫಲಸಮಙ್ಗೀ ಅರಹಾ ಚಾತಿ ದುವಿಧೋ. ಸೋಪಿ ‘‘ಅರಹಾ’’ತಿ ಆಗತಟ್ಠಾನೇಸು ‘‘ತಯೋ ಪುಗ್ಗಲಾ ಅನಞ್ಞಾತಞ್ಞಸ್ಸಾಮೀತಿನ್ದ್ರಿಯಞ್ಚ ಭಾವಿತ್ಥ ದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಞ್ಚ ಪಜಹಿತ್ಥಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಯಮ. ೩.ಇನ್ದ್ರಿಯಯಮಕ.೪೪೪) ಚ ಅಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಹಿತೋ. ‘‘ಯೋ ಅಗ್ಗಫಲಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತೀ’’ತಿ (ಯಮ. ೩.ಇನ್ದ್ರಿಯಯಮಕ.೪೪೬) ಆಗತಟ್ಠಾನೇಸು ‘‘ತಯೋ ಪುಗ್ಗಲಾ ದೋಮನಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪಜಹಿತ್ಥ, ನೋ ಚ ಅಞ್ಞಾತಾವಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಚ್ಛಿಕರಿತ್ಥಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಯಮ. ೩.ಇನ್ದ್ರಿಯಯಮಕ.೪೪೪) ಚ ಪಠಮಫಲಸಮಙ್ಗೀ ಚ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಹಿತೋ. ‘‘ಯೋ ಅಗ್ಗಫಲಂ ಸಚ್ಛಾಕಾಸೀ’’ತಿ (ಯಮ. ೩.ಇನ್ದ್ರಿಯಯಮಕ.೪೪೩, ೪೪೬) ಆಗತಟ್ಠಾನೇಸು ಇತರೋವಾತಿ ಏವಂ ಪುಗ್ಗಲಭೇದಂ ಞತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನೇನ ಗಹಿತಪುಗ್ಗಲೇ ನಿದ್ಧಾರೇತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ.

ಪರಿಞ್ಞಾವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಇನ್ದ್ರಿಯಯಮಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಯಮಕಪಕರಣ-ಮೂಲಟೀಕಾ ಸಮತ್ತಾ.