೧೦. ನಿಬ್ಬಾನರೂಪಸಣ್ಠಾನಪಞ್ಹೋ

೧೦. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನ’ನ್ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಸಕ್ಕಾ ಪನ ತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ರೂಪಂ ವಾ ಸಣ್ಠಾನಂ ವಾ ವಯಂ ವಾ ಪಮಾಣಂ ವಾ ಓಪಮ್ಮೇನ ವಾ ಕಾರಣೇನ ವಾ ಹೇತುನಾ ವಾ ನಯೇನ ವಾ ಉಪದಸ್ಸಯಿತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅಪ್ಪಟಿಭಾಗಂ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾನಂ, ನ ಸಕ್ಕಾ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ರೂಪಂ ವಾ ಸಣ್ಠಾನಂ ವಾ ವಯಂ ವಾ ಪಮಾಣಂ ವಾ ಓಪಮ್ಮೇನ ವಾ ಕಾರಣೇನ ವಾ ಹೇತುನಾ ವಾ ನಯೇನ ವಾ ಉಪದಸ್ಸಯಿತು’’ನ್ತಿ. ‘‘ಏತಮ್ಪಾಹಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮಿ, ಯಂ ಅತ್ಥಿಧಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ರೂಪಂ ವಾ ಸಣ್ಠಾನಂ ವಾ ವಯಂ ವಾ ಪಮಾಣಂ ವಾ ಓಪಮ್ಮೇನ ವಾ ಕಾರಣೇನ ವಾ ಹೇತುನಾ ವಾ ನಯೇನ ವಾ ಅಪಞ್ಞಾಪನಂ, ಕಾರಣೇನ ಮಂ ಸಞ್ಞಾಪೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಹೋತು, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣೇನ ತಂ ಸಞ್ಞಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ. ಅತ್ಥಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ನಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಅತ್ಥೇಸೋ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ’’ತಿ. ‘‘ಸಚೇ ತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಕೋಚಿ ಏವಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ ‘ಕಿತ್ತಕಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಉದಕಂ, ಕತಿ ಪನ ತೇ ಸತ್ತಾ, ಯೇ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಪಟಿವಸನ್ತೀ’ತಿ, ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋ ತ್ವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಿನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಚೇ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಕೋಚಿ ಏವಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ ‘ಕಿತ್ತಕಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಉದಕಂ, ಕತಿ ಪನ ತೇ ಸತ್ತಾ, ಯೇ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಪಟಿವಸನ್ತೀ’ತಿ, ತಮಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ವದೇಯ್ಯಂ ‘ಅಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ ಮಂ ತ್ವಂ ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ ಪುಚ್ಛಸಿ, ನೇಸಾ ಪುಚ್ಛಾ ಕೇನಚಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ, ಠಪನೀಯೋ ಏಸೋ ಪಞ್ಹೋ. ಅವಿಭತ್ತೋ ಲೋಕಕ್ಖಾಯಿಕೇಹಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಉದಕಂ ಪರಿಮಿನಿತುಂ ಸತ್ತಾ ವಾ ಯೇ ತತ್ಥ ವಾಸಮುಪಗತಾತಿ ಏವಾಹಂ ಭನ್ತೇ ತಸ್ಸ ಪಟಿವಚನಂ ದದೇಯ್ಯ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ಕಿಸ್ಸ ಪನ, ತ್ವಂ ಮಹಾರಾಜ, ಅತ್ಥಿಧಮ್ಮೇ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಏವಂ ಪಟಿವಚನಂ ದದೇಯ್ಯಾಸಿ, ನನು ವಿಗಣೇತ್ವಾ [ಮಿನಿತ್ವಾ (ಕ.)] ತಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ‘ಏತ್ತಕಂ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಉದಕಂ, ಏತ್ತಕಾ ಚ ಸತ್ತಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಪಟಿವಸನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ, ಭನ್ತೇ, ಅವಿಸಯೋ ಏಸೋ ಪಞ್ಹೋ’’ತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಅತ್ಥಿಧಮ್ಮೇ ಯೇವ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ನ ಸಕ್ಕಾ ಉದಕಂ ಪರಿಗಣೇತುಂ [ಪರಿಮಿನಿತುಂ (ಕ.)] ಸತ್ತಾ ವಾ ಯೇ ತತ್ಥ ವಾಸಮುಪಗತಾ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅತ್ಥಿಧಮ್ಮಸ್ಸೇವ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ನ ಸಕ್ಕಾ ರೂಪಂ ವಾ ಸಣ್ಠಾನಂ ವಾ ವಯಂ ವಾ ಪಮಾಣಂ ವಾ ಓಪಮ್ಮೇನ ವಾ ಕಾರಣೇನ ವಾ ಹೇತುನಾ ವಾ ನಯೇನ ವಾ ಉಪದಸ್ಸಯಿತುಂ, ವಿಗಣೇಯ್ಯ, ಮಹಾರಾಜ, ಇದ್ಧಿಮಾ ಚೇತೋವಸಿಪ್ಪತ್ತೋ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಉದಕಂ ತತ್ರಾಸಯೇ ಚ ಸತ್ತೇ, ನ ತ್ವೇವ ಸೋ ಇದ್ಧಿಮಾ ಚೇತೋವಸಿಪ್ಪತ್ತೋ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ರೂಪಂ ವಾ ಸಣ್ಠಾನಂ ವಾ ವಯಂ ವಾ ಪಮಾಣಂ ವಾ ಓಪಮ್ಮೇನ ವಾ ಕಾರಣೇನ ವಾ ಹೇತುನಾ ವಾ ನಯೇನ ವಾ ಉಪದಸ್ಸಯಿತುಂ.

‘‘ಅಪರಮ್ಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಉತ್ತರಿಂ ಕಾರಣಂ ಸುಣೋಹಿ, ಅತ್ಥಿಧಮ್ಮಸ್ಸೇವ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ನ ಸಕ್ಕಾ ರೂಪಂ ವಾ ಸಣ್ಠಾನಂ ವಾ ವಯಂ ವಾ ಪಮಾಣಂ ವಾ ಓಪಮ್ಮೇನ ವಾ ಕಾರಣೇನ ವಾ ಹೇತುನಾ ವಾ ನಯೇನ ವಾ ಉಪದಸ್ಸಯಿತುನ್ತಿ. ಅತ್ಥಿ, ಮಹಾರಾಜ, ದೇವೇಸು ಅರೂಪಕಾಯಿಕಾ ನಾಮ ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಸುಯ್ಯತಿ ‘ಅತ್ಥಿ ದೇವೇಸು ಅರೂಪಕಾಯಿಕಾ ನಾಮ ದೇವಾ’’’ತಿ. ‘‘ಸಕ್ಕಾ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇಸಂ ಅರೂಪಕಾಯಿಕಾನಂ ದೇವಾನಂ ರೂಪಂ ವಾ ಸಣ್ಠಾನಂ ವಾ ವಯಂ ವಾ ಪಮಾಣಂ ವಾ ಓಪಮ್ಮೇನ ವಾ ಕಾರಣೇನ ವಾ ಹೇತುನಾ ವಾ ನಯೇನ ವಾ ಉಪದಸ್ಸಯಿತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ನತ್ಥಿ ಅರೂಪಕಾಯಿಕಾ ದೇವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ, ಅರೂಪಕಾಯಿಕಾ ದೇವಾ, ನ ಚ ಸಕ್ಕಾ ತೇಸಂ ರೂಪಂ ವಾ ಸಣ್ಠಾನಂ ವಾ ವಯಂ ವಾ ಪಮಾಣಂ ವಾ ಓಪಮ್ಮೇನ ವಾ ಕಾರಣೇನ ವಾ ಹೇತುನಾ ವಾ ನಯೇನ ವಾ ಉಪದಸ್ಸಯಿತು’’ನ್ತಿ. ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಅತ್ಥಿಸತ್ತಾನಂ ಯೇವ ಅರೂಪಕಾಯಿಕಾನಂ ದೇವಾನಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ರೂಪಂ ವಾ ಸಣ್ಠಾನಂ ವಾ ವಯಂ ವಾ ಪಮಾಣಂ ವಾ ಓಪಮ್ಮೇನ ವಾ ಕಾರಣೇನ ವಾ ಹೇತುನಾ ವಾ ನಯೇನ ವಾ ಉಪದಸ್ಸಯಿತುಂ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅತ್ಥಿಧಮ್ಮಸ್ಸೇವ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ನ ಸಕ್ಕಾ ರೂಪಂ ವಾ ಸಣ್ಠಾನಂ ವಾ ವಯಂ ವಾ ಪಮಾಣಂ ವಾ ಓಪಮ್ಮೇನ ವಾ ಕಾರಣೇನ ವಾ ಹೇತುನಾ ವಾ ನಯೇನ ವಾ ಉಪದಸ್ಸಯಿತು’’ನ್ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಹೋತು ಏಕನ್ತಸುಖಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ನ ಚ ಸಕ್ಕಾ ತಸ್ಸ ರೂಪಂ ವಾ ಸಣ್ಠಾನಂ ವಾ ವಯಂ ವಾ ಪಮಾಣಂ ವಾ ಓಪಮ್ಮೇನ ವಾ ಕಾರಣೇನ ವಾ ಹೇತುನಾ ವಾ ನಯೇನ ವಾ ಉಪದಸ್ಸಯಿತುಂ. ಅತ್ಥಿ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಗುಣಂ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅನುಪವಿಟ್ಠಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಓಪಮ್ಮನಿದಸ್ಸನಮತ್ತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಸರೂಪತೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನತ್ಥಿ, ಗುಣತೋ ಪನ ಸಕ್ಕಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಓಪಮ್ಮನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ ಉಪದಸ್ಸಯಿತು’’ನ್ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯಥಾಹಂ ಲಭಾಮಿ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಗುಣತೋಪಿ ಏಕದೇಸಪರಿದೀಪನಮತ್ತಂ, ತಥಾ ಸೀಘಂ ಬ್ರೂಹಿ, ನಿಬ್ಬಾಪೇಹಿ ಮೇ ಹದಯಪರಿಳಾಹಂ ವಿನಯ ಸೀತಲಮಧುರವಚನಮಾಲುತೇನಾ’’ತಿ.

‘‘ಪದುಮಸ್ಸ, ಮಹಾರಾಜ, ಏಕೋ ಗುಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ, ಉದಕಸ್ಸ ದ್ವೇ ಗುಣಾ, ಅಗದಸ್ಸ ತಯೋ ಗುಣಾ, ಮಹಾಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಚತ್ತಾರೋ ಗುಣಾ, ಭೋಜನಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಗುಣಾ, ಆಕಾಸಸ್ಸ ದಸ ಗುಣಾ, ಮಣಿರತನಸ್ಸ ತಯೋ ಗುಣಾ, ಲೋಹಿತಚನ್ದನಸ್ಸ ತಯೋ ಗುಣಾ, ಸಪ್ಪಿಮಣ್ಡಸ್ಸ ತಯೋ ಗುಣಾ, ಗಿರಿಸಿಖರಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಗುಣಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಪದುಮಸ್ಸ ಏಕೋ ಗುಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ’ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮೋ ಪದುಮಸ್ಸ ಏಕೋ ಗುಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ’’ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಪದುಮಂ ಅನುಪಲಿತ್ತಂ ಉದಕೇನ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇಹಿ ಅನುಪಲಿತ್ತಂ. ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪದುಮಸ್ಸ ಏಕೋ ಗುಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಉದಕಸ್ಸ ದ್ವೇ ಗುಣಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ’ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮೇ ಉದಕಸ್ಸ ದ್ವೇ ಗುಣಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ’’ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಉದಕಂ ಸೀತಲಂ ಪರಿಳಾಹನಿಬ್ಬಾಪನಂ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸೀತಲಂ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಪರಿಳಾಹನಿಬ್ಬಾಪನಂ. ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಉದಕಸ್ಸ ಪಠಮೋ ಗುಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ. ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಉದಕಂ ಕಿಲನ್ತತಸಿತಪಿಪಾಸಿತಘಮ್ಮಾಭಿತತ್ತಾನಂ ಜನಪಸುಪಜಾನಂ ಪಿಪಾಸಾವಿನಯನಂ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಕಾಮತಣ್ಹಾಭವತಣ್ಹಾವಿಭವತಣ್ಹಾಪಿಪಾಸಾವಿನಯನಂ. ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಉದಕಸ್ಸ ದುತಿಯೋ ಗುಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ. ಇಮೇ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಉದಕಸ್ಸ ದ್ವೇ ಗುಣಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಅಗದಸ್ಸ ತಯೋ ಗುಣಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ’ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮೇ ಅಗದಸ್ಸ ತಯೋ ಗುಣಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ’’ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಗದೋ ವಿಸಪೀಳಿತಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಪಟಿಸರಣಂ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಕಿಲೇಸವಿಸಪೀಳಿತಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಪಟಿಸರಣಂ. ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಗದಸ್ಸ ಪಠಮೋ ಗುಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ. ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಗದೋ ರೋಗಾನಂ ಅನ್ತಕರೋ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಾನಂ ಅನ್ತಕರಂ. ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಗದಸ್ಸ ದುತಿಯೋ ಗುಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ. ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಗದೋ ಅಮತಂ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಮತಂ. ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಗದಸ್ಸ ತತಿಯೋ ಗುಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ. ಇಮೇ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಗದಸ್ಸ ತಯೋ ಗುಣಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಮಹಾಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಚತ್ತಾರೋ ಗುಣಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ’ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮೇ ಮಹಾಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಚತ್ತಾರೋ ಗುಣಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ’’ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ಸುಞ್ಞೋ ಸಬ್ಬಕುಣಪೇಹಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸುಞ್ಞಂ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಕುಣಪೇಹಿ. ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಪಠಮೋ ಗುಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ. ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ಮಹನ್ತೋ ಅನೋರಪಾರೋ, ನ ಪರಿಪೂರತಿ ಸಬ್ಬಸವನ್ತೀಹಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಮಹನ್ತಂ ಅನೋರಪಾರಂ, ನ ಪೂರತಿ ಸಬ್ಬಸತ್ತೇಹಿ. ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಸಮುದ್ದಸ್ಸ ದುತಿಯೋ ಗುಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ. ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ಮಹನ್ತಾನಂ ಭೂತಾನಂ ಆವಾಸೋ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಮಹನ್ತಾನಂ ಅರಹನ್ತಾನಂ ವಿಮಲಖೀಣಾಸವಬಲಪ್ಪತ್ತವಸೀಭೂತಮಹಾಭೂತಾನಂ ಆವಾಸೋ. ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಸಮುದ್ದಸ್ಸ ತತಿಯೋ ಗುಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ. ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ಅಪರಿಮಿತವಿವಿಧವಿಪುಲವೀಚಿಪುಪ್ಫಸಂಕುಸುಮಿತೋ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಪರಿಮಿತವಿವಿಧವಿಪುಲಪರಿಸುದ್ಧವಿಜ್ಜಾವಿಮುತ್ತಿಪುಪ್ಫಸಂಕುಸುಮಿತಂ. ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಚತುತ್ಥೋ ಗುಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ. ಇಮೇ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಚತ್ತಾರೋ ಗುಣಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಭೋಜನಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಗುಣಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ’ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮೇ ಭೋಜನಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಗುಣಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ’’ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಭೋಜನಂ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಆಯುಧಾರಣಂ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಚ್ಛಿಕತಂ ಜರಾಮರಣನಾಸನತೋ ಆಯುಧಾರಣಂ. ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭೋಜನಸ್ಸ ಪಠಮೋ ಗುಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ. ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭೋಜನಂ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಬಲವಡ್ಢನಂ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಚ್ಛಿಕತಂ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಇದ್ಧಿಬಲವಡ್ಢನಂ. ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭೋಜನಸ್ಸ ದುತಿಯೋ ಗುಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ. ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭೋಜನಂ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ವಣ್ಣಜನನಂ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಚ್ಛಿಕತಂ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಗುಣವಣ್ಣಜನನಂ. ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭೋಜನಸ್ಸ ತತಿಯೋ ಗುಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ. ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭೋಜನಂ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ದರಥವೂಪಸಮನಂ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಚ್ಛಿಕತಂ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸದರಥವೂಪಸಮನಂ. ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭೋಜನಸ್ಸ ಚತುತ್ಥೋ ಗುಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ. ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭೋಜನಂ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಜಿಘಚ್ಛಾದುಬ್ಬಲ್ಯಪಟಿವಿನೋದನಂ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಚ್ಛಿಕತಂ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಜಿಘಚ್ಛಾದುಬ್ಬಲ್ಯಪಟಿವಿನೋದನಂ. ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭೋಜನಸ್ಸ ಪಞ್ಚಮೋ ಗುಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ. ಇಮೇ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭೋಜನಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಗುಣಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಆಕಾಸಸ್ಸ ದಸ ಗುಣಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ’ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮೇ ಆಕಾಸಸ್ಸ ದಸ ಗುಣಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ’’ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಕಾಸೋ ನ ಜಾಯತಿ, ನ ಜೀಯತಿ, ನ ಮೀಯತಿ, ನ ಚವತಿ, ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ದುಪ್ಪಸಹೋ, ಅಚೋರಾಹರಣೋ, ಅನಿಸ್ಸಿತೋ, ವಿಹಗಗಮನೋ, ನಿರಾವರಣೋ, ಅನನ್ತೋ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ನ ಜಾಯತಿ, ನ ಜೀಯತಿ, ನ ಮೀಯತಿ, ನ ಚವತಿ, ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ದುಪ್ಪಸಹಂ, ಅಚೋರಾಹರಣಂ, ಅನಿಸ್ಸಿತಂ, ಅರಿಯಗಮನಂ, ನಿರಾವರಣಂ, ಅನನ್ತಂ. ಇಮೇ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಕಾಸಸ್ಸ ದಸ ಗುಣಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಮಣಿರತನಸ್ಸ ತಯೋ ಗುಣಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ’ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮೇ ಮಣಿರತನಸ್ಸ ತಯೋ ಗುಣಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ’’ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಣಿರತನಂ ಕಾಮದದಂ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಕಾಮದದಂ. ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಣಿರತನಸ್ಸ ಪಠಮೋ ಗುಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ. ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಣಿರತನಂ ಹಾಸಕರಂ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಹಾಸಕರಂ. ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಣಿರತನಸ್ಸ ದುತಿಯೋ ಗುಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ. ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಣಿರತನಂ ಉಜ್ಜೋತತ್ತಕರಂ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಉಜ್ಜೋತತ್ತಕರಂ [ಉಜ್ಜೋತತ್ಥಕರಂ (ಸೀ. ಪೀ.), ಉಜ್ಜೋತಿತತ್ಥಕರಂ (ಸ್ಯಾ.)]. ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಣಿರತನಸ್ಸ ತತಿಯೋ ಗುಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ. ಇಮೇ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಣಿರತನಸ್ಸ ತಯೋ ಗುಣಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಲೋಹಿತಚನ್ದನಸ್ಸ ತಯೋ ಗುಣಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ’ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮೇ ಲೋಹಿತಚನ್ದನಸ್ಸ ತಯೋ ಗುಣಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ’’ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಹಿತಚನ್ದನಂ ದುಲ್ಲಭಂ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ದುಲ್ಲಭಂ. ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಹಿತಚನ್ದನಸ್ಸ ಪಠಮೋ ಗುಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ. ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಹಿತಚನ್ದನಂ ಅಸಮಸುಗನ್ಧಂ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಸಮಸುಗನ್ಧಂ. ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಹಿತಚನ್ದನಸ್ಸ ದುತಿಯೋ ಗುಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ. ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಹಿತಚನ್ದನಂ ಸಜ್ಜನಪಸತ್ಥಂ [ಸಬ್ಬಜನಪಸತ್ಥಂ (ಸ್ಯಾ.)], ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅರಿಯಸಜ್ಜನಪಸತ್ಥಂ. ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಹಿತಚನ್ದನಸ್ಸ ತತಿಯೋ ಗುಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ. ಇಮೇ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಲೋಹಿತಚನ್ದನಸ್ಸ ತಯೋ ಗುಣಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಸಪ್ಪಿಮಣ್ಡಸ್ಸ ತಯೋ ಗುಣಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ’ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮೇ ಸಪ್ಪಿಮಣ್ಡಸ್ಸ ತಯೋ ಗುಣಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ’’ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಪ್ಪಿಮಣ್ಡೋ ವಣ್ಣಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಗುಣವಣ್ಣಸಮ್ಪನ್ನಂ. ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಪ್ಪಿಮಣ್ಡಸ್ಸ ಪಠಮೋ ಗುಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ. ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಪ್ಪಿಮಣ್ಡೋ ಗನ್ಧಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸೀಲಗನ್ಧಸಮ್ಪನ್ನಂ. ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಪ್ಪಿಮಣ್ಡಸ್ಸ ದುತಿಯೋ ಗುಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ. ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಪ್ಪಿಮಣ್ಡೋ ರಸಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ರಸಸಮ್ಪನ್ನಂ. ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಪ್ಪಿಮಣ್ಡಸ್ಸ ತತಿಯೋ ಗುಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ. ಇಮೇ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಪ್ಪಿಮಣ್ಡಸ್ಸ ತಯೋ ಗುಣಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಗಿರಿಸಿಖರಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಗುಣಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ’ತಿ ಯಂ ವದೇಸಿ, ಕತಮೇ ಗಿರಿಸಿಖರಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಗುಣಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ’’ತಿ? ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಗಿರಿಸಿಖರಂ ಅಚ್ಚುಗ್ಗತಂ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಚ್ಚುಗತಂ. ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಗಿರಿಸಿಖರಸ್ಸ ಪಠಮೋ ಗುಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ. ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಗಿರಿಸಿಖರಂ ಅಚಲಂ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಚಲಂ. ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಗಿರಿಸಿಖರಸ್ಸ ದುತಿಯೋ ಗುಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ. ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಗಿರಿಸಿಖರಂ ದುರಧಿರೋಹಂ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ದುರಧಿರೋಹಂ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಾನಂ. ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಗಿರಿಸಿಖರಸ್ಸ ತತಿಯೋ ಗುಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ. ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಗಿರಿಸಿಖರಂ ಸಬ್ಬಬೀಜಾನಂ ಅವಿರೂಹನಂ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಾನಂ ಅವಿರೂಹನಂ. ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಗಿರಿಸಿಖರಸ್ಸ ಚತುತ್ಥೋ ಗುಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ. ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಗಿರಿಸಿಖರಂ ಅನುನಯಪ್ಪಟಿಘವಿಪ್ಪಮುತ್ತಂ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುನಯಪ್ಪಟಿಘವಿಪ್ಪಮುತ್ತಂ. ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಗಿರಿಸಿಖರಸ್ಸ ಪಞ್ಚಮೋ ಗುಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋ. ಇಮೇ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಗಿರಿಸಿಖರಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಗುಣಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಏವಮೇತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ನಿಬ್ಬಾನರೂಪಸಣ್ಠಾನಪಞ್ಹೋ ದಸಮೋ.