೪. ಪುಬ್ಬಪೇತಾದಿಸಪಞ್ಹೋ

೪. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಇಮೇ ದಾಯಕಾ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಪುಬ್ಬಪೇತಾನಂ ಆದಿಸನ್ತಿ [ಉದ್ದಿಸನ್ತಿ (ಕ. ಸೀ.)] ‘ಇದಂ ತೇಸಂ ಪಾಪುಣಾತೂ’ತಿ, ಅಪಿ ನು ತೇ ಕಿಞ್ಚಿ ತತೋನಿದಾನಂ ವಿಪಾಕಂ ಪಟಿಲಭನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಕೇಚಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಟಿಲಭನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ನಪ್ಪಟಿಲಭನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಕೇ, ಭನ್ತೇ, ಪಟಿಲಭನ್ತಿ, ಕೇ ನಪ್ಪಟಿಲಭನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ನಿರಯೂಪಪನ್ನಾ, ಮಹಾರಾಜ, ನಪ್ಪಟಿಲಭನ್ತಿ, ಸಗ್ಗಗತಾ ನಪ್ಪಟಿಲಭನ್ತಿ, ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಗತಾ ನಪ್ಪಟಿಲಭನ್ತಿ, ಚತುನ್ನಂ ಪೇತಾನಂ ತಯೋ ಪೇತಾ ನಪ್ಪಟಿಲಭನ್ತಿ ವನ್ತಾಸಿಕಾ ಖುಪ್ಪಿಪಾಸಿನೋ ನಿಜ್ಝಾಮತಣ್ಹಿಕಾ, ಲಭನ್ತಿ ಪೇತಾ ಪರದತ್ತೂಪಜೀವಿನೋ, ತೇಪಿ ಸರಮಾನಾ ಯೇವ ಲಭನ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ದಾಯಕಾನಂ ದಾನಂ ವಿಸೋಸಿತಂ [ವಿಸೋತಂ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಹೋತಿ ಅಫಲಂ, ಯೇಸಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತಂ ಯದಿ ತೇ ನಪ್ಪಟಿಲಭನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ದಾನಂ ಅಫಲಂ ಹೋತಿ ಅವಿಪಾಕಂ, ದಾಯಕಾ ಯೇವ ತಸ್ಸ ಫಲಂ ಅನುಭವನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕಾರಣೇನ ಮಂ ಸಞ್ಞಾಪೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಇಧ, ಮಹಾರಾಜ, ಕೇಚಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಮಚ್ಛಮಂಸಸುರಾಭತ್ತಖಜ್ಜಕಾನಿ ಪಟಿಯಾದೇತ್ವಾ ಞಾತಿಕುಲಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಯದಿ ತೇ ಞಾತಕಾ ತಂ ಉಪಾಯನಂ ನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ, ಅಪಿ ನು ತಂ ಉಪಾಯನಂ ವಿಸೋಸಿತಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ವಿನಸ್ಸೇಯ್ಯ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಸಾಮಿಕಾನಂ ಯೇವ ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ದಾಯಕಾ ಯೇವ ತಸ್ಸ ಫಲಂ ಅನುಭವನ್ತಿ. ಯಥಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಗಬ್ಭಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ಅಸತಿ ಪುರತೋ ನಿಕ್ಖಮನಮುಖೇ ಕೇನ ನಿಕ್ಖಮೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಪವಿಟ್ಠೇನೇವ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ದಾಯಕಾ ಯೇವ ತಸ್ಸ ಫಲಂ ಅನುಭವನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಹೋತು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮಿ, ದಾಯಕಾ ಯೇವ ತಸ್ಸ ಫಲಂ ಅನುಭವನ್ತಿ, ನ ಮಯಂ ತಂ ಕಾರಣಂ ವಿಲೋಮೇಮಾತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯದಿ ಇಮೇಸಂ ದಾಯಕಾನಂ ದಿನ್ನದಾನಂ ಪುಬ್ಬಪೇತಾನಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತೇ ಚ ತಸ್ಸ ವಿಪಾಕಂ ಅನುಭವನ್ತಿ. ತೇನ ಹಿ ಯೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತೀ ಲುದ್ದೋ ಲೋಹಿತಪಾಣೀ ಪದುಟ್ಠಮನಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಮನುಸ್ಸೇ ಘಾತೇತ್ವಾ ದಾರುಣಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪುಬ್ಬಪೇತಾನಂ ಆದಿಸೇಯ್ಯ ‘ಇಮಸ್ಸ ಮೇ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ ಪುಬ್ಬಪೇತಾನಂ ಪಾಪುಣಾತೂ’ತಿ, ಅಪಿ ನು ತಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ ಪುಬ್ಬಪೇತಾನಂ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕೋ ತತ್ಥ ಹೇತು ಕಿಂ ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕುಸಲಂ ಪಾಪುಣಾತಿ ಅಕುಸಲಂ ನ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ? ‘‘ನೇಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಞ್ಹೋ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ, ಮಾ ಚ ತ್ವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ‘ವಿಸಜ್ಜಕೋ ಅತ್ಥೀ’ತಿ ಅಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ ಪುಚ್ಛಿ, ‘ಕಿಸ್ಸ ಆಕಾಸೋ ನಿರಾಲಮ್ಬೋ, ಕಿಸ್ಸ ಗಙ್ಗಾ ಉದ್ಧಮ್ಮುಖಾ ನ ಸನ್ದತಿ, ಕಿಸ್ಸ ಇಮೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಚ ದಿಜಾ ಚ ದ್ವಿಪದಾ ಮಿಗಾ ಚತುಪ್ಪದಾ’ತಿ ತಮ್ಪಿ ಮಂ ತ್ವಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. ‘‘ನಾಹಂ ತಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ವಿಹೇಸಾಪೇಕ್ಖೋ ಪುಚ್ಛಾಮಿ, ಅಪಿ ಚ ನಿಬ್ಬಾಹನತ್ಥಾಯ [ನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಾಯ (ಕ.)] ಸನ್ದೇಹಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾಮಿ, ಬಹೂ ಮನುಸ್ಸಾ ಲೋಕೇ ವಾಮಗಾಮಿನೋ [ಪಾಪಗಾಹಿನೋ (ಸ್ಯಾ.)] ವಿಚಕ್ಖುಕಾ, ‘ಕಿನ್ತಿ ತೇ ಓತಾರಂ ನ ಲಭೇಯ್ಯು’ನ್ತಿ ಏವಾಹಂ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಹ ಅಕತೇನ ಅನನುಮತೇನ ಸಹ ಪಾಪಂ ಕಮ್ಮಂ ಸಂವಿಭಜಿತುಂ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮನುಸ್ಸಾ ಉದಕನಿಬ್ಬಾಹನೇನ ಉದಕಂ ಸುವಿದೂರಮ್ಪಿ ಹರನ್ತಿ, ಅಪಿ ನು, ಮಹಾರಾಜ, ಸಕ್ಕಾ ಘನಮಹಾಸೇಲಪಬ್ಬತೋ [ಪಬ್ಬತತೋ (ಕ.)] ನಿಬ್ಬಾಹನೇನ ಯಥಿಚ್ಛಿತಂ ಹರಿತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಕ್ಕಾ ಕುಸಲಂ ಸಂವಿಭಜಿತುಂ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಅಕುಸಲಂ ಸಂವಿಭಜಿತುಂ. ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಕ್ಕಾ ತೇಲೇನ ಪದೀಪೋ ಜಾಲೇತುಂ, ಅಪಿ ನು, ಮಹಾರಾಜ, ಸಕ್ಕಾ ಉದಕೇನ ಪದೀಪೋ ಜಾಲೇತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಕ್ಕಾ ಕುಸಲಂ ಸಂವಿಭಜಿತುಂ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಅಕುಸಲಂ ಸಂವಿಭಜಿತುಂ. ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಸ್ಸಕಾ ತಳಾಕತೋ ಉದಕಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಧಞ್ಞಂ ಪರಿಪಾಚೇನ್ತಿ, ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಕ್ಕಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದತೋ ಉದಕಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಧಞ್ಞಂ ಪರಿಪಾಚೇತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಕ್ಕಾ ಕುಸಲಂ ಸಂವಿಭಜಿತುಂ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಅಕುಸಲಂ ಸಂವಿಭಜಿತು’’ನ್ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಸಕ್ಕಾ ಕುಸಲಂ ಸಂವಿಭಜಿತುಂ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಅಕುಸಲಂ ಸಂವಿಭಜಿತುಂ. ಕಾರಣೇನ ಮಂ ಸಞ್ಞಾಪೇಹಿ, ನಾಹಂ ಅನ್ಧೋ ಅನಾಲೋಕೋ ಸುತ್ವಾ ವೇದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಕುಸಲಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಥೋಕಂ, ಕುಸಲಂ ಬಹುಕಂ, ಥೋಕತ್ತಾ ಅಕುಸಲಂ ಕತ್ತಾರಂ ಯೇವ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ, ಬಹುಕತ್ತಾ ಕುಸಲಂ ಸದೇವಕಂ ಲೋಕಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರತೀ’’ತಿ. ‘‘ಓಪಮ್ಮಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪರಿತ್ತಂ ಏಕಂ ಉದಕಬಿನ್ದು ಪಥವಿಯಂ ನಿಪತೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಉದಕಬಿನ್ದು ದಸಪಿ ದ್ವಾದಸಪಿ ಯೋಜನಾನಿ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಯತ್ಥ ತಂ ಉದಕಬಿನ್ದು ನಿಪತಿತಂ, ತತ್ಥೇವ ಪರಿಯಾದಿಯತೀ’’ತಿ. ‘‘ಕೇನ ಕಾರಣೇನ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ? ‘‘ಪರಿತ್ತತ್ತಾ, ಭನ್ತೇ, ಉದಕಬಿನ್ದುಸ್ಸಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪರಿತ್ತಂ ಅಕುಸಲಂ ಪರಿತ್ತತ್ತಾ ಕತ್ತಾರಂ ಯೇವ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಸಂವಿಭಜಿತುಂ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹತಿಮಹಾಮೇಘೋ ಅಭಿವಸ್ಸೇಯ್ಯ ತಪ್ಪಯನ್ತೋ ಧರಣಿತಲಂ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಮೇಘೋ ಸಮನ್ತತೋ ಓತ್ಥರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಪೂರಯಿತ್ವಾ ಸೋ ಮಹಾಮೇಘೋ ಸೋಬ್ಭಸರ ಸರಿತಸಾಖಾಕನ್ದರಪದರದಹತಳಾಕ [ಮಾತಿಕಾತಳಾಕ (ಕ.)] ಉದಪಾನಪೋಕ್ಖರಣಿಯೋ ದಸಪಿ ದ್ವಾದಸಪಿ ಯೋಜನಾನಿ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಕೇನ ಕಾರಣೇನ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ? ‘‘ಮಹನ್ತತ್ತಾ, ಭನ್ತೇ, ಮೇಘಸ್ಸಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಕುಸಲಂ ಬಹುಕಂ, ಬಹುಕತ್ತಾ ಸಕ್ಕಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಹಿಪಿ ಸಂವಿಭಜಿತು’’ನ್ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಕುಸಲಂ ಥೋಕಂ ಕುಸಲಂ ಬಹುತರ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಇಧ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ದಾನಂ ದೇತಿ, ಸೀಲಂ ಸಮಾದಿಯತಿ, ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ಸೋ ಹಟ್ಠೋ ಪಹಟ್ಠೋ ಹಸಿತೋ ಪಮುದಿತೋ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ವೇದಜಾತೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಅಪರಾಪರಂ ಪೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಪೀತಿಮನಸ್ಸ ಭಿಯ್ಯೋ ಭಿಯ್ಯೋ ಕುಸಲಂ ಪವಡ್ಢತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಉದಪಾನೇ ಬಹುಸಲಿಲಸಮ್ಪುಣ್ಣೇ ಏಕೇನ ದೇಸೇನ ಉದಕಂ ಪವಿಸೇಯ್ಯ, ಏಕೇನ ನಿಕ್ಖಮೇಯ್ಯ, ನಿಕ್ಖಮನ್ತೇಪಿ ಅಪರಾಪರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ ಖಯಂ ಪಾಪೇತುಂ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಕುಸಲಂ ಭಿಯ್ಯೋ ಭಿಯ್ಯೋ ಪವಡ್ಢತಿ. ವಸ್ಸಸತೇಪಿ ಚೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಕತಂ ಕುಸಲಂ ಆವಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಆವಜ್ಜಿತೇ ಆವಜ್ಜಿತೇ ಭಿಯ್ಯೋ ಭಿಯ್ಯೋ ಕುಸಲಂ ಪವಡ್ಢತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಕುಸಲಂ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ ಯಥಿಚ್ಛಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಿಭಜಿತುಂ, ಇದಮೇತ್ಥ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಕುಸಲಂ ಬಹುತರಂ.

‘‘ಅಕುಸಲಂ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಕರೋನ್ತೋ ಪಚ್ಛಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹೋತಿ, ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಿನೋ ಚಿತ್ತಂ ಪಟಿಲೀಯತಿ ಪಟಿಕುಟತಿ ಪಟಿವತ್ತತಿ ನ ಸಮ್ಪಸಾರೀಯತಿ ಸೋಚತಿ ತಪ್ಪತಿ ಹಾಯತಿ ಖೀಯತಿ ನ ಪರಿವಡ್ಢತಿ ತತ್ಥೇವ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಸುಕ್ಖಾಯ ನದಿಯಾ ಮಹಾಪುಳಿನಾಯ ಉನ್ನತಾವನತಾಯ ಕುಟಿಲಸಙ್ಕುಟಿಲಾಯ ಉಪರಿತೋ ಪರಿತ್ತಂ ಉದಕಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ಹಾಯತಿ ಖೀಯತಿ ನ ಪರಿವಡ್ಢತಿ ತತ್ಥೇವ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಕುಸಲಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಪಟಿಲೀಯತಿ ಪಟಿಕುಟತಿ ಪಟಿವತ್ತತಿ ನ ಸಮ್ಪಸಾರೀಯತಿ ಸೋಚತಿ ತಪ್ಪತಿ ಹಾಯತಿ ಖೀಯತಿ ನ ಪರಿವಡ್ಢತಿ ತತ್ಥೇವ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ, ಇದಮೇತ್ಥ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಕುಸಲಂ ಥೋಕ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಪುಬ್ಬಪೇತಾದಿಸಪಞ್ಹೋ ಚತುತ್ಥೋ.