೨. ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಪಞ್ಹೋ

೨. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಸಬ್ಬೇವ ಬೋಧಿಸತ್ತಾ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಉದಾಹು ಗೋತಮೇನೇವ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಾ ಕತಾ’’ತಿ? ‘‘ನತ್ಥಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಾ, ಗೋತಮೇನೇವ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಾ ಕತಾ’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯದಿ ಏವಂ ಅಯುತ್ತಂ, ಯಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೇಹಿ ವೇಮತ್ತತಾ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಚತೂಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಠಾನೇಹಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೇಹಿ ವೇಮತ್ತತಾ ಹೋತಿ. ಕತಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ? ಕುಲವೇಮತ್ತತಾ ಪಧಾನವೇಮತ್ತತಾ [ಅದ್ಧಾನವೇಮತ್ತತಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೀ.)] ಆಯುವೇಮತ್ತತಾ ಪಮಾಣವೇಮತ್ತತಾತಿ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಚತೂಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೇಹಿ ವೇಮತ್ತತಾ ಹೋತಿ. ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಬುದ್ಧಾನಂ ರೂಪೇ ಸೀಲೇ ಸಮಾಧಿಮ್ಹಿ ಪಞ್ಞಾಯ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನೇ ಚತುವೇಸಾರಜ್ಜೇ ದಸತಥಾಗತಬಲೇ ಛಅಸಾಧಾರಣಞಾಣೇ ಚುದ್ದಸಬುದ್ಧಞಾಣೇ ಅಟ್ಠಾರಸಬುದ್ಧಧಮ್ಮೇ ಕೇವಲೇ ಚ ಬುದ್ಧಗುಣೇ [ಬುದ್ಧಧಮ್ಮೇ (ಸೀ. ಪೀ.)] ನತ್ಥಿ ವೇಮತ್ತತಾ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ಬುದ್ಧಾ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮಸಮಾ’’ತಿ.

‘‘ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ಬುದ್ಧಾ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮಸಮಾ, ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಗೋತಮೇನೇವ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಾ ಕತಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಪರಿಪಕ್ಕೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಞಾಣೇ ಅಪರಿಪಕ್ಕಾಯ ಬೋಧಿಯಾ ಗೋತಮೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಮಭಿನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಅಪರಿಪಕ್ಕಂ ಞಾಣಂ ಪರಿಪಾಚಯಮಾನೇನ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಾ ಕತಾ’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಪರಿಪಕ್ಕೇ ಞಾಣೇ ಅಪರಿಪಕ್ಕಾಯ ಬೋಧಿಯಾ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ, ನನು ನಾಮ ಞಾಣಂ ಪರಿಪಾಚೇತ್ವಾ ಪರಿಪಕ್ಕೇ ಞಾಣೇ ನಿಕ್ಖಮಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ?

‘‘ಬೋಧಿಸತ್ತೋ, ಮಹಾರಾಜ, ವಿಪರೀತಂ ಇತ್ಥಾಗಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಿಸ್ಸ ಅರತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ಅರತಿಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಞ್ಞತರೋ ಮಾರಕಾಯಿಕೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ‘ಅಯಂ ಖೋ ಕಾಲೋ ಅರತಿಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಿನೋದನಾಯಾ’ತಿ ವೇಹಾಸೇ ಠತ್ವಾ ಇದಂ ವಚನಮಬ್ರವಿ –

‘‘ಮಾರಿಸ, ಮಾ ಖೋ ತ್ವಂ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ ಅಹೋಸಿ, ಇತೋ ತೇ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ದಿಬ್ಬಂ ಚಕ್ಕರತನಂ ಪಾತುಭವಿಸ್ಸತಿ ಸಹಸ್ಸಾರಂ ಸನೇಮಿಕಂ ಸನಾಭಿಕಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರಪರಿಪೂರಂ, ಪಥವಿಗತಾನಿ ಚ ತೇ ರತನಾನಿ ಆಕಾಸಟ್ಠಾನಿ ಚ ಸಯಮೇವ ಉಪಗಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ, ದ್ವಿಸಹಸ್ಸಪರಿತ್ತದೀಪಪರಿವಾರೇಸು ಚತೂಸು ಮಹಾದೀಪೇಸು ಏಕಮುಖೇನ ಆಣಾ ಪವತ್ತಿಸ್ಸತಿ, ಪರೋಸಹಸ್ಸಞ್ಚ ತೇ ಪುತ್ತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಸೂರಾ ವೀರಙ್ಗರೂಪಾ ಪರಸೇನಪ್ಪಮದ್ದನಾ, ತೇಹಿ ಪುತ್ತೇಹಿ ಪರಿಕಿಣ್ಣೋ ಸತ್ತರತನಸಮನ್ನಾಗತೋ ಚತುದ್ದೀಪಮನುಸಾಸಿಸ್ಸಸೀ’ತಿ.

‘‘ಯಥಾ ನಾಮ ದಿವಸಸನ್ತತ್ತಂ ಅಯೋಸೂಲಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉಪಡಹನ್ತಂ ಕಣ್ಣಸೋತಂ ಪವಿಸೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ತಂ ವಚನಂ ಕಣ್ಣಸೋತಂ ಪವಿಸಿತ್ಥ, ಇತಿ ಸೋ ಪಕತಿಯಾವ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ ತಸ್ಸಾ ದೇವತಾಯ ವಚನೇನ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಉಬ್ಬಿಜ್ಜಿ ಸಂವಿಜ್ಜಿ ಸಂವೇಗಮಾಪಜ್ಜಿ.

‘‘ಯಥಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹತಿಮಹಾಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಜಲಮಾನೋ ಅಞ್ಞೇನ ಕಟ್ಠೇನ ಉಪಡಹಿತೋ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಜಲೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಕತಿಯಾವ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ ತಸ್ಸಾ ದೇವತಾಯ ವಚನೇನ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಉಬ್ಬಿಜ್ಜಿ ಸಂವಿಜ್ಜಿ ಸಂವೇಗಮಾಪಜ್ಜಿ.

‘‘ಯಥಾ ವಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಪಥವೀ ಪಕತಿತಿನ್ತಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಹರಿತಸದ್ದಲಾ ಆಸಿತ್ತೋದಕಾ ಚಿಕ್ಖಲ್ಲಜಾತಾ ಪುನದೇವ ಮಹಾಮೇಘೇ ಅಭಿವುಟ್ಠೇ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಚಿಕ್ಖಲ್ಲತರಾ ಅಸ್ಸ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಕತಿಯಾವ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ ತಸ್ಸಾ ದೇವತಾಯ ವಚನೇನ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಉಬ್ಬಿಜ್ಜಿ ಸಂವಿಜ್ಜಿ ಸಂವೇಗಮಾಪಜ್ಜೀ’’ತಿ.

‘‘ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಯದಿ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ದಿಬ್ಬಂ ಚಕ್ಕರತನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ, ಪಟಿನಿವತ್ತೇಯ್ಯ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ದಿಬ್ಬೇ ಚಕ್ಕರತನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ದಿಬ್ಬಂ ಚಕ್ಕರತನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ಚ ಪಲೋಭನತ್ಥಾಯ ತಾಯ ದೇವತಾಯ ಮುಸಾ ಭಣಿತಂ, ಯದಿಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ದಿಬ್ಬಂ ಚಕ್ಕರತನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ನ ನಿವತ್ತೇಯ್ಯ. ಕಿಂ ಕಾರಣಂ? ‘ಅನಿಚ್ಚ’ನ್ತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ದಳ್ಹಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ, ‘ದುಕ್ಖಂ ಅನತ್ತಾ’ತಿ ದಳ್ಹಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ, ಉಪಾದಾನಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತೋ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಅನೋತತ್ತದಹತೋ ಉದಕಂ ಗಙ್ಗಂ ನದಿಂ ಪವಿಸತಿ, ಗಙ್ಗಾಯ ನದಿಯಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಪವಿಸತಿ, ಮಹಾಸಮುದ್ದತೋ ಪಾತಾಲಮುಖಂ ಪವಿಸತಿ, ಅಪಿ ನು, ಮಹಾರಾಜ, ತಂ ಉದಕಂ ಪಾತಾಲಮುಖಗತಂ ಪಟಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಪವಿಸೇಯ್ಯ, ಮಹಾಸಮುದ್ದತೋ ಗಙ್ಗಂ ನದಿಂ ಪವಿಸೇಯ್ಯ, ಗಙ್ಗಾಯ ನದಿಯಾ ಪುನ ಅನೋತತ್ತಂ ಪವಿಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಕಪ್ಪಾನಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ಚತುರೋ ಚ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯೇ ಕುಸಲಂ ಪರಿಪಾಚಿತಂ ಇಮಸ್ಸ ಭವಸ್ಸ ಕಾರಣಾ, ಸೋಯಂ ಅನ್ತಿಮಭವೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ ಪರಿಪಕ್ಕಂ ಬೋಧಿಞಾಣಂ ಛಹಿ ವಸ್ಸೇಹಿ ಬುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲೋ, ಅಪಿ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚಕ್ಕರತನಕಾರಣಾ [ಚಕ್ಕರತನಸ್ಸ ಕಾರಣಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೀ.)] ಪಟಿನಿವತ್ತೇಯ್ಯಾ’’ತಿ [ಪರಿನಿವತ್ತೇಯ್ಯಾತಿ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.)]? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ.

‘‘ಅಪಿ ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಪಥವೀ ಪರಿವತ್ತೇಯ್ಯ ಸಕಾನನಾ ಸಪಬ್ಬತಾ, ನತ್ವೇವ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಟಿನಿವತ್ತೇಯ್ಯ ಅಪತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ. ಆರೋಹೇಯ್ಯಪಿ ಚೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಗಙ್ಗಾಯ ಉದಕಂ ಪಟಿಸೋತಂ, ನತ್ವೇವ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಟಿನಿವತ್ತೇಯ್ಯ ಅಪತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ; ವಿಸುಸ್ಸೇಯ್ಯಪಿ ಚೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ಅಪರಿಮಿತಜಲಧರೋ ಗೋಪದೇ ಉದಕಂ ವಿಯ, ನತ್ವೇವ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಟಿನಿವತ್ತೇಯ್ಯ ಅಪತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ; ಫಲೇಯ್ಯಪಿ ಚೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಿನೇರುಪಬ್ಬತರಾಜಾ ಸತಧಾ ವಾ ಸಹಸ್ಸಧಾ ವಾ, ನತ್ವೇವ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಟಿನಿವತ್ತೇಯ್ಯ ಅಪತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ; ಪತೇಯ್ಯುಮ್ಪಿ ಚೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ಸತಾರಕಾ ಲೇಡ್ಡು ವಿಯ ಛಮಾಯಂ, ನತ್ವೇವ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಟಿನಿವತ್ತೇಯ್ಯ ಅಪತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ; ಸಂವತ್ತೇಯ್ಯಪಿ ಚೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಕಾಸೋ ಕಿಲಞ್ಜಮಿವ, ನತ್ವೇವ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಟಿನಿವತ್ತೇಯ್ಯ ಅಪತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಪದಾಲಿತತ್ತಾ ಸಬ್ಬಬನ್ಧನಾನ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕತಿ ಲೋಕೇ ಬನ್ಧನಾನೀ’’ತಿ? ‘‘ದಸ ಖೋ ಪನಿಮಾನಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಕೇ ಬನ್ಧನಾನಿ, ಯೇಹಿ ಬನ್ಧನೇಹಿ ಬದ್ಧಾ ಸತ್ತಾ ನ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ, ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾಪಿ ಪಟಿನಿವತ್ತನ್ತಿ. ಕತಮಾನಿ ದಸ? ಮಾತಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಕೇ ಬನ್ಧನಂ, ಪಿತಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಕೇ ಬನ್ಧನಂ, ಭರಿಯಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಕೇ ಬನ್ಧನಂ, ಪುತ್ತಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಕೇ ಬನ್ಧನಂ, ಞಾತೀ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಕೇ ಬನ್ಧನಂ, ಮಿತ್ತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಕೇ ಬನ್ಧನಂ, ಧನಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಕೇ ಬನ್ಧನಂ, ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಕೇ ಬನ್ಧನಂ, ಇಸ್ಸರಿಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಕೇ ಬನ್ಧನಂ, ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಕೇ ಬನ್ಧನಂ, ಇಮಾನಿ ಖೋ ಮಹಾರಾಜ ದಸ ಲೋಕೇ ಬನ್ಧನಾನಿ, ಯೇಹಿ ಬನ್ಧನೇಹಿ ಬದ್ಧಾ ಸತ್ತಾ ನ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ, ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾಪಿ ಪಟಿನಿವತ್ತನ್ತಿ, ತಾನಿ ದಸ ಬನ್ಧನಾನಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಛಿನ್ನಾನಿ ಪದಾಲಿತಾನಿ, ತಸ್ಮಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ನ ಪಟಿನಿವತ್ತತೀ’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯದಿ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಅರತಿಚಿತ್ತೇ ದೇವತಾಯ ವಚನೇನ ಅಪರಿಪಕ್ಕೇ ಞಾಣೇ ಅಪರಿಪಕ್ಕಾಯ ಬೋಧಿಯಾ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಮಭಿನಿಕ್ಖನ್ತೋ, ಕಿಂ ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಾಯ ಕತಾಯ, ನನು ನಾಮ ಸಬ್ಬಭಕ್ಖೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ ಞಾಣಪರಿಪಾಕಂ ಆಗಮಯಮಾನೇನಾ’’ತಿ?

‘‘ದಸ ಖೋ ಪನಿಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುಗ್ಗಲಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಓಞ್ಞಾತಾ ಅವಞ್ಞಾತಾ ಹೀಳಿತಾ ಖೀಳಿತಾ ಗರಹಿತಾ ಪರಿಭೂತಾ ಅಚಿತ್ತೀಕತಾ. ಕತಮೇ ದಸ? ಇತ್ಥೀ, ಮಹಾರಾಜ, ವಿಧವಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಓಞ್ಞಾತಾ ಅವಞ್ಞಾತಾ ಹೀಳಿತಾ ಖೀಳಿತಾ ಗರಹಿತಾ ಪರಿಭೂತಾ ಅಚಿತ್ತೀಕತಾ. ದುಬ್ಬಲೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುಗ್ಗಲೋ…ಪೇ… ಅಮಿತ್ತಞಾತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುಗ್ಗಲೋ…ಪೇ… ಮಹಗ್ಘಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುಗ್ಗಲೋ…ಪೇ… ಅಗರುಕುಲವಾಸಿಕೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುಗ್ಗಲೋ…ಪೇ… ಪಾಪಮಿತ್ತೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುಗ್ಗಲೋ…ಪೇ… ಧನಹೀನೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುಗ್ಗಲೋ…ಪೇ… ಆಚಾರಹೀನೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುಗ್ಗಲೋ…ಪೇ… ಕಮ್ಮಹೀನೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುಗ್ಗಲೋ…ಪೇ… ಪಯೋಗಹೀನೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಓಞ್ಞಾತೋ ಅವಞ್ಞಾತೋ ಹೀಳಿತೋ ಖೀಳಿತೋ ಗರಹಿತೋ ಪರಿಭೂತೋ ಅಚಿತ್ತೀಕತೋ. ಇಮೇ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ದಸ ಪುಗ್ಗಲಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಓಞ್ಞಾತಾ ಅವಞ್ಞಾತಾ ಹೀಳಿತಾ ಖೀಳಿತಾ ಗರಹಿತಾ ಪರಿಭೂತಾ ಅಚಿತ್ತೀಕತಾ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ದಸ ಠಾನಾನಿ ಅನುಸ್ಸರಮಾನಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಏವಂ ಸಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ‘ಮಾಹಂ ಕಮ್ಮಹೀನೋ ಅಸ್ಸಂ ಪಯೋಗಹೀನೋ ಗರಹಿತೋ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಕಮ್ಮಸ್ಸಾಮೀ ಅಸ್ಸಂ ಕಮ್ಮಗರು ಕಮ್ಮಾಧಿಪತೇಯ್ಯೋ ಕಮ್ಮಸೀಲೋ ಕಮ್ಮಧೋರಯ್ಹೋ ಕಮ್ಮನಿಕೇತವಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ವಿಹರೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ, ಏವಂ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಞಾಣಂ ಪರಿಪಾಚೇನ್ತೋ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಂ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಂ ಕರೋನ್ತೋ ಏವಮಾಹ ‘ನ ಖೋ ಪನಾಹಂ ಇಮಾಯ ಕಟುಕಾಯ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಾಯ ಅಧಿಗಚ್ಛಾಮಿ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಂ ಅಲಮರಿಯಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸೇಸಂ, ಸಿಯಾ ನು ಖೋ ಅಞ್ಞೋ ಮಗ್ಗೋ ಬೋಧಾಯಾ’ತಿ. ಅಪಿ ನು ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗಂ ಆರಬ್ಭ ಸತಿಸಮ್ಮೋಸೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ?

‘‘ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಖೋ ಪನಿಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಚಿತ್ತದುಬ್ಬಲೀಕರಣಾ ಧಮ್ಮಾ, ಯೇಹಿ ದುಬ್ಬಲೀಕತಂ ಚಿತ್ತಂ ನ ಸಮ್ಮಾ ಸಮಾಧಿಯತಿ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾಯ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ? ಕೋಧೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಚಿತ್ತದುಬ್ಬಲೀಕರಣೋ ಧಮ್ಮೋ, ಯೇನ ದುಬ್ಬಲೀಕತಂ ಚಿತ್ತಂ ನ ಸಮ್ಮಾ ಸಮಾಧಿಯತಿ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾಯ, ಉಪನಾಹೋ…ಪೇ… ಮಕ್ಖೋ…ಪೇ… ಪಳಾಸೋ…ಪೇ… ಇಸ್ಸಾ…ಪೇ… ಮಚ್ಛರಿಯಂ…ಪೇ… ಮಾಯಾ…ಪೇ… ಸಾಠೇಯ್ಯಂ…ಪೇ… ಥಮ್ಭೋ…ಪೇ… ಸಾರಮ್ಭೋ…ಪೇ… ಮಾನೋ…ಪೇ… ಅತಿಮಾನೋ …ಪೇ… ಮದೋ…ಪೇ… ಪಮಾದೋ…ಪೇ… ಥಿನಮಿದ್ಧಂ…ಪೇ… ತನ್ದಿ [ನನ್ದೀ (ಪೀ. ಕ.)] …ಪೇ… ಆಲಸ್ಯಂ…ಪೇ… ಪಾಪಮಿತ್ತತಾ…ಪೇ… ರೂಪಾ…ಪೇ… ಸದ್ದಾ…ಪೇ… ಗನ್ಧಾ…ಪೇ… ರಸಾ…ಪೇ… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ…ಪೇ… ಖುದಾಪಿಪಾಸಾ…ಪೇ… ಅರತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಚಿತ್ತದುಬ್ಬಲೀಕರಣೋ ಧಮ್ಮೋ, ಯೇನ ದುಬ್ಬಲೀಕತಂ ಚಿತ್ತಂ ನ ಸಮ್ಮಾ ಸಮಾಧಿಯತಿ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾಯ. ಇಮೇ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಚಿತ್ತದುಬ್ಬಲೀಕರಣಾ ಧಮ್ಮಾ, ಯೇಹಿ ದುಬ್ಬಲೀಕತಂ ಚಿತ್ತಂ ನ ಸಮ್ಮಾ ಸಮಾಧಿಯತಿ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾಯ.

ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಖುದಾಪಿಪಾಸಾ [ಖುದಾಪಿಪಾಸಾ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.)] ಕಾಯಂ ಪರಿಯಾದಿಯಿಂಸು, ಕಾಯೇ ಪರಿಯಾದಿನ್ನೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಸಮ್ಮಾ ಸಮಾಧಿಯತಿ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾಯ. ಸತಸಹಸ್ಸಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಪ್ಪಾನಂ [ಕಪ್ಪೇ (ಕ.)] ಚತುರೋ ಚ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯೇ ಕಪ್ಪೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚತುನ್ನಂ ಯೇವ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಂ ಅಭಿಸಮಯಂ ಅನ್ವೇಸಿ ತಾಸು ತಾಸು ಜಾತೀಸು, ಕಿಂ ಪನಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಭವೇ ಅಭಿಸಮಯಜಾತಿಯಂ ಮಗ್ಗಂ ಆರಬ್ಭ ಸತಿಸಮ್ಮೋಸೋ ಹೇಸ್ಸತಿ? ಅಪಿ ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸಞ್ಞಾಮತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ‘ಸಿಯಾ ನು ಖೋ ಅಞ್ಞೋ ಮಗ್ಗೋ ಬೋಧಾಯಾ’ತಿ. ಪುಬ್ಬೇ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕಮಾಸಿಕೋ ಸಮಾನೋ ಪಿತು ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ಸೀತಾಯ ಜಮ್ಬುಚ್ಛಾಯಾಯ ಸಿರಿಸಯನೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ ವಿಚಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರಂ ವಿವೇಕಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹಾಸಿ…ಪೇ… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹಾಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮಿ, ಞಾಣಂ ಪರಿಪಾಚೇನ್ತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಂ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ.

ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಪಞ್ಹೋ ದುತಿಯೋ.