೯. ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೮೭. ತೇನ ಸಮಯೇನಾತಿ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದಂ. ತತ್ಥ ನಾನಪ್ಪಕಾರಕನ್ತಿ ಕತಾಕತಾದಿವಸೇನ ಅನೇಕವಿಧಂ. ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರನ್ತಿ ಜಾತರೂಪರಜತಪರಿವತ್ತನಂ. ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸ್ಸೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿತತ್ತಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಪರಿವತ್ತನೇ ದೋಸಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ಕರೋನ್ತಿ.

೫೮೯. ಸೀಸೂಪಗನ್ತಿಆದೀಸು ಸೀಸಂ ಉಪಗಚ್ಛತೀತಿ ಸೀಸೂಪಗಂ, ಪೋತ್ಥಕೇಸು ಪನ ‘‘ಸೀಸೂಪಕ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸೀಸಾಲಙ್ಕಾರಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಕತೇನ ಕತನ್ತಿಆದೀಸು ಸುದ್ಧೋ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರೋಯೇವ.

ರೂಪಿಯೇ ರೂಪಿಯಸಞ್ಞೀತಿಆದಿಮ್ಹಿ ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತವತ್ಥೂಸು ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುನಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುಂ ಚೇತಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಮೂಲಗ್ಗಹಣೇ ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅಪರಾಪರಪರಿವತ್ತನೇ ಇಮಿನಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ. ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುನಾ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಂ ವಾ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಂ ವಾ ಚೇತಾಪೇನ್ತಸ್ಸಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಯೋ ಹಿ ಅಯಂ ಅರೂಪಿಯೇ ರೂಪಿಯಸಞ್ಞೀ ರೂಪಿಯಂ ಚೇತಾಪೇತೀತಿಆದಿ ದುತಿಯೋ ತಿಕೋ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಸಾನುಲೋಮತ್ತಾ ಅವುತ್ತೋಪಿ ಅಯಮಪರೋಪಿ ರೂಪಿಯೇ ರೂಪಿಯಸಞ್ಞೀ ಅರೂಪಿಯಂ ಚೇತಾಪೇತೀತಿಆದಿ ತಿಕೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅತ್ತನೋ ವಾ ಹಿ ಅರೂಪಿಯೇನ ಪರಸ್ಸ ರೂಪಿಯಂ ಚೇತಾಪೇಯ್ಯ ಅತ್ತನೋ ವಾ ರೂಪಿಯೇನ ಪರಸ್ಸ ಅರೂಪಿಯಂ, ಉಭಯಥಾಪಿ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರೋ ಕತೋಯೇವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಾಳಿಯಂ ಏಕನ್ತೇನ ರೂಪಿಯಪಕ್ಖೇ ಏಕೋಯೇವ ತಿಕೋ ವುತ್ತೋತಿ.

ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನಾ ಪನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುಂ ಚೇತಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಮೂಲಗ್ಗಹಣೇ ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ದುಕ್ಕಟಂ, ಪಚ್ಛಾ ಪರಿವತ್ತನೇ ಇಮಿನಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಗರುಕಸ್ಸ ಚೇತಾಪಿತತ್ತಾ. ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನಾ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಮೇವ, ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಂ ವಾ ಚೇತಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಮೂಲಗ್ಗಹಣೇ ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ದುಕ್ಕಟಂ, ಪಚ್ಛಾ ಪರಿವತ್ತನೇಪಿ ಇಮಿನಾ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ಕಸ್ಮಾ? ಅಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುನಾ ಚೇತಾಪಿತತ್ತಾ. ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಸಚೇ ಕಯವಿಕ್ಕಯಂ ಸಮಾಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ಭಾಸಿತಂ, ತಂ ದುಬ್ಭಾಸಿತಂ. ಕಸ್ಮಾ? ನ ಹಿ ದಾನಗ್ಗಹಣತೋ ಅಞ್ಞೋ ಕಯವಿಕ್ಕಯೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಕಯವಿಕ್ಕಯಸಿಕ್ಖಾಪದಞ್ಚ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುನಾ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಪರಿವತ್ತನಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಹಿ. ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ರೂಪಿಯೇನ ಚ ರೂಪಿಯಾರೂಪಿಯಚೇತಾಪನಂ ಅರೂಪಿಯೇನ ಚ ರೂಪಿಯಚೇತಾಪನಂ. ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನಾ ಪನ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನೋ ಚೇತಾಪನಂ ನೇವ ಇಧ ನ ತತ್ಥ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಚೇತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತಿ ಭವಿತುಂ ಅರಹತಿ. ತಸ್ಮಾ ಯಥೇವ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುನೋ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ತಥೇವ ತಸ್ಸ ವಾ ತೇನ ವಾ ಚೇತಾಪನೇಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಭಗವತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಞ್ಞೂಹಿ ವುತ್ತಂ.

ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುನಾ ಪನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವತ್ಥುಂ ಚೇತಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಮೂಲಗ್ಗಹಣೇ ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಪರಿವತ್ತನೇ ಇಮಿನಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ಅರೂಪಿಯೇ ಅರೂಪಿಯಸಞ್ಞೀ ರೂಪಿಯಂ ಚೇತಾಪೇತಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ. ತೇನೇವ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುನಾ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಂ ಚೇತಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಮೂಲಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ತಥೇವ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಪರಿವತ್ತನೇ ಇಮಿನಾ ದುಕ್ಕಟಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಅಕಪ್ಪಿಯಸ್ಸ ಚೇತಾಪಿತತ್ತಾ. ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುನಾ ಪನ ಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಹಿ ಚೇತಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಮೂಲಗ್ಗಹಣೇ ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಪರಿವತ್ತನೇ ಉಪರಿ ಕಯವಿಕ್ಕಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಕಯವಿಕ್ಕಯಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಉಪರಿಸಿಕ್ಖಾಪದೇನಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ, ವಡ್ಢಿಂ ಪಯೋಜೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ.

ಇಮಸ್ಸ ಚ ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಸ್ಸ ಗರುಕಭಾವದೀಪಕಂ ಇದಂ ಪತ್ತಚತುಕ್ಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯೋ ಹಿ ರೂಪಿಯಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ತೇನ ಅಯಬೀಜಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ, ತಂ ಕೋಟ್ಟಾಪೇತ್ವಾ ತೇನ ಲೋಹೇನ ಪತ್ತಂ ಕಾರೇತಿ, ಅಯಂ ಪತ್ತೋ ಮಹಾಅಕಪ್ಪಿಯೋ ನಾಮ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ ಕಪ್ಪಿಯೋ ಕಾತುಂ. ಸಚೇ ಹಿ ತಂ ವಿನಾಸೇತ್ವಾ ಥಾಲಕಂ ಕಾರೇತಿ, ತಮ್ಪಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ. ವಾಸಿಂ ಕಾರೇತಿ, ತಾಯ ಛಿನ್ನಂ ದನ್ತಕಟ್ಠಮ್ಪಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ. ಬಳಿಸಂ ಕಾರೋತಿ, ತೇನ ಮಾರಿತಾ ಮಚ್ಛಾಪಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಾ. ವಾಸಿಫಲಂ ತಾಪೇತ್ವಾ ಉದಕಂ ವಾ ಖೀರಂ ವಾ ಉಣ್ಹಾಪೇತಿ, ತಮ್ಪಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಮೇವ.

ಯೋ ಪನ ರೂಪಿಯಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ತೇನ ಪತ್ತಂ ಕಿಣಾತಿ, ಅಯಮ್ಪಿ ಪತ್ತೋ ಅಕಪ್ಪಿಯೋ. ‘‘ಪಞ್ಚನ್ನಮ್ಪಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ನ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ವುತ್ತಂ. ಸಕ್ಕಾ ಪನ ಕಪ್ಪಿಯೋ ಕಾತುಂ, ಸೋ ಹಿ ಮೂಲೇ ಮೂಲಸಾಮಿಕಾನಂ ಪತ್ತೇ ಚ ಪತ್ತಸಾಮಿಕಾನಂ ದಿನ್ನೇ ಕಪ್ಪಿಯೋ ಹೋತಿ. ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ದತ್ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

ಯೋಪಿ ರೂಪಿಯಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಮ್ಮಾರಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಮಯ್ಹಂ ರುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ವದತಿ. ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ ಚ ತಂ ರೂಪಿಯಂ ದತ್ವಾ ಕಮ್ಮಾರಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತಿ, ಅಯಮ್ಪಿ ಪತ್ತೋ ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ಗಹಿತೋಪಿ ದುತಿಯಪತ್ತಸದಿಸೋಯೇವ, ಮೂಲಸ್ಸ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತತ್ತಾ ಅಕಪ್ಪಿಯೋ. ಕಸ್ಮಾ ಸೇಸಾನಂ ನ ಕಪ್ಪತೀತಿ? ಮೂಲಸ್ಸ ಅನಿಸ್ಸಟ್ಠತ್ತಾ.

ಯೋ ಪನ ರೂಪಿಯಂ ಅಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಥೇರಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ಕಿಣಿತ್ವಾ ದೇಹೀ’’ತಿ ಪಹಿತಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಮ್ಮಾರಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಕಹಾಪಣೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಇಮಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಕಹಾಪಣೇ ದಾಪೇತ್ವಾ ಗಹಿತೋ, ಅಯಂ ಪತ್ತೋ ಏತಸ್ಸೇವ ಭಿಕ್ಖುನೋ ನ ವಟ್ಟತಿ ದುಬ್ಬಿಚಾರಿತತ್ತಾ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪನ ವಟ್ಟತಿ, ಮೂಲಸ್ಸ ಅಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತತ್ತಾ.

ಮಹಾಸುಮತ್ಥೇರಸ್ಸ ಕಿರ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಏವರೂಪಂ ಪತ್ತಂ ಸಪ್ಪಿಸ್ಸ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿ. ತಿಪಿಟಕಚೂಳನಾಗತ್ಥೇರಸ್ಸಪಿ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾನಂ ಏವರೂಪೋ ಪತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ. ತಂ ಥೇರೋಪಿ ಸಪ್ಪಿಸ್ಸ ಪೂರಾಪೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇಸೀತಿ. ಇದಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಪತ್ತಚತುಕ್ಕಂ.

ಸಚೇ ಪನ ರೂಪಿಯಂ ಅಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಥೇರಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ಕಿಣಿತ್ವಾ ದೇಹೀ’’ತಿ ಪಹಿತಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಮ್ಮಾರಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಮಯ್ಹಂ ರುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಇಮಾಹಂ ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ವದತಿ, ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋ ಚ ತಂ ರೂಪಿಯಂ ದತ್ವಾ ಕಮ್ಮಾರಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತಿ, ಅಯಂ ಪತ್ತೋ ಸಬ್ಬಕಪ್ಪಿಯೋ ಬುದ್ಧಾನಮ್ಪಿ ಪರಿಭೋಗಾರಹೋತಿ.

೫೯೧. ಅರೂಪಿಯೇ ರೂಪಿಯಸಞ್ಞೀತಿ ಖರಪತ್ತಾದೀಸು ಸುವಣ್ಣಾದಿಸಞ್ಞೀ. ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾತಿ ಸಚೇ ತೇನ ಅರೂಪಿಯಂ ಚೇತಾಪೇತಿ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿ ಹೋತಿ. ಏಸ ನಯೋ ವೇಮತಿಕೇ. ಅರೂಪಿಯಸಞ್ಞಿಸ್ಸ ಪನ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿ ‘‘ಇದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಇದಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಕಯವಿಕ್ಕಯಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ಛಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಕಿರಿಯಂ, ನೋಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಅಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮವಚೀಕಮ್ಮಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ರೂಪಿಯಸಂವೋಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.