೫. ಅನುಮಾನಪಞ್ಹೋ

೧. ಬುದ್ಧವಗ್ಗೋ

೧. ದ್ವಿನ್ನಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಪಞ್ಹೋ

೧. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ ‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನವಕಾಸೋ, ಯಂ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಲೋಕಧಾತುಯಾ ದ್ವೇ ಅರಹನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಅಪುಬ್ಬಂ ಅಚರಿಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’ತಿ. ದೇಸೇನ್ತಾ ಚ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ತಥಾಗತಾ ಸತ್ತತಿಂಸ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮೇ ದೇಸೇನ್ತಿ, ಕಥಯಮಾನಾ ಚ ಚತ್ತಾರಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ಕಥೇನ್ತಿ, ಸಿಕ್ಖಾಪೇನ್ತಾ ಚ ತೀಸು ಸಿಕ್ಖಾಸು ಸಿಕ್ಖಾಪೇನ್ತಿ, ಅನುಸಾಸಮಾನಾ ಚ ಅಪ್ಪಮಾದಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಅನುಸಾಸನ್ತಿ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ತಥಾಗತಾನಂ ಏಕಾ ದೇಸನಾ ಏಕಾ ಕಥಾ ಏಕಾ ಸಿಕ್ಖಾ ಏಕಾ ಅನುಸಿಟ್ಠಿ, ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ದ್ವೇ ತಥಾಗತಾ ಏಕಕ್ಖಣೇ ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ? ಏಕೇನಪಿ ತಾವ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇನ ಅಯಂ ಲೋಕೋ ಓಭಾಸಜಾತೋ, ಯದಿ ದುತಿಯೋ ಬುದ್ಧೋ ಭವೇಯ್ಯ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಭಾಯ ಅಯಂ ಲೋಕೋ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಓಭಾಸಜಾತೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಓವದಮಾನಾ ಚ ದ್ವೇ ತಥಾಗತಾ ಸುಖಂ ಓವದೇಯ್ಯುಂ, ಅನುಸಾಸಮಾನಾ ಚ ಸುಖಂ ಅನುಸಾಸೇಯ್ಯುಂ, ತತ್ಥ ಮೇ ಕಾರಣಂ ಬ್ರೂಹಿ, ಯಥಾಹಂ ನಿಸ್ಸಂಸಯೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ದಸಸಹಸ್ಸೀ ಲೋಕಧಾತು ಏಕಬುದ್ಧಧಾರಣೀ, ಏಕಸ್ಸೇವ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಗುಣಂ ಧಾರೇತಿ, ಯದಿ ದುತಿಯೋ ಬುದ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ನಾಯಂ ದಸಸಹಸ್ಸೀ ಲೋಕಧಾತು ಧಾರೇಯ್ಯ, ಚಲೇಯ್ಯ ಕಮ್ಪೇಯ್ಯ ನಮೇಯ್ಯ ಓನಮೇಯ್ಯ ವಿನಮೇಯ್ಯ ವಿಕಿರೇಯ್ಯ ವಿಧಮೇಯ್ಯ ವಿದ್ಧಂಸೇಯ್ಯ, ನ ಠಾನಮುಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ನಾವಾ ಏಕಪುರಿಸಸನ್ಧಾರಣೀ [ಏಕಪುರಿಸಸನ್ತಾರಣೀ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಭವೇಯ್ಯ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪುರಿಸೇ ಅಭಿರೂಳ್ಹೇ ಸಾ ನಾವಾ ಸಮುಪಾದಿಕಾ [ಸಮುದಕಾ (ಕ.)] ಭವೇಯ್ಯ. ಅಥ ದುತಿಯೋ ಪುರಿಸೋ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ತಾದಿಸೋ ಆಯುನಾ ವಣ್ಣೇನ ವಯೇನ ಪಮಾಣೇನ ಕಿಸಥೂಲೇನ ಸಬ್ಬಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗೇನ, ಸೋ ತಂ ನಾವಂ ಅಭಿರೂಹೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ಸಾ, ಮಹಾರಾಜ, ನಾವಾ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಧಾರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಚಲೇಯ್ಯ ಕಮ್ಪೇಯ್ಯ ನಮೇಯ್ಯ ಓನಮೇಯ್ಯ ವಿನಮೇಯ್ಯ ವಿಕಿರೇಯ್ಯ ವಿಧಮೇಯ್ಯ ವಿದ್ಧಂಸೇಯ್ಯ, ನ ಠಾನಮುಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಓಸೀದೇಯ್ಯ ಉದಕೇ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಯಂ ದಸಸಹಸ್ಸೀ ಲೋಕಧಾತು ಏಕಬುದ್ಧಧಾರಣೀ, ಏಕಸ್ಸೇವ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಗುಣಂ ಧಾರೇತಿ, ಯದಿ ದುತಿಯೋ ಬುದ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ನಾಯಂ ದಸಸಹಸ್ಸೀ ಲೋಕಧಾತು ಧಾರೇಯ್ಯ, ಚಲೇಯ್ಯ ಕಮ್ಪೇಯ್ಯ ನಮೇಯ್ಯ ಓನಮೇಯ್ಯ ವಿನಮೇಯ್ಯ ವಿಕಿರೇಯ್ಯ ವಿಧಮೇಯ್ಯ ವಿದ್ಧಂಸೇಯ್ಯ, ನ ಠಾನಮುಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಯಾವದತ್ಥಂ ಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ ಛಾದೇನ್ತಂ ಯಾವ ಕಣ್ಠಮಭಿಪೂರಯಿತ್ವಾ, ಸೋ ಧಾತೋ ಪೀಣಿತೋ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ ನಿರನ್ತರೋ ತನ್ದಿಕತೋ ಅನೋನಮಿತದಣ್ಡಜಾತೋ ಪುನದೇವ ತತ್ತಕಂ ಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಸುಖಿತೋ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಸಕಿಂ ಭುತ್ತೋವ ಮರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ [ಭುತ್ತೋ ವಮೇಯ್ಯಾತಿ (ಕ.)]. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಯಂ ದಸಸಹಸ್ಸೀ ಲೋಕಧಾತು ಏಕಬುದ್ಧಧಾರಣೀ, ಏಕಸ್ಸೇವ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಗುಣಂ ಧಾರೇತಿ, ಯದಿ ದುತಿಯೋ ಬುದ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ನಾಯಂ ದಸಸಹಸ್ಸೀ ಲೋಕಧಾತು ಧಾರೇಯ್ಯ, ಚಲೇಯ್ಯ ಕಮ್ಪೇಯ್ಯ ನಮೇಯ್ಯ ಓನಮೇಯ್ಯ ವಿನಮೇಯ್ಯ ವಿಕಿರೇಯ್ಯ ವಿಧಮೇಯ್ಯ ವಿದ್ಧಂಸೇಯ್ಯ, ನ ಠಾನಮುಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅತಿಧಮ್ಮಭಾರೇನ ಪಥವೀ ಚಲತೀ’’ತಿ? ‘‘ಇಧ, ಮಹಾರಾಜ, ದ್ವೇ ಸಕಟಾ ರತನಪರಿಪೂರಿತಾ ಭವೇಯ್ಯುಂ ಯಾವ ಮುಖಸಮಾ, ಏಕಸ್ಮಾ ಸಕಟತೋ ರತನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಕಟೇ ಆಕಿರೇಯ್ಯುಂ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಕಟಂ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸಕಟಾನಂ ರತನಂ ಧಾರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ನಾಭಿಪಿ ತಸ್ಸ ಫಲೇಯ್ಯ, ಅರಾಪಿ ತಸ್ಸ ಭಿಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ, ನೇಮಿಪಿ ತಸ್ಸ ಓಪತೇಯ್ಯ, ಅಕ್ಖೋಪಿ ತಸ್ಸ ಭಿಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅತಿರತನಭಾರೇನ ಸಕಟಂ ಭಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅತಿಧಮ್ಮಭಾರೇನ ಪಥವೀ ಚಲತಿ.

‘‘ಅಪಿ ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಮಂ ಕಾರಣಂ ಬುದ್ಧಬಲಪರಿದೀಪನಾಯ ಓಸಾರಿತಂ. ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ತತ್ಥ ಅಭಿರೂಪಂ ಕಾರಣಂ ಸುಣೋಹಿ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ದ್ವೇ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಏಕಕ್ಖಣೇ ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಯದಿ, ಮಹಾರಾಜ, ದ್ವೇ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ, ತೇಸಂ ಪರಿಸಾಯ ವಿವಾದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಬುದ್ಧೋ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬುದ್ಧೋ’ತಿ, ಉಭತೋ ಪಕ್ಖಜಾತಾ ಭವೇಯ್ಯುಂ, ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಬಲವಾಮಚ್ಚಾನಂ ಪರಿಸಾಯ ವಿವಾದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅಮಚ್ಚೋ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಮಚ್ಚೋ’ತಿ, ಉಭತೋ ಪಕ್ಖಜಾತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯದಿ ದ್ವೇ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ, ತೇಸಂ ಪರಿಸಾಯ ವಿವಾದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಬುದ್ಧೋ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬುದ್ಧೋ’ತಿ, ಉಭತೋ ಪಕ್ಖಜಾತಾ ಭವೇಯ್ಯುಂ. ಇದಂ ತಾವ, ಮಹಾರಾಜ, ಏಕಂ ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ದ್ವೇ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಏಕಕ್ಖಣೇ ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ.

‘‘ಅಪರಮ್ಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಉತ್ತರಿಂ ಕಾರಣಂ ಸುಣೋಹಿ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ದ್ವೇ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಏಕಕ್ಖಣೇ ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಯದಿ, ಮಹಾರಾಜ, ದ್ವೇ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ, ‘ಅಗ್ಗೋ ಬುದ್ಧೋ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ ಭವೇಯ್ಯ, ‘ಜೇಟ್ಠೋ ಬುದ್ಧೋ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ ಭವೇಯ್ಯ, ‘ಸೇಟ್ಠೋ ಬುದ್ಧೋ’ತಿ, ‘ವಿಸಿಟ್ಠೋ ಬುದ್ಧೋ’ತಿ, ‘ಉತ್ತಮೋ ಬುದ್ಧೋ’ತಿ, ‘ಪವರೋ ಬುದ್ಧೋ’ತಿ, ‘ಅಸಮೋ ಬುದ್ಧೋ’ತಿ, ‘ಅಸಮಸಮೋ ಬುದ್ಧೋ’ತಿ, ‘ಅಪ್ಪಟಿಮೋ ಬುದ್ಧೋ’ತಿ, ‘ಅಪ್ಪಟಿಭಾಗೋ ಬುದ್ಧೋ’ತಿ, ‘ಅಪ್ಪಟಿಪುಗ್ಗಲೋ ಬುದ್ಧೋ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ ಭವೇಯ್ಯ. ಇದಮ್ಪಿ ಖೋ ತ್ವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣಂ ಅತ್ಥತೋ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ದ್ವೇ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಏಕಕ್ಖಣೇ ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ.

‘‘ಅಪಿ ಚ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಬುದ್ಧಾನಂ ಭಗವನ್ತಾನಂ ಸಭಾವಪಕತಿ ಏಸಾಯಂ, ಏಕೋ ಯೇವ ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ? ಮಹನ್ತತಾಯ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧಗುಣಾನಂ. ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಯಂ ಲೋಕೇ ಮಹನ್ತಂ, ತಂ ಏಕಂ ಯೇವ ಹೋತಿ. ಪಥವೀ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹನ್ತೀ, ಸಾ ಏಕಾ ಯೇವ. ಸಾಗರೋ ಮಹನ್ತೋ, ಸೋ ಏಕೋ ಯೇವ. ಸಿನೇರು ಗಿರಿರಾಜಾ ಮಹನ್ತೋ, ಸೋ ಏಕೋ ಯೇವ. ಆಕಾಸೋ ಮಹನ್ತೋ, ಸೋ ಏಕೋ ಯೇವ. ಸಕ್ಕೋ ಮಹನ್ತೋ, ಸೋ ಏಕೋ ಯೇವ. ಮಾರೋ ಮಹನ್ತೋ, ಸೋ ಏಕೋ ಯೇವ. ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ಮಹನ್ತೋ, ಸೋ ಏಕೋ ಯೇವ. ತಥಾಗತೋ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಮಹನ್ತೋ, ಸೋ ಏಕೋ ಯೇವ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಯತ್ಥ ತೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಓಕಾಸೋ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಏಕೋ ಯೇವ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

‘‘ಸುಕಥಿತೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಪಞ್ಹೋ ಓಪಮ್ಮೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ. ಅನಿಪುಣೋಪೇತಂ ಸುತ್ವಾ ಅತ್ತಮನೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಕಿಂ ಪನ ಮಾದಿಸೋ ಮಹಾಪಞ್ಞೋ. ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ದ್ವಿನ್ನಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಪಞ್ಹೋ ಪಠಮೋ.

೨. ಗೋತಮಿವತ್ಥದಾನಪಞ್ಹೋ

೨. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ ಮಾತುಚ್ಛಾಯ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಯಾ ಗೋತಮಿಯಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾಯ ದೀಯಮಾನಾಯ ‘ಸಙ್ಘೇ ಗೋತಮಿ ದೇಹಿ, ಸಙ್ಘೇ ತೇ ದಿನ್ನೇ ಅಹಞ್ಚೇವ ಪೂಜಿತೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ಸಙ್ಘೋ ಚಾ’ತಿ. ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತೋ ಸಙ್ಘರತನತೋ ನ ಭಾರಿಕೋ ನ ಗರುಕೋ ನ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ, ಯಂ ತಥಾಗತೋ ಸಕಾಯ ಮಾತುಚ್ಛಾಯ ಸಯಂ ಪಿಞ್ಜಿತಂ [ಪಿಚ್ಛಿತಂ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಸಯಂ ಲುಞ್ಚಿತಂ ಸಯಂ ಪೋಥಿತಂ ಸಯಂ ಕನ್ತಿತಂ ಸಯಂ ವಾಯಿತಂ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ಅತ್ತನೋ ದೀಯಮಾನಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾಪೇಸಿ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಥಾಗತೋ ಸಙ್ಘರತನತೋ ಉತ್ತರೋ ಭವೇಯ್ಯ ಅಧಿಕೋ ವಾ ವಿಸಿಟ್ಠೋ ವಾ, ‘ಮಯಿ ದಿನ್ನೇ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ನ ತಥಾಗತೋ ಮಾತುಚ್ಛಾಯ ಸಯಂ ಪಿಞ್ಜಿತಂ ಸಯಂ ಲುಞ್ಚಿತಂ ಸಯಂ ಪೋಥಿತಂ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ಸಙ್ಘೇ ದಾಪೇಯ್ಯ, ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ ತಥಾಗತೋ ಅತ್ತಾನಂ ನ ಪತ್ಥಯತಿ [ನ ಪತ್ಥೀಯತಿ (ಸೀ. ಪೀ.)] ನ ಉಪನಿಸ್ಸಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಥಾಗತೋ ಮಾತುಚ್ಛಾಯ ತಂ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾಪೇಸೀ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ಮಾತುಚ್ಛಾಯ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಯಾ ಗೋತಮಿಯಾ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾಯ ದೀಯಮಾನಾಯ ‘ಸಙ್ಘೇ ಗೋತಮಿ ದೇಹಿ, ಸಙ್ಘೇ ತೇ ದಿನ್ನೇ ಅಹಞ್ಚೇವ ಪೂಜಿತೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ಸಙ್ಘೋ ಚಾ’ತಿ. ತಂ ಪನ ನ ಅತ್ತನೋ ಪತಿಮಾನನಸ್ಸ ಅವಿಪಾಕತಾಯ ನ ಅದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯತಾಯ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಹಿತತ್ಥಾಯ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ ಸಙ್ಘೋ ಮಮಚ್ಚಯೇನ ಚಿತ್ತೀಕತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ ಯೇವ ಗುಣೇ ಪರಿಕಿತ್ತಯನ್ತೋ ಏವಮಾಹ ‘ಸಙ್ಘೇ ಗೋತಮಿ ದೇಹಿ, ಸಙ್ಘೇ ತೇ ದಿನ್ನೇ ಅಹಞ್ಚೇವ ಪೂಜಿತೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ಸಙ್ಘೋ ಚಾ’ತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಿತಾ ಧರಮಾನೋ ಯೇವ ಅಮಚ್ಚಭಟಬಲದೋವಾರಿಕಅನೀಕಟ್ಠಪಾರಿಸಜ್ಜಜನಮಜ್ಝೇ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಪುತ್ತಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನಂ ಯೇವ ಗುಣಂ ಪಕಿತ್ತೇತಿ [ಪರಿಕಿತ್ತೇತಿ (ಕ.)] ‘ಇಧ ಠಪಿತೋ ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ ಜನಮಜ್ಝೇ ಪೂಜಿತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಹಿತತ್ಥಾಯ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ ಸಙ್ಘೋ ಮಮಚ್ಚಯೇನ ಚಿತ್ತೀಕತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ ಯೇವ ಗುಣೇ ಪಕಿತ್ತಯನ್ತೋ ಏವಮಾಹ ‘ಸಙ್ಘೇ ಗೋತಮಿ ದೇಹಿ, ಸಙ್ಘೇ ತೇ ದಿನ್ನೇ ಅಹಞ್ಚೇವ ಪುಜಿತೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ಸಙ್ಘೋ ಚಾ’ತಿ.

‘‘ನ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಾವತಕೇನ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾನುಪ್ಪದಾನಮತ್ತಕೇನ ಸಙ್ಘೋ ತಥಾಗತತೋ ಅಧಿಕೋ ನಾಮ ಹೋತಿ ವಿಸಿಟ್ಠೋ ವಾ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪುತ್ತಾನಂ ಉಚ್ಛಾದೇನ್ತಿ ಪರಿಮದ್ದನ್ತಿ ನಹಾಪೇನ್ತಿ ಸಮ್ಬಾಹೇನ್ತಿ, ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಾವತಕೇನ ಉಚ್ಛಾದನಪರಿಮದ್ದನನಹಾಪನಸಮ್ಬಾಹನಮತ್ತಕೇನ ‘ಪುತ್ತೋ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಅಧಿಕೋ ನಾಮ ಹೋತಿ ವಿಸಿಟ್ಠೋ ವಾ’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಅಕಾಮಕರಣೀಯಾ ಭನ್ತೇ ಪುತ್ತಾ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ, ತಸ್ಮಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪುತ್ತಾನಂ ಉಚ್ಛಾದನಪರಿಮದ್ದನನಹಾಪನಸಮ್ಬಾಹನಂ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನ ತಾವತಕೇನ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾನುಪ್ಪದಾನಮತ್ತಕೇನ ಸಙ್ಘೋ ತಥಾಗತತೋ ಅಧಿಕೋ ನಾಮ ಹೋತಿ ವಿಸಿಟ್ಠೋ ವಾತಿ. ಅಪಿ ಚ ತಥಾಗತೋ ಅಕಾಮಕರಣೀಯಂ ಕರೋನ್ತೋ ಮಾತುಚ್ಛಾಯ ತಂ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾಪೇಸಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಕೋಚಿದೇವ ಪುರಿಸೋ ರಞ್ಞೋ ಉಪಾಯನಂ ಆಹರೇಯ್ಯ, ತಂ ರಾಜಾ ಉಪಾಯನಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಭಟಸ್ಸ ವಾ ಬಲಸ್ಸ ವಾ ಸೇನಾಪತಿಸ್ಸ ವಾ ಪುರೋಹಿತಸ್ಸ ವಾ ದದೇಯ್ಯ. ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ತಾವತಕೇನ ಉಪಾಯನಪಟಿಲಾಭಮತ್ತಕೇನ ರಞ್ಞಾ ಅಧಿಕೋ ನಾಮ ಹೋತಿ ವಿಸಿಟ್ಠೋ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ರಾಜಭತ್ತಿಕೋ, ಭನ್ತೇ, ಸೋ ಪುರಿಸೋ ರಾಜೂಪಜೀವೀ, ತಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತೋ ರಾಜಾ ಉಪಾಯನಂ ದೇತೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನ ತಾವತಕೇನ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾನುಪ್ಪದಾನಮತ್ತಕೇನ ಸಙ್ಘೋ ತಥಾಗತತೋ ಅಧಿಕೋ ನಾಮ ಹೋತಿ ವಿಸಿಟ್ಠೋ ವಾ, ಅಥ ಖೋ ತಥಾಗತಭತ್ತಿಕೋ ತಥಾಗತೂಪಜೀವೀ. ತಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತೋ ತಥಾಗತೋ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ದಾಪೇಸಿ.

‘‘ಅಪಿ ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಏವಂ ಅಹೋಸಿ ‘ಸಭಾವಪಟಿಪೂಜನೀಯೋ ಸಙ್ಘೋ, ಮಮ ಸನ್ತಕೇನ ಸಙ್ಘಂ ಪಟಿಪೂಜೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ದಾಪೇಸಿ, ನ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಅತ್ತನೋ ಯೇವ ಪಟಿಪೂಜನಂ ವಣ್ಣೇತಿ, ಅಥ ಖೋ ಯೇ ಲೋಕೇ ಪಟಿಪೂಜನಾರಹಾ, ತೇಸಮ್ಪಿ ತಥಾಗತೋ ಪಟಿಪೂಜನಂ ವಣ್ಣೇತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ದೇವಾತಿದೇವೇನ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯವರಲಞ್ಛಕೇ ಧಮ್ಮದಾಯಾದಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೇ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಕಿತ್ತಯಮಾನೇನ ‘ಅಸು ಯೇವ ಮೇ ಪುರಿಮೋ ಭಿಕ್ಖು ಪುಜ್ಜತರೋ ಚ ಪಾಸಂಸತರೋ ಚಾ’ತಿ. ‘‘ನತ್ಥಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಭವೇಸು ಕೋಚಿ ಸತ್ತೋ ತಥಾಗತತೋ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ ವಾ ಉತ್ತರೋ ವಾ ಅಧಿಕೋ ವಾ ವಿಸಿಟ್ಠೋ ವಾ, ತಥಾಗತೋವ ಉತ್ತರೋ ಅಧಿಕೋ ವಿಸಿಟ್ಠೋ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯವರೇ ಮಾಣವಗಾಮಿಕೇನ ದೇವಪುತ್ತೇನ ಭಗವತೋ ಪುರತೋ ಠತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಮಜ್ಝೇ –

‘‘‘ವಿಪುಲೋ ರಾಜಗಹೀಯಾನಂ [ರಾಜಗಹಿಕಾನಂ (ಕ.) ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೧೧ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ], ಗಿರಿ ಸೇಟ್ಠೋ ಪವುಚ್ಚತಿ;

ಸೇತೋ ಹಿಮವತಂ ಸೇಟ್ಠೋ, ಆದಿಚ್ಚೋ ಅಘಗಾಮಿನಂ.

‘‘‘ಸಮುದ್ದೋ ಉದಧಿನಂ ಸೇಟ್ಠೋ, ನಕ್ಖತ್ತಾನಞ್ಚ ಚನ್ದಿಮಾ;

ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ, ಬುದ್ಧೋ ಅಗ್ಗೋ ಪವುಚ್ಚತೀ’ತಿ.

‘‘ತಾ ಖೋ ಪನೇತಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಾಣವಗಾಮಿಕೇನ ದೇವಪುತ್ತೇನ ಗಾಥಾ ಸುಗೀತಾ ನ ದುಗ್ಗೀತಾ, ಸುಭಾಸಿತಾ ನ ದುಬ್ಭಾಸಿತಾ, ಅನುಮತಾ ಚ ಭಗವತಾ, ನನು, ಮಹಾರಾಜ, ಥೇರೇನಪಿ ಸಾರಿಪುತ್ತೇನ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ ಭಣಿತಂ –

‘‘‘ಏಕೋ ಮನೋಪಸಾದೋ; ಸರಣಗಮನಮಞ್ಜಲಿಪಣಾಮೋ ವಾ;

ಉಸ್ಸಹತೇ ತಾರಯಿತುಂ, ಮಾರಬಲನಿಸೂದನೇ ಬುದ್ಧೇ’ತಿ.

‘‘ಭಗವತಾ ಚ ಭಣಿತಂ ದೇವಾತಿದೇವೇನ ‘ಏಕಪುಗ್ಗಲೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಬಹುಜನಸುಖಾಯ ಲೋಕಾನುಕಮ್ಪಾಯ ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ. ಕತಮೋ ಏಕಪುಗ್ಗಲೋ? ತಥಾಗತೋ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ…ಪೇ… ದೇವಮನುಸ್ಸಾನ’’’ನ್ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಗೋತಮಿವತ್ಥದಾನಪಞ್ಹೋ ದುತಿಯೋ.

೩. ಗಿಹಿಪಬ್ಬಜಿತಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಪಞ್ಹೋ

[೩] ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ ‘ಗಿಹಿನೋ ವಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ವಾ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಂ ವಣ್ಣೇಮಿ, ಗಿಹೀ ವಾ ಭಿಕ್ಖವೇ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ವಾ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನೋ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಾಧಿಕರಣಹೇತು ಆರಾಧಕೋ ಹೋತಿ ಞಾಯಂ ಧಮ್ಮಂ ಕುಸಲ’’ನ್ತಿ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಗಿಹೀ ಓದಾತವಸನೋ ಕಾಮಭೋಗೀ ಪುತ್ತದಾರಸಮ್ಬಾಧಸಯನಂ ಅಜ್ಝಾವಸನ್ತೋ ಕಾಸಿಕಚನ್ದನಂ ಪಚ್ಚನುಭೋನ್ತೋ ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಂ ಧಾರೇನ್ತೋ ಜಾತರೂಪರಜತಂ ಸಾದಿಯನ್ತೋ ಮಣಿಕುಣ್ಡಲ [ಮಣಿಕನಕ (ಸೀ. ಪೀ.)] ವಿಚಿತ್ತಮೋಳಿಬದ್ಧೋ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನೋ ಆರಾಧಕೋ ಹೋತಿ ಞಾಯಂ ಧಮ್ಮಂ ಕುಸಲಂ, ಪಬ್ಬಜಿತೋಪಿ ಭಣ್ಡುಕಾಸಾವವತ್ಥವಸನೋ ಪರಪಿಣ್ಡಮಜ್ಝುಪಗತೋ ಚತೂಸು ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೇಸು ಸಮ್ಮಾಪರಿಪೂರಕಾರೀ ದಿಯಡ್ಢೇಸು ಸಿಕ್ಖಾಪದಸತೇಸು ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತನ್ತೋ ತೇರಸಸು ಧುತಗುಣೇಸು ಅನವಸೇಸಂ ವತ್ತನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನೋ ಆರಾಧಕೋ ಹೋತಿ ಞಾಯಂ ಧಮ್ಮಂ ಕುಸಲಂ. ತತ್ಥ, ಭನ್ತೇ, ಕೋ ವಿಸೇಸೋ ಗಿಹಿನೋ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ವಾ? ಅಫಲಂ ಹೋತಿ ತಪೋಕಮ್ಮಂ, ನಿರತ್ಥಕಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ. ವಞ್ಝಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಗೋಪನಾ, ಮೋಘಂ ಧುತಗುಣಸಮಾದಾನಂ, ಕಿಂ ತತ್ಥ ದುಕ್ಖಮನುಚಿಣ್ಣೇನ, ನನು ನಾಮ ಸುಖೇನೇವ ಸುಖಂ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ಗಿಹಿನೋ ವಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ವಾ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಂ ವಣ್ಣೇಮಿ, ಗಿಹೀ ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಬ್ಬಜಿತೋ ವಾ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನೋ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಾಧಿಕರಣಹೇತು ಆರಾಧಕೋ ಹೋತಿ ಞಾಯಂ ಧಮ್ಮಂ ಕುಸಲ’’ನ್ತಿ. ಏವಮೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನೋವ ಸೇಟ್ಠೋ, ಪಬ್ಬಜಿತೋಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ‘ಪಬ್ಬಜಿತೋಮ್ಹೀ’ತಿ ನ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಆರಕಾವ ಸಾಮಞ್ಞಾ, ಆರಕಾವ ಬ್ರಹ್ಮಞ್ಞಾ, ಪಗೇವ ಗಿಹೀ ಓದಾತವಸನೋ. ಗಿಹೀಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನೋ ಆರಾಧಕೋ ಹೋತಿ ಞಾಯಂ ಧಮ್ಮಂ ಕುಸಲಂ, ಪಬ್ಬಜಿತೋಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನೋ ಆರಾಧಕೋ ಹೋತಿ ಞಾಯಂ ಧಮ್ಮಂ ಕುಸಲಂ.

‘‘ಅಪಿ ಚ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಬ್ಬಜಿತೋವ ಸಾಮಞ್ಞಸ್ಸ ಇಸ್ಸರೋ ಅಧಿಪತಿ; ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಬಹುಗುಣಾ ಅನೇಕಗುಣಾ ಅಪ್ಪಮಾಣಗುಣಾ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಗುಣಂ ಪರಿಮಾಣಂ ಕಾತುಂ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾಮದದಸ್ಸ ಮಣಿರತನಸ್ಸ ನ ಸಕ್ಕಾ ಧನೇನ ಅಗ್ಘೋ ಪರಿಮಾಣಂ ಕಾತುಂ ‘ಏತ್ತಕಂ ಮಣಿರತನಸ್ಸ ಮೂಲ’ನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಬಹುಗುಣಾ ಅನೇಕಗುಣಾ ಅಪ್ಪಮಾಣಗುಣಾ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಗುಣಂ ಪರಿಮಾಣಂ ಕಾತುಂ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಊಮಿಯೋ ನ ಸಕ್ಕಾ ಪರಿಮಾಣಂ ಕಾತುಂ ‘ಏತ್ತಕಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಊಮಿಯೋ’ತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಬಹುಗುಣಾ ಅನೇಕಗುಣಾ ಅಪ್ಪಮಾಣಗುಣಾ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಗುಣಂ ಪರಿಮಾಣಂ ಕಾತುಂ.

‘‘ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ, ಮಹಾರಾಜ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕರಣೀಯಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಸಮಿಜ್ಝತಿ ನೋ ಚಿರರತ್ತಾಯ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಹೋತಿ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಪವಿವಿತ್ತೋ ಅಸಂಸಟ್ಠೋ ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ ನಿರಾಲಯೋ ಅನಿಕೇತೋ ಪರಿಪುಣ್ಣಸೀಲೋ ಸಲ್ಲೇಖಿತಾಚಾರೋ ಧುತಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಕುಸಲೋ ಹೋತಿ, ತಂ ಕಾರಣಾ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕರಣೀಯಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಸಮಿಜ್ಝತಿ ನೋ ಚಿರರತ್ತಾಯ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಗ್ಗಣ್ಠಿಸಮಸುಧೋತಉಜುವಿಮಲನಾರಾಚೋ ಸುಸಜ್ಜಿತೋ ಸಮ್ಮಾ ವಹತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕರಣೀಯಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಸಮಿಜ್ಝತಿ ನೋ ಚಿರರತ್ತಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಗಿಹಿಪಬ್ಬಜಿತಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಪಞ್ಹೋ ತತಿಯೋ.

೪. ಪಟಿಪದಾದೋಸಪಞ್ಹೋ

೪. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಂ ಅಕಾಸಿ, ನೇತಾದಿಸೋ ಅಞ್ಞತ್ರ ಆರಮ್ಭೋ ಅಹೋಸಿ ನಿಕ್ಕಮೋ ಕಿಲೇಸಯುದ್ಧಂ ಮಚ್ಚುಸೇನಂ ವಿಧಮನಂ ಆಹಾರಪರಿಗ್ಗಹೋ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಾ, ಏವರೂಪೇ ಪರಕ್ಕಮೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಸ್ಸಾದಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ತಮೇವ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಹಾಪೇತ್ವಾ ಏವಮವೋಚ ‘ನ ಖೋ ಪನಾಹಂ ಇಮಾಯ ಕಟುಕಾಯ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಾಯ ಅಧಿಗಚ್ಛಾಮಿ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಂ ಅಲಮರಿಯಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸೇಸಂ, ಸಿಯಾ ನು ಖೋ ಅಞ್ಞೋ ಮಗ್ಗೋ ಬೋಧಾಯಾ’ತಿ, ತತೋ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ಮಗೇನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ, ಪುನ ತಾಯ ಪಟಿಪದಾಯ ಸಾವಕೇ ಅನುಸಾಸತಿ ಸಮಾದಪೇತಿ.

‘‘‘ಆರಮ್ಭಥ ನಿಕ್ಖಮಥ, ಯುಞ್ಜಥ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ;

ಧುನಾಥ ಮಚ್ಚುನೋ ಸೇನಂ, ನಳಾಗಾರಂವ ಕುಞ್ಜರೋ’ತಿ [ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೮೫].

‘‘ಕೇನ ನ ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತೋ ಯಾಯ ಪಟಿಪದಾಯ ಅತ್ತನಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ನೋ ವಿರತ್ತರೂಪೋ, ತತ್ಥ ಸಾವಕೇ ಅನುಸಾಸತಿ ಸಮಾದಪೇತೀ’’ತಿ?

‘‘ತದಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಏತರಹಿಪಿ ಸಾ ಯೇವ ಪಟಿಪದಾ, ತಂ ಯೇವ ಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ. ಅಪಿ ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅತಿವೀರಿಯಂ ಕರೋನ್ತೋ ನಿರವಸೇಸತೋ ಆಹಾರಂ ಉಪರುನ್ಧಿ. ತಸ್ಸ ಆಹಾರೂಪರೋಧೇನ ಚಿತ್ತದುಬ್ಬಲ್ಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಸೋ ತೇನ ದುಬ್ಬಲ್ಯೇನ ನಾಸಕ್ಖಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ, ಸೋ ಮತ್ತಮತ್ತಂ ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರಂ ಸೇವನ್ತೋ ತಾಯೇವ ಪಟಿಪದಾಯ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಸೋ ಯೇವ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಟಿಪದಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ತಥಾಗತಾನಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಪ್ಪಟಿಲಾಭಾಯ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಆಹಾರೋ ಉಪತ್ಥಮ್ಭೋ, ಆಹಾರೂಪನಿಸ್ಸಿತಾ ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ಸುಖಂ ಅನುಭವನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಾ ಯೇವ ಪಟಿಪದಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ತಥಾಗತಾನಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಪ್ಪಟಿಲಾಭಾಯ, ನೇಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ದೋಸೋ ಆರಮ್ಭಸ್ಸ, ನ ನಿಕ್ಕಮಸ್ಸ, ನ ಕಿಲೇಸಯುದ್ಧಸ್ಸ, ಯೇನ ತಥಾಗತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ನ ಪಾಪುಣಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಂ, ಅಥ ಖೋ ಆಹಾರೂಪರೋಧಸ್ಸೇವೇಸೋ ದೋಸೋ, ಸದಾ ಪಟಿಯತ್ತಾ ಯೇವೇಸಾ ಪಟಿಪದಾ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಅದ್ಧಾನಂ ಅತಿವೇಗೇನ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ತೇನ ಸೋ ಪಕ್ಖಹತೋ ವಾ ಭವೇಯ್ಯ ಪೀಠಸಪ್ಪೀ ವಾ ಅಸಞ್ಚರೋ ಪಥವಿತಲೇ. ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಪಥವಿಯಾ ದೋಸೋ ಅತ್ಥಿ, ಯೇನ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಪಕ್ಖಹತೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ; ಸದಾ ಪಟಿಯತ್ತಾ, ಭನ್ತೇ, ಮಹಾಪಥವೀ, ಕುತೋ ತಸ್ಸಾ ದೋಸೋ? ವಾಯಾಮಸ್ಸೇವೇಸೋ ದೋಸೋ, ಯೇನ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಪಕ್ಖಹತೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನೇಸೋ ದೋಸೋ ಆರಮ್ಭಸ್ಸ, ನ ನಿಕ್ಕಮಸ್ಸ, ನ ಕಿಲೇಸಯುದ್ಧಸ್ಸ, ಯೇನ ತಥಾಗತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ನ ಪಾಪುಣಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಂ, ಅಥ ಖೋ ಆಹಾರೂಪರೋಧಸ್ಸೇವೇಸೋ ದೋಸೋ ಸದಾ ಪಟಿಯತ್ತಾ ಯೇವೇಸಾ ಪಟಿಪದಾ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಸಾಟಕಂ ನಿವಾಸೇಯ್ಯ, ನ ಸೋ ತಂ ಧೋವಾಪೇಯ್ಯ, ನೇಸೋ ದೋಸೋ ಉದಕಸ್ಸ, ಸದಾ ಪಟಿಯತ್ತಂ ಉದಕಂ. ಪುರಿಸಸ್ಸೇವೇಸೋ ದೋಸೋ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನೇಸೋ ದೋಸೋ ಆರಮ್ಭಸ್ಸ, ನ ನಿಕ್ಕಮಸ್ಸ, ನ ಕಿಲೇಸಯುದ್ಧಸ್ಸ, ಯೇನ ತಥಾಗತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ನ ಪಾಪುಣಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಂ, ಅಥ ಖೋ ಆಹಾರೂಪರೋಧಸ್ಸೇವೇಸೋ ದೋಸೋ, ಸದಾ ಪಟಿಯತ್ತಾ ಯೇವೇಸಾ ಪಟಿಪದಾ, ತಸ್ಮಾ ತಥಾಗತೋ ತಾಯೇವ ಪಟಿಪದಾಯ ಸಾವಕೇ ಅನುಸಾಸತಿ ಸಮಾದಪೇತಿ, ಏವಂ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸದಾ ಪಟಿಯತ್ತಾ ಅನವಜ್ಜಾ ಸಾ ಪಟಿಪದಾ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಪಟಿಪದಾದೋಸಪಞ್ಹೋ ಚತುತ್ಥೋ.

೫. ಹೀನಾಯಾವತ್ತನಪಞ್ಹೋ

೫. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಮಹನ್ತಂ ಇದಂ ತಥಾಗತಸಾಸನಂ ಸಾರಂ ವರಂ ಸೇಟ್ಠಂ ಪವರಂ ಅನುಪಮಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ವಿಮಲಂ ಪಣ್ಡರಂ ಅನವಜ್ಜಂ, ನ ಯುತ್ತಂ ಗಿಹಿಂ ತಾವತಕಂ ಪಬ್ಬಜೇತುಂ, ಗಿಹೀ ಯೇವ [ಗಿಹಿಂ ಯೇವ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಏಕಸ್ಮಿಂ ಫಲೇ ವಿನೇತ್ವಾ ಯದಾ ಅಪುನರಾವತ್ತೀ ಹೋತಿ ತದಾ ಸೋ ಪಬ್ಬಾಜೇತಬ್ಬೋ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಇಮೇ ದುಜ್ಜನಾ ತಾವ ತತ್ಥ ಸಾಸನೇ ವಿಸುದ್ಧೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪಟಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಹೀನಾಯಾವತ್ತನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಪಚ್ಚಾಗಮನೇನ ಅಯಂ ಮಹಾಜನೋ ಏವಂ ವಿಚಿನ್ತೇತಿ ‘ತುಚ್ಛಕಂ ವತ ಭೋ ಏತಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಾಸನಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಯಂ ಇಮೇ ಪಟಿನಿವತ್ತನ್ತೀ’ತಿ, ಇದಮೇತ್ಥ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ತಳಾಕೋ ಭವೇಯ್ಯ ಸಮ್ಪುಣ್ಣಸುಚಿವಿಮಲಸೀತಲಸಲಿಲೋ, ಅಥ ಯೋ ಕೋಚಿ ಕಿಲಿಟ್ಠೋ ಮಲಕದ್ದಮಗತೋ ತಂ ತಳಾಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅನಹಾಯಿತ್ವಾ ಕಿಲಿಟ್ಠೋವ ಪಟಿನಿವತ್ತೇಯ್ಯ, ತತ್ಥ, ಮಹಾರಾಜ, ಕತಮಂ ಜನೋ ಗರಹೇಯ್ಯ ಕಿಲಿಟ್ಠಂ ವಾ ತಳಾಕಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಕಿಲಿಟ್ಠಂ, ಭನ್ತೇ, ಜನೋ ಗರಹೇಯ್ಯ ‘ಅಯಂ ತಳಾಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅನಹಾಯಿತ್ವಾ ಕಿಲಿಟ್ಠೋವ ಪಟಿನಿವತ್ತೋ, ಕಿಂ ಇಮಂ ಅನಹಾಯಿತುಕಾಮಂ ತಳಾಕೋ ಸಯಂ ನಹಾಪೇಸ್ಸತಿ, ಕೋ ದೋಸೋ ತಳಾಕಸ್ಸಾ’ತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ವಿಮುತ್ತಿವರಸಲಿಲಸಮ್ಪುಣ್ಣಂ ಸದ್ಧಮ್ಮವರತಳಾಕಂ ಮಾಪೇಸಿ ‘ಯೇ ಕೇಚಿ ಕಿಲೇಸಮಲಕಿಲಿಟ್ಠಾ ಸಚೇತನಾ ಬುಧಾ, ತೇ ಇಧ ನಹಾಯಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇ ಪವಾಹಯಿಸ್ಸನ್ತೀ’ತಿ. ಯದಿ ಕೋಚಿ ತಂ ಸದ್ಧಮ್ಮವರತಳಾಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅನಹಾಯಿತ್ವಾ ಸಕಿಲೇಸೋವ ಪಟಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಹೀನಾಯಾವತ್ತತಿ ತಂ ಯೇವ ಜನೋ ಗರಹಿಸ್ಸತಿ ‘ಅಯಂ ಜಿನಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಹೀನಾಯಾವತ್ತೋ, ಕಿಂ ಇಮಂ ಅಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಂ ಜಿನಸಾಸನಂ ಸಯಂ ಬೋಧೇಸ್ಸತಿ, ಕೋ ದೋಸೋ ಜಿನಸಾಸನಸ್ಸಾ’ತಿ?

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಪರಮಬ್ಯಾಧಿತೋ ರೋಗುಪ್ಪತ್ತಿಕುಸಲಂ ಅಮೋಘಧುವಸಿದ್ಧಕಮ್ಮಂ ಭಿಸಕ್ಕಂ ಸಲ್ಲಕತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅತಿಕಿಚ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಯಾಧಿಕೋವ ಪಟಿನಿವತ್ತೇಯ್ಯ, ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಜನೋ ಗರಹೇಯ್ಯ ಆತುರಂ ವಾ ಭಿಸಕ್ಕಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಆತುರಂ, ಭನ್ತೇ, ಜನೋ ಗರಹೇಯ್ಯ ‘ಅಯಂ ರೋಗುಪ್ಪತ್ತಿಕುಸಲಂ ಅಮೋಘಧುವಸಿದ್ಧಕಮ್ಮಂ ಭಿಸಕ್ಕಂ ಸಲ್ಲಕತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅತಿಕಿಚ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಯಾಧಿಕೋವ ಪಟಿನಿವತ್ತೋ, ಕಿಂ ಇಮಂ ಅತಿಕಿಚ್ಛಾಪೇನ್ತಂ ಭಿಸಕ್ಕೋ ಸಯಂ ತಿಕಿಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ, ಕೋ ದೋಸೋ ಭಿಸಕ್ಕಸ್ಸಾ’’’ತಿ? ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಅನ್ತೋಸಾಸನಸಮುಗ್ಗೇ ಕೇವಲಂ ಸಕಲಕಿಲೇಸಬ್ಯಾಧಿವೂಪಸಮನಸಮತ್ಥಂ ಅಮತೋಸಧಂ ಪಕ್ಖಿಪಿ, ‘ಯೇ ಕೇಚಿ ಕಿಲೇಸಬ್ಯಾಧಿಪೀಳಿತಾ ಸಚೇತನಾ ಬುಧಾ, ತೇ ಇಮಂ ಅಮತೋಸಧಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಬ್ಯಾಧಿಂ ವೂಪಸಮೇಸ್ಸನ್ತೀ’ತಿ. ಯದಿ ಕೋಚಿ ಯಂ ಅಮತೋಸಧಂ ಅಪಿವಿತ್ವಾ ಸಕಿಲೇಸೋವ ಪಟಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಹೀನಾಯಾವತ್ತತಿ, ತಂ ಯೇವ ಜನೋ ಗರಹಿಸ್ಸತಿ ‘ಅಯಂ ಜಿನಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಹೀನಾಯಾವತ್ತೋ, ಕಿಂ ಇಮಂ ಅಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಂ ಜಿನಸಾಸನಂ ಸಯಂ ಬೋಧೇಸ್ಸತಿ, ಕೋ ದೋಸೋ ಜಿನಸಾಸನಸ್ಸಾ’ತಿ?

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಛಾತೋ ಪುರಿಸೋ ಮಹತಿಮಹಾಪುಞ್ಞಭತ್ತಪರಿವೇಸನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಭತ್ತಂ ಅಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಛಾತೋವ ಪಟಿನಿವತ್ತೇಯ್ಯ, ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಜನೋ ಗರಹೇಯ್ಯ ಛಾತಂ ವಾ ಪುಞ್ಞಭತ್ತಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಛಾತಂ, ಭನ್ತೇ, ಜನೋ ಗರಹೇಯ್ಯ ‘ಅಯಂ ಖುದಾಪೀಳಿತೋ ಪುಞ್ಞಭತ್ತಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಅಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಛಾತೋವ ಪಟಿನಿವತ್ತೋ, ಕಿಂ ಇಮಸ್ಸ ಅಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಭೋಜನಂ ಸಯಂ ಮುಖಂ ಪವಿಸಿಸ್ಸತಿ, ಕೋ ದೋಸೋ ಭೋಜನಸ್ಸಾ’’’ತಿ? ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಅನ್ತೋಸಾಸನಸಮುಗ್ಗೇ ಪರಮಪವರಂ ಸನ್ತಂ ಸಿವಂ ಪಣೀತಂ ಅಮತಂ ಪರಮಮಧುರಂ ಕಾಯಗತಾಸತಿಭೋಜನಂ ಠಪೇಸಿ ‘ಯೇ ಕೇಚಿ ಕಿಲೇಸಛಾತಜ್ಝತ್ತಾ ತಣ್ಹಾಪರೇತಮಾನಸಾ ಸಚೇತನಾ ಬುಧಾ, ತೇ ಇಮಂ ಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಕಾಮರೂಪಾರೂಪಭವೇಸು ಸಬ್ಬಂ ತಣ್ಹಮಪನೇಸ್ಸನ್ತೀ’ತಿ. ಯದಿ ಕೋಚಿ ತಂ ಭೋಜನಂ ಅಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ತಣ್ಹಾಸಿತೋವ ಪಟಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಹೀನಾಯಾವತ್ತತಿ, ತಞ್ಞೇವ ಜನೋ ಗರಹಿಸ್ಸತಿ ‘ಅಯಂ ಜಿನಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಹೀನಾಯಾವತ್ತೋ, ಕಿಂ ಇಮಂ ಅಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಂ ಜಿನಸಾಸನಂ ಸಯಂ ಬೋಧೇಸ್ಸಸಿ, ಕೋ ದೋಸೋ ಜಿನಸಾಸನಸ್ಸಾ’ತಿ.

‘‘ಯದಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಗಿಹಿಂ ಯೇವ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಫಲೇ ವಿನೀತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಯ್ಯ, ನ ನಾಮಾಯಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಾಯ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ವಾ, ನತ್ಥಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಕರಣೀಯಂ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಅನೇಕಸತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ತಳಾಕಂ ಖಣಾಪೇತ್ವಾ ಪರಿಸಾಯ ಏವಮನುಸ್ಸಾವೇಯ್ಯ ‘ಮಾ ಮೇ, ಭೋನ್ತೋ, ಕೇಚಿ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಾ ಇಮಂ ತಳಾಕಂ ಓತರಥ, ಪವಾಹಿತರಜೋಜಲ್ಲಾ ಪರಿಸುದ್ಧಾ ವಿಮಲಮಟ್ಠಾ ಇಮಂ ತಳಾಕಂ ಓತರಥಾ’ತಿ. ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇಸಂ ಪವಾಹಿತರಜೋಜಲ್ಲಾನಂ ಪರಿಸುದ್ಧಾನಂ ವಿಮಲಮಟ್ಠಾನಂ ತೇನ ತಳಾಕೇನ ಕರಣೀಯಂ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಯಸ್ಸತ್ಥಾಯ ತೇ ತಂ ತಳಾಕಂ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ, ತಂ ಅಞ್ಞತ್ರೇವ ತೇಸಂ ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ಕಿಂ ತೇಸಂ ತೇನ ತಳಾಕೇನಾ’’ತಿ? ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯದಿ ತಥಾಗತೋ ಗಿಹಿಂ ಯೇವ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಫಲೇ ವಿನೀತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಯ್ಯ, ತತ್ಥೇವ ತೇಸಂ ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ಕಿಂ ತೇಸಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಭಾವಇಸಿಭತ್ತಿಕೋ ಸುತಮನ್ತಪದಧರೋ ಅತಕ್ಕಿಕೋ ರೋಗುಪ್ಪತ್ತಿಕುಸಲೋ ಅಮೋಘಧುವಸಿದ್ಧಕಮ್ಮೋ ಭಿಸಕ್ಕೋ ಸಲ್ಲಕತ್ತೋ ಸಬ್ಬರೋಗೂಪಸಮಭೇಸಜ್ಜಂ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ ಪರಿಸಾಯ ಏವಮನುಸ್ಸಾವೇಯ್ಯ ‘ಮಾ ಖೋ, ಭೋನ್ತೋ, ಕೇಚಿ ಸಬ್ಯಾಧಿಕಾ ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಪಗಚ್ಛಥ, ಅಬ್ಯಾಧಿಕಾ ಅರೋಗಾ ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಪಗಚ್ಛಥಾ’ತಿ. ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇಸಂ ಅಬ್ಯಾಧಿಕಾನಂ ಅರೋಗಾನಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಾನಂ ಉದಗ್ಗಾನಂ ತೇನ ಭಿಸಕ್ಕೇನ ಕರಣೀಯಂ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಯಸ್ಸತ್ಥಾಯ ತೇ ತಂ ಭಿಸಕ್ಕಂ ಸಲ್ಲಕತ್ತಂ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ, ತಂ ಅಞ್ಞತ್ರೇವ ತೇಸಂ ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ಕಿಂ ತೇಸಂ ತೇನ ಭಿಸಕ್ಕೇನಾ’’ತಿ? ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯದಿ ತಥಾಗತೋ ಗಿಹಿಂ ಯೇವ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಫಲೇ ವಿನೀತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಯ್ಯ, ತತ್ಥೇವ ತೇಸಂ ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ಕಿಂ ತೇಸಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ?

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಕೋಚಿ ಪುರಿಸೋ ಅನೇಕಥಾಲಿಪಾಕಸತಂ ಭೋಜನಂ ಪಟಿಯಾದಾಪೇತ್ವಾ ಪರಿಸಾಯ ಏವಮನುಸ್ಸಾವೇಯ್ಯ ‘ಮಾ ಮೇ, ಭೋನ್ತೋ, ಕೇಚಿ ಛಾತಾ ಇಮಂ ಪರಿವೇಸನಂ ಉಪಗಚ್ಛಥ, ಸುಭುತ್ತಾ ತಿತ್ತಾ ಸುಹಿತಾ ಧಾತಾ ಪೀಣಿತಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಾ ಇಮಂ ಪರಿವೇಸನಂ ಉಪಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ. ಅಪಿ ನು ಖೋ ಮಹಾರಾಜ, ತೇಸಂ ಭುತ್ತಾವೀನಂ ತಿತ್ತಾನಂ ಸುಹಿತಾನಂ ಧಾತಾನಂ ಪೀಣಿತಾನಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಾನಂ ತೇನ ಭೋಜನೇನ ಕರಣೀಯಂ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಯಸ್ಸತ್ಥಾಯ ತೇ ತಂ ಪರಿವೇಸನಂ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ, ತಂ ಅಞ್ಞತ್ರೇವ ತೇಸಂ ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ಕಿಂ ತೇಸಂ ತಾಯ ಪರಿವೇಸನಾಯಾ’’ತಿ? ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯದಿ ತಥಾಗತೋ ಗಿಹಿಂ ಯೇವ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಫಲೇ ವಿನೀತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಯ್ಯ, ತತ್ಥೇವ ತೇಸಂ ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ಕಿಂ ತೇಸಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ?

‘‘ಅಪಿ ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ಹೀನಾಯಾವತ್ತನ್ತಿ, ತೇ ಜಿನಸಾಸನಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಅತುಲಿಯೇ ಗುಣೇ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಭೂಮಿಮಹನ್ತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ, ಪರಿಸುದ್ಧವಿಮಲಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ, ಪಾಪೇಹಿ ಅಸಂವಾಸಿಯಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ, ದುಪ್ಪಟಿವೇಧಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ, ಬಹುಸಂವರರಕ್ಖಿಯಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ.

‘‘ಕಥಂ ಭೂಮಿಮಹನ್ತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ? ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಅಧನೋ ಹೀನಜಚ್ಚೋ ನಿಬ್ಬಿಸೇಸೋ ಬುದ್ಧಿಪರಿಹೀನೋ ಮಹಾರಜ್ಜಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಪರಿಪತತಿ ಪರಿಧಂಸತಿ ಪರಿಹಾಯತಿ ಯಸತೋ, ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ. ಕಿಂ ಕಾರಣಂ? ಮಹನ್ತತ್ತಾ ಇಸ್ಸರಿಯಸ್ಸ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ಕೇಚಿ ನಿಬ್ಬಿಸೇಸಾ ಅಕತಪುಞ್ಞಾ ಬುದ್ಧಿಪರಿಹೀನಾ ಜಿನಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ, ತೇ ತಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪವರುತ್ತಮಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಅವಿಸಹನ್ತಾ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಜಿನಸಾಸನಾ ಪರಿಪತಿತ್ವಾ ಪರಿಧಂಸಿತ್ವಾ ಪರಿಹಾಯಿತ್ವಾ ಹೀನಾಯಾವತ್ತನ್ತಿ, ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ ಜಿನಸಾಸನಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ. ಕಿಂ ಕಾರಣಂ? ಮಹನ್ತತ್ತಾ ಜಿನಸಾಸನಭೂಮಿಯಾ. ಏವಂ ಭೂಮಿಮಹನ್ತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ.

‘‘ಕಥಂ ಪರಿಸುದ್ಧವಿಮಲಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ? ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ವಾರಿ ಪೋಕ್ಖರಪತ್ತೇ ವಿಕಿರತಿ ವಿಧಮತಿ ವಿಧಂಸೇತಿ, ನ ಠಾನಮುಪಗಚ್ಛತಿ ನೂಪಲಿಮ್ಪತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಂ? ಪರಿಸುದ್ಧವಿಮಲತ್ತಾ ಪದುಮಸ್ಸ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಸಠಾ ಕೂಟಾ ವಙ್ಕಾ ಕುಟಿಲಾ ವಿಸಮದಿಟ್ಠಿನೋ ಜಿನಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ, ತೇ ಪರಿಸುದ್ಧವಿಮಲನಿಕ್ಕಣ್ಟಕಪಣ್ಡರವರಪ್ಪವರಸಾಸನತೋ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ವಿಕಿರಿತ್ವಾ ವಿಧಮಿತ್ವಾ ವಿಧಂಸೇತ್ವಾ ಅಸಣ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅನುಪಲಿಮ್ಪಿತ್ವಾ ಹೀನಾಯಾವತ್ತನ್ತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಂ? ಪರಿಸುದ್ಧವಿಮಲತ್ತಾ ಜಿನಸಾಸನಸ್ಸ. ಏವಂ ಪರಿಸುದ್ಧವಿಮಲಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ.

‘‘ಕಥಂ ಪಾಪೇಹಿ ಅಸಂವಾಸಿಯಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ? ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ನ ಮತೇನ ಕುಣಪೇನ ಸಂವಸತಿ, ಯಂ ಹೋತಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಮತಂ ಕುಣಪಂ, ತಂ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ತೀರಂ ಉಪನೇತಿ ಥಲಂ ವಾ ಉಸ್ಸಾರೇತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಂ? ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಭವನತ್ತಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದಸ್ಸ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಪಾಪಕಾ ಅಸಂವುತಾ ಅಹಿರಿಕಾ ಅಕಿರಿಯಾ ಓಸನ್ನವೀರಿಯಾ ಕುಸೀತಾ ಕಿಲಿಟ್ಠಾ ದುಜ್ಜನಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಜಿನಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ, ತೇ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಜಿನಸಾಸನತೋ ಅರಹನ್ತವಿಮಲಖೀಣಾಸವಮಹಾಭೂತಭವನತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅಸಂವಸಿತ್ವಾ ಹೀನಾಯಾವತ್ತನ್ತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಂ? ಪಾಪೇಹಿ ಅಸಂವಾಸಿಯತ್ತಾ ಜಿನಸಾಸನಸ್ಸ. ಏವಂ ಪಾಪೇಹಿ ಅಸಂವಾಸಿಯಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ.

‘‘ಕಥಂ ದುಪ್ಪಟಿವೇಧಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ? ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಅಛೇಕಾ ಅಸಿಕ್ಖಿತಾ ಅಸಿಪ್ಪಿನೋ ಮತಿವಿಪ್ಪಹೀನಾ ಇಸ್ಸಾಸಾ [ಇಸ್ಸತ್ಥಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೀ.)] ವಾಲಗ್ಗವೇಧಂ ಅವಿಸಹನ್ತಾ ವಿಗಳನ್ತಿ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಂ? ಸಣ್ಹಸುಖುಮದುಪ್ಪಟಿವೇಧತ್ತಾ ವಾಲಗ್ಗಸ್ಸ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ಕೇಚಿ ದುಪ್ಪಞ್ಞಾ ಜಳಾ ಏಳಮೂಗಾ ಮೂಳ್ಹಾ ದನ್ಧಗತಿಕಾ ಜನಾ ಜಿನಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ, ತೇ ತಂ ಪರಮಸಣ್ಹಸುಖುಮಚತುಸಚ್ಚಪ್ಪಟಿವೇಧಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತುಂ ಅವಿಸಹನ್ತಾ ಜಿನಸಾಸನಾ ವಿಗಳಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಹೀನಾಯಾವತ್ತನ್ತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಂ? ಪರಮಸಣ್ಹಸುಖುಮದುಪ್ಪಟಿವೇಧತಾಯ ಸಚ್ಚಾನಂ. ಏವಂ ದುಪ್ಪಟಿವೇಧಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ.

‘‘ಕಥಂ ಬಹುಸಂವರರಕ್ಖಿಯಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ? ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಕೋಚಿದೇವ ಪುರಿಸೋ ಮಹತಿಮಹಾಯುದ್ಧಭೂಮಿಮುಪಗತೋ ಪರಸೇನಾಯ ದಿಸಾವಿದಿಸಾಹಿ ಸಮನ್ತಾ ಪರಿವಾರಿತೋ ಸತ್ತಿಹತ್ಥಂ ಜನಮುಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಭೀತೋ ಓಸಕ್ಕತಿ ಪಟಿನಿವತ್ತತಿ ಪಲಾಯತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಂ? ಬಹುವಿಧಯುದ್ಧಮುಖರಕ್ಖಣಭಯಾ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಪಾಪಕಾ ಅಸಂವುತಾ ಅಹಿರಿಕಾ ಅಕಿರಿಯಾ ಅಕ್ಖನ್ತೀ ಚಪಲಾ ಚಲಿತಾ ಇತ್ತರಾ ಬಾಲಜನಾ ಜಿನಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ, ತೇ ಬಹುವಿಧಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪರಿರಕ್ಖಿತುಂ ಅವಿಸಹನ್ತಾ ಓಸಕ್ಕಿತ್ವಾ ಪಟಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಹೀನಾಯಾವತ್ತನ್ತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಂ? ಬಹುವಿಧಸಂವರರಕ್ಖಿಯಭಾವತ್ತಾ ಜಿನಸಾಸನಸ್ಸ. ಏವಂ ಬಹುವಿಧಸಂವರರಕ್ಖಿಯಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ.

‘‘ಥಲಜುತ್ತಮೇಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ವಸ್ಸಿಕಾಗುಮ್ಬೇ ಕಿಮಿವಿದ್ಧಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತಾನಿ ಅಙ್ಕುರಾನಿ ಸಙ್ಕುಟಿತಾನಿ ಅನ್ತರಾ ಯೇವ ಪರಿಪತನ್ತಿ, ನ ಚ ತೇಸು ಪರಿಪತಿತೇಸು ವಸ್ಸಿಕಾಗುಮ್ಬೋ ಹೀಳಿತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಯಾನಿ ತತ್ಥ ಠಿತಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ, ತಾನಿ ಸಮ್ಮಾ ಗನ್ಧೇನ ದಿಸಾವಿದಿಸಂ ಅಭಿಬ್ಯಾಪೇನ್ತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ತೇ ಜಿನಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಹೀನಾಯಾವತ್ತನ್ತಿ, ತೇ ಜಿನಸಾಸನೇ ಕಿಮಿವಿದ್ಧಾನಿ ವಸ್ಸಿಕಾಪುಪ್ಫಾನಿ ವಿಯ ವಣ್ಣಗನ್ಧರಹಿತಾ ನಿಬ್ಬಣ್ಣಾಕಾರಸೀಲಾ ಅಭಬ್ಬಾ ವೇಪುಲ್ಲಾಯ, ನ ಚ ತೇಸಂ ಹೀನಾಯಾವತ್ತನೇನ ಜಿನಸಾಸನಂ ಹೀಳಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಯೇ ತತ್ಥ ಠಿತಾ ಭಿಕ್ಖೂ, ತೇ ಸದೇವಕಂ ಲೋಕಂ ಸೀಲವರಗನ್ಧೇನ ಅಭಿಬ್ಯಾಪೇನ್ತಿ.

‘‘ಸಾಲೀನಮ್ಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿರಾತಙ್ಕಾನಂ ಲೋಹಿತಕಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಕರುಮ್ಭಕಂ ನಾಮ ಸಾಲಿಜಾತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅನ್ತರಾ ಯೇವ ವಿನಸ್ಸತಿ, ನ ಚ ತಸ್ಸಾ ವಿನಟ್ಠತ್ತಾ ಲೋಹಿತಕಸಾಲೀ ಹೀಳಿತಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಯೇ ತತ್ಥ ಠಿತಾ ಸಾಲೀ, ತೇ ರಾಜೂಪಭೋಗಾ ಹೋನ್ತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ತೇ ಜಿನಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಹೀನಾಯಾವತ್ತನ್ತಿ, ತೇ ಲೋಹಿತಕಸಾಲೀನಮನ್ತರೇ ಕರುಮ್ಭಕಾ ವಿಯ ಜಿನಸಾಸನೇ ನ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ವೇಪುಲ್ಲತಂ ನ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ [ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ವೇಪುಲ್ಲತಂ ಅಪಾಪುಣಿತ್ವಾ (ಸೀ. ಕ.)] ಅನ್ತರಾ ಯೇವ ಹೀನಾಯಾವತ್ತನ್ತಿ, ನ ಚ ತೇಸಂ ಹೀನಾಯಾವತ್ತನೇನ ಜಿನಸಾಸನಂ ಹೀಳಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಯೇ ತತ್ಥ ಠಿತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತೇ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ.

‘‘ಕಾಮದದಸ್ಸಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಣಿರತನಸ್ಸ ಏಕದೇಸಂ [ಏಕದೇಸೇ (ಕ.)] ಕಕ್ಕಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ಚ ತತ್ಥ ಕಕ್ಕಸುಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಮಣಿರತನಂ ಹೀಳಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಯಂ ತತ್ಥ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಮಣಿರತನಸ್ಸ, ತಂ ಜನಸ್ಸ ಹಾಸಕರಂ ಹೋತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ತೇ ಜಿನಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಹೀನಾಯಾವತ್ತನ್ತಿ, ಕಕ್ಕಸಾ ತೇ ಜಿನಸಾಸನೇ ಪಪಟಿಕಾ, ನ ಚ ತೇಸಂ ಹೀನಾಯಾವತ್ತನೇನ ಜಿನಸಾಸನಂ ಹೀಳಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಯೇ ತತ್ಥ ಠಿತಾ ಭಿಕ್ಖೂ, ತೇ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಹಾಸಜನಕಾ ಹೋನ್ತಿ.

‘‘ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಹಿತಚನ್ದನಸ್ಸ ಏಕದೇಸಂ ಪೂತಿಕಂ ಹೋತಿ ಅಪ್ಪಗನ್ಧಂ. ನ ತೇನ ಲೋಹಿತಚನ್ದನಂ ಹೀಳಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಯಂ ತತ್ಥ ಅಪೂತಿಕಂ ಸುಗನ್ಧಂ, ತಂ ಸಮನ್ತಾ ವಿಧೂಪೇತಿ ಅಭಿಬ್ಯಾಪೇತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ತೇ ಜಿನಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಹೀನಾಯಾವತ್ತನ್ತಿ, ತೇ ಲೋಹಿತಚನ್ದನಸಾರನ್ತರೇ ಪೂತಿಕದೇಸಮಿವ ಛಡ್ಡನೀಯಾ ಜಿನಸಾಸನೇ, ನ ಚ ತೇಸಂ ಹೀನಾಯಾವತ್ತನೇನ ಜಿನಸಾಸನಂ ಹೀಳಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಯೇ ತತ್ಥ ಠಿತಾ ಭಿಕ್ಖೂ, ತೇ ಸದೇವಕಂ ಲೋಕಂ ಸೀಲವರಚನ್ದನಗನ್ಧೇನ ಅನುಲಿಮ್ಪಯನ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತೇನ ತೇನ ಅನುಚ್ಛವಿಕೇನ ತೇನ ತೇನ ಸದಿಸೇನ ಕಾರಣೇನ ನಿರವಜ್ಜಮನುಪಾಪಿತಂ ಜಿನಸಾಸನಂ ಸೇಟ್ಠಭಾವೇನ ಪರಿದೀಪಿತಂ, ಹೀನಾಯಾವತ್ತಮಾನಾಪಿ ತೇ ಜಿನಸಾಸನಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಭಾವಂ ಯೇವ ಪರಿದೀಪೇನ್ತೀ’’ತಿ.

ಹೀನಾಯಾವತ್ತನಪಞ್ಹೋ ಪಞ್ಚಮೋ.

೬. ಅರಹನ್ತವೇದನಾವೇದಿಯನಪಞ್ಹೋ

೬. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತುಮ್ಹೇ ಭಣಥ ‘ಅರಹಾ ಏಕಂ ವೇದನಂ ವೇದಯತಿ ಕಾಯಿಕಂ, ನ ಚೇತಸಿಕ’ನ್ತಿ. ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅರಹತೋ ಚಿತ್ತಂ ಯಂ ಕಾಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪವತ್ತತಿ, ತತ್ಥ ಅರಹಾ ಅನಿಸ್ಸರೋ ಅಸ್ಸಾಮೀ ಅವಸವತ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ನ ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯುತ್ತಮೇತಂ, ಯಂ ಸೋ ಸಕಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪವತ್ತಮಾನೇ ಕಾಯೇ ಅನಿಸ್ಸರೋ ಹೋತಿ ಅಸ್ಸಾಮೀ ಅವಸವತ್ತೀ; ಸಕುಣೋಪಿ ತಾವ, ಭನ್ತೇ, ಯಸ್ಮಿಂ ಕುಲಾವಕೇ ಪಟಿವಸತಿ, ತತ್ಥ ಸೋ ಇಸ್ಸರೋ ಹೋತಿ ಸಾಮೀ ವಸವತ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ದಸಯಿಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾಯಾನುಗತಾ ಧಮ್ಮಾ ಭವೇ ಭವೇ ಕಾಯಂ ಅನುಧಾವನ್ತಿ ಅನುಪರಿವತ್ತನ್ತಿ. ಕತಮೇ ದಸ? ಸೀತಂ ಉಣ್ಹಂ ಜಿಘಚ್ಛಾ ಪಿಪಾಸಾ ಉಚ್ಚಾರೋ ಪಸ್ಸಾವೋ ಮಿದ್ಧಂ ಜರಾ ಬ್ಯಾಧಿ ಮರಣಂ. ಇಮೇ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ದಸ ಕಾಯಾನುಗತಾ ಧಮ್ಮಾ ಭವೇ ಭವೇ ಕಾಯಂ ಅನುಧಾವನ್ತಿ ಅನುಪರಿವತ್ತನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಅರಹಾ ಅನಿಸ್ಸರೋ ಅಸ್ಸಾಮೀ ಅವಸವತ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಅರಹತೋ ಕಾಯೇ ಆಣಾ ನಪ್ಪವತ್ತತಿ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ವಾ, ತತ್ಥ ಮೇ ಕಾರಣಂ ಬ್ರೂಹೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಪಥವಿನಿಸ್ಸಿತಾ ಸತ್ತಾ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಪಥವಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಚರನ್ತಿ ವಿಹರನ್ತಿ ವುತ್ತಿಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತಿ, ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇಸಂ ಪಥವಿಯಾ ಆಣಾ ಪವತ್ತತಿ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅರಹತೋ ಚಿತ್ತಂ ಕಾಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪವತ್ತತಿ, ನ ಚ ಅರಹತೋ ಕಾಯೇ ಆಣಾ ಪವತ್ತತಿ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ವಾ’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಕಾಯಿಕಮ್ಪಿ ಚೇತಸಿಕಮ್ಪಿ ವೇದನಂ ವೇದಯತೀ’’ತಿ? ‘‘ಅಭಾವಿತತ್ತಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಕಾಯಿಕಮ್ಪಿ ಚೇತಸಿಕಮ್ಪಿ ವೇದನಂ ವೇದಯತಿ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಗೋಣೋ ಛಾತೋ ಪರಿತಸಿತೋ ಅಬಲದುಬ್ಬಲಪರಿತ್ತಕತಿಣೇಸು ವಾ ಲತಾಯ ವಾ ಉಪನಿಬದ್ಧೋ ಅಸ್ಸ, ಯದಾ ಸೋ ಗೋಣೋ ಪರಿಕುಪಿತೋ ಹೋತಿ, ತದಾ ಸಹ ಉಪನಿಬನ್ಧನೇನ ಪಕ್ಕಮತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಭಾವಿತಚಿತ್ತಸ್ಸ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಕೋಪೇತಿ, ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಕುಪಿತಂ ಕಾಯಂ ಆಭುಜತಿ ನಿಬ್ಭುಜತಿ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತಕಂ ಕರೋತಿ. ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಅಭಾವಿತಚಿತ್ತೋ ತಸತಿ ರವತಿ ಭೇರವರಾವಮಭಿರವತಿ, ಇದಮೇತ್ಥ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಕಾಯಿಕಮ್ಪಿ ಚೇತಸಿಕಮ್ಪಿ ವೇದನಂ ವೇದಯತೀ’’ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ಪನ ತಂ ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಅರಹಾ ಏಕಂ ವೇದನಂ ವೇದಯತಿ ಕಾಯಿಕಂ, ನ ಚೇತಸಿಕ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅರಹತೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಚಿತ್ತಂ ಭಾವಿತಂ ಹೋತಿ ಸುಭಾವಿತಂ ದನ್ತಂ ಸುದನ್ತಂ ಅಸ್ಸವಂ ವಚನಕರಂ, ಸೋ ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ‘ಅನಿಚ್ಚ’ನ್ತಿ ದಳ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸಮಾಧಿಥಮ್ಭೇ ಚಿತ್ತಂ ಉಪನಿಬನ್ಧತಿ, ತಸ್ಸ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಥಮ್ಭೇ ಉಪನಿಬನ್ಧನಂ ನ ವೇಧತಿ ನ ಚಲತಿ, ಠಿತಂ ಹೋತಿ ಅವಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ವೇದನಾವಿಕಾರವಿಪ್ಫಾರೇನ ಕಾಯೋ ಆಭುಜತಿ ನಿಬ್ಭುಜತಿ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತತಿ, ಇದಮೇತ್ಥ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಅರಹಾ ಏಕಂ ವೇದನಂ ವೇದಯತಿ ಕಾಯಿಕಂ, ನ ಚೇತಸಿಕ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಂ ನಾಮ ಲೋಕೇ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ಯಂ ಕಾಯೇ ಚಲಮಾನೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಚಲತಿ, ತತ್ಥ ಮೇ ಕಾರಣಂ ಬ್ರೂಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹತಿಮಹಾರುಕ್ಖೇ ಖನ್ಧಸಾಖಾಪಲಾಸಸಮ್ಪನ್ನೇ ಅನಿಲಬಲಸಮಾಹತೇ ಸಾಖಾ ಚಲತಿ, ಅಪಿ ನು ತಸ್ಸ ಖನ್ಧೋಪಿ ಚಲತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅರಹಾ ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ‘ಅನಿಚ್ಚ’ನ್ತಿ ದಳ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸಮಾಧಿಥಮ್ಭೇ ಚಿತ್ತಂ ಉಪನಿಬನ್ಧತಿ, ತಸ್ಸ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಥಮ್ಭೇ ಉಪನಿಬನ್ಧನಂ ನ ವೇಧತಿ ನ ಚಲತಿ, ಠಿತಂ ಹೋತಿ ಅವಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ವೇದನಾವಿಕಾರವಿಪ್ಫಾರೇನ ಕಾಯೋ ಆಭುಜತಿ ನಿಬ್ಭುಜತಿ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತತಿ, ಚಿತ್ತಂ ಪನ ತಸ್ಸ ನ ವೇಧತಿ ನ ಚಲತಿ ಖನ್ಧೋ ವಿಯ ಮಹಾರುಕ್ಖಸ್ಸಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಬ್ಭುತಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ನ ಮೇ ಏವರೂಪೋ ಸಬ್ಬಕಾಲಿಕೋ ಧಮ್ಮಪದೀಪೋ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ’’ತಿ.

ಅರಹನ್ತವೇದನಾವೇದಿಯನಪಞ್ಹೋ ಛಟ್ಠೋ.

೭. ಅಭಿಸಮಯನ್ತರಾಯಕರಪಞ್ಹೋ

೭. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಇಧ ಯೋ ಕೋಚಿ ಗಿಹೀ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಪಬ್ಬಾಜೇಯ್ಯ, ಅತ್ತನಾಪಿ ಸೋ ನ ಜಾನೇಯ್ಯ ‘ಗಿಹಿಪಾರಾಜಿಕಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನೋಸ್ಮೀ’ತಿ, ನಪಿ ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯ ‘ಗಿಹಿಪಾರಾಜಿಕಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನೋಸೀ’ತಿ. ಸೋ ಚ ತಥತ್ತಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ನು ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಕೇನ, ಭನ್ತೇ, ಕಾರಣೇನಾ’’ತಿ? ‘‘ಯೋ ತಸ್ಸ ಹೇತು ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯಾಯ, ಸೋ ತಸ್ಸ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನೋ, ತಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ನ ಭವತೀ’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತುಮ್ಹೇ ಭಣಥ ‘ಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಹೋತಿ, ಕುಕ್ಕುಚ್ಚೇ ಸತಿ ಆವರಣಂ ಹೋತಿ, ಆವಟೇ ಚಿತ್ತೇ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ನ ಹೋತೀ’ತಿ. ಇಮಸ್ಸ ಪನ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಅಕುಕ್ಕುಚ್ಚಜಾತಸ್ಸ ಸನ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ನ ಹೋತಿ, ವಿಸಮೇನ ವಿಸಮೇನೇಸೋ ಪಞ್ಹೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ವಿಸಜ್ಜೇಥಾ’’ತಿ.

‘‘ರುಹತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸುಕಟ್ಠೇ ಸುಕಲಲೇ ಮಣ್ಡಖೇತ್ತೇ ಸಾರದಂ ಸುಖಸಯಿತಂ ಬೀಜ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಅಪಿ ನು, ಮಹಾರಾಜ, ತಞ್ಞೇವ ಬೀಜಂ ಘನಸೇಲಸಿಲಾತಲೇ ರುಹೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಸ್ಸ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ತಞ್ಞೇವ ಬೀಜಂ ಕಲಲೇ ರುಹತಿ, ಕಿಸ್ಸ ಘನಸೇಲೇ ನ ರುಹತೀ’’ತಿ? ‘‘ನತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ, ತಸ್ಸ ಬೀಜಸ್ಸ ರುಹನಾಯ ಘನಸೇಲೇ ಹೇತು, ಅಹೇತುನಾ ಬೀಜಂ ನ ರುಹತೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇನ ಹೇತುನಾ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಸೋ ತಸ್ಸ ಹೇತು ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನೋ, ಅಹೇತುನಾ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ನ ಹೋತಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ದಣ್ಡಲೇಡ್ಡುಲಗುಳಮುಗ್ಗರಾ ಪಥವಿಯಾ ಠಾನಮುಪಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಪಿ ನು, ಮಹಾರಾಜ, ತೇ ಯೇವ ದಣ್ಡಲೇಡ್ಡುಲಗುಳಮುಗ್ಗರಾ ಗಗನೇ ಠಾನಮುಪಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನೇತ್ಥ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ತೇ ಯೇವ ದಣ್ಡಲೇಡ್ಡುಲಗುಳಮುಗ್ಗರಾ ಪಥವಿಯಾ ಠಾನಮುಪಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಗಗನೇ ನ ತಿಟ್ಠನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ನತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ, ತೇಸಂ ದಣ್ಡಲೇಡ್ಡುಲಗುಳಮುಗ್ಗರಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಾನಾಯ ಆಕಾಸೇ ಹೇತು, ಅಹೇತುನಾ ನ ತಿಟ್ಠನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಸ್ಸ ತೇನ ದೋಸೇನ ಅಭಿಸಮಯಹೇತು ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನೋ, ಹೇತುಸಮುಗ್ಘಾತೇ ಅಹೇತುನಾ ಅಭಿಸಮಯೋ ನ ಹೋತೀತಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಥಲೇ ಅಗ್ಗಿ ಜಲತಿ, ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೋ ಯೇವ ಅಗ್ಗಿ ಉದಕೇ ಜಲತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನೇತ್ಥ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಸೋ ಯೇವ ಅಗ್ಗಿ ಥಲೇ ಜಲತಿ, ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಉದಕೇ ನ ಜಲತೀ’’ತಿ? ‘‘ನತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ, ಅಗ್ಗಿಸ್ಸ ಜಲನಾಯ ಉದಕೇ ಹೇತು, ಅಹೇತುನಾ ನ ಜಲತೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಸ್ಸ ತೇನ ದೋಸೇನ ಅಭಿಸಮಯಹೇತು ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನೋ, ಹೇತುಸಮುಗ್ಘಾತೇ ಅಹೇತುನಾ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಪುನಪೇತಂ ಅತ್ಥಂ ಚಿನ್ತೇಹಿ, ನ ಮೇ ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಸಞ್ಞತ್ತಿ ಭವತಿ, ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಅಸತಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚೇ ಆವರಣಂ ಹೋತೀತಿ, ಕಾರಣೇನ ಮಂ ಸಞ್ಞಾಪೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಪಿ ನು, ಮಹಾರಾಜ, ವಿಸಂ ಹಲಾಹಲಂ ಅಜಾನನ್ತೇನ ಖಾಯಿತಂ ಜೀವಿತಂ ಹರತೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಜಾನನ್ತೇನಪಿ ಕತಂ ಪಾಪಂ ಅಭಿಸಮಯನ್ತರಾಯಕರಂ ಹೋತಿ.

‘‘ಅಪಿ ನು, ಮಹಾರಾಜ, ಅಗ್ಗಿ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಅಕ್ಕಮನ್ತಂ ಡಹತೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಜಾನನ್ತೇನಪಿ ಕತಂ ಪಾಪಂ ಅಭಿಸಮಯನ್ತರಾಯಕರಂ ಹೋತಿ.

‘‘ಅಪಿ ನು, ಮಹಾರಾಜ, ಅಜಾನನ್ತಂ ಆಸೀವಿಸೋ ಡಂಸಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಂ ಹರತೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಜಾನನ್ತೇನಪಿ ಕತಂ ಪಾಪಂ ಅಭಿಸಮಯನ್ತರಾಯಕರಂ ಹೋತಿ.

‘‘ನನು, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾಲಿಙ್ಗರಾಜಾ ಸಮಣಕೋಲಞ್ಞೋ ಸತ್ತರತನಪರಿಕಿಣ್ಣೋ ಹತ್ಥಿರತನಮಭಿರುಯ್ಹ ಕುಲದಸ್ಸನಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅಜಾನನ್ತೋಪಿ ನಾಸಕ್ಖಿ ಬೋಧಿಮಣ್ಡಸ್ಸ ಉಪರಿತೋ ಗನ್ತುಂ, ಇದಮೇತ್ಥ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಜಾನನ್ತೇನಪಿ ಕತಂ ಪಾಪಂ ಅಭಿಸಮಯನ್ತರಾಯಕರಂ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ಜಿನಭಾಸಿತಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕಾರಣಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಪಟಿಕ್ಕೋಸಿತುಂ, ಏಸೋವೇತಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಅಭಿಸಮಯನ್ತರಾಯಕರಪಞ್ಹೋ ಸತ್ತಮೋ.

೮. ದುಸ್ಸೀಲಪಞ್ಹೋ

೮. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಗಿಹಿದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ ಚ ಸಮಣದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ ಚ ಕೋ ವಿಸೇಸೋ, ಕಿಂ ನಾನಾಕರಣಂ, ಉಭೋಪೇತೇ ಸಮಸಮಗತಿಕಾ, ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸಮಸಮೋ ವಿಪಾಕೋ ಹೋತಿ, ಉದಾಹು ಕಿಞ್ಚಿ ನಾನಾಕಾರಣಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ?

‘‘ದಸ ಯಿಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಗುಣಾ ಸಮಣದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ ಗಿಹಿದುಸ್ಸೀಲತೋ ವಿಸೇಸೇನ ಅತಿರೇಕಾ, ದಸಹಿ ಚ ಕಾರಣೇಹಿ ಉತ್ತರಿಂ ದಕ್ಖಿಣಂ ವಿಸೋಧೇತಿ.

‘‘ಕತಮೇ ದಸ ಗುಣಾ ಸಮಣದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ ಗಿಹಿದುಸ್ಸೀಲತೋ ವಿಸೇಸೇನ ಅತಿರೇಕಾ? ಇಧ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಮಣದುಸ್ಸೀಲೋ ಬುದ್ಧೇ ಸಗಾರವೋ ಹೋತಿ, ಧಮ್ಮೇ ಸಗಾರವೋ ಹೋತಿ, ಸಙ್ಘೇ ಸಗಾರವೋ ಹೋತಿ, ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಸು ಸಗಾರವೋ ಹೋತಿ, ಉದ್ದೇಸಪರಿಪುಚ್ಛಾಯ ವಾಯಮತಿ, ಸವನಬಹುಲೋ ಹೋತಿ, ಭಿನ್ನಸೀಲೋಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ದುಸ್ಸೀಲೋ ಪರಿಸಗತೋ ಆಕಪ್ಪಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತಿ, ಗರಹಭಯಾ ಕಾಯಿಕಂ ವಾಚಸಿಕಂ ರಕ್ಖತಿ, ಪಧಾನಾಭಿಮುಖಞ್ಚಸ್ಸ ಹೋತಿ ಚಿತ್ತಂ, ಭಿಕ್ಖುಸಾಮಞ್ಞಂ ಉಪಗತೋ ಹೋತಿ. ಕರೋನ್ತೋಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಮಣದುಸ್ಸೀಲೋ ಪಾಪಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಆಚರತಿ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಇತ್ಥೀ ಸಪತಿಕಾ ನಿಲೀಯಿತ್ವಾ ರಹಸ್ಸೇನೇವ ಪಾಪಮಾಚರತಿ; ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಕರೋನ್ತೋಪಿ ಸಮಣದುಸ್ಸೀಲೋ ಪಾಪಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಆಚರತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ದಸ ಗುಣಾ ಸಮಣದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ ಗಿಹಿದುಸ್ಸೀಲತೋ ವಿಸೇಸೇನ ಅತಿರೇಕಾ.

‘‘ಕತಮೇಹಿ ದಸಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಉತ್ತರಿಂ ದಕ್ಖಿಣಂ ವಿಸೋಧೇತಿ? ಅನವಜ್ಜಕವಚಧಾರಣತಾಯಪಿ ದಕ್ಖಿಣಂ ವಿಸೋಧೇತಿ, ಇಸಿಸಾಮಞ್ಞಭಣ್ಡುಲಿಙ್ಗಧಾರಣತೋಪಿ ದಕ್ಖಿಣಂ ವಿಸೋಧೇತಿ, ಸಙ್ಘಸಮಯಮನುಪ್ಪವಿಟ್ಠತಾಯಪಿ ದಕ್ಖಿಣಂ ವಿಸೋಧೇತಿ, ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಸಙ್ಘಸರಣಗತತಾಯಪಿ ದಕ್ಖಿಣಂ ವಿಸೋಧೇತಿ, ಪಧಾನಾಸಯನಿಕೇತವಾಸಿತಾಯಪಿ ದಕ್ಖಿಣಂ ವಿಸೋಧೇತಿ, ಜಿನಸಾಸನಧರ [ಜಿನಸಾಸನಧನ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಪರಿಯೇಸನತೋಪಿ ದಕ್ಖಿಣಂ ವಿಸೋಧೇತಿ, ಪವರಧಮ್ಮದೇಸನತೋಪಿ ದಕ್ಖಿಣಂ ವಿಸೋಧೇತಿ, ಧಮ್ಮದೀಪಗತಿಪರಾಯಣತಾಯಪಿ ದಕ್ಖಿಣಂ ವಿಸೋಧೇತಿ, ‘ಅಗ್ಗೋ ಬುದ್ಧೋ’ತಿ ಏಕನ್ತಉಜುದಿಟ್ಠಿತಾಯಪಿ ದಕ್ಖಿಣಂ ವಿಸೋಧೇತಿ, ಉಪೋಸಥಸಮಾದಾನತೋಪಿ ದಕ್ಖಿಣಂ ವಿಸೋಧೇತಿ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ದಸಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಉತ್ತರಿಂ ದಕ್ಖಿಣಂ ವಿಸೋಧೇತಿ.

‘‘ಸುವಿಪನ್ನೋಪಿ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಮಣದುಸ್ಸೀಲೋ ದಾಯಕಾನಂ ದಕ್ಖಿಣಂ ವಿಸೋಧೇತಿ. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಉದಕಂ ಸುಬಹಲಮ್ಪಿ ಕಲಲಕದ್ದಮರಜೋಜಲ್ಲಂ ಅಪನೇತಿ; ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸುವಿಪನ್ನೋಪಿ ಸಮಣದುಸ್ಸೀಲೋ ದಾಯಕಾನಂ ದಕ್ಖಿಣಂ ವಿಸೋಧೇತಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಉಣ್ಹೋದಕಂ ಸುಕುಧಿತಮ್ಪಿ [ಸುಕಠಿತಮ್ಪಿ (ಸೀ. ಪೀ), ಸುಖುಠಿತಮ್ಪಿ (ಸ್ಯಾ.)] ಜ್ಜಲನ್ತಂ ಮಹನ್ತಂ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸುವಿಪನ್ನೋಪಿ ಸಮಣದುಸ್ಸೀಲೋ ದಾಯಕಾನಂ ದಕ್ಖಿಣಂ ವಿಸೋಧೇತಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಭೋಜನಂ ವಿರಸಮ್ಪಿ ಖುದಾದುಬ್ಬಲ್ಯಂ ಅಪನೇತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸುವಿಪನ್ನೋಪಿ ಸಮಣದುಸ್ಸೀಲೋ ದಾಯಕಾನಂ ದಕ್ಖಿಣಂ ವಿಸೋಧೇತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೇನ ದೇವಾತಿದೇವೇನ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯವರಲಞ್ಛಕೇ ದಕ್ಖಿಣವಿಭಙ್ಗೇ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೇ –

‘‘‘ಯೋ ಸೀಲವಾ ದುಸ್ಸೀಲೇಸು ದದಾತಿ ದಾನಂ, ಧಮ್ಮೇನ ಲದ್ಧಂ ಸುಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ;

ಅಭಿಸದ್ದಹಂ ಕಮ್ಮಫಲಂ ಉಳಾರಂ, ಸಾ ದಕ್ಖಿಣಾ ದಾಯಕತೋ ವಿಸುಜ್ಝತೀ’’’ತಿ [ಮ. ನಿ. ೩.೩೮೨].

‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಬ್ಭುತಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಾವತಕಂ ಮಯಂ ಪಞ್ಹಂ ಅಪುಚ್ಛಿಮ್ಹ, ತಂ ತ್ವಂ ಓಪಮ್ಮೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ಅಮತಮಧುರಂ ಸವನೂಪಗಂ ಅಕಾಸಿ. ಯಥಾ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ, ಸೂದೋ ವಾ ಸೂದನ್ತೇವಾಸೀ ವಾ ತಾವತಕಂ ಮಂಸಂ ಲಭಿತ್ವಾ ನಾನಾವಿಧೇಹಿ ಸಮ್ಭಾರೇಹಿ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ರಾಜೂಪಭೋಗಂ ಕರೋತಿ; ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಾವತಕಂ ಮಯಂ ಪಞ್ಹಂ ಅಪುಚ್ಛಿಮ್ಹ, ತಂ ತ್ವಂ ಓಪಮ್ಮೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ವಿಭಾವೇತ್ವಾ ಅಮತಮಧುರಂ ಸವನೂಪಗಂ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ.

ದುಸ್ಸೀಲಪಞ್ಹೋ ಅಟ್ಠಮೋ.

೯. ಉದಕಸತ್ತಜೀವಪಞ್ಹೋ

೯. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಇಮಂ ಉದಕಂ ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ತಪ್ಪಮಾನಂ ಚಿಚ್ಚಿಟಾಯತಿ ಚಿಟಿಚಿಟಾಯತಿ ಸದ್ದಾಯತಿ ಬಹುವಿಧಂ, ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಉದಕಂ ಜೀವತಿ, ಕಿಂ ಕೀಳಮಾನಂ ಸದ್ದಾಯತಿ, ಉದಾಹು ಅಞ್ಞೇನ ಪಟಿಪೀಳಿತಂ ಸದ್ದಾಯತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಉದಕಂ ಜೀವತಿ, ನತ್ಥಿ ಉದಕೇ ಜೀವೋ ವಾ ಸತ್ತೋ ವಾ, ಅಪಿ ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಗ್ಗಿಸನ್ತಾಪವೇಗಸ್ಸ ಮಹನ್ತತಾಯ ಉದಕಂ ಚಿಚ್ಚಿಟಾಯತಿ ಚಿಟಿಚಿಟಾಯತಿ ಸದ್ದಾಯತಿ ಬಹುವಿಧ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಇಧೇಕಚ್ಚೇ ತಿತ್ಥಿಯಾ ಉದಕಂ ಜೀವತೀತಿ ಸೀತೋದಕಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉದಕಂ ತಾಪೇತ್ವಾ ವೇಕತಿಕವೇಕತಿಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ತೇ ತುಮ್ಹೇ ಗರಹನ್ತಿ ಪರಿಭವನ್ತಿ ‘ಏಕಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಮಣಾ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯಾ ಜೀವಂ ವಿಹೇಠೇನ್ತೀ’ತಿ, ತಂ ತೇಸಂ ಗರಹಂ ಪರಿಭವಂ ವಿನೋದೇಹಿ ಅಪನೇಹಿ ನಿಚ್ಛಾರೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಉದಕಂ ಜೀವತಿ, ನತ್ಥಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಉದಕೇ ಜೀವೋ ವಾ ಸತ್ತೋ ವಾ, ಅಪಿ ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಗ್ಗಿಸನ್ತಾಪವೇಗಸ್ಸ ಮಹನ್ತತಾಯ ಉದಕಂ ಚಿಚ್ಚಿಟಾಯತಿ ಚಿಟಿಚಿಟಾಯತಿ ಸದ್ದಾಯತಿ ಬಹುವಿಧಂ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಉದಕಂ ಸೋಬ್ಭಸರಸರಿತದಹತಳಾಕಕನ್ದರಪದರಉದಪಾನನಿನ್ನಪೋಕ್ಖರಣಿಗತಂ ವಾತಾತಪವೇಗಸ್ಸ ಮಹನ್ತತಾಯ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಅಪಿ ನು ತತ್ಥ ಉದಕಂ ಚಿಚ್ಚಿಟಾಯತಿ ಚಿಟಿಚಿಟಾಯತಿ ಸದ್ದಾಯತಿ ಬಹುವಿಧ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಯದಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಉದಕಂ ಜೀವೇಯ್ಯ, ತತ್ಥಾಪಿ ಉದಕಂ ಸದ್ದಾಯೇಯ್ಯ, ಇಮಿನಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣೇನ ಜಾನಾಹಿ ‘ನತ್ಥಿ ಉದಕೇ ಜೀವೋ ವಾ ಸತ್ತೋ ವಾ, ಅಗ್ಗಿಸನ್ತಾಪವೇಗಸ್ಸ ಮಹನ್ತತಾಯ ಉದಕಂ ಚಿಚ್ಚಿಟಾಯತಿ ಚಿಟಿಚಿಟಾಯತಿ ಸದ್ದಾಯತಿ ಬಹುವಿಧ’ನ್ತಿ.

‘‘ಅಪರಮ್ಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಉತ್ತರಿಂ ಕಾರಣಂ ಸುಣೋಹಿ ‘ನತ್ಥಿ ಉದಕೇ ಜೀವೋ ವಾ ಸತ್ತೋ ವಾ, ಅಗ್ಗಿಸನ್ತಾಪವೇಗಸ್ಸ ಮಹನ್ತತಾಯ ಉದಕಂ ಸದ್ದಾಯತೀ’ತಿ. ಯದಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಉದಕಂ ತಣ್ಡುಲೇಹಿ ಸಮ್ಮಿಸ್ಸಿತಂ ಭಾಜನಗತಂ ಹೋತಿ ಪಿಹಿತಂ ಉದ್ಧನೇ ಅಠಪಿತಂ, ಅಪಿ ನು ತತ್ಥ ಉದಕಂ ಸದ್ದಾಯತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಅಚಲಂ ಹೋತಿ ಸನ್ತಸನ್ತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ತಂ ಯೇವ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಉದಕಂ ಭಾಜನಗತಂ ಅಗ್ಗಿಂ ಉಜ್ಜಾಲೇತ್ವಾ ಉದ್ಧನೇ ಠಪಿತಂ ಹೋತಿ, ಅಪಿ ನು ತತ್ಥ ಉದಕಂ ಅಚಲಂ ಹೋತಿ ಸನ್ತಸನ್ತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಚಲತಿ ಖುಬ್ಭತಿ ಲುಳತಿ ಆವಿಲತಿ ಊಮಿಜಾತಂ ಹೋತಿ, ಉದ್ಧಮಧೋ ದಿಸಾವಿದಿಸಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಉತ್ತರತಿ ಪತರತಿ ಫೇಣಮಾಲೀ ಹೋತೀತಿ. ಕಿಸ್ಸ ಪನ ತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಾಕತಿಕಂ ಉದಕಂ ನ ಚಲತಿ ಸನ್ತಸನ್ತಂ ಹೋತಿ, ಕಿಸ್ಸ ಪನ ಅಗ್ಗಿಗತಂ ಚಲತಿ ಖುಬ್ಭತಿ ಲುಳತಿ ಆವಿಲತಿ ಊಮಿಜಾತಂ ಹೋತಿ, ಉದ್ಧಮಧೋ ದಿಸಾವಿದಿಸಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಉತ್ತರತಿ ಪತರತಿ ಫೇಣಮಾಲೀ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ಪಾಕತಿಕಂ, ಭನ್ತೇ, ಉದಕಂ ನ ಚಲತಿ, ಅಗ್ಗಿಕತಂ ಪನ ಉದಕಂ ಅಗ್ಗಿಸನ್ತಾಪವೇಗಸ್ಸ ಮಹನ್ತತಾಯ ಚಿಚ್ಚಿಟಾಯತಿ ಚಿಟಿಚಿಟಾಯತಿ ಸದ್ದಾಯತಿ ಬಹುವಿಧ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಇಮಿನಾಪಿ ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣೇನ ಜಾನಾಹಿ ‘ನತ್ಥಿ ಉದಕೇ ಜೀವೋ ವಾ ಸತ್ತೋ ವಾ, ಅಗ್ಗಿಸನ್ತಾಪವೇಗಸ್ಸ ಮಹನ್ತತಾಯ ಉದಕಂ ಸದ್ದಾಯತೀ’ತಿ.

‘‘ಅಪರಮ್ಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಉತ್ತರಂ ಕಾರಣಂ ಸುಣೋಹಿ, ನತ್ಥಿ ಉದಕೇ ಜೀವೋ ವಾ ಸತ್ತೋ ವಾ, ಅಗ್ಗಿಸನ್ತಾಪವೇಗಸ್ಸ ಮಹನ್ತತಾಯ ಉದಕಂ ಸದ್ದಾಯತಿ. ಹೋತಿ ತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಉದಕಂ ಘರೇ ಘರೇ ಉದಕವಾರಕಗತಂ ಪಿಹಿತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಅಪಿ ನು ತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಉದಕಂ ಚಲತಿ ಖುಬ್ಭತಿ ಲುಳತಿ ಆವಿಲತಿ ಊಮಿಜಾತಂ ಹೋತಿ, ಉದ್ಧಮಧೋ ದಿಸಾವಿದಿಸಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಉತ್ತರತಿ ಪತರತಿ ಫೇಣಮಾಲೀ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಅಚಲಂ ತಂ ಹೋತಿ ಪಾಕತಿಕಂ ಉದಕವಾರಕಗತಂ ಉದಕ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಸುತಪುಬ್ಬಂ ಪನ ತಯಾ, ಮಹಾರಾಜ, ‘ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಉದಕಂ ಚಲತಿ ಖುಬ್ಭತಿ ಲುಳತಿ ಆವಿಲತಿ ಊಮಿಜಾತಂ ಹೋತಿ, ಉದ್ಧಮಧೋ ದಿಸಾವಿದಿಸಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಉತ್ತರತಿ ಪತರತಿ ಫೇಣಮಾಲೀ ಹೋತಿ, ಉಸ್ಸಕ್ಕಿತ್ವಾ ಓಸ್ಸಕ್ಕಿತ್ವಾ [ಓಸ್ಸಕ್ಕಿತ್ವಾ’’ತಿ ಪದಂ ಸೀ. ಪೀ. ಪೋತ್ಥಕೇಸು ನತ್ಥಿ] ವೇಲಾಯ ಪಹರತಿ ಸದ್ದಾಯತಿ ಬಹುವಿಧ’’’ನ್ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಸುತಪುಬ್ಬಂ ಏತಂ ಮಯಾ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಞ್ಚ ‘ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಉದಕಂ ಹತ್ಥಸತಮ್ಪಿ ದ್ವೇಪಿ ಹತ್ಥಸತಾನಿ ಗಗನೇ ಉಸ್ಸಕ್ಕತೀ’’’ತಿ. ‘‘ಕಿಸ್ಸ, ಮಹಾರಾಜ, ಉದಕವಾರಕಗತಂ ಉದಕಂ ನ ಚಲತಿ ನ ಸದ್ದಾಯತಿ, ಕಿಸ್ಸ ಪನ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಉದಕಂ ಚಲತಿ ಸದ್ದಾಯತೀ’’ತಿ? ‘‘ವಾತವೇಗಸ್ಸ ಮಹನ್ತತಾಯ, ಭನ್ತೇ, ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಉದಕಂ ಚಲತಿ ಸದ್ದಾಯತಿ, ಉದಕವಾರಕಗತಂ ಉದಕಂ ಅಘಟ್ಟಿತಂ ಕೇಹಿಚಿ ನ ಚಲತಿ ನ ಸದ್ದಾಯತೀ’’ತಿ. ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ವಾತವೇಗಸ್ಸ ಮಹನ್ತತಾಯ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಉದಕಂ ಚಲತಿ ಸದ್ದಾಯತಿ ಏವಮೇವ ಅಗ್ಗಿಸನ್ತಾಪವೇಗಸ್ಸ ಮಹನ್ತತಾಯ ಉದಕಂ ಸದ್ದಾಯತೀ’’ತಿ.

‘‘ನನು, ಮಹಾರಾಜ, ಭೇರಿಪೋಕ್ಖರಂ ಸುಕ್ಖಂ ಸುಕ್ಖೇನ ಗೋಚಮ್ಮೇನ ಓನನ್ಧನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಅಪಿ ನು, ಮಹಾರಾಜ, ಭೇರಿಯಾ ಜೀವೋ ವಾ ಸತ್ತೋ ವಾ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ. ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಸ್ಸ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಭೇರೀ ಸದ್ದಾಯತೀ’’ತಿ? ‘‘ಇತ್ಥಿಯಾ ವಾ, ಭನ್ತೇ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಾ ತಜ್ಜೇನ ವಾಯಾಮೇನಾ’’ತಿ. ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಇತ್ಥಿಯಾ ವಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಾ ತಜ್ಜೇನ ವಾಯಾಮೇನ ಭೇರೀ ಸದ್ದಾಯತಿ, ಏವಮೇವ ಅಗ್ಗಿಸನ್ತಾಪವೇಗಸ್ಸ ಮಹನ್ತತಾಯ ಉದಕಂ ಸದ್ದಾಯತಿ. ಇಮಿನಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣೇನ ಜಾನಾಹಿ ‘ನತ್ಥಿ ಉದಕೇ ಜೀವೋ ವಾ ಸತ್ತೋ ವಾ, ಅಗ್ಗಿಸನ್ತಾಪವೇಗಸ್ಸ ಮಹನ್ತತಾಯ ಉದಕಂ ಸದ್ದಾಯತೀ’ತಿ.

‘‘ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ತಾವ, ಮಹಾರಾಜ, ತವ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥಿ, ಏವಮೇಸೋ ಪಞ್ಹೋ ಸುವಿನಿಚ್ಛಿತೋ ಹೋತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಭಾಜನೇಹಿ ಉದಕಂ ತಪ್ಪಮಾನಂ ಸದ್ದಾಯತಿ, ಉದಾಹು ಏಕಚ್ಚೇಹಿ ಯೇವ ಭಾಜನೇಹಿ ತಪ್ಪಮಾನಂ ಸದ್ದಾಯತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಭಾಜನೇಹಿ ಉದಕಂ ತಪ್ಪಮಾನಂ ಸದ್ದಾಯತಿ, ಏಕಚ್ಚೇಹಿ ಯೇವ ಭಾಜನೇಹಿ ಉದಕಂ ತಪ್ಪಮಾನಂ ಸದ್ದಾಯತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಜಹಿತೋಸಿ ಸಕಸಮಯಂ, ಪಚ್ಚಾಗತೋಸಿ ಮಮ ವಿಸಯಂ, ನತ್ಥಿ ಉದಕೇ ಜೀವೋ ವಾ ಸತ್ತೋ ವಾ. ಯದಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಭಾಜನೇಹಿ ಉದಕಂ ತಪ್ಪಮಾನಂ ಸದ್ದಾಯೇಯ್ಯ, ಯುತ್ತಮಿದಂ ‘ಉದಕಂ ಜೀವತೀ’ತಿ ವತ್ತುಂ. ನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಉದಕಂ ದ್ವಯಂ ಹೋತಿ, ಯಂ ಸದ್ದಾಯತಿ, ತಂ ಜೀವತಿ, ಯಂ ನ ಸದ್ದಾಯತಿ, ತಂ ನ ಜೀವತೀತಿ. ಯದಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಉದಕಂ ಜೀವೇಯ್ಯ, ಮಹನ್ತಾನಂ ಹತ್ಥಿನಾಗಾನಂ ಉಸ್ಸನ್ನಕಾಯಾನಂ ಪಭಿನ್ನಾನಂ ಸೋಣ್ಡಾಯ ಉಸ್ಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕುಚ್ಛಿಂ ಪವೇಸಯನ್ತಾನಂ, ತಮ್ಪಿ ಉದಕಂ ತೇಸಂ ದನ್ತನ್ತರೇ ಚಿಪ್ಪಿಯಮಾನಂ ಸದ್ದಾಯೇಯ್ಯ. ಹತ್ಥಸತಿಕಾಪಿ ಮಹಾನಾವಾ ಗರುಕಾ ಭಾರಿಕಾ ಅನೇಕಸತಸಹಸ್ಸಭಾರಪರಿಪೂರಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ವಿಚರನ್ತಿ, ತಾಹಿಪಿ ಚಿಪ್ಪಿಯಮಾನಂ ಉದಕಂ ಸದ್ದಾಯೇಯ್ಯ. ಮಹತಿಮಹನ್ತಾಪಿ ಮಚ್ಛಾ ಅನೇಕಸತಯೋಜನಿಕಕಾಯಾ ತಿಮೀ ತಿಮಿಙ್ಗಲಾ ತಿಮಿರಪಿಙ್ಗಲಾ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ನಿಮುಗ್ಗಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನತಾಯ ಪಟಿವಸನ್ತಾ ಮಹಾಉದಕಧಾರಾ ಆಚಮನ್ತಿ ಧಮನ್ತಿ ಚ, ತೇಸಮ್ಪಿ ತಂ ದನ್ತನ್ತರೇಪಿ ಉದರನ್ತರೇಪಿ ಚಿಪ್ಪಿಯಮಾನಂ ಉದಕಂ ಸದ್ದಾಯೇಯ್ಯ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಏವರೂಪೇಹಿ ಏವರೂಪೇಹಿ ಮಹನ್ತೇಹಿ ಪಟಿಪೀಳನೇಹಿ ಪಟಿಪೀಳಿತಂ ಉದಕಂ ನ ಸದ್ದಾಯತಿ ತಸ್ಮಾಪಿ ನತ್ಥಿ ಉದಕೇ ಜೀವೋ ವಾ ಸತ್ತೋ ವಾತಿ, ಏವಮೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಧಾರೇಹೀ’’ತಿ.

‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ದೋಸಾಗತೋ ಪಞ್ಹೋ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾಯ ವಿಭತ್ತಿಯಾ ವಿಭತ್ತೋ, ಯಥಾ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಮಹಗ್ಘಂ ಮಣಿರತನಂ ಛೇಕಂ ಆಚರಿಯಂ ಕುಸಲಂ ಸಿಕ್ಖಿತಂ ಮಣಿಕಾರಂ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ಕಿತ್ತಿಂ ಲಭೇಯ್ಯ ಥೋಮನಂ ಪಸಂಸಂ, ಮುತ್ತಾರತನಂ ವಾ ಮುತ್ತಿಕಂ ದುಸ್ಸರತನಂ ವಾ ದುಸ್ಸಿಕಂ, ಲೋಹಿತಚನ್ದನಂ ವಾ ಗನ್ಧಿಕಂ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ಕಿತ್ತಿಂ ಲಭೇಯ್ಯ ಥೋಮನಂ ಪಸಂಸಂ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ದೋಸಾಗತೋ [ದೇಸಾಗತೋ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಪಞ್ಹೋ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾಯ ವಿಭತ್ತಿಯಾ ವಿಭತ್ತೋ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಉದಕಸತ್ತಜೀವಪಞ್ಹೋ ನವಮೋ.

ಬುದ್ಧವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.

ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಗ್ಗೇ ನವ ಪಞ್ಹಾ.

೨. ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚವಗ್ಗೋ

೧. ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಪಞ್ಹೋ

೧. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ ‘ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಾರಾಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಹರಥ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚರತಿನೋ’ತಿ, ಕತಮಂ ತಂ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಂ, ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲಂ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಂ, ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಂ, ಅರಹತ್ತಫಲಂ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಂ, ಸಕದಾಗಾಮಿಅನಾಗಾಮಿಅರಹತ್ತಫಲಂ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಂ, ಕಿಸ್ಸ ಪನ ಇಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಉದ್ದಿಸನ್ತಿ ಪರಿಪುಚ್ಛನ್ತಿ ಸುತ್ತಂ ಗೇಯ್ಯಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ ಗಾಥಂ ಉದಾನಂ ಇತಿವುತ್ತಕಂ ಜಾತಕಂ ಅಬ್ಭುತಧಮ್ಮಂ ವೇದಲ್ಲಂ, ನವಕಮ್ಮೇನ ಪಲಿಬುಜ್ಝನ್ತಿ ದಾನೇನ ಚ ಪೂಜಾಯ ಚ, ನನು ತೇ ಜಿನಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ?

‘‘ಯೇ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿಕ್ಖೂ ಉದ್ದಿಸನ್ತಿ ಪರಿಪುಚ್ಛನ್ತಿ ಸುತ್ತಂ ಗೇಯ್ಯಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ ಗಾಥಂ ಉದಾನಂ ಇತಿವುತ್ತಕಂ ಜಾತಕಂ ಅಬ್ಭುತಧಮ್ಮಂ ವೇದಲ್ಲಂ, ನವಕಮ್ಮೇನ ಪಲಿಬುಜ್ಝನ್ತಿ ದಾನೇನ ಚ ಪೂಜಾಯ ಚ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಸ್ಸ ಪತ್ತಿಯಾ ಕರೋನ್ತಿ. ಯೇ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಭಾವಪರಿಸುದ್ಧಾ ಪುಬ್ಬೇ ವಾಸಿತವಾಸನಾ, ತೇ ಏಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣೇನ ನಿಪ್ಪಪಚ ಹೋನ್ತಿ. ಯೇ ಪನ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಹಾರಜಕ್ಖಾ, ತೇ ಇಮೇಹಿ ಪಯೋಗೇಹಿ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಾ ಹೋನ್ತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ಖೇತ್ತೇ ಬೀಜಂ ರೋಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಯಥಾಬಲವೀರಿಯೇನ ವಿನಾ ಪಾಕಾರವತಿಯಾ ಧಞ್ಞಂ ಉದ್ಧರೇಯ್ಯ, ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ಖೇತ್ತೇ ಬೀಜಂ ರೋಪೇತ್ವಾ ವನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಕಟ್ಠಞ್ಚ ಸಾಖಞ್ಚ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ವತಿಪಾಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಧಞ್ಞಂ ಉದ್ಧರೇಯ್ಯ. ಯಾ ತತ್ಥ ತಸ್ಸ ವತಿಪಾಕಾರಪರಿಯೇಸನಾ, ಸಾ ಧಞ್ಞತ್ಥಾಯ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ತೇ ಸಭಾವಪರಿಸುದ್ಧಾ ಪುಬ್ಬೇ ವಾಸಿತವಾಸನಾ, ತೇ ಏಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣೇನ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಾ ಹೋನ್ತಿ, ವಿನಾ ವತಿಪಾಕಾರಂ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಧಞ್ಞುದ್ಧಾರೋ. ಯೇ ಪನ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಹಾರಜಕ್ಖಾ, ತೇ ಇಮೇಹಿ ಪಯೋಗೇಹಿ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಾ ಹೋನ್ತಿ, ವತಿಪಾಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಧಞ್ಞುದ್ಧಾರೋ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಮಹತಿಮಹನ್ತೇ ಅಮ್ಬರುಕ್ಖಮತ್ಥಕೇ ಫಲಪಿಣ್ಡಿ ಭವೇಯ್ಯ, ಅಥ ತತ್ಥ ಯೋ ಕೋಚಿ ಇದ್ಧಿಮಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಫಲಂ ಹರೇಯ್ಯ, ಯೋ ಪನ ತತ್ಥ ಅನಿದ್ಧಿಮಾ, ಸೋ ಕಟ್ಠಞ್ಚ ವಲ್ಲಿಞ್ಚ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ತಾಯ ತಂ ರುಕ್ಖಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಫಲಂ ಹರೇಯ್ಯ. ಯಾ ತತ್ಥ ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸೇಣಿಪರಿಯೇಸನಾ, ಸಾ ಫಲತ್ಥಾಯ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ತೇ ಸಭಾವಪರಿಸುದ್ಧಾ ಪುಬ್ಬೇ ವಾಸಿತವಾಸನಾ, ತೇ ಏಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣೇನ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಾ ಹೋನ್ತಿ, ಇದ್ಧಿಮಾ ವಿಯ ರುಕ್ಖಫಲಂ ಹರನ್ತೋ. ಯೇ ಪನ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಹಾರಜಕ್ಖಾ, ತೇ ಇಮಿನಾ ಪಯೋಗೇನ ಸಚ್ಚಾನಿ ಅಭಿಸಮೇನ್ತಿ, ನಿಸ್ಸೇಣಿಯಾ ವಿಯ ಪುರಿಸೋ ರುಕ್ಖಫಲಂ ಹರನ್ತೋ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ಅತ್ಥಕರಣಿಕೋ ಏಕಕೋ ಯೇವ ಸಾಮಿಕಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ಥಂ ಸಾಧೇತಿ. ಏಕೋ ಧನವಾ ಧನವಸೇನ ಪರಿಸಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಪರಿಸಾಯ ಅತ್ಥಂ ಸಾಧೇತಿ. ಯಾ ತತ್ಥ ತಸ್ಸ ಪರಿಸಪರಿಯೇಸನಾ, ಸಾ ಅತ್ಥತ್ಥಾಯ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ತೇ ಸಭಾವಪರಿಸುದ್ಧಾ ಪುಬ್ಬೇ ವಾಸಿತವಾಸನಾ, ತೇ ಏಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣೇನ ಛಸು ಅಭಿಞ್ಞಾಸು ವಸಿಭಾವಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಏಕಕೋ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧಿಂ ಕರೋನ್ತೋ. ಯೇ ಪನ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಹಾರಜಕ್ಖಾ, ತೇ ಇಮೇಹಿ ಪಯೋಗೇಹಿ ಸಾಮಞ್ಞತ್ಥಮಭಿಸಾಧೇನ್ತಿ, ಪರಿಸಾಯ ವಿಯ ಪುರಿಸೋ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧಿಂ ಕರೋನ್ತೋ.

‘‘ಉದ್ದೇಸೋಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಬಹುಕಾರೋ, ಪರಿಪುಚ್ಛಾಪಿ ಬಹುಕಾರಾ, ನವಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಬಹುಕಾರಂ, ದಾನಮ್ಪಿ ಬಹುಕಾರಂ, ಪೂಜಾಪಿ ಬಹುಕಾರಾ ತೇಸು ತೇಸು ಕರಣೀಯೇಸು. ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ರಾಜೂಪಸೇವೀ ಕತಾವೀ ಅಮಚ್ಚಭಟಬಲದೋವಾರಿಕಅನೀಕಟ್ಠಪಾರಿಸಜ್ಜಜನೇಹಿ, ತೇ ತಸ್ಸ ಕರಣೀಯೇ ಅನುಪ್ಪತ್ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಉಪಕಾರಾ ಹೋನ್ತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಉದ್ದೇಸೋಪಿ ಬಹುಕಾರೋ, ಪರಿಪುಚ್ಛಾಪಿ ಬಹುಕಾರಾ, ನವಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಬಹುಕಾರಂ, ದಾನಮ್ಪಿ ಬಹುಕಾರಂ, ಪೂಜಾಪಿ ಬಹುಕಾರಾ ತೇಸು ತೇಸು ಕರಣೀಯೇಸು. ಯದಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅಭಿಜಾತಿಪರಿಸುದ್ಧಾ ಭವೇಯ್ಯುಂ, ಅನುಸಾಸನೇನ [ಅನುಸಾಸಕೇನ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಕರಣೀಯಂ ನ ಭವೇಯ್ಯ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸವನೇನ ಕರಣೀಯಂ ಹೋತಿ, ಥೇರೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಅಪರಿಮಿತಮಸಙ್ಖೇಯ್ಯಕಪ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯ ಉಪಚಿತಕುಸಲಮೂಲೋ ಪಞ್ಞಾಯ ಕೋಟಿಂ ಗತೋ, ಸೋಪಿ ವಿನಾ ಸವನೇನ ನಾಸಕ್ಖಿ ಆಸವಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ. ತಸ್ಮಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಬಹುಕಾರಂ ಸವನಂ, ತಥಾ ಉದ್ದೇಸೋಪಿ ಪರಿಪುಚ್ಛಾಪಿ. ತಸ್ಮಾ ಉದ್ದೇಸಪರಿಪುಚ್ಛಾಪಿ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಾ ಸಙ್ಖತಾ’’ತಿ. ‘‘ಸುನಿಜ್ಝಾಪಿತೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಪಞ್ಹೋ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಪಞ್ಹೋ ಪಠಮೋ.

೨. ಖೀಣಾಸವಭಾವಪಞ್ಹೋ

೨. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತುಮ್ಹೇ ಭಣಥ ‘ಯೋ ಗಿಹೀ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ, ದ್ವೇ ವಾಸ್ಸ ಗತಿಯೋ ಭವನ್ತಿ ಅನಞ್ಞಾ, ತಸ್ಮಿಂ ಯೇವ ದಿವಸೇ ಪಬ್ಬಜತಿ ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ ವಾ. ನ ಸೋ ದಿವಸೋ ಸಕ್ಕಾ ಅತಿಕ್ಕಮೇತು’ನ್ತಿ. ಸಚೇ ಸೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಆಚರಿಯಂ ವಾ ಉಪಜ್ಝಾಯಂ ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಂ ವಾ ನ ಲಭೇಥ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸೋ ಅರಹಾ ಸಯಂ ವಾ ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯ ದಿವಸಂ ವಾ ಅತಿಕ್ಕಮೇಯ್ಯ, ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ಅರಹಾ ಇದ್ಧಿಮಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಯ್ಯ ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೇಯ್ಯ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅರಹಾ ಸಯಂ ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯ, ಸಯಂ ಪಬ್ಬಜನ್ತೋ ಥೇಯ್ಯಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನ ಚ ದಿವಸಂ ಅತಿಕ್ಕಮೇಯ್ಯ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅರಹನ್ತಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಭವೇಯ್ಯ ವಾ ನ ವಾ ಭವೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಿಂ ಯೇವ ದಿವಸೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಭಾವೋ ವಿಜಹಿತೋ ಹೋತಿ, ಯೇನ ಅಧಿಗತಸ್ಸ ಜೀವಿತಹಾರೋ ಭವತೀ’’ತಿ.

‘‘ವಿಸಮಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗಂ, ವಿಸಮೇ ಲಿಙ್ಗೇ ಲಿಙ್ಗದುಬ್ಬಲತಾಯ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ ಗಿಹೀ ತಸ್ಮಿಂ ಯೇವ ದಿವಸೇ ಪಬ್ಬಜತಿ ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ ವಾ. ನೇಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ದೋಸೋ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ, ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗಸ್ಸೇವೇಸೋ ದೋಸೋ ಯದಿದಂ ಲಿಙ್ಗದುಬ್ಬಲತಾ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಭೋಜನಂ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಆಯುಪಾಲಕಂ ಜೀವಿತರಕ್ಖಕಂ ವಿಸಮಕೋಟ್ಠಸ್ಸ ಮನ್ದದುಬ್ಬಲಗಹಣಿಕಸ್ಸ ಅವಿಪಾಕೇನ ಜೀವಿತಂ ಹರತಿ. ನೇಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ದೋಸೋ ಭೋಜನಸ್ಸ, ಕೋಟ್ಠಸ್ಸೇವೇಸೋ ದೋಸೋ ಯದಿದಂ ಅಗ್ಗಿದುಬ್ಬಲತಾ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ವಿಸಮೇ ಲಿಙ್ಗೇ ಲಿಙ್ಗದುಬ್ಬಲತಾಯ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ ಗಿಹೀ ತಸ್ಮಿಂ ಯೇವ ದಿವಸೇ ಪಬ್ಬಜತಿ ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ ವಾ. ನೇಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ದೋಸೋ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ, ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗಸ್ಸೇವೇಸೋ ದೋಸೋ ಯದಿದಂ ಲಿಙ್ಗದುಬ್ಬಲತಾ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಪರಿತ್ತಂ ತಿಣಸಲಾಕಂ ಉಪರಿ ಗರುಕೇ ಪಾಸಾಣೇ ಠಪಿತೇ ದುಬ್ಬಲತಾಯ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪತತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ ಗಿಹೀ ತೇನ ಲಿಙ್ಗೇನ ಅರಹತ್ತಂ ಧಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಯೇವ ದಿವಸೇ ಪಬ್ಬಜತಿ ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ ವಾ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಅಬಲೋ ದುಬ್ಬಲೋ ನಿಹೀನಜಚ್ಚೋ ಪರಿತ್ತಪುಞ್ಞೋ ಮಹತಿಮಹಾರಜ್ಜಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಖಣೇನ ಪರಿಪತತಿ ಪರಿಧಂಸತಿ ಓಸಕ್ಕತಿ, ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ಧಾರೇತುಂ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ ಗಿಹೀ ತೇನ ಲಿಙ್ಗೇನ ಅರಹತ್ತಂ ಧಾರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಯೇವ ದಿವಸೇ ಪಬ್ಬಜತಿ ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ ವಾ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಖೀಣಾಸವಭಾವಪಞ್ಹೋ ದುತಿಯೋ.

೩. ಖೀಣಾಸವಸತಿಸಮ್ಮೋಸಪಞ್ಹೋ

೩. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅತ್ಥಿ ಅರಹತೋ ಸತಿಸಮ್ಮೋಸೋ’’ತಿ? ‘‘ವಿಗತಸತಿಸಮ್ಮೋಸಾ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅರಹನ್ತೋ, ನತ್ಥಿ ಅರಹನ್ತಾನಂ ಸತಿಸಮ್ಮೋಸೋ’’ತಿ. ‘‘ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಅರಹಾ ಆಪತ್ತಿ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಕುಟಿಕಾರೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಞ್ಚರಿತ್ತೇ, ವಿಕಾಲೇ ಕಾಲಸಞ್ಞಾಯ, ಪವಾರಿತೇ ಅಪ್ಪವಾರಿತಸಞ್ಞಾಯ, ಅನತಿರಿತ್ತೇ ಅತಿರಿತ್ತಸಞ್ಞಾಯಾ’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತುಮ್ಹೇ ಭಣಥ ‘ಯೇ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತೇ ದ್ವೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ ಅನಾದರಿಯೇನ ವಾ ಅಜಾನನೇನ ವಾ’ತಿ. ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಅರಹತೋ ಅನಾದರಿಯಂ ಹೋತಿ, ಯಂ ಅರಹಾ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ.

‘‘ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅರಹಾ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನತ್ಥಿ ಚ ಅರಹತೋ ಅನಾದರಿಯಂ, ತೇನ ಹಿ ಅತ್ಥಿ ಅರಹತೋ ಸತಿಸಮ್ಮೋಸೋ’’ತಿ? ‘‘ನತ್ಥಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅರಹತೋ ಸತಿಸಮ್ಮೋಸೋ, ಆಪತ್ತಿಞ್ಚ ಅರಹಾ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಕಾರಣೇನ ಮಂ ಸಞ್ಞಾಪೇಹಿ, ಕಿಂ ತತ್ಥ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ? ‘‘ದ್ವೇಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಿಲೇಸಾ ಲೋಕವಜ್ಜಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಞ್ಚಾತಿ. ಕತಮಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಕವಜ್ಜಂ? ದಸ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಾ, ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಲೋಕವಜ್ಜಂ. ಕತಮಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ? ಯಂ ಲೋಕೇ ಅತ್ಥಿ ಸಮಣಾನಂ ಅನನುಚ್ಛವಿಕಂ ಅನನುಲೋಮಿಕಂ, ಗಿಹೀನಂ ಅನವಜ್ಜಂ. ತತ್ಥ ಭಗವಾ ಸಾವಕಾನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇತಿ ‘ಯಾವಜೀವಂ ಅನತಿಕ್ಕಮನೀಯ’ನ್ತಿ. ವಿಕಾಲಭೋಜನಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಕಸ್ಸ ಅನವಜ್ಜಂ, ತಂ ಜಿನಸಾಸನೇ ವಜ್ಜಂ. ಭೂತಗಾಮವಿಕೋಪನಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಕಸ್ಸ ಅನವಜ್ಜಂ, ತಂ ಜಿನಸಾಸನೇ ವಜ್ಜಂ. ಉದಕೇ ಹಸ್ಸಧಮ್ಮಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಕಸ್ಸ ಅನವಜ್ಜಂ, ತಂ ಜಿನಸಾಸನೇ ವಜ್ಜಂ. ಇತಿ ಏವರೂಪಾನಿ ಏವರೂಪಾನಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಜಿನಸಾಸನೇ ವಜ್ಜಾನಿ, ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ.

‘‘ಲೋಕವಜ್ಜಂ ಅಭಬ್ಬೋ ಖೀಣಾಸವೋ ತಂ ಅಜ್ಝಾಚರಿತುಂ, ಯಂ ಕಿಲೇಸಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ತಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಅವಿಸಯೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಅರಹತೋ ಸಬ್ಬಂ ಜಾನಿತುಂ, ನ ಹಿ ತಸ್ಸ ಬಲಂ ಅತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಂ ಜಾನಿತುಂ. ಅನಞ್ಞಾತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅರಹತೋ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾನಂ ನಾಮಮ್ಪಿ ಗೋತ್ತಮ್ಪಿ, ಮಗ್ಗೋಪಿ ತಸ್ಸ ಮಹಿಯಾ ಅನಞ್ಞಾತೋ; ವಿಮುತ್ತಿಂ ಯೇವ, ಮಹಾರಾಜ, ಏಕಚ್ಚೋ ಅರಹಾ ಜಾನೇಯ್ಯ; ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಅರಹಾ ಸಕವಿಸಯಂ ಜಾನೇಯ್ಯ; ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋವ ಸಬ್ಬಂ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಖೀಣಾಸವಸತಿಸಮ್ಮೋಸಪಞ್ಹೋ ತತಿಯೋ.

೪. ಲೋಕೇ ನತ್ಥಿಭಾವಪಞ್ಹೋ

೪. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಲೋಕೇ ಬುದ್ಧಾ, ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ, ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸಾವಕಾ, ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಾನೋ, ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪದೇಸರಾಜಾನೋ, ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ, ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಸಧನಾ, ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅಧನಾ, ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಸುಗತಾ, ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ದುಗ್ಗತಾ, ದಿಸ್ಸತಿ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಂ ಪಾತುಭೂತಂ, ದಿಸ್ಸತಿ ಇತ್ಥಿಯಾ ಪುರಿಸಲಿಙ್ಗಂ ಪಾತುಭೂತಂ, ದಿಸ್ಸತಿ ಸುಕತಂ ದುಕ್ಕತಂ ಕಮ್ಮಂ, ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಕಲ್ಯಾಣಪಾಪಕಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ವಿಪಾಕೂಪಭೋಗಿನೋ ಸತ್ತಾ, ಅತ್ಥಿ ಲೋಕೇ ಸತ್ತಾ ಅಣ್ಡಜಾ ಜಲಾಬುಜಾ ಸಂಸೇದಜಾ ಓಪಪಾತಿಕಾ, ಅತ್ಥಿ ಸತ್ತಾ ಅಪದಾ ದ್ವಿಪದಾ ಚತುಪ್ಪದಾ ಬಹುಪ್ಪದಾ, ಅತ್ಥಿ ಲೋಕೇ ಯಕ್ಖಾ ರಕ್ಖಸಾ ಕುಮ್ಭಣ್ಡಾ ಅಸುರಾ ದಾನವಾ ಗನ್ಧಬ್ಬಾ ಪೇತಾ ಪಿಸಾಚಾ, ಅತ್ಥಿ ಕಿನ್ನರಾ ಮಹೋರಗಾ ನಾಗಾ ಸುಪಣ್ಣಾ ಸಿದ್ಧಾ ವಿಜ್ಜಾಧರಾ, ಅತ್ಥಿ ಹತ್ಥೀ ಅಸ್ಸಾ ಗಾವೋ ಮಹಿಂಸಾ [ಮಹಿಸಾ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಓಟ್ಠಾ ಗದ್ರಭಾ ಅಜಾ ಏಳಕಾ ಮಿಗಾ ಸೂಕರಾ ಸೀಹಾ ಬ್ಯಗ್ಘಾ ದೀಪೀ ಅಚ್ಛಾ ಕೋಕಾ ತರಚ್ಛಾ ಸೋಣಾ ಸಿಙ್ಗಾಲಾ, ಅತ್ಥಿ ಬಹುವಿಧಾ ಸಕುಣಾ, ಅತ್ಥಿ ಸುವಣ್ಣಂ ರಜತಂ ಮುತ್ತಾ ಮಣಿ ಸಙ್ಖೋ ಸಿಲಾ ಪವಾಳಂ ಲೋಹಿತಙ್ಕೋ ಮಸಾರಗಲ್ಲಂ ವೇಳುರಿಯೋ ವಜಿರಂ ಫಲಿಕಂ ಕಾಳಲೋಹಂ ತಮ್ಬಲೋಹಂ ವಟ್ಟಲೋಹಂ ಕಂಸಲೋಹಂ, ಅತ್ಥಿ ಖೋಮಂ ಕೋಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪಾಸಿಕಂ ಸಾಣಂ ಭಙ್ಗಂ ಕಮ್ಬಲಂ, ಅತ್ಥಿ ಸಾಲಿ ವೀಹಿ ಯವೋ ಕಙ್ಗು ಕುದ್ರೂಸೋ ವರಕೋ ಗೋಧೂಮೋ ಮುಗ್ಗೋ, ಮಾಸೋ ತಿಲಂ ಕುಲತ್ಥಂ, ಅತ್ಥಿ ಮೂಲಗನ್ಧೋ ಸಾರಗನ್ಧೋ ಫೇಗ್ಗುಗನ್ಧೋ ತಚಗನ್ಧೋ ಪತ್ತಗನ್ಧೋ ಪುಪ್ಫಗನ್ಧೋ ಫಲಗನ್ಧೋ ಸಬ್ಬಗನ್ಧೋ, ಅತ್ಥಿ ತಿಣ ಲತಾ ಗಚ್ಛ ರುಕ್ಖ ಓಸಧಿ ವನಪ್ಪತಿ ನದೀ ಪಬ್ಬತ ಸಮುದ್ದ ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಾ ಸಬ್ಬಂ ಲೋಕೇ ಅತ್ಥಿ. ಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಲೋಕೇ ನತ್ಥಿ, ತಂ ಮೇ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ.

‘‘ತೀಣಿಮಾನಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಕೇ ನತ್ಥಿ. ಕತಮಾನಿ ತೀಣಿ? ಸಚೇತನಾ ವಾ ಅಚೇತನಾ ವಾ ಅಜರಾಮರಾ ಲೋಕೇ ನತ್ಥಿ, ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ನಿಚ್ಚತಾ ನತ್ಥಿ, ಪರಮತ್ಥೇನ ಸತ್ತೂಪಲದ್ಧಿ ನತ್ಥಿ, ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತೀಣಿ ಲೋಕೇ ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಲೋಕೇ ನತ್ಥಿಭಾವಪಞ್ಹೋ ಚತುತ್ಥೋ.

೫. ಅಕಮ್ಮಜಾದಿಪಞ್ಹೋ

೫. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಲೋಕೇ ಕಮ್ಮನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಹೇತುನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಉತುನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ಯಂ ಲೋಕೇ ಅಕಮ್ಮಜಂ ಅಹೇತುಜಂ ಅನುತುಜಂ, ತಂ ಮೇ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ದ್ವೇಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಅಕಮ್ಮಜಾ ಅಹೇತುಜಾ ಅನುತುಜಾ. ಕತಮೇ ದ್ವೇ? ಆಕಾಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಕಮ್ಮಜೋ ಅಹೇತುಜೋ ಅನುತುಜೋ; ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಕಮ್ಮಜಂ ಅಹೇತುಜಂ ಅನುತುಜಂ. ಇಮೇ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ದ್ವೇ ಅಕಮ್ಮಜಾ ಅಹೇತುಜಾ ಅನುತುಜಾ’’ತಿ.

‘‘ಮಾ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಜಿನವಚನಂ ಮಕ್ಖೇಹಿ, ಮಾ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕರೋಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಹಂ ವದಾಮಿ, ಯಂ ಮಂ ತ್ವಂ ಏವಂ ವದೇಸಿ ‘ಮಾ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಜಿನವಚನಂ ಮಕ್ಖೇಹಿ, ಮಾ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕರೋಹೀ’’’ತಿ? ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯುತ್ತಮಿದಂ ತಾವ ವತ್ತುಂ ‘ಆಕಾಸೋ ಅಕಮ್ಮಜೋ ಅಹೇತುಜೋ ಅನುತುಜೋ’ತಿ. ಅನೇಕಸತೇಹಿ ಪನ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕಾರಣೇಹಿ ಭಗವತಾ ಸಾವಕಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಮಗ್ಗೋ ಅಕ್ಖಾತೋ, ಅಥ ಚ ಪನ ತ್ವಂ ಏವಂ ವದೇಸಿ ‘ಅಹೇತುಜಂ ನಿಬ್ಬಾನ’’’ನ್ತಿ. ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ಅನೇಕಸತೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಸಾವಕಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಮಗ್ಗೋ ಅಕ್ಖಾತೋ, ನ ಚ ಪನ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಹೇತು ಅಕ್ಖಾತೋ’’ತಿ.

‘‘ಏತ್ಥ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅನ್ಧಕಾರತೋ ಅನ್ಧಕಾರತರಂ ಪವಿಸಾಮ, ವನತೋ ವನತರಂ ಪವಿಸಾಮ, ಗಹನತೋ ಗಹನತರಂ [ಗಹನನ್ತರತೋ ಗಹನನ್ತರಂ (ಕ.)] ಪವಿಸಾಮ, ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಹೇತು ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ಪನ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಹೇತು ನತ್ಥಿ. ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಹೇತು ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯಪಿ ಹೇತು ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ.

‘‘ಯಥಾ ಪನ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಿತಾ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಪಿತುನೋಪಿ ಪಿತಾ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ. ಯಥಾ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಸ್ಸ ಆಚರಿಯೋ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಆಚರಿಯಸ್ಸಪಿ ಆಚರಿಯೋ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ. ಯಥಾ ಅಙ್ಕುರಸ್ಸ ಬೀಜಂ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಬೀಜಸ್ಸಪಿ ಬೀಜಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯದಿ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಹೇತು ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯಪಿ ಹೇತು ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ.

‘‘ಯಥಾ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ವಾ ಲತಾಯ ವಾ ಅಗ್ಗೇ ಸತಿ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಮಜ್ಝಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಮೂಲಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯದಿ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಹೇತು ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯಪಿ ಹೇತು ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ’’’ತಿ.

‘‘ಅನುಪ್ಪಾದನೀಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾನಂ, ತಸ್ಮಾ ನ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಹೇತು ಅಕ್ಖಾತೋ’’ತಿ. ‘‘ಇಙ್ಘ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕಾರಣೇನ ಮಂ ಸಞ್ಞಾಪೇಹಿ, ಯಥಾಹಂ ಜಾನೇಯ್ಯಂ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಹೇತು ಅತ್ಥಿ, ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಹೇತು ನತ್ಥೀ’’ತಿ.

‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸೋತಂ ಓದಹ, ಸಾಧುಕಂ ಸುಣೋಹಿ, ವಕ್ಖಾಮಿ ತತ್ಥ ಕಾರಣಂ, ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಪಾಕತಿಕೇನ ಬಲೇನ ಇತೋ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪಬ್ಬತರಾಜಂ ಉಪಗನ್ತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ ಪನ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸೋ ಪಾಕತಿಕೇನ ಬಲೇನ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪಬ್ಬತರಾಜಂ ಇಧ ಆಹರಿತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಕ್ಕಾ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಮಗ್ಗೋ ಅಕ್ಖಾತುಂ, ನ ಸಕ್ಕಾ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಹೇತು ದಸ್ಸೇತುಂ.