೪. ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಕಣ್ಡಂ

೧. ಚೀವರವಗ್ಗೋ

೧. ಪಠಮಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ತಿಂಸ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ, ಯೇ ವುತ್ತಾ ಸಮಿತಾವಿನಾ;

ತೇಸಂ ದಾನಿ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಪುಬ್ಬಪದವಣ್ಣನಂ.

೪೫೯. ತೇನ ಸಮಯೇನ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ ವೇಸಾಲಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಗೋತಮಕೇ ಚೇತಿಯೇ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಭಗವತಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ತಿಚೀವರಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ತಿಚೀವರನ್ತಿ ಅನ್ತರವಾಸಕೋ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೋ ಸಙ್ಘಾಟೀತಿ ಇದಂ ಚೀವರತ್ತಯಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಹೋತಿ. ಯತ್ಥ ಪನೇತಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ಯದಾ ಚ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ಯೇನ ಚ ಕಾರಣೇನ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಚೀವರಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಜೀವಕವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ (ಮಹಾವ. ೩೨೬ ಆದಯೋ) ಆಗತಮೇವ. ಅಞ್ಞೇನೇವ ತಿಚೀವರೇನ ಗಾಮಂ ಪವಿಸನ್ತೀತಿ ಯೇನ ವಿಹಾರೇ ಅಚ್ಛನ್ತಿ ನ್ಹಾನಞ್ಚ ಓತರನ್ತಿ, ತತೋ ಅಞ್ಞೇನ, ಏವಂ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ನವ ಚೀವರಾನಿ ಧಾರೇನ್ತಿ.

೪೬೦. ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಹೋತೀತಿ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ದ್ವಾರಂ ದದಮಾನಂ ಪಟಿಲಾಭವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಹೋತಿ, ನೋ ನಿಪ್ಫತ್ತಿವಸೇನ.

ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ದಾತುಕಾಮೋ ಹೋತೀತಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಕಿರ ಆನನ್ದೋ ಭಗವನ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೋ ಏವರೂಪೋ ಗುಣವಿಸಿಟ್ಠೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ನತ್ಥೀತಿ ಗುಣಬಹುಮಾನೇನ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಅತಿಮಮಾಯತಿ. ಸೋ ಸದಾಪಿ ಮನಾಪಂ ಚೀವರಂ ಲಭಿತ್ವಾ ರಜಿತ್ವಾ ಕಪ್ಪಬಿನ್ದುಂ ದತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸೇವ ದೇತಿ, ಪುರೇಭತ್ತೇ ಪಣೀತಂ ಯಾಗುಖಜ್ಜಕಂ ವಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ವಾ ಲಭಿತ್ವಾಪಿ ಥೇರಸ್ಸೇವ ದೇತಿ, ಪಚ್ಛಾಭತ್ತೇ ಮಧುಫಾಣಿತಾದೀನಿ ಲಭಿತ್ವಾಪಿ ಥೇರಸ್ಸೇವ ದೇತಿ, ಉಪಟ್ಠಾಕಕುಲೇಹಿ ದಾರಕೇ ನಿಕ್ಖಾಮೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾಪಿ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಪಜ್ಝಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಅನುಸಾವನಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ. ಆಯಸ್ಮಾಪಿ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ‘‘ಪಿತು ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ನಾಮ ಜೇಟ್ಠಪುತ್ತಸ್ಸ ಭಾರೋ, ತಂ ಮಯಾ ಭಗವತೋ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಆನನ್ದೋ ಕರೋತಿ, ಅಹಂ ಆನನ್ದಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋ ವಿಹರಿತುಂ ಲಭಾಮೀ’’ತಿ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಅತಿವಿಯ ಮಮಾಯತಿ, ಸೋಪಿ ಮನಾಪಂ ಚೀವರಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸೇವ ದೇತೀತಿ ಸಬ್ಬಂ ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವ. ಏವಂ ಗುಣಬಹುಮಾನೇನ ಮಮಾಯನ್ತೋ ತದಾ ಉಪ್ಪನ್ನಮ್ಪಿ ತಂ ಚೀವರಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ದಾತುಕಾಮೋ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ನವಮಂ ವಾ ಭಗವಾ ದಿವಸಂ ದಸಮಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಸಚೇ ಭವೇಯ್ಯ ‘‘ಕಥಂ ಥೇರೋ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ? ಬಹೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಜಾನಾತಿ. ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಕಿರ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮನ್ತೋ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾವ ಪಕ್ಕಮತಿ ‘‘ಅಹಂ ಏತ್ತಕೇನ ನಾಮ ಕಾಲೇನ ಆಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ, ಏತ್ಥನ್ತರೇ ಭಗವನ್ತಂ ಮಾ ಪಮಜ್ಜೀ’’ತಿ. ಸಚೇ ಸಮ್ಮುಖಾ ನ ಆಪುಚ್ಛತಿ, ಭಿಕ್ಖೂ ಪೇಸೇತ್ವಾಪಿ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾವ ಗಚ್ಛತಿ. ಸಚೇ ಅಞ್ಞತ್ಥ ವಸ್ಸಂ ವಸತಿ, ಯೇ ಪಠಮತರಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇ ಏವಂ ಪಹಿಣತಿ ‘‘ಮಮ ವಚನೇನ ಭಗವತೋ ಚ ಪಾದೇ ಸಿರಸಾ ವನ್ದಥ, ಆನನ್ದಸ್ಸ ಚ ಆರೋಗ್ಯಂ ವತ್ವಾ ಮಂ ‘ಅಸುಕದಿವಸೇ ನಾಮ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ವದಥಾ’’ತಿ ಸದಾ ಚ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ನದಿವಸೇಯೇವ ಏತಿ. ಅಪಿಚಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಅನುಮಾನೇನಪಿ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಏತ್ತಕೇ ದಿವಸೇ ಭಗವತಾ ವಿಯೋಗಂ ಸಹನ್ತೋ ಅಧಿವಾಸೇನ್ತೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ವಸಿ, ಇತೋ ದಾನಿ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಸುಕಂ ನಾಮ ದಿವಸಂ ನ ಅತಿಕ್ಕಮಿಸ್ಸತಿ ಅದ್ಧಾ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಯೇಸಂ ಯೇಸಞ್ಹಿ ಪಞ್ಞಾ ಮಹತೀ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಭಗವತಿ ಪೇಮಞ್ಚ ಗಾರವೋ ಚ ಮಹಾ ಹೋತೀತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನಾಪಿ ಜಾನಾತಿ. ಏವಂ ಬಹೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಜಾನಾತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ನವಮಂ ವಾ ಭಗವಾ ದಿವಸಂ ದಸಮಂ ವಾ’’ತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಯಸ್ಮಾ ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ನ ಲೋಕವಜ್ಜಂ; ತಸ್ಮಾ ಆಯಸ್ಮತಾ ಆನನ್ದೇನ ವುತ್ತಸದಿಸಮೇವ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಧಾರೇತು’’ನ್ತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಥೇರೇನ ಅದ್ಧಮಾಸೋ ವಾ ಮಾಸೋ ವಾ ಉದ್ದಿಟ್ಠೋ ಅಭವಿಸ್ಸ, ಸೋಪಿ ಭಗವತಾ ಅನುಞ್ಞಾತೋ ಅಸ್ಸ.

೪೬೨-೩. ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿನ್ತಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ನಿಟ್ಠಾನೇನ ನಿಟ್ಠಿತೇ ಚೀವರಸ್ಮಿಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತಂ ಚೀವರಂ ಕರಣೇನಪಿ ನಿಟ್ಠಿತಂ ಹೋತಿ, ನಸ್ಸನಾದೀಹಿಪಿ ತಸ್ಮಾಸ್ಸ ಪದಭಾಜನೇ ಅತ್ಥಮತ್ತಮೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಚೀವರಂ ಕತಂ ವಾ ಹೋತೀತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಕತನ್ತಿ ಸೂಚಿಕಮ್ಮಪರಿಯೋಸಾನೇನ ಕತಂ, ಸೂಚಿಕಮ್ಮಪರಿಯೋಸಾನಂ ನಾಮ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಸೂಚಿಯಾ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಪಾಸಪಟ್ಟಗಣ್ಠಿಕಪಟ್ಟಪರಿಯೋಸಾನಂ ಕತ್ವಾ ಸೂಚಿಯಾ ಪಟಿಸಾಮನಂ. ನಟ್ಠನ್ತಿ ಚೋರಾದೀಹಿ ಹಟಂ, ಏತಮ್ಪಿ ಹಿ ಕರಣಪಲಿಬೋಧಸ್ಸ ನಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ ನಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವಿನಟ್ಠನ್ತಿ ಉಪಚಿಕಾದೀಹಿ ಖಾಯಿತಂ. ದಡ್ಢನ್ತಿ ಅಗ್ಗಿನಾ ದಡ್ಢಂ. ಚೀವರಾಸಾ ವಾ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನಾತಿ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಕುಲೇ ಚೀವರಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಯಾ ಚೀವರಾಸಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಹೋತಿ, ಸಾ ವಾ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನಾ, ಏತೇಸಮ್ಪಿ ಹಿ ಕರಣಪಲಿಬೋಧಸ್ಸೇವ ನಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ ನಿಟ್ಠಿತಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇತಿ ಕಥಿನೇ ಚ ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ. ಏತೇನ ದುತಿಯಸ್ಸ ಪಲಿಬೋಧಸ್ಸ ಅಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಂ ಪನ ಕಥಿನಂ ಯಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಸು ವಾ ಮಾತಿಕಾಸು ಏಕಾಯ ಅನ್ತರುಬ್ಭಾರೇನ ವಾ ಉದ್ಧರೀಯತಿ, ತೇನಸ್ಸ ನಿದ್ದೇಸೇ ‘‘ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಮಾತಿಕಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ‘‘ಅಟ್ಠಿಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತಿಕಾ ಕಥಿನಸ್ಸ ಉಬ್ಭಾರಾಯ – ಪಕ್ಕಮನನ್ತಿಕಾ, ನಿಟ್ಠಾನನ್ತಿಕಾ, ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನನ್ತಿಕಾ, ನಾಸನನ್ತಿಕಾ, ಸವನನ್ತಿಕಾ, ಆಸಾವಚ್ಛೇದಿಕಾ, ಸೀಮಾತಿಕ್ಕನ್ತಿಕಾ, ಸಹುಬ್ಭಾರಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅಟ್ಠ ಮಾತಿಕಾಯೋ ಕಥಿನಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಆಗತಾ. ಅನ್ತರುಬ್ಭಾರೋಪಿ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ; ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಸಙ್ಘೋ ಕಥಿನಂ ಉದ್ಧರೇಯ್ಯ, ಏಸಾ ಞತ್ತಿ. ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ; ಸಙ್ಘೋ ಕಥಿನಂ ಉದ್ಧರತಿ, ಯಸ್ಸಾಯಸ್ಮತೋ ಖಮತಿ, ಕಥಿನಸ್ಸ ಉಬ್ಭಾರೋ, ಸೋ ತುಣ್ಹಸ್ಸ; ಯಸ್ಸ ನಕ್ಖಮತಿ, ಸೋ ಭಾಸೇಯ್ಯ. ಉಬ್ಭತಂ ಸಙ್ಘೇನ ಕಥಿನಂ, ಖಮತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ, ತಸ್ಮಾ ತುಣ್ಹೀ, ಏವಮೇತಂ ಧಾರಯಾಮೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೯೨೬) ಏವಂ ಭಿಕ್ಖುನೀವಿಭಙ್ಗೇ ಆಗತೋ. ತತ್ಥ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ತಂ ಆಗತಟ್ಠಾನೇಯೇವ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮ. ಇಧ ಪನ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ಪಾಳಿ ಆಹರಿತಬ್ಬಾ ಹೋತಿ, ಅತ್ಥೋಪಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ವುತ್ತೋಪಿ ಚ ನ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ ಹೋತಿ, ಅಟ್ಠಾನೇ ವುತ್ತತ್ತಾಯ.

ದಸಾಹಪರಮನ್ತಿ ದಸ ಅಹಾನಿ ಪರಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ದಸಾಹಪರಮೋ, ತಂ ದಸಾಹಪರಮಂ ಕಾಲಂ ಧಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪದಭಾಜನೇ ಪನ ಅತ್ಥಮತ್ತಮೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ದಸಾಹಪರಮತಾ ಧಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇದಞ್ಹಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ ‘‘ದಸಾಹಪರಮ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯಾ ದಸಾಹಪರಮತಾ ದಸಾಹಪರಮಭಾವೋ, ಅಯಂ ಏತ್ತಕೋ ಕಾಲೋ ಯಾವ ನಾತಿಕ್ಕಮತಿ ತಾವ ಧಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ.

ಅಧಿಟ್ಠಿತವಿಕಪ್ಪಿತೇಸು ಅಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ಅತಿರೇಕಂ ಚೀವರನ್ತಿ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ. ತೇನೇವಸ್ಸ ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅನಧಿಟ್ಠಿತಂ ಅವಿಕಪ್ಪಿತ’’ನ್ತಿ.

ಛನ್ನಂ ಚೀವರಾನಂ ಅಞ್ಞತರನ್ತಿ ಖೋಮಂ, ಕಪ್ಪಾಸಿಕಂ, ಕೋಸೇಯ್ಯಂ, ಕಮ್ಬಲಂ, ಸಾಣಂ, ಭಙ್ಗನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ಛನ್ನಂ ಚೀವರಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ. ಏತೇನ ಚೀವರಸ್ಸ ಜಾತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಪಮಾಣಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಂ ಪಚ್ಛಿಮ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ತಸ್ಸ ಪಮಾಣಂ ದೀಘತೋ ದ್ವೇ ವಿದತ್ಥಿಯೋ, ತಿರಿಯಂ ವಿದತ್ಥಿ. ತತ್ರಾಯಂ ಪಾಳಿ – ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಯಾಮೇನ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಂ ಸುಗತಙ್ಗುಲೇನ ಚತುರಙ್ಗುಲವಿತ್ಥತಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಚೀವರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೫೮).

ತಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ತಂ ಯಥಾವುತ್ತಜಾತಿಪ್ಪಮಾಣಂ ಚೀವರಂ ದಸಾಹಪರಮಂ ಕಾಲಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋ, ಏತ್ಥನ್ತರೇ ಯಥಾ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ನ ಹೋತಿ ತಥಾ ಅಕುಬ್ಬತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ತಞ್ಚ ಚೀವರಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾಪತ್ತಿ ಚಸ್ಸ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಕತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ವಿನಯಕಮ್ಮಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಮಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಮಿಚ್ಚೇವ. ಕಿನ್ತಂ? ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ತಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋ ಸನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವಿನಯಕಮ್ಮಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಹೋತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ಪದಭಾಜನೇ ಪನ ಪಠಮಂ ತಾವ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಮಾತಿಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಏಕಾದಸೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ, ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪುನ ಯಸ್ಸ ಚ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ಯಥಾ ಚ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಏಕಾದಸೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇತಿ ಏತ್ಥ ಯಂ ದಿವಸಂ ಚೀವರಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ತಸ್ಸ ಯೋ ಅರುಣೋ, ಸೋ ಉಪ್ಪನ್ನದಿವಸನಿಸ್ಸಿತೋ, ತಸ್ಮಾ ಚೀವರುಪ್ಪಾದದಿವಸಏನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಾದಸೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸಚೇಪಿ ಬಹೂನಿ ಏಕಜ್ಝಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ವಾ ವೇಠೇತ್ವಾ ವಾ ಠಪಿತಾನಿ ಏಕಾವ ಆಪತ್ತಿ. ಅಬದ್ಧಾವೇಠಿತೇಸು ವತ್ಥುಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯೋ.

ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಆಪತ್ತಿ ದೇಸೇತಬ್ಬಾತಿ ಕಥಂ ದೇಸೇತಬ್ಬಾ? ಯಥಾ ಖನ್ಧಕೇ ವುತ್ತಂ, ಕಥಞ್ಚ ತತ್ಥ ವುತ್ತಂ? ಏವಂ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸಙ್ಘಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏಕಂಸಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕರಿತ್ವಾ ವುಡ್ಢಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಾದೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ – ‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋ, ತಂ ಪಟಿದೇಸೇಮೀ’’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೨೩೯). ಇಧ ಪನ ಸಚೇ ಏಕಂ ಚೀವರಂ ಹೋತಿ ‘‘ಏಕಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ದ್ವೇ, ‘‘ದ್ವೇ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಬಹೂನಿ ‘‘ಸಮ್ಬಹುಲಾನೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ನಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಪಿ ಸಚೇ ಏಕಂ ಯಥಾಪಾಳಿಮೇವ ‘‘ಇದಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಚೀವರ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ದ್ವೇ ವಾ ಬಹೂನಿ ವಾ, ‘‘ಇಮಾನಿ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಚೀವರಾನಿ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತಾನಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾನಿ, ಇಮಾನಾಹಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಪಾಳಿಂ ವತ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನ ಅಞ್ಞಥಾಪಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ.

ಬ್ಯತ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಬಲೇನ ಆಪತ್ತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಾತಿ ಖನ್ಧಕೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಾ. ಏವಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಬ್ಯತ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಬಲೇನ ಸಙ್ಘೋ ಞಾಪೇತಬ್ಬೋ –

‘ಸುಣಾತು ಮೇ ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘೋ, ಅಯಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಭಿಕ್ಖು ಆಪತ್ತಿಂ ಸರತಿ ವಿವರತಿ ಉತ್ತಾನಿಂ ಕರೋತಿ ದೇಸೇತಿ, ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಅಹಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ.

ತೇನ ವತ್ತಬ್ಬೋ ‘ಪಸ್ಸಸೀ’ತಿ? ‘ಆಮ, ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ. ಆಯತಿಂ ಸಂವರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೨೩೯). ದ್ವೀಸು ಪನ ಸಮ್ಬಹುಲಾಸು ವಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವಚನಭೇದೋ ಞಾತಬ್ಬೋ.

ಚೀವರದಾನೇಪಿ ‘‘ಸಙ್ಘೋ ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಇಮಾನಿ ಚೀವರಾನೀ’’ತಿ ವತ್ಥುವಸೇನ ವಚನಭೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಗಣಸ್ಸ ಚ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಚ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಆಪತ್ತಿದೇಸನಾಪಟಿಗ್ಗಹಣೇಸು ಪನೇತ್ಥ ಅಯಂ ಪಾಳಿ – ‘‘ತೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏಕಂಸಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕತ್ವಾ ವುಡ್ಢಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಾದೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಏವಮಸ್ಸು ವಚನೀಯಾ – ‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋ ತಂ ಪಟಿದೇಸೇಮೀ’ತಿ. ಬ್ಯತ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಬಲೇನ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಞಾಪೇತಬ್ಬಾ –

‘ಸುಣನ್ತು ಮೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತಾ, ಅಯಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಭಿಕ್ಖು ಆಪತ್ತಿಂ ಸರತಿ ವಿವರತಿ ಉತ್ತಾನಿಂ ಕರೋತಿ ದೇಸೇತಿ. ಯದಾಯಸ್ಮನ್ತಾನಂ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಅಹಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ.

ತೇನ ವತ್ತಬ್ಬೋ ‘ಪಸ್ಸಸೀ’ತಿ? ‘ಆಮ, ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ. ‘ಆಯತಿಂ ಸಂವರೇಯ್ಯಾಸೀ’ತಿ.

ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏಕಂಸಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕರಿತ್ವಾ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ – ‘ಅಹಂ, ಆವುಸೋ, ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋ ತಂ ಪಟಿದೇಸೇಮೀ’ತಿ. ತೇನ ವತ್ತಬ್ಬೋ ‘ಪಸ್ಸಸೀ’ತಿ, ಆಮ ಪಸ್ಸಾಮೀತಿ ಆಯತಿಂ ಸಂವರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೨೩೯). ತತ್ಥ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಆಪತ್ತಿಯಾ ನಾಮಗ್ಗಹಣಂ ವಚನಭೇದೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಯಥಾ ಚ ಗಣಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ಏವಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಪಿ ಪಾಳಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಯದಿ ಹಿ ವಿಸೇಸೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಯಥೇವ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಣ್ಣನ್ನಂ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥಂ ಕಾತುಂ, ಏವಞ್ಚ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾತಬ್ಬೋ. ಬ್ಯತ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಬಲೇನ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಞಾಪೇತಬ್ಬಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ‘‘ತಿಣ್ಣನ್ನಂ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥಂ ಕಾತುಂ, ಏವಞ್ಚ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾತಬ್ಬೋ. ಥೇರೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಏಕಂಸಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ. ೧೬೮) ನಯೇನ ವಿಸುಂಯೇವ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥೋ ವುತ್ತೋ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ವಿಸುಂ ಪಾಳಿಂ ವದೇಯ್ಯ, ಯಸ್ಮಾ ಪನ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಅವತ್ವಾ ಗತೋತಿ, ಗಣಸ್ಸ ವುತ್ತಾ ಪಾಳಿಯೇವೇತ್ಥ ಪಾಳಿ.

ಆಪತ್ತಿಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಪನ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ, ಯಥಾ ಗಣಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ ದೇಸಿಯಮಾನಾಯ ಆಪತ್ತಿಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಞತ್ತಿಂ ಠಪೇತಿ, ಏವಂ ಅಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ದ್ವೀಸು ಅಞ್ಞತರೇನ ಯಥಾ ಏಕಪುಗ್ಗಲೋ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏವಂ ಆಪತ್ತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಾ. ದ್ವಿನ್ನಞ್ಹಿ ಞತ್ತಿಟ್ಠಪನಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಯದಿ ಸಿಯಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಉಪೋಸಥಂ ವಿಸುಂ ನ ವದೇಯ್ಯ.

ನಿಸ್ಸಟ್ಠಚೀವರದಾನೇಪಿ ಯಥಾ ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ಏಕೋ ವದತಿ, ಏವಂ ‘‘ಇಮಂ ಮಯಂ ಚೀವರಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ದೇಮಾ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಇತೋ ಗರುಕತರಾನಿ ಹಿ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಾನಿಪಿ ‘‘ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ ಕಾತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾನಿ ಅತ್ಥಿ, ತೇಸಂ ಏತಂ ಅನುಲೋಮಂ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಚೀವರಂ ಪನ ದಾತಬ್ಬಮೇವ ಅದಾತುಂ ನ ಲಬ್ಭತಿ, ವಿನಯಕಮ್ಮಮತ್ತಞ್ಹೇತಂ. ನ ತಂ ತೇನ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಗಣಸ್ಸ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ದಿನ್ನಮೇವ ಹೋತೀತಿ.

೪೬೮. ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಸಞ್ಞೀತಿ ದಸಾಹಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಚೀವರೇ ‘‘ಅತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ಏವಂಸಞ್ಞೀ, ದಸಾಹೇ ವಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ ‘‘ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ ದಸಾಹೋ’’ತಿ ಏವಂಸಞ್ಞೀ. ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ನ ಇಧ ಸಞ್ಞಾ ರಕ್ಖತಿ. ಯೋಪಿ ಏವಂಸಞ್ಞೀ, ತಸ್ಸಪಿ ತಂ ಚೀವರಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾಪತ್ತಿ ಚ. ಸನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವಿನಯಕಮ್ಮಂ ವಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಉಭೋಪಿ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪಾ ಯುಜ್ಜನ್ತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ.

ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಸಞ್ಞೀತಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಅದಿನ್ನೇ ಅಪರಿಚ್ಚತ್ತೇ ‘‘ಪರಿಚ್ಚತ್ತಂ ಮಯಾ’’ತಿ ಏವಂಸಞ್ಞೀ.

ಅನಟ್ಠೇ ನಟ್ಠಸಞ್ಞೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಚೀವರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಬಹೂನಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಚೀವರಾನಿ ಏಕತೋ ಠಪಿತಾನಿ ಚೋರಾ ಹರನ್ತಿ. ತತ್ರೇಸ ಅತ್ತನೋ ಚೀವರೇ ಅನಟ್ಠೇ ನಟ್ಠಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಅವಿನಟ್ಠಾದೀಸುಪಿ.

ಅವಿಲುತ್ತೇತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಗಬ್ಭಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಸಯ್ಹಾವಹಾರವಸೇನ ಅವಿಲುತ್ತೇತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾತಿ ಸಕಿಂ ನಿವತ್ಥಂ ವಾ ಸಕಿಂ ಪಾರುತಂ ವಾ ಕಾಯತೋ ಅಮೋಚೇತ್ವಾ ದಿವಸಮ್ಪಿ ವಿಚರತಿ, ಏಕಾವ ಆಪತ್ತಿ. ಮೋಚೇತ್ವಾ ಮೋಚೇತ್ವಾ ನಿವಾಸೇತಿ ವಾ ಪಾರುಪತಿ ವಾ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ದುಕ್ಕಟಂ. ದುನ್ನಿವತ್ಥಂ ವಾ ದುಪ್ಪಾರುತಂ ವಾ ಸಣ್ಠಪೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅಞ್ಞಸ್ಸ ತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತೋಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ, ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಕತಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೭೦) ಆದಿವಚನಞ್ಚೇತ್ಥ ಸಾಧಕಂ. ಅನತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಸಞ್ಞಿನೋ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ ಪರಿಭೋಗಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

೪೬೯. ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಅನ್ತೋದಸಾಹಂ ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ, ವಿಕಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗಂ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಞ್ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ರಾಯಂ ಪಾಳಿ – ಅಥ ಖೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಯಾನಿ ತಾನಿ ಭಗವತಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾನಿ ‘ತಿಚೀವರ’ನ್ತಿ ವಾ ‘ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ’ತಿ ವಾ ‘ನಿಸೀದನ’ನ್ತಿ ವಾ ‘ಪಚ್ಚತ್ಥರಣ’ನ್ತಿ ವಾ ‘ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದೀ’ತಿ ವಾ ಮುಖಪುಞ್ಛನಚೋಳಕನ್ತಿ ವಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳನ್ತಿ ವಾ ಸಬ್ಬಾನಿ ತಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾನೀತಿ ನು ಖೋ ಉದಾಹು ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ, ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ –

‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ; ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಚಾತುಮಾಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ; ನಿಸೀದನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ; ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ; ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಂ ಯಾವಆಬಾಧಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ; ಮುಖಪುಞ್ಛನಚೋಳಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ; ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೫೮).

‘‘ತತ್ಥ ತಿಚೀವರಂ’’ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತೇನ ರಜಿತ್ವಾ ಕಪ್ಪಬಿನ್ದುಂ ದತ್ವಾ ಪಮಾಣಯುತ್ತಮೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಸ ಪಮಾಣಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಸುಗತಚೀವರತೋ ಊನಕಂ ವಟ್ಟತಿ, ಲಾಮಕಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಸಙ್ಘಾಟಿಯಾ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಸ್ಸ ಚ ದೀಘತೋ ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕಂ ತಿರಿಯಂ ಮುಟ್ಠಿತ್ತಿಕಂ ಪಮಾಣಂ ವಟ್ಟತಿ. ಅನ್ತರವಾಸಕೋ ದೀಘತೋ ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕೋ ತಿರಿಯಂ ದ್ವಿಹತ್ಥೋಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ಪಾರುಪಣೇನಪಿ ಹಿ ಸಕ್ಕಾ ನಾಭಿಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತುನ್ತಿ. ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣತೋ ಪನ ಅತಿರೇಕಂ ಊನಕಞ್ಚ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳನ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ.

ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ದ್ವೇ ಚೀವರಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಾ – ಕಾಯೇನ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ, ವಾಚಾಯ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠೇತೀ’’ತಿ (ಪರಿ. ೩೨೨) ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಪುರಾಣಸಙ್ಘಾಟಿಂ ‘‘ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಮೀ’’ತಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ನವಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಆಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ ಕಾಯವಿಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಕಾಯೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ. ಇದಂ ಕಾಯೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ, ತಂ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಸರೀರಾವಯವೇನ ಅಫುಸನ್ತಸ್ಸ ನ ವಟ್ಟತಿ. ವಾಚಾಯ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇ ಪನ ವಚೀಭೇದಂ ಕತ್ವಾ ವಾಚಾಯ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ. ತತ್ರ ದುವಿಧಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ – ಸಚೇ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಹೋತಿ ‘‘ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ವಾಚಾ ಭಿನ್ದಿತಬ್ಬಾ. ಅಥ ಅನ್ತೋಗಬ್ಭೇ ವಾ ಉಪರಿಪಾಸಾದೇ ವಾ ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೇ ವಾ ಹೋತಿ ಠಪಿತಟ್ಠಾನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ಏತಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ವಾಚಾ ಭಿನ್ದಿತಬ್ಬಾ. ಏಸ ನಯೋ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೇ ಅನ್ತರವಾಸಕೇ ಚ. ನಾಮಮತ್ತಮೇವ ಹಿ ವಿಸೇಸೋ. ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಾನಿ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಅನ್ತರವಾಸಕನ್ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ನಾಮೇನೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾನಿ. ಸಚೇ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಠಪಿತವತ್ಥೇಹಿ ಸಙ್ಘಾಟಿಆದೀನಿ ಕರೋತಿ, ನಿಟ್ಠಿತೇ ರಜನೇ ಚ ಕಪ್ಪೇ ಚ ಇಮಂ ‘‘ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಮೀ’’ತಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾನಿ. ಅಧಿಟ್ಠಿತೇನ ಪನ ಸದ್ಧಿಂ ಮಹನ್ತತರಮೇವ ದುತಿಯಪಟ್ಟಂ ವಾ ಖಣ್ಡಂ ವಾ ಸಂಸಿಬ್ಬನ್ತೇನ ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಮೇವ. ಸಮೇ ವಾ ಖುದ್ದಕೇ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ.

ತಿಚೀವರಂ ಪನ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ? ಮಹಾಪದುಮತ್ಥೇರೋ ಕಿರಾಹ – ‘‘ತಿಚೀವರಂ ತಿಚೀವರಮೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ಲಭೇಯ್ಯ ಉದೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಪರಿಹಾರೋ ನಿರತ್ಥಕೋ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಕಿರ ಅವಸೇಸಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಹಂಸು – ‘‘ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಮ್ಪಿ ಭಗವತಾವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಮ್ಪಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ನಾಮ ಪಾಟೇಕ್ಕಂ ನಿಧಾನಮುಖಮೇತನ್ತಿ ತಿಚೀವರಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳನ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಉದೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಪನ ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಹರನ್ತಸ್ಸ ಪರಿಹಾರೋ ವುತ್ತೋ’’ತಿ. ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗಭಾಣಕೋ ಪುಣ್ಣವಾಲಿಕವಾಸೀ ಮಹಾತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋಪಿ ಕಿರ ಆಹ – ‘‘ಮಯಂ ಪುಬ್ಬೇ ಮಹಾಥೇರಾನಂ ಅಸ್ಸುಮ್ಹ, ಅರಞ್ಞವಾಸಿನೋ ಭಿಕ್ಖೂ ರುಕ್ಖಸುಸಿರಾದೀಸು ಚೀವರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಧಾನಂ ಪದಹನತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೇ ಧಮ್ಮಸವನತ್ಥಾಯ ಗತಾನಞ್ಚ ನೇಸಂ ಸೂರಿಯೇ ಉಟ್ಠಿತೇ ಸಾಮಣೇರಾ ವಾ ದಹರಭಿಕ್ಖೂ ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸುಖಪರಿಭೋಗತ್ಥಂ ತಿಚೀವರಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳನ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಮ್ಪಿ ವುತ್ತಂ ಪುಬ್ಬೇ ಆರಞ್ಞಿಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಬದ್ಧಸೀಮಾಯಂ ದುಪ್ಪರಿಹಾರನ್ತಿ ತಿಚೀವರಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಮೇವ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಂಸೂ’’ತಿ.

‘‘ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ’’ ಅನತಿರಿತ್ತಪ್ಪಮಾಣಾ ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಚತ್ತಾರೋ ವಸ್ಸಿಕೇ ಮಾಸೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ, ತತೋ ಪರಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ. ವಣ್ಣಭೇದಮತ್ತರತ್ತಾಪಿ ಚೇಸಾ ವಟ್ಟತಿ. ದ್ವೇ ಪನ ನ ವಟ್ಟನ್ತಿ. ‘‘ನಿಸೀದನಂ’’ ವುತ್ತನಯೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಮೇವ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಪಮಾಣಯುತ್ತಂ ಏಕಮೇವ, ದ್ವೇ ನ ವಟ್ಟನ್ತಿ. ‘‘ಪಚ್ಚತ್ಥರಣ’’ಮ್ಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಮೇವ, ತಂ ಪನ ಮಹನ್ತಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಏಕಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಬಹೂನಿಪಿ ವಟ್ಟನ್ತಿ. ನೀಲಮ್ಪಿ ಪೀತಕಮ್ಪಿ ಸದಸಮ್ಪಿ ಪುಪ್ಫದಸಮ್ಪೀತಿ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರಂ ವಟ್ಟತಿ. ಸಕಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತಮೇವ ಹೋತಿ. ‘‘ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿ’’ ಯಾವ ಆಬಾಧೋ ಅತ್ಥಿ, ತಾವ ಪಮಾಣಿಕಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ. ಆಬಾಧೇ ವೂಪಸನ್ತೇ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ, ಏಕಾವ ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ಮುಖಪುಞ್ಛನಚೋಳಂ’’ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಮೇವ, ಯಾವ ಏಕಂ ಧೋವಿಯತಿ, ತಾವ ಅಞ್ಞಂ ಪರಿಭೋಗತ್ಥಾಯ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬನ್ತಿ ದ್ವೇ ವಟ್ಟನ್ತಿ. ಅಪರೇ ಪನ ಥೇರಾ ‘‘ನಿಧಾನಮುಖಮೇತಂ ಬಹೂನಿಪಿ ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳೇ ಗಣನಾ ನತ್ಥಿ, ಯತ್ತಕಂ ಇಚ್ಛತಿ ತತ್ತಕಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಮೇವ. ಥವಿಕಾಪಿ ಪರಿಸ್ಸಾವನಮ್ಪಿ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಂ ಪಚ್ಛಿಮಚೀವರಪ್ಪಮಾಣಂ ‘‘ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಕ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಮೇವ. ಬಹೂನಿ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾನಿ ಚೀವರಾನಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ಭೇಸಜ್ಜನವಕಮ್ಮಮಾತಾಪಿತುಆದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಠಪೇನ್ತೇನಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಮೇವ. ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ಪನ ‘‘ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಮಞ್ಚಭಿಸಿ ಪೀಠಕಭಿಸಿ ಬಿಮ್ಬೋಹನಂ ಪಾವಾರೋ ಕೋಜವೋತಿ ಏತೇಸು ಪನ ಸೇನಾಸನಪರಿಕ್ಖಾರತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನಪಚ್ಚತ್ಥರಣೇ ಚ ಅಧಿಟ್ಠಾನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿಯೇವ.

ಅಧಿಟ್ಠಿತಚೀವರಂ ಪನ ಪರಿಭುಞ್ಜತೋ ಕಥಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತೀತಿ? ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದಾನೇನ, ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಹಣೇನ, ವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಾಹೇನ, ಹೀನಾಯಾವತ್ತನೇನ, ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನೇನ, ಕಾಲಂಕಿರಿಯಾಯ, ಲಿಙ್ಗಪರಿವತ್ತನೇನ, ಪಚ್ಚುದ್ಧರಣೇನ, ಛಿದ್ದಭಾವೇನಾತಿ ಇಮೇಹಿ ನವಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ವಿಜಹತಿ. ತತ್ಥ ಪುರಿಮೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಸಬ್ಬಚೀವರಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹನ್ತಿ, ಛಿದ್ದಭಾವೇನ ಪನ ತಿಚೀವರಸ್ಸೇವ ಸಬ್ಬಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಜಹನಂ ವುತ್ತಂ, ತಞ್ಚ ನಖಪಿಟ್ಠಿಪ್ಪಮಾಣೇನ ಛಿದ್ದೇನ. ತತ್ಥ ನಖಪಿಟ್ಠಿಪ್ಪಮಾಣಂ ಕನಿಟ್ಠಙ್ಗುಲಿನಖವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಛಿದ್ದಞ್ಚ ವಿನಿಬ್ಬಿದ್ಧಛಿದ್ದಮೇವ. ಛಿದ್ದಸ್ಸ ಹಿ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಏಕತನ್ತು ಚೇಪಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ರಕ್ಖತಿ. ತತ್ಥ ಸಙ್ಘಾಟಿಯಾ ಚ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಸ್ಸ ಚ ದೀಘನ್ತತೋ ವಿದತ್ಥಿಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸ ತಿರಿಯನ್ತತೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸ ಪದೇಸಸ್ಸ ಓರತೋ ಛಿದ್ದಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಭಿನ್ದತಿ, ಪರತೋ ನ ಭಿನ್ದತಿ. ಅನ್ತರವಾಸಕಸ್ಸ ಪನ ದೀಘನ್ತತೋ ವಿದತ್ಥಿಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸೇವ ತಿರಿಯನ್ತತೋ ಚತುರಙ್ಗುಲಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸ ಪದೇಸಸ್ಸ ಓರತೋ ಛಿದ್ದಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಭಿನ್ದತಿ, ಪರತೋ ನ ಭಿನ್ದತಿ. ತಸ್ಮಾ ಜಾತೇ ಛಿದ್ದೇ ತಂ ಚೀವರಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಟ್ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸೂಚಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ಮಹಾಸುಮತ್ಥೇರೋ ಪನಾಹ – ‘‘ಪಮಾಣಚೀವರಸ್ಸ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಛಿದ್ದಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಭಿನ್ದತಿ, ಮಹನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಪಮಾಣತೋ ಬಹಿ ಛಿದ್ದಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ಭಿನ್ದತಿ, ಅನ್ತೋಜಾತಂ ಭಿನ್ದತೀ’’ತಿ. ಕರವೀಕತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಆಹ – ‘‘ಖುದ್ದಕಂ ಮಹನ್ತಂ ನ ಪಮಾಣಂ, ದ್ವೇ ಚೀವರಾನಿ ಪಾರುಪನ್ತಸ್ಸ ವಾಮಹತ್ಥೇ ಸಙ್ಘರಿತ್ವಾ ಠಪಿತಟ್ಠಾನೇ ಛಿದ್ದಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ಭಿನ್ದತಿ, ಓರಭಾಗೇ ಭಿನ್ದತಿ. ಅನ್ತರವಾಸಕಸ್ಸಪಿ ಓವಟ್ಟಿಕಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಸಙ್ಘರಿತಟ್ಠಾನೇ ಛಿದ್ದಂ ನ ಭಿನ್ದತಿ, ತತೋ ಓರಂ ಭಿನ್ದತೀ’’ತಿ. ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ತಿಚೀವರೇ ಮಹಾಸುಮತ್ಥೇರವಾದಂ ಪಮಾಣಂ ಕತ್ವಾ ಉತ್ತರಿಮ್ಪಿ ಇದಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ರಕ್ಖತೀ’’ತಿ. ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳೇ ದೀಘಸೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲೇ ಸುಗತಙ್ಗುಲೇನ ತಿರಿಯಂ ಚತುರಙ್ಗುಲೇ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಛಿದ್ದಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತಿ. ಮಹನ್ತೇ ಚೋಳೇ ತತೋ ಪರೇನ ಛಿದ್ದಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ವಿಜಹತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬೇಸು ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಕೇಸು ಚೀವರೇಸೂ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಕಚೀವರಾನಂ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣತೋ ಅಞ್ಞಂ ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಯಞ್ಹಿ ನಿಸೀದನ-ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿ-ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾನಂ ಪಮಾಣಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠಂ, ತತೋ ಉತ್ತರಿ ಪಟಿಸಿದ್ಧತ್ತಾ ನ ಪಚ್ಛಿಮಂ ತತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಅಪ್ಪಟಿಸಿದ್ಧತ್ತಾ. ತಿಚೀವರಸ್ಸಾಪಿ ಸುಗತಚೀವರಪ್ಪಮಾಣತೋ ಊನಕತ್ತಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪ್ಪಮಾಣಮೇವ. ಪಚ್ಛಿಮಂ ಪನ ವಿಸುಂ ಸುತ್ತೇ ವುತ್ತಂ ನತ್ಥಿ. ಮುಖಪುಞ್ಛನಪಚ್ಚತ್ಥರಣಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಾನಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನತ್ಥಿಯೇವ. ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮೇನ ಪನ ಪಚ್ಛಿಮಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವುತ್ತೋ. ತಸ್ಮಾ ಯಂ ತಾವ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ರಕ್ಖತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಸ್ಸೇವ ಸುಗತಙ್ಗುಲೇನ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಚತುರಙ್ಗುಲಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇತರೇಸಂ ತಿಚೀವರಾದೀನಂ ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕಾದಿಪಭೇದಂ ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬೇಸು ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಕೇಸುಚೀವರೇಸೂ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನ ಸಮೇತಿ.

ಕರವೀಕತಿಸ್ಸತ್ಥೇರವಾದೇಪಿ ದೀಘನ್ತತೋಯೇವ ಛಿದ್ದಂ ದಸ್ಸಿತಂ, ತಿರಿಯನ್ತತೋ ನ ದಸ್ಸಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ. ಮಹಾಸುಮತ್ಥೇರವಾದೇ ‘‘ಪಮಾಣಚೀವರಸ್ಸ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಛಿದ್ದಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಭಿನ್ದತಿ, ಮಹನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಪಮಾಣತೋ ಬಹಿ ಛಿದ್ದಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ಭಿನ್ದತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇದಂ ಪನ ನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ಪಮಾಣಚೀವರಂ ಇತೋ ಉತ್ತರಿ ಮಹನ್ತಂ ಚೀವರ’’ನ್ತಿ. ಅಪಿಚೇತ್ಥ ತಿಚೀವರಾದೀನಂ ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕಾದಿಭೇದಂ ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ತತ್ಥ ಯದಿ ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣತೋ ಬಹಿ ಛಿದ್ದಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ಭಿನ್ದೇಯ್ಯ, ಉಕ್ಕಟ್ಠಪತ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಮಜ್ಝಿಮಪತ್ತಸ್ಸ ವಾ ಓಮಕಪ್ಪಮಾಣತೋ ಬಹಿ ಛಿದ್ದಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ಭಿನ್ದೇಯ್ಯ, ನ ಚ ನ ಭಿನ್ದತಿ. ತಸ್ಮಾ ಅಯಮ್ಪಿ ವಾದೋ ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ.

ಯೋ ಪನಾಯಂ ಸಬ್ಬಪಠಮೋ ಅಟ್ಠಕಥಾವಾದೋ, ಅಯಮೇವೇತ್ಥ ಪಮಾಣಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಪರಿಚ್ಛೇದಸಬ್ಭಾವತೋ. ತಿಚೀವರಸ್ಸ ಹಿ ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಞ್ಚ ಛಿದ್ದಪ್ಪಮಾಣಞ್ಚ ಛಿದ್ದುಪ್ಪತ್ತಿದೇಸಪ್ಪಮಾಣಞ್ಚ ಸಬ್ಬಅಟ್ಠಕಥಾಸುಯೇವ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಸ್ವೇವ ವಾದೋ ಪಮಾಣಂ. ಅದ್ಧಾ ಹಿ ಸೋ ಭಗವತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಅನುಗನ್ತ್ವಾ ವುತ್ತೋ. ಇತರೇಸು ಪನ ನೇವ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಅತ್ಥಿ, ನ ಪುಬ್ಬಾಪರಂ ಸಮೇತೀತಿ.

ಯೋ ಪನ ದುಬ್ಬಲಟ್ಠಾನೇ ಪಠಮಂ ಅಗ್ಗಳಂ ದತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ದುಬ್ಬಲಟ್ಠಾನಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಪನೇತಿ, ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ಭಿಜ್ಜತಿ. ಮಣ್ಡಲಪರಿವತ್ತನೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ದುಪಟ್ಟಸ್ಸ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಟಲೇ ಛಿದ್ದೇ ವಾ ಜಾತೇ ಗಳಿತೇ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ಭಿಜ್ಜತಿ, ಖುದ್ದಕಂ ಚೀವರಂ ಮಹನ್ತಂ ಕರೋತಿ, ಮಹನ್ತಂ ವಾ ಖುದ್ದಕಂ ಕರೋತಿ, ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ನ ಭಿಜ್ಜತಿ. ಉಭೋ ಕೋಟಿಯೋ ಮಜ್ಝೇ ಕರೋನ್ತೋ ಸಚೇ ಪಠಮಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಘಟೇತಿ, ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಭಿಜ್ಜತಿ. ಅಥ ಘಟೇತ್ವಾ ಛಿನ್ದತಿ, ನ ಭಿಜ್ಜತಿ, ರಜಕೇಹಿ ಧೋವಾಪೇತ್ವಾ ಸೇತಂ ಕಾರಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಮೇವಾತಿ. ಅಯಂ ತಾವ ‘‘ಅನ್ತೋದಸಾಹಂ ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ ವಿಕಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ವಿಕಪ್ಪನೇ ಪನ ದ್ವೇ ವಿಕಪ್ಪನಾ – ಸಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ ಚ ಪರಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ ಚ. ಕಥಂ ಸಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ ಹೋತೀತಿ? ಚೀವರಾನಂ ಏಕಬಹುಭಾವಂ ಸನ್ನಿಹಿತಾಸನ್ನಿಹಿತಭಾವಞ್ಚ ಞತ್ವಾ ‘‘‘ಇಮಂ ಚೀವರ’ನ್ತಿ ವಾ ‘ಇಮಾನಿ ಚೀವರಾನೀ’ತಿ ವಾ ‘ಏತಂ ಚೀವರ’ನ್ತಿ ವಾ ‘ಏತಾನಿ ಚೀವರಾನೀ’’’ತಿ ವಾ ‘‘ತುಯ್ಹಂ ವಿಕಪ್ಪೇಮೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಅಯಮೇಕಾ ಸಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ. ಏತ್ತಾವತಾ ನಿಧೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಪನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಂ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ವಾ ನ ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಸನ್ತಕಂ, ಮಯ್ಹಂ ಸನ್ತಕಾನಿ ಪರಿಭುಞ್ಜ ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಹಿ ವಾ ಯಥಾಪಚ್ಚಯಂ ವಾ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪನ ವುತ್ತೇ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತೋಪಭುತಿ ಪರಿಭೋಗಾದಯೋಪಿ ವಟ್ಟನ್ತಿ.

ಅಪರೋಪಿ ನಯೋ – ತಥೇವ ಚೀವರಾನಂ ಏಕಬಹುಭಾವಂ ಸನ್ನಿಹಿತಾಸನ್ನಿಹಿತಭಾವಞ್ಚ ಞತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ‘‘‘ಇಮಂ ಚೀವರ’ನ್ತಿ ವಾ ‘ಇಮಾನಿ ಚೀವರಾನೀ’ತಿ ವಾ ‘ಏತಂ ಚೀವರ’ನ್ತಿ ವಾ ‘ಏತಾನಿ ಚೀವರಾನೀ’’’ತಿ ವಾ ವತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸು ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಸು ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಅತ್ತನಾ ಅಭಿರುಚಿತಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘‘ತಿಸ್ಸಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ವಿಕಪ್ಪೇಮೀ’ತಿ ವಾ ‘ತಿಸ್ಸಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ, ಸಿಕ್ಖಮಾನಾಯ, ತಿಸ್ಸಸ್ಸ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ, ತಿಸ್ಸಾಯ ಸಾಮಣೇರಿಯಾ ವಿಕಪ್ಪೇಮೀ’’’ತಿ ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಅಯಂ ಅಪರಾಪಿ ಸಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ. ಏತ್ತಾವತಾ ನಿಧೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಪರಿಭೋಗಾದೀಸು ಪನ ಏಕಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ. ತೇನ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ‘‘ತಿಸ್ಸಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸನ್ತಕಂ…ಪೇ… ತಿಸ್ಸಾಯ ಸಾಮಣೇರಿಯಾ ಸನ್ತಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜ ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಹಿ ವಾ ಯಥಾಪಚ್ಚಯಂ ವಾ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತೋಪಭುತಿ ಪರಿಭೋಗಾದಯೋಪಿ ವಟ್ಟನ್ತಿ.

ಕಥಂ ಪರಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ ಹೋತೀತಿ? ಚೀವರಾನಂ ತಥೇವ ಏಕಬಹುಭಾವಂ ಸನ್ನಿಹಿತಾಸನ್ನಿಹಿತಭಾವಞ್ಚ ಞತ್ವಾ ‘‘‘ಇಮಂ ಚೀವರ’ನ್ತಿ ವಾ ‘ಇಮಾನಿ ಚೀವರಾನೀ’ತಿ ವಾ ‘ಏತಂ ಚೀವರ’ನ್ತಿ ವಾ ‘ಏತಾನಿ ಚೀವರಾನೀ’’’ತಿ ವಾ ವತ್ವಾ ‘‘ತುಯ್ಹಂ ವಿಕಪ್ಪನತ್ಥಾಯ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ತೇನ ವತ್ತಬ್ಬೋ – ‘‘ಕೋ ತೇ ಮಿತ್ತೋ ವಾ ಸನ್ದಿಟ್ಠೋ ವಾ’’ತಿ? ತತೋ ಇತರೇನ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ವಾ…ಪೇ… ತಿಸ್ಸಾ ಸಾಮಣೇರೀ’’ತಿ ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಪುನ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ‘‘ಅಹಂ ತಿಸ್ಸಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದಮ್ಮೀತಿ ವಾ…ಪೇ… ತಿಸ್ಸಾಯ ಸಾಮಣೇರಿಯಾ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಅಯಂ ಪರಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ. ಏತ್ತಾವತಾ ನಿಧೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಪರಿಭೋಗಾದೀಸು ಪನ ಏಕಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ. ತೇನ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ದುತಿಯಸಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜ ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಹಿ ವಾ ಯಥಾಪಚ್ಚಯಂ ವಾ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತೋಪಭುತಿ ಪರಿಭೋಗಾದಯೋಪಿ ವಟ್ಟನ್ತಿ.

ದ್ವಿನ್ನಂ ವಿಕಪ್ಪನಾನಂ ಕಿಂ ನಾನಾಕರಣಂ? ಸಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾಯಂ ಸಯಂ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಪರೇನ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಪೇತಿ. ಪರಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾಯ ಪರೇನೇವ ವಿಕಪ್ಪಾಪೇತ್ವಾ ಪರೇನೇವ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಪೇತಿ, ಇದಮೇತ್ಥ ನಾನಾಕರಣಂ. ಸಚೇ ಪನ ಯಸ್ಸ ವಿಕಪ್ಪೇತಿ, ಸೋ ಪಞ್ಞತ್ತಿಕೋವಿದೋ ನ ಹೋತಿ, ನ ಜಾನಾತಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತುಂ, ತಂ ಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಬ್ಯತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುನ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಪೇತಬ್ಬಂ. ವಿಕಪ್ಪಿತವಿಕಪ್ಪನಾ ನಾಮೇಸಾ ವಟ್ಟತಿ. ಅಯಂ ‘‘ವಿಕಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪದೇ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿಆದಿವಚನತೋ ಚ ಇದಂ ‘‘ವಿಕಪ್ಪೇತೀ’’ತಿ ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತವಚನಂ ವಿರುದ್ಧಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ, ನ ಚ ವಿರುದ್ಧಂ ತಥಾಗತಾ ಭಾಸನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏವಮಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ತಿಚೀವರಂ ತಿಚೀವರಸಙ್ಖೇಪೇನೇವ ಪರಿಹರತೋ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಮೇವ ಅನುಜಾನಾಮಿ, ನ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ. ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ಪನ ಚಾತುಮಾಸತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತುಮೇವ ನ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ. ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ಯೋ ತಿಚೀವರೇ ಏಕೇನ ಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಸಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ತಿಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಪ್ಪವಾಸಸುಖತ್ಥಂ ವಿಕಪ್ಪನಾಯ ಓಕಾಸೋ ದಿನ್ನೋ ಹೋತಿ. ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ಚ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಏತೇನುಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಕಪ್ಪನಾಯ ಅಪ್ಪಟಿಸಿದ್ಧಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತೀತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದೇತಿ. ಕಥಂ ಪನ ದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ, ಕಥಂ ಗಹಿತಂ? ‘‘ಇಮಂ ತುಯ್ಹಂ ದೇಮಿ ದದಾಮಿ ದಜ್ಜಾಮಿ ಓಣೋಜೇಮಿ ಪರಿಚ್ಚಜಾಮಿ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮೀತಿ ವಾ ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ದೇಮಿ…ಪೇ… ನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ವದತಿ, ಸಮ್ಮುಖಾಪಿ ಪರಮ್ಮುಖಾಪಿ ದಿನ್ನಂಯೇವ ಹೋತಿ. ‘‘ತುಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಸುದಿನ್ನಂ ಸುಗ್ಗಹಿತಞ್ಚ. ‘‘ತವ ಸನ್ತಕಂ ಕರೋಹಿ, ತವ ಸನ್ತಕಂ ಹೋತು, ತವ ಸನ್ತಕಂ ಕರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಕರೋಮಿ, ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಹೋತು, ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ, ದುದ್ದಿನ್ನಂ ದುಗ್ಗಹಿತಞ್ಚ. ನೇವ ದಾತಾ ದಾತುಂ ಜಾನಾತಿ, ನ ಇತರೋ ಗಹೇತುಂ. ಸಚೇ ಪನ ‘‘ತವ ಸನ್ತಕಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸುಗ್ಗಹಿತಂ. ಸಚೇ ಪನ ‘‘ಏಕೋ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಇತರೋ ‘‘ನ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ಪುನ ಸೋ ‘‘ದಿನ್ನಂ ಮಯಾ ತುಯ್ಹಂ, ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಇತರೋಪಿ ‘‘ನ ಮಯ್ಹಂ ಇಮಿನಾ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ವದತಿ. ತತೋ ಪುರಿಮೋಪಿ ‘‘ಮಯಾ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ದಸಾಹಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಿ, ಪಚ್ಛಿಮೋಪಿ ‘‘ಮಯಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಕಸ್ಸ ಆಪತ್ತೀತಿ? ನ ಕಸ್ಸಚಿ ಆಪತ್ತಿ. ಯಸ್ಸ ಪನ ರುಚ್ಚತಿ, ತೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ.

ಯೋ ಪನ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇ ವೇಮತಿಕೋ, ತೇನ ಕಿಂ ಕಾತಬ್ಬಂ? ವೇಮತಿಕಭಾವಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಸಚೇ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಮೇ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಹೋತೀತಿ ವತ್ವಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ನ ಹಿ ಏವಂ ಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ವಿನಯಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಮುಸಾವಾದೋ ಹೋತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಏಕೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪುನ ದಿನ್ನಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುಜ್ಜತಿ. ನ ಹಿ ತಸ್ಸೇತಂ ವಿನಯಕಮ್ಮಂ, ನಾಪಿ ತಂ ಏತ್ತಕೇನ ಅಞ್ಞಂ ವತ್ಥುಂ ಹೋತಿ.

ನಸ್ಸತೀತಿಆದಿ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ. ಯೋ ನ ದದೇಯ್ಯ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ದಿನ್ನಂ ಇಮಿನಾ’’ತಿ ಇಮಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ ನ ದೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ. ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕಭಾವಂ ಪನ ಞತ್ವಾ ಲೇಸೇನ ಅಚ್ಛಿನ್ದನ್ತೋ ಭಣ್ಡಂ ಅಗ್ಘಾಪೇತ್ವಾ ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ.

ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀಸು ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಕಥಿನಸಮುಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಕಾಯವಾಚಾತೋ ಚ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಅನಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಚ ಅವಿಕಪ್ಪನೇನ ಚ ಆಪಜ್ಜನತೋ ಅಕಿರಿಯಂ, ಸಞ್ಞಾಯ ಅಭಾವೇಪಿ ನ ಮುಚ್ಚತಿ, ಅಜಾನನ್ತೋಪಿ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ನೋಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಅಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ಪಠಮಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಉದೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೭೧. ತೇನ ಸಮಯೇನ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ ಉದೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದಂ. ತತ್ಥ ಸನ್ತರುತ್ತರೇನಾತಿ ಅನ್ತರನ್ತಿ ಅನ್ತರವಾಸಕೋ ವುಚ್ಚತಿ, ಉತ್ತರನ್ತಿ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೋ, ಸಹ ಅನ್ತರೇನ ಉತ್ತರಂ ಸನ್ತರುತ್ತರಂ, ತೇನ ಸನ್ತರುತ್ತರೇನ, ಸಹ ಅನ್ತರವಾಸಕೇನ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಣ್ಣಕಿತಾನೀತಿ ಸೇದೇನ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸೇಸು ಸಞ್ಜಾತಕಾಳಸೇತಮಣ್ಡಲಾನಿ. ಅದ್ದಸ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಸೇನಾಸನಚಾರಿಕಂ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತೋತಿ ಥೇರೋ ಕಿರ ಭಗವತಿ ದಿವಾ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನತ್ಥಾಯ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪವಿಟ್ಠೇ ತಂ ಓಕಾಸಂ ಲಭಿತ್ವಾ ದುನ್ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ ದಾರುಭಣ್ಡಮತ್ತಿಕಾಭಣ್ಡಾನಿ ಪಟಿಸಾಮೇನ್ತೋ ಅಸಮ್ಮಟ್ಠಟ್ಠಾನಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜನ್ತೋ ಗಿಲಾನೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸೇನಾಸನಟ್ಠಾನಂ ಸಮ್ಪತ್ತೋ ಅದ್ದಸ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅದ್ದಸ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಸೇನಾಸನಚಾರಿಕಂ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತೋ’’ತಿ.

೪೭೩. ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸಮ್ಮುತಿಂ ದಾತುನ್ತಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸೇ ಸಮ್ಮುತಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸಮ್ಮುತಿ, ಅವಿಪ್ಪವಾಸಾಯ ವಾ ಸಮ್ಮುತಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸಮ್ಮುತಿ. ಕೋ ಪನೇತ್ಥ ಆನಿಸಂಸೋ? ಯೇನ ಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಸತಿ, ತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ನ ಹೋತಿ, ಆಪತ್ತಿಞ್ಚ ನಾಪಜ್ಜತಿ. ಕಿತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ? ಮಹಾಸುಮತ್ಥೇರೋ ತಾವ ಆಹ – ‘‘ಯಾವ ರೋಗೋ ನ ವೂಪಸಮತಿ, ವೂಪಸನ್ತೇ ಪನ ರೋಗೇ ಸೀಘಂ ಚೀವರಟ್ಠಾನಂ ಆಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಮಹಾಪದುಮತ್ಥೇರೋ ಆಹ – ‘‘ಸೀಘಂ ಆಗಚ್ಛತೋ ರೋಗೋ ಪಟಿಕುಪ್ಪೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಾ ಸಣಿಕಂ ಆಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಯತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹಿ ಸತ್ಥಂ ವಾ ಪರಿಯೇಸತಿ, ‘ಗಚ್ಛಾಮೀ’ತಿ ಆಭೋಗಂ ವಾ ಕರೋತಿ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಟ್ಟತಿ. ‘ನ ದಾನಿ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಏವಂ ಪನ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತಬ್ಬಂ, ಅತಿರೇಕಚೀವರಟ್ಠಾನೇ ಠಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಸಚೇ ಪನಸ್ಸ ರೋಗೋ ಪಟಿಕುಪ್ಪತಿ, ಕಿಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ? ಫುಸ್ಸದೇವತ್ಥೇರೋ ತಾವ ಆಹ – ‘‘ಸಚೇ ಸೋಯೇವ ರೋಗೋ ಪಟಿಕುಪ್ಪತಿ, ಸಾ ಏವ ಸಮ್ಮುತಿ, ಪುನ ಸಮ್ಮುತಿದಾನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ. ಅಥಞ್ಞೋ ಕುಪ್ಪತಿ, ಪುನ ದಾತಬ್ಬಾ ಸಮ್ಮುತೀ’’ತಿ. ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಆಹ – ‘‘ಸೋ ವಾ ರೋಗೋ ಹೋತು, ಅಞ್ಞೋ ವಾ ಪುನ ಸಮ್ಮುತಿದಾನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ.

೪೭೫-೬. ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನಾತಿ ಇಧ ಪನ ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವಿಯ ಅತ್ಥಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಟ್ಠಿತೇ ಚೀವರಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನೋತಿ ಏವಂ ಸಾಮಿವಸೇನ ಕರಣವಚನಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಕರಣವಸೇನ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಇದಂ ನಾಮ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ನತ್ಥಿ. ಸಾಮಿವಸೇನ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಚೀವರಸ್ಮಿಂ ನಿಟ್ಠಿತೇ ಕಥಿನೇ ಚ ಉಬ್ಭತೇ ಏವಂ ಛಿನ್ನಪಲಿಬೋಧೋ ಏಕರತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇ ಭಿಕ್ಖು ತಿಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವಸೇಯ್ಯಾತಿ ಏವಂ ಅತ್ಥೋ ಯುಜ್ಜತಿ. ತತ್ಥ ತಿಚೀವರೇನಾತಿ ಅಧಿಟ್ಠಿತೇಸು ತೀಸು ಚೀವರೇಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ. ಏಕೇನ ವಿಪ್ಪವುತ್ಥೋಪಿ ಹಿ ತಿಚೀವರೇನ ವಿಪ್ಪವುತ್ಥೋ ಹೋತಿ, ಪಟಿಸಿದ್ಧಪರಿಯಾಪನ್ನೇನ ವಿಪ್ಪವುತ್ಥತ್ತಾ. ತೇನೇವಸ್ಸ ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ಸಙ್ಘಾಟಿಯಾ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ವಿಪ್ಪವಸೇಯ್ಯಾತಿ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೋ ವಸೇಯ್ಯ.

೪೭೭-೮. ಗಾಮೋ ಏಕೂಪಚಾರೋತಿಆದಿ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಲಕ್ಖಣವವತ್ಥಾಪನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ತತೋ ಪರಂ ಯಥಾಕ್ಕಮೇನ ತಾನೇವ ಪನ್ನರಸ ಮಾತಿಕಾಪದಾನಿ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ‘‘ಗಾಮೋ ಏಕೂಪಚಾರೋ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಏಕಕುಲಸ್ಸ ಗಾಮೋತಿ ಏಕಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ವಾ ಭೋಜಕಸ್ಸ ವಾ ಗಾಮೋ. ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಪಾಕಾರೇನ ವಾ ವತಿಯಾ ವಾ ಪರಿಕ್ಖಾಯ ವಾ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ. ಏತ್ತಾವತಾ ಏಕಕುಲಗಾಮಸ್ಸ ಏಕೂಪಚಾರತಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ವತ್ಥಬ್ಬನ್ತಿ ಏವರೂಪೇ ಗಾಮೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗಾಮಬ್ಭನ್ತರೇ ಯಥಾರುಚಿತೇ ಠಾನೇ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ಇಮಿನಾ ತಸ್ಸೇವ ಗಾಮಸ್ಸ ನಾನೂಪಚಾರತಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ಏವರೂಪೇ ಗಾಮೇ ಯಸ್ಮಿಂ ಘರೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತತ್ಥ ವತ್ಥಬ್ಬಂ. ಹತ್ಥಪಾಸಾ ವಾ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಥ ವಾ ತಂ ಘರಂ ಸಮನ್ತತೋ ಹತ್ಥಪಾಸಾ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬಂ, ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯರತನಪ್ಪಮಾಣಪ್ಪದೇಸಾ ಉದ್ಧಂ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯರತನಬ್ಭನ್ತರೇ ಪನ ವತ್ಥುಂ ವಟ್ಟತಿ. ತಂ ಪಮಾಣಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಚೇಪಿ ಇದ್ಧಿಮಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಕಾಸೇ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಮೇವ ಹೋತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಯಸ್ಮಿಂ ಘರೇತಿ ಘರಪರಿಚ್ಛೇದೋ ‘‘ಏಕಕುಲಸ್ಸ ನಿವೇಸನಂ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ೪೮೦) ಲಕ್ಖಣೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೪೭೯. ನಾನಾಕುಲಸ್ಸ ಗಾಮೋತಿ ನಾನಾರಾಜೂನಂ ವಾ ಭೋಜಕಾನಂ ವಾ ಗಾಮೋ, ವೇಸಾಲಿಕುಸಿನಾರಾದಿಸದಿಸೋ. ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ಇಮಿನಾ ನಾನಾಕುಲಗಾಮಸ್ಸ ಏಕೂಪಚಾರತಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ಸಭಾಯೇ ವಾ ದ್ವಾರಮೂಲೇ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಭಾಯನ್ತಿ ಲಿಙ್ಗಬ್ಯತ್ತಯೇನ ಸಭಾ ವುತ್ತಾ. ದ್ವಾರಮೂಲೇತಿ ನಗರದ್ವಾರಸ್ಸ ಸಮೀಪೇ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಏವರೂಪೇ ಗಾಮೇ ಯಸ್ಮಿಂ ಘರೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತತ್ಥ ವಾ ವತ್ಥಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಸದ್ದಸಙ್ಘಟ್ಟನೇನ ವಾ ಜನಸಮ್ಬಾಧೇನ ವಾ ವಸಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನ ಸಭಾಯೇ ವಾ ವತ್ಥಬ್ಬಂ ನಗರದ್ವಾರಮೂಲೇ ವಾ. ತತ್ರಪಿ ವಸಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಫಾಸುಕಟ್ಠಾನೇ ವಸಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋಅರುಣೇ ಆಗಮ್ಮ ತೇಸಂಯೇವ ಸಭಾಯದ್ವಾರಮೂಲಾನಂ ಹತ್ಥಪಾಸಾ ವಾ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬಂ. ಘರಸ್ಸ ಪನ ಚೀವರಸ್ಸ ವಾ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ.

ಸಭಾಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿ ಸಚೇ ಘರೇ ಅಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಸಭಾಯೇ ಠಪೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಭಾಯಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತೇನ ಸಭಾಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಹತ್ಥಪಾಸೇತಿ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಹನ್ದಿಮಂ ಚೀವರಂ ಠಪೇಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ನಿಕ್ಖೇಪಸುಖೇ ಹತ್ಥಪಾಸಗತೇ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಆಪಣೇ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಸಭಾಯೇ ವಾ ವತ್ಥಬ್ಬಂ ದ್ವಾರಮೂಲೇ ವಾ, ಹತ್ಥಪಾಸಾ ವಾ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬಂ.

ತತ್ರಾಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ಫುಸ್ಸದೇವತ್ಥೇರೋ ತಾವ ಆಹ – ‘‘ಚೀವರಹತ್ಥಪಾಸೇ ವಸಿತಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ, ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ವೀಥಿಹತ್ಥಪಾಸೇಪಿ ಸಭಾಯಹತ್ಥಪಾಸೇಪಿ ದ್ವಾರಹತ್ಥಪಾಸೇಪಿ ವಸಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಉಪತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಪನಾಹ – ‘‘ನಗರಸ್ಸ ಬಹೂನಿಪಿ ದ್ವಾರಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ಬಹೂನಿಪಿ ಸಭಾಯಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಯಸ್ಸಾ ಪನ ವೀಥಿಯಾ ಚೀವರಂ ಠಪಿತಂ ಯಂ ತಸ್ಸಾ ಸಮ್ಮುಖಟ್ಠಾನೇ ಸಭಾಯಞ್ಚ ದ್ವಾರಞ್ಚ ತಸ್ಸ ಸಭಾಯಸ್ಸ ಚ ದ್ವಾರಸ್ಸ ಚ ಹತ್ಥಪಾಸಾ ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬಂ. ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ಸಕ್ಕಾ ಚೀವರಸ್ಸ ಪವತ್ತಿ ಜಾನಿತು’’ನ್ತಿ. ಸಭಾಯಂ ಪನ ಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಯಸ್ಸ ಆಪಣಿಕಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ಸಚೇ ಸೋ ತಂ ಚೀವರಂ ಅತಿಹರಿತ್ವಾ ಘರೇ ನಿಕ್ಖಿಪತಿ, ವೀಥಿಹತ್ಥಪಾಸೋ ನ ರಕ್ಖತಿ, ಘರಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ವತ್ಥಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಮಹನ್ತಂ ಘರಂ ಹೋತಿ, ದ್ವೇ ವೀಥಿಯೋ ಫರಿತ್ವಾ ಠಿತಂ ಪುರತೋ ವಾ ಪಚ್ಛತೋ ವಾ ಹತ್ಥಪಾಸೇಯೇವ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಂ. ಸಭಾಯೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪನ ಸಭಾಯೇ ವಾ ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖೇ ನಗರದ್ವಾರಮೂಲೇ ವಾ ತೇಸಂಯೇವ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ವಾ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಂ.

ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋತಿಇಮಿನಾ ತಸ್ಸೇವ ಗಾಮಸ್ಸ ನಾನೂಪಚಾರತಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ಏತೇನೇವುಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಏಕೂಪಚಾರತಾ ಚ ನಾನೂಪಚಾರತಾ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ‘‘ಗಾಮೋ ಏಕೂಪಚಾರೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ಏವಂ ಆದಿಮ್ಹಿ ‘‘ಅಜ್ಝೋಕಾಸೋ ಏಕೂಪಚಾರೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅನ್ತೇ ಚ ಏಕಮೇವ ಮಾತಿಕಾಪದಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪದಭಾಜನಂ ವಿತ್ಥಾರಿತಂ. ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸೇವ ಪದಸ್ಸಾನುಸಾರೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪರಿಕ್ಖೇಪಾದಿವಸೇನ ಏಕೂಪಚಾರತಾ ಚ ನಾನೂಪಚಾರತಾ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೪೮೦-೧. ನಿವೇಸನಾದೀಸು ಓವರಕಾತಿ ಗಬ್ಭಾನಂಯೇವೇತಂ ಪರಿಯಾಯವಚನಂ. ಹತ್ಥಪಾಸಾ ವಾತಿ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸಾ. ದ್ವಾರಮೂಲೇ ವಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಾಧಾರಣೇ ಘರದ್ವಾರಮೂಲೇ. ಹತ್ಥಪಾಸಾ ವಾತಿ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ವಾ ಘರದ್ವಾರಮೂಲಸ್ಸ ವಾ ಹತ್ಥಪಾಸಾ.

೪೮೨-೭. ಉದೋಸಿತೋತಿ ಯಾನಾದೀನಂ ಭಣ್ಡಾನಂ ಸಾಲಾ. ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚ ನಿವೇಸನೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಟ್ಟೋತಿ ಪಟಿರಾಜಾದಿಪಟಿಬಾಹನತ್ಥಂ ಇಟ್ಠಕಾಹಿ ಕತೋ ಬಹಲಭಿತ್ತಿಕೋ ಚತುಪಞ್ಚಭೂಮಿಕೋ ಪತಿಸ್ಸಯವಿಸೇಸೋ. ಮಾಳೋತಿ ಏಕಕೂಟಸಙ್ಗಹಿತೋ ಚತುರಸ್ಸಪಾಸಾದೋ. ಪಾಸಾದೋತಿ ದೀಘಪಾಸಾದೋ. ಹಮ್ಮಿಯನ್ತಿ ಮುಣ್ಡಚ್ಛದನಪಾಸಾದೋ.

೪೮೯. ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಾತಿಏತ್ಥ ಏಕಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಅಟ್ಠವೀಸತಿಹತ್ಥಂ ಹೋತಿ. ಸಚೇ ಸತ್ಥೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಗಾಮಂ ವಾ ನದಿಂ ವಾ ಪರಿಯಾದಿಯಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ ಅನ್ತೋಪವಿಟ್ಠೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಾಬದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಓರಞ್ಚ ಪಾರಞ್ಚ ಫರಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಹೋತಿ, ಸತ್ಥಪರಿಹಾರೋವ ಲಬ್ಭತಿ. ಅಥ ಗಾಮೇ ವಾ ನದಿಯಾ ವಾ ಪರಿಯಾಪನ್ನೋ ಹೋತಿ ಅನ್ತೋಪವಿಟ್ಠೋ, ಗಾಮಪರಿಹಾರೋ ಚೇವ ನದೀಪರಿಹಾರೋ ಚ ಲಬ್ಭತಿ. ಸಚೇ ವಿಹಾರಸೀಮಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅನ್ತೋಸೀಮಾಯ ಚ ಚೀವರಂ ಹೋತಿ, ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಸಿತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಬಹಿಸೀಮಾಯ ಚೀವರಂ ಹೋತಿ ಸತ್ಥಸಮೀಪೇಯೇವ ವಸಿತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸಕಟೇ ವಾ ಭಗ್ಗೇ ಗೋಣೇ ವಾ ನಟ್ಠೇ ಅನ್ತರಾ ಛಿಜ್ಜತಿ, ಯಸ್ಮಿಂ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಚೀವರಂ ತತ್ಥ ವಸಿತಬ್ಬಂ.

೪೯೦. ಏಕಕುಲಸ್ಸ ಖೇತ್ತೇ ಹತ್ಥಪಾಸೋ ನಾಮ ಚೀವರಹತ್ಥಪಾಸೋಯೇವ, ನಾನಾಕುಲಸ್ಸ ಖೇತ್ತೇ ಹತ್ಥಪಾಸೋ ನಾಮ ಖೇತ್ತದ್ವಾರಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸೋ. ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಚೀವರಸ್ಸೇವ ಹತ್ಥಪಾಸೋ.

೪೯೧-೪. ಧಞ್ಞಕರಣನ್ತಿ ಖಲಂ ವುಚ್ಚತಿ. ಆರಾಮೋತಿ ಪುಪ್ಫಾರಾಮೋ ವಾ ಫಲಾರಾಮೋ ವಾ. ದ್ವೀಸುಪಿ ಖೇತ್ತೇ ವುತ್ತಸದಿಸೋವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ. ವಿಹಾರೋ ನಿವೇಸನಸದಿಸೋ. ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಅನ್ತೋಛಾಯಾಯನ್ತಿ ಛಾಯಾಯ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಏವ. ವಿರಳಸಾಖಸ್ಸ ಪನ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಆತಪೇನ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸೇ ಠಪಿತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಮೇವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಸಾಖಾಚ್ಛಾಯಾಯ ವಾ ಖನ್ಧಚ್ಛಾಯಾಯ ವಾ ಠಪೇತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಸಾಖಾಯ ವಾ ವಿಟಪೇ ವಾ ಠಪೇತಿ, ಉಪರಿ ಅಞ್ಞಸಾಖಾಚ್ಛಾಯಾಯ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸೇಯೇವ ಠಪೇತಬ್ಬಂ. ಖುಜ್ಜರುಕ್ಖಸ್ಸ ಛಾಯಾ ದೂರಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಛಾಯಾಯ ಗತಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ಇಧಾಪಿ ಹತ್ಥಪಾಸೋ ಚೀವರಹತ್ಥಪಾಸೋಯೇವ.

ಅಗಾಮಕೇ ಅರಞ್ಞೇತಿ ಅಗಾಮಕಂ ನಾಮ ಅರಞ್ಞಂ ವಿಞ್ಝಾಟವೀಆದೀಸು ವಾ ಸಮುದ್ದಮಜ್ಝೇ ವಾ ಮಚ್ಛಬನ್ಧಾನಂ ಅಗಮನಪಥೇ ದೀಪಕೇಸು ಲಬ್ಭತಿ. ಸಮನ್ತಾ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಾತಿ ಮಜ್ಝೇ ಠಿತಸ್ಸ ಸಮತ್ತಾ ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಾ, ವಿನಿಬ್ಬೇಧೇನ ಚುದ್ದಸ ಹೋನ್ತಿ. ಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ವಾ ದಿಸಾಯ ಪರಿಯನ್ತೇ ಠಪಿತಚೀವರಂ ರಕ್ಖತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಸಮಯೇ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಪುರತ್ಥಿಮಂ ದಿಸಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಚೀವರಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಇತರಸ್ಮಿಂ. ಉಪೋಸಥಕಾಲೇ ಪನ ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತೇ ನಿಸಿನ್ನಭಿಕ್ಖುತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸತ್ತಬ್ಭನ್ತರಸೀಮಾ ಸೋಧೇತಬ್ಬಾ. ಯತ್ತಕಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ವಡ್ಢತಿ, ಸೀಮಾಪಿ ತತ್ತಕಂ ವಡ್ಢತಿ.

೪೯೫. ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇ ಪಧಾನಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಪಧಾನಮನುಯುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚುಸಸಮಯೇ ‘‘ನ್ಹಾಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತೀಣಿಪಿ ಚೀವರಾನಿ ತೀರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ನದಿಂ ಓತರತಿ, ನ್ಹಾಯನ್ತಸ್ಸೇವ ಚಸ್ಸ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಹತಿ, ಕಿಂ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಸೋ ಹಿ ಯದಿ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ಚೀವರಂ ನಿವಾಸೇತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಚೀವರಂ ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಅಥ ನಗ್ಗೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಏವಮ್ಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ? ನ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸೋ ಹಿ ಯಾವ ಅಞ್ಞಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ದಿಸ್ವಾ ವಿನಯಕಮ್ಮಂ ನ ಕರೋತಿ, ತಾವ ತೇಸಂ ಚೀವರಾನಂ ಅಪರಿಭೋಗಾರಹತ್ತಾ ನಟ್ಠಚೀವರಟ್ಠಾನೇ ಠಿತೋ ಹೋತಿ. ನಟ್ಠಚೀವರಸ್ಸ ಚ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ತಸ್ಮಾ ಏಕಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ದ್ವೇ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿನಯಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ದೂರೇ ವಿಹಾರೋ ಹೋತಿ, ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಸಞ್ಚರನ್ತಿ. ಏಕಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಅಂಸಕೂಟೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ವಿಹಾರೇ ಸಭಾಗಭಿಕ್ಖೂ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಂ ಗತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಬಹಿಗಾಮೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸನ್ತರುತ್ತರೇನ ಆಸನಸಾಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿನಯಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಬಹಿಗಾಮೇ ಚೋರಭಯಂ ಹೋತಿ, ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಆಸನಸಾಲಾ ಸಮ್ಬಾಧಾ ಹೋತಿ ಜನಾಕಿಣ್ಣಾ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಏಕಮನ್ತೇ ಚೀವರಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ವಿನಯಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ, ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆದಾಯ ಬಹಿಗಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿನಯಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಚೀವರಾನಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾನಿ.

ಸಚೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದಹರಾನಂ ಹತ್ಥೇ ಪತ್ತಚೀವರಂ ದತ್ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಯಾಮೇ ಸಯಿತುಕಾಮಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಚೀವರಂ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಕತ್ವಾವ ಸಯಿತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂಯೇವ ಅಸಮ್ಪತ್ತೇಸು ದಹರೇಸು ಅರುಣಂ ಉಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ಚೀವರಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ, ನಿಸ್ಸಯೋ ಪನ ನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ, ದಹರಾನಮ್ಪಿ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಥೇರೇಸು ಅಸಮ್ಪತ್ತೇಸು ಏಸೇವ ನಯೋ. ಮಗ್ಗಂ ವಿರಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಚೇ ಪನ ದಹರಾ ‘‘ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಮುಹುತ್ತಂ ಸಯಿತ್ವಾ ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಓಕಾಸೇ ತುಮ್ಹೇ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಯಾವ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಾ ಸಯನ್ತಿ, ಚೀವರಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ, ನಿಸ್ಸಯೋ ಚ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ, ದಹರೇ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ಥೇರೇಸು ಸಯನ್ತೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ದ್ವೇಧಾಪಥಂ ದಿಸ್ವಾ ಥೇರಾ ‘‘ಅಯಂ ಮಗ್ಗೋ’’ ದಹರಾ ‘‘ಅಯಂ ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ವಚನಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಗತಾ, ಸಹ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಾ ಚೀವರಾನಿ ಚ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ನಿಸ್ಸಯೋ ಚ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ. ಸಚೇ ದಹರಾ ಮಗ್ಗತೋ ಓಕ್ಕಮ್ಮ ‘‘ಅನ್ತೋಅರುಣೇಯೇವ ನಿವತ್ತಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಭೇಸಜ್ಜತ್ಥಾಯ ಗಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಅಸಮ್ಪತ್ತಾನಂಯೇವ ಚ ತೇಸಂ ಅರುಣೋ ಉಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ಚೀವರಾನಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ನಿಸ್ಸಯೋ ಪನ ನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಧೇನುಭಯೇನ ವಾ ಸುನಖಭಯೇನ ವಾ ‘‘ಮುಹುತ್ತಂ ಠತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಠತ್ವಾ ವಾ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅನ್ತರಾ ಅರುಣೇ ಉಗ್ಗತೇ ಚೀವರಾನಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ನಿಸ್ಸಯೋ ಚ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ. ಸಚೇ ‘‘ಅನ್ತೋಅರುಣೇಯೇವ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಅನ್ತೋಸೀಮಾಯಂ ಗಾಮಂ ಪವಿಟ್ಠಾನಂ ಅನ್ತರಾ ಅರುಣೋ ಉಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ನೇವ ಚೀವರಾನಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ನ ನಿಸ್ಸಯೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ. ಸಚೇ ಪನ ‘‘ವಿಭಾಯತು ತಾವಾ’’ತಿ ನಿಸೀದನ್ತಿ, ಅರುಣೇ ಉಗ್ಗತೇಪಿ ನ ಚೀವರಾನಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ನಿಸ್ಸಯೋ ಪನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ. ಯೇಪಿ ‘‘ಅನ್ತೋಅರುಣೇಯೇವ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರಂ ಧಮ್ಮಸವನತ್ಥಾಯ ಸಉಸ್ಸಾಹಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇಯೇವ ಚ ನೇಸಂ ಅರುಣೋ ಉಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ಚೀವರಾನಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ನಿಸ್ಸಯೋ ಪನ ನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ. ಸಚೇ ಧಮ್ಮಗಾರವೇನ ‘‘ಯಾವ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ಸುತ್ವಾವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನಿಸೀದನ್ತಿ, ಸಹ ಅರುಣಸ್ಸುಗ್ಗಮನಾ ಚೀವರಾನಿಪಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ನಿಸ್ಸಯೋಪಿ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ. ಥೇರೇನ ದಹರಂ ಚೀವರಧೋವನತ್ಥಾಯ ಗಾಮಕಂ ಪೇಸೇನ್ತೇನ ಅತ್ತನೋ ಚೀವರಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾವ ದಾತಬ್ಬಂ. ದಹರಸ್ಸಾಪಿ ಚೀವರಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಪೇತ್ವಾ ಠಪೇತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಅಸ್ಸತಿಯಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಅತ್ತನೋ ಚೀವರಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ದಹರಸ್ಸ ಚೀವರಂ ವಿಸ್ಸಾಸೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಪೇತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಥೇರೋ ನಸ್ಸರತಿ, ದಹರೋ ಏವ ಸರತಿ, ದಹರೇನ ಅತ್ತನೋ ಚೀವರಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಚೀವರಂ ವಿಸ್ಸಾಸೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬೋ ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಥಾ’’ತಿ ಅತ್ತನೋಪಿ ಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಏಕಸ್ಸ ಸತಿಯಾಪಿ ಆಪತ್ತಿಮೋಕ್ಖೋ ಹೋತೀತಿ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀಸು ಪಠಮಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಅನಧಿಟ್ಠಾನಂ ಅವಿಕಪ್ಪನಞ್ಚ ಅಕಿರಿಯಂ, ಇಧ ಅಪಚ್ಚುದ್ಧರಣಂ ಅಯಮೇವ ವಿಸೇಸೋ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವುತ್ತನಯಮೇವಾತಿ.

ಉದೋಸಿತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ತತಿಯಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೯೭. ತೇನ ಸಮಯೇನಾತಿ ತತಿಯಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ. ತತ್ಥ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಿಮಜ್ಜತೀತಿ ‘‘ವಲೀಸು ನಟ್ಠಾಸು ಇದಂ ಮಹನ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಉದಕೇನ ಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಪಾದೇಹಿ ಅಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಹತ್ಥೇಹಿ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಘಂಸತಿ, ತಂ ಆತಪೇ ಸುಕ್ಖಂ ಪಠಮಪ್ಪಮಾಣಮೇವ ಹೋತಿ. ಸೋ ಪುನಪಿ ತಥಾ ಕರೋತಿ, ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಿಮಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ತಂ ಏವಂ ಕಿಲಮನ್ತಂ ಭಗವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋವ ದಿಸ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸೇನಾಸನಚಾರಿಕಂ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತೋ ವಿಯ ತತ್ಥ ಅಗಮಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅದ್ದಸ ಖೋ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿ.

೪೯೯-೫೦೦. ಏಕಾದಸಮಾಸೇತಿ ಏಕಂ ಪಚ್ಛಿಮಕತ್ತಿಕಮಾಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸೇ ಏಕಾದಸಮಾಸೇ. ಸತ್ತಮಾಸೇತಿ ಕತ್ತಿಕಮಾಸಂ ಹೇಮನ್ತಿಕೇ ಚ ಚತ್ತಾರೋತಿ ಪಞ್ಚಮಾಸೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸೇ ಸತ್ತಮಾಸೇ. ಕಾಲೇಪಿ ಆದಿಸ್ಸ ದಿನ್ನನ್ತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ‘‘ಇದಂ ಅಕಾಲಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ, ಏಕಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ‘‘ಇದಂ ತುಯ್ಹಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ದಿನ್ನಂ.

ಸಙ್ಘತೋ ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಭಾಗವಸೇನ ಸಙ್ಘತೋ ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಗಣತೋ ವಾತಿ ಇದಂ ಸುತ್ತನ್ತಿಕಗಣಸ್ಸ ದೇಮ, ಇದಂ ಆಭಿಧಮ್ಮಿಕಗಣಸ್ಸಾತಿ ಏವಂ ಗಣಸ್ಸ ದೇನ್ತಿ. ತತೋ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಭಾಗವಸೇನ ಗಣತೋ ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ.

ನೋ ಚಸ್ಸ ಪಾರಿಪೂರೀತಿ ನೋ ಚೇ ಪಾರಿಪೂರೀ ಭವೇಯ್ಯ, ಯತ್ತಕೇನ ಕಯಿರಮಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಚೀವರಂ ಪಹೋತಿ, ತಞ್ಚೇ ಚೀವರಂ ತತ್ತಕಂ ನ ಭವೇಯ್ಯ, ಊನಕಂ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಪಚ್ಚಾಸಾ ಹೋತಿ ಸಙ್ಘತೋ ವಾತಿಆದೀಸು ಅಸುಕದಿವಸಂ ನಾಮ ಸಙ್ಘೋ ಚೀವರಾನಿ ಲಭಿಸ್ಸತಿ, ಗಣೋ ಲಭಿಸ್ಸತಿ, ತತೋ ಮೇ ಚೀವರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ ಏವಂ ಸಙ್ಘತೋ ವಾ ಗಣತೋ ವಾ ಪಚ್ಚಾಸಾ ಹೋತಿ. ಞಾತಕೇಹಿ ಮೇ ಚೀವರತ್ಥಾಯ ಪೇಸಿತಂ, ಮಿತ್ತೇಹಿ ಪೇಸಿತಂ, ತೇ ಆಗತಾ ಚೀವರೇ ದಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಏವಂ ಞಾತಿತೋ ವಾ ಮಿತ್ತತೋ ವಾ ಪಚ್ಚಾಸಾ ಹೋತಿ. ಪಂಸುಕೂಲಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಪಂಸುಕೂಲಂ ವಾ ಲಚ್ಛಾಮೀತಿ ಏವಂ ಪಚ್ಚಾಸಾ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಅತ್ತನೋ ವಾ ಧನೇನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಕಪ್ಪಾಸಸುತ್ತಾದಿನಾ ಧನೇನ, ಅಸುಕದಿವಸಂ ನಾಮ ಲಚ್ಛಾಮೀತಿ ಏವಂ ವಾ ಪಚ್ಚಾಸಾ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತತೋ ಚೇ ಉತ್ತರಿ ನಿಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯ ಸತಿಯಾಪಿ ಪಚ್ಚಾಸಾಯಾತಿ ಮಾಸಪರಮತೋ ಚೇ ಉತ್ತರಿ ನಿಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಪನ ಅವತ್ವಾ ಯಸ್ಮಾ ಅನ್ತರಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೇ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರೇ ಮೂಲಚೀವರಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನದಿವಸತೋ ಯಾವ ವೀಸತಿಮೋ ದಿವಸೋ ತಾವ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ ಮೂಲಚೀವರಂ ಅತ್ತನೋ ಗತಿಕಂ ಕರೋತಿ, ತತೋ ಉದ್ಧಂ ಮೂಲಚೀವರಂ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ ಅತ್ತನೋ ಗತಿಕಂ ಕರೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತದಹುಪ್ಪನ್ನೇ ಮೂಲಚೀವರೇ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪದಭಾಜನಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

ವಿಸಭಾಗೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಮೂಲಚೀವರೇತಿ ಯದಿ ಮೂಲಚೀವರಂ ಸಣ್ಹಂ, ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ ಥೂಲಂ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಯೋಜೇತುಂ. ರತ್ತಿಯೋ ಚ ಸೇಸಾ ಹೋನ್ತಿ, ನ ತಾವ ಮಾಸೋ ಪೂರತಿ, ನ ಅಕಾಮಾ ನಿಗ್ಗಹೇನ ಚೀವರಂ ಕಾರೇತಬ್ಬಂ. ಅಞ್ಞಂ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ ಲಭಿತ್ವಾಯೇವ ಕಾಲಬ್ಭನ್ತರೇ ಕಾರೇತಬ್ಬಂ. ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಮ್ಪಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ಅಥ ಮೂಲಚೀವರಂ ಥೂಲಂ ಹೋತಿ, ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಂ ಸಣ್ಹಂ, ಮೂಲಚೀವರಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಸಾಚೀವರಮೇವ ಮೂಲಚೀವರಂ ಕತ್ವಾ ಠಪೇತಬ್ಬಂ. ತಂ ಪುನ ಮಾಸಪರಿಹಾರಂ ಲಭತಿ, ಏತೇನುಪಾಯೇನ ಯಾವ ಇಚ್ಛತಿ ತಾವ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಮೂಲಚೀವರಂ ಕತ್ವಾ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪಠಮಕಥಿನಸದಿಸಾನೇವಾತಿ.

ತತಿಯಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಪುರಾಣಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೦೩-೫. ತೇನ ಸಮಯೇನಾತಿ ಪುರಾಣಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದಂ. ತತ್ಥ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಪಿತಾಮಹಯುಗಾತಿ ಪಿತುಪಿತಾ ಪಿತಾಮಹೋ, ಪಿತಾಮಹಸ್ಸ ಯುಗಂ ಪಿತಾಮಹಯುಗಂ. ಯುಗನ್ತಿ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಭಿಲಾಪ ಮತ್ತಮೇವ ಚೇತಂ. ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಪಿತಾಮಹೋಯೇವ ಪಿತಾಮಹಯುಗಂ. ತತೋ ಉದ್ಧಂ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪುಬ್ಬಪುರಿಸಾ ಪಿತಾಮಹಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಗಹಿತಾ. ಏವಂ ಯಾವ ಸತ್ತಮೋ ಪುರಿಸೋ ತಾವ ಯಾ ಅಸಮ್ಬದ್ಧಾ ಸಾ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಪಿತಾಮಹಯುಗಾ ಅಸಮ್ಬದ್ಧಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ದೇಸನಾಮುಖಮೇವ ಚೇತಂ. ‘‘ಮಾತಿತೋ ವಾ ಪಿತಿತೋ ವಾ’’ತಿವಚನತೋ ಪನ ಪಿತಾಮಹಯುಗಮ್ಪಿ ಪಿತಾಮಹಿಯುಗಮ್ಪಿ ಮಾತಾಮಹಯುಗಮ್ಪಿ ಮಾತಾಮಹಿಯುಗಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ಭಾತುಭಗಿನೀಭಾಗಿನೇಯ್ಯಪುತ್ತಪಪುತ್ತಾದಯೋಪಿ ಸಬ್ಬೇ ಇಧ ಸಙ್ಗಹಿತಾ ಏವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ತತ್ರಾಯಂ ವಿತ್ಥಾರನಯೋ – ಪಿತಾ ಪಿತುಪಿತಾ ತಸ್ಸ ಪಿತಾ ತಸ್ಸಾಪಿ ಪಿತಾತಿ ಏವಂ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಯುಗಾ, ಪಿತಾ ಪಿತುಮಾತಾ ತಸ್ಸಾ ಪಿತಾ ಚ ಮಾತಾ ಚ ಭಾತಾ ಚ ಭಗಿನೀ ಚ ಪುತ್ತಾ ಚ ಧೀತರೋ ಚಾತಿ ಏವಮ್ಪಿ ಉದ್ಧಞ್ಚ ಅಧೋ ಚ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಯುಗಾ, ಪಿತಾ ಪಿತುಭಾತಾ ಪಿತುಭಗಿನೀ ಪಿತುಪುತ್ತಾ ಪಿತುಧೀತರೋ ತೇಸಮ್ಪಿ ಪುತ್ತಧೀತುಪರಮ್ಪರಾತಿ ಏವಮ್ಪಿ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಯುಗಾ, ಮಾತಾ ಮಾತುಮಾತಾ ತಸ್ಸಾ ಮಾತಾ ತಸ್ಸಾಪಿ ಮಾತಾತಿ ಏವಮ್ಪಿ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಯುಗಾ, ಮಾತಾ ಮಾತುಪಿತಾ ತಸ್ಸ ಮಾತಾ ಚ ಪಿತಾ ಚ ಭಾತಾ ಚ ಭಗಿನೀ ಚ ಪುತ್ತಾ ಚ ಧೀತರೋ ಚಾತಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಉದ್ಧಞ್ಚ ಅಧೋ ಚ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಯುಗಾ, ಮಾತಾ ಮಾತುಭಾತಾ ಮಾತುಭಗಿನೀ ಮಾತುಪುತ್ತಾ ಮಾತುಧೀತರೋ ತೇಸಮ್ಪಿ ಪುತ್ತಧೀತುಪರಮ್ಪರಾತಿ ಏವಮ್ಪಿ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಯುಗಾ, ನೇವ ಮಾತುಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ನ ಪಿತುಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ಸಮ್ಬದ್ಧಾ, ಅಯಂ ಅಞ್ಞಾತಿಕಾ ನಾಮ.

ಉಭತೋ ಸಙ್ಘೇತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘೇ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥೇನ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥೇನಾತಿ ಅಟ್ಠವಾಚಿಕವಿನಯಕಮ್ಮೇನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ.

ಸಕಿಂ ನಿವತ್ಥಮ್ಪಿ ಸಕಿಂ ಪಾರುತಮ್ಪೀತಿ ರಜಿತ್ವಾ ಕಪ್ಪಂ ಕತ್ವಾ ಏಕವಾರಮ್ಪಿ ನಿವತ್ಥಂ ವಾ ಪಾರುತಂ ವಾ. ಅನ್ತಮಸೋ ಪರಿಭೋಗಸೀಸೇನ ಅಂಸೇ ವಾ ಮತ್ಥಕೇ ವಾ ಕತ್ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಗತೋ ಹೋತಿ, ಉಸ್ಸೀಸಕಂ ವಾ ಕತ್ವಾ ನಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಏತಮ್ಪಿ ಪುರಾಣಚೀವರಮೇವ. ಸಚೇ ಪನ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಕತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜತಿ, ಹತ್ಥೇಹಿ ವಾ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ವಿತಾನಂ ಕತ್ವಾ ಸೀಸೇನ ಅಫುಸನ್ತೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಅಯಂ ಪರಿಭೋಗೋ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ಕುರುನ್ದಿಯಂ ವುತ್ತಂ.

ಧೋತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಏವಂ ಆಣತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಧೋವನತ್ಥಾಯ ಉದ್ಧನಂ ಸಜ್ಜೇತಿ, ದಾರೂನಿ ಸಂಹರತಿ, ಅಗ್ಗಿಂ ಕರೋತಿ, ಉದಕಂ ಆಹರತಿ ಯಾವ ನಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಉಕ್ಖಿಪತಿ, ತಾವ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ. ಧೋವಿತ್ವಾ ಉಕ್ಖಿತ್ತಮತ್ತೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ. ಸಚೇ ದುದ್ಧೋತನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ಪುನ ಸಿಞ್ಚತಿ ವಾ ಧೋವತಿ ವಾ ಯಾವ ನಿಟ್ಠಾನಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ ತಾವ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ದುಕ್ಕಟಂ. ಏಸ ನಯೋ ರಜನಾಕೋಟನೇಸು. ರಜನದೋಣಿಯಞ್ಹಿ ರಜನಂ ಆಕಿರಿತ್ವಾ ಯಾವ ಸಕಿಂ ಚೀವರಂ ರಜತಿ, ತತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ರಜನತ್ಥಾಯ ಕರೋತಿ, ಪಚ್ಛಾ ವಾ ಪಟಿರಜತಿ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ. ಏವಂ ಆಕೋಟನೇಪಿ ಪಯೋಗೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೫೦೬. ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಅಞ್ಞಾತಿಕಸಞ್ಞೀ ಪುರಾಣಚೀವರಂ ಧೋವಾಪೇತೀತಿ ನೋ ಚೇಪಿ ‘‘ಇಮಂ ಧೋವಾ’’ತಿ ವದತಿ, ಅಥ ಖೋ ಧೋವನತ್ಥಾಯ ಕಾಯವಿಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಹತ್ಥೇನ ವಾ ಹತ್ಥೇ ದೇತಿ, ಪಾದಮೂಲೇ ವಾ ಠಪೇತಿ, ಉಪರಿ ವಾ ಖಿಪತಿ, ಸಿಕ್ಖಮಾನಾಸಾಮಣೇರೀಸಾಮಣೇರಉಪಾಸಕತಿತ್ಥಿಯಾದೀನಂ ವಾ ಹತ್ಥೇ ಪೇಸೇತಿ, ನದೀತಿತ್ಥೇ ಧೋವನ್ತಿಯಾ ಉಪಚಾರೇ ವಾ ಖಿಪತಿ, ಅನ್ತೋದ್ವಾದಸಹತ್ಥೇ ಓಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ, ಧೋವಾಪಿತಂಯೇವ ಹೋತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಉಪಚಾರಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಓರತೋ ಠಪೇತಿ ಸಾ ಚೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ಆನೇತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ. ಸಿಕ್ಖಮಾನಾಯ ವಾ ಸಾಮಣೇರಿಯಾ ವಾ ಉಪಾಸಿಕಾಯ ವಾ ಹತ್ಥೇ ಧೋವನತ್ಥಾಯ ದೇತಿ, ಸಾ ಚೇ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಧೋವತಿ, ಆಪತ್ತಿಯೇವ. ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ದೇತಿ, ಸೋ ಚೇ ಲಿಙ್ಗೇ ಪರಿವತ್ತೇ ಭಿಕ್ಖುನೀಸು ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಧೋವತಿ, ಆಪತ್ತಿಯೇವ. ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ವಾ ಹತ್ಥೇ ದಿನ್ನೇಪಿ ಲಿಙ್ಗಪರಿವತ್ತನೇ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಧೋವಾಪೇತಿ ರಜಾಪೇತೀತಿಆದೀಸು ಏಕೇನ ವತ್ಥುನಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ದುತಿಯೇನ ದುಕ್ಕಟಂ. ತೀಣಿಪಿ ಕಾರಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಏಕೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ಸೇಸೇಹಿ ದ್ವೇ ದುಕ್ಕಟಾನಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನೇತಾನಿ ಧೋವನಾದೀನಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ವಾ ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ವಾ ಕಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಮೋಕ್ಖೋ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಏತ್ಥ ತೀಣಿ ಚತುಕ್ಕಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ. ಸಚೇಪಿ ಹಿ ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ರಜಿತ್ವಾ ಧೋವಿತ್ವಾ ಆನೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಪಠಮಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ರಜತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇನ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ಏವಂ ಸಬ್ಬೇಸು ವಿಪರೀತವಚನೇಸು ನಯೋ ನೇತಬ್ಬೋ. ಸಚೇ ಪನ ‘‘ಧೋವಿತ್ವಾ ಆನೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಧೋವತಿ ಚೇವ ರಜತಿ ಚ, ಧೋವಾಪನಪಚ್ಚಯಾ ಏವ ಆಪತ್ತಿ, ರಜನೇ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವುತ್ತಾಧಿಕಕರಣೇ ‘‘ಅವುತ್ತಾ ಧೋವತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಲಕ್ಖಣೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಚೀವರೇ ಯಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ತುಯ್ಹಂ ಭಾರೋ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಪನ ಏಕವಾಚಾಯ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ.

ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ವೇಮತಿಕೋ ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಞಾತಿಕಸಞ್ಞೀತಿ ಇಮಾನಿಪಿ ಪದಾನಿ ವುತ್ತಾನಂಯೇವ ತಿಣ್ಣಂ ಚತುಕ್ಕಾನಂ ವಸೇನ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

ಏಕತೋ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ಧೋವಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ. ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ಪನ ಯಥಾವತ್ಥುಕಮೇವ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ನಾಮ ಪಞ್ಚಸತಾ ಸಾಕಿಯಾನಿಯೋ.

೫೦೭. ಅವುತ್ತಾ ಧೋವತೀತಿ ಉದ್ದೇಸಾಯ ವಾ ಓವಾದಾಯ ವಾ ಆಗತಾ ಕಿಲಿನ್ನಂ ಚೀವರಂ ದಿಸ್ವಾ ಠಪಿತಟ್ಠಾನತೋ ಗಹೇತ್ವಾ ವಾ ‘‘ದೇಥ, ಅಯ್ಯ, ಧೋವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ವಾ ಧೋವತಿ ಚೇವ ರಜತಿ ಚ ಆಕೋಟೇತಿ ಚ, ಅಯಂ ಅವುತ್ತಾ ಧೋವತಿ ನಾಮ. ಯಾಪಿ ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಧೋವಾ’’ತಿ ದಹರಂ ವಾ ಸಾಮಣೇರಂ ವಾ ಆಣಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಆಹರಥಯ್ಯ ಅಹಂ ಧೋವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಧೋವತಿ, ತಾವಕಾಲಿಕಂ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಧೋವಿತ್ವಾ ರಜಿತ್ವಾ ದೇತಿ, ಅಯಮ್ಪಿ ಅವುತ್ತಾ ಧೋವತಿ ನಾಮ.

ಅಞ್ಞಂ ಪರಿಕ್ಖಾರನ್ತಿ ಉಪಾಹನತ್ಥವಿಕಪತ್ತತ್ಥವಿಕಅಂಸಬದ್ಧಕಕಾಯಬನ್ಧನಮಞ್ಚಪೀಠಭಿಸಿತಟ್ಟಿಕಾದಿಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಧೋವಾಪೇತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀಸು ಪನ ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಛಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಕಿರಿಯಂ, ನೋಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಅಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ಪುರಾಣಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಚೀವರಪಟಿಗ್ಗಹಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೦೮. ತೇನ ಸಮಯೇನಾತಿ ಚೀವರಪಟಿಗ್ಗಹಣಸಿಕ್ಖಾಪದಂ. ತತ್ಥ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತಾತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತತೋ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತಾ. ಯೇನ ಅನ್ಧವನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಅಪಞ್ಞತ್ತೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಯೇನ ಅನ್ಧವನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ. ಕತಕಮ್ಮಾತಿ ಕತಚೋರಿಕಕಮ್ಮಾ, ಸನ್ಧಿಚ್ಛೇದನಾದೀಹಿ ಪರಭಣ್ಡಂ ಹರಿತಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಚೋರಗಾಮಣಿಕೋತಿ ಚೋರಜೇಟ್ಠಕೋ. ಸೋ ಕಿರ ಪುಬ್ಬೇ ಥೇರಿಂ ಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ಚೋರಾನಂ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇತೋ ಮಾ ಗಚ್ಛಥ, ಸಬ್ಬೇ ಇತೋ ಏಥಾ’’ತಿ ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಅಗಮಾಸಿ. ಸಮಾಧಿಮ್ಹಾ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾತಿ ಥೇರೀ ಕಿರ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನವೇಲಾಯಂಯೇವ ಸಮಾಧಿಮ್ಹಾ ವುಟ್ಠಹಿ. ಸೋಪಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖಣೇ ಏವಂ ಅವಚ, ತಸ್ಮಾ ಸಾ ಅಸ್ಸೋಸಿ, ಸುತ್ವಾ ಚ ‘‘ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಅಞ್ಞೋ ಏತ್ಥ ಸಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಮಯಾ’’ತಿ ತಂ ಮಂಸಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ’’ತಿಆದಿ.

ಓಹಿಯ್ಯಕೋತಿ ಅವಹೀಯಕೋ ಅವಸೇಸೋ, ವಿಹಾರವಾರಂ ಪತ್ವಾ ಏಕೋವ ವಿಹಾರೇ ಠಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಚೇ ಮೇ ತ್ವಂ ಅನ್ತರವಾಸಕಂ ದದೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಆಹ? ಸಣ್ಹಂ ಘನಮಟ್ಠಂ ಅನ್ತರವಾಸಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಲೋಭೇನ, ಅಪಿಚ ಅಪ್ಪಕೋ ತಸ್ಸಾ ಅನ್ತರವಾಸಕೇ ಲೋಭೋ, ಥೇರಿಯಾ ಪನ ಸಿಖಾಪ್ಪತ್ತಾ ಕೋಟ್ಠಾಸಸಮ್ಪತ್ತಿ ತೇನಸ್ಸಾ ಸರೀರಪಾರಿಪೂರಿಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ವಿಸಮಲೋಭಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಏವಮಾಹ. ಅನ್ತಿಮನ್ತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಚೀವರಾನಂ ಸಬ್ಬಪರಿಯನ್ತಂ ಹುತ್ವಾ ಅನ್ತಿಮಂ, ಅನ್ತಿಮನ್ತಿ ಪಚ್ಛಿಮಂ. ಅಞ್ಞಂ ಲೇಸೇನಾಪಿ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ವಾ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಾ ಠಪಿತಂ ಚೀವರಂ ನತ್ಥೀತಿ ಏವಂ ಯಥಾಅನುಞ್ಞಾತಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಚೀವರಾನಂ ಧಾರಣವಸೇನೇವ ಆಹ, ನ ಲೋಭೇನ, ನ ಹಿ ಖೀಣಾಸವಾನಂ ಲೋಭೋ ಅತ್ಥಿ. ನಿಪ್ಪೀಳಿಯಮಾನಾತಿ ಉಪಮಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಗಾಳ್ಹಂ ಪೀಳಯಮಾನಾ.

ಅನ್ತರವಾಸಕಂ ದತ್ವಾ ಉಪಸ್ಸಯಂ ಅಗಮಾಸೀತಿ ಸಙ್ಕಚ್ಚಿಕಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಯಥಾ ತಸ್ಸ ಮನೋರಥೋ ನ ಪೂರತಿ, ಏವಂ ಹತ್ಥತಲೇಯೇವ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ.

೫೧೦. ಕಸ್ಮಾ ಪಾರಿವತ್ತಕಚೀವರಂ ಅಪ್ಪಟಿಗಣ್ಹನ್ತೇ ಉಜ್ಝಾಯಿಂಸು? ‘‘ಸಚೇ ಏತ್ತಕೋಪಿ ಅಮ್ಹೇಸು ಅಯ್ಯಾನಂ ವಿಸ್ಸಾಸೋ ನತ್ಥಿ, ಕಥಂ ಮಯಂ ಯಾಪೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವಿಹತ್ಥತಾಯ ಸಮಭಿತುನ್ನತ್ತಾ.

ಅನುಜಾನಾಮಿ ಭಿಕ್ಖವೇ ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಸಮಸದ್ಧಾನಂ ಸಮಸೀಲಾನಂ ಸಮದಿಟ್ಠೀನಂ ಪಾರಿವತ್ತಕಂ ಗಹೇತುಂ ಅನುಜಾನಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೫೧೨. ಪಯೋಗೇ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಗಹಣತ್ಥಾಯ ಹತ್ಥಪ್ಪಸಾರಣಾದೀಸು ದುಕ್ಕಟಂ. ಪಟಿಲಾಭೇನಾತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇನ. ತತ್ಥ ಚ ಹತ್ಥೇನ ವಾ ಹತ್ಥೇ ದೇತು, ಪಾದಮೂಲೇ ವಾ ಠಪೇತು, ಉಪರಿ ವಾ ಖಿಪತು, ಸೋ ಚೇ ಸಾದಿಯತಿ, ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಸಿಕ್ಖಮಾನಾಸಾಮಣೇರಸಾಮಣೇರೀಉಪಾಸಕಉಪಾಸಿಕಾದೀನಂ ಹತ್ಥೇ ಪೇಸಿತಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ. ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ಚತಸ್ಸೋಪಿ ಪರಿಸಾ ಚೀವರಾನಿ ಚ ನಾನಾವಿರಾಗವತ್ಥಾನಿ ಚ ಆನೇತ್ವಾ ಪಾದಮೂಲೇ ಠಪೇನ್ತಿ, ಉಪಚಾರೇ ವಾ ಠತ್ವಾ ಉಪಚಾರಂ ವಾ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಖಿಪನ್ತಿ, ಯಂ ತತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಸನ್ತಕಂ, ತಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ಪಾರಿವತ್ತಕಾ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಯೇವ. ಅಥ ಪನ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಖಿತ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ‘‘ಇದಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ, ಇದಂ ಅಞ್ಞೇಸ’’ನ್ತಿ ಞಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಪಾರಿವತ್ತಕಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ಕುರುನ್ದಿಯಞ್ಚ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಅಚಿತ್ತಕಭಾವೇನ ನ ಸಮೇತಿ. ಸಚೇ ಭಿಕ್ಖುನೀ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಂ ದೇತಿ, ಪಾರಿವತ್ತಕಮೇವ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಪನ ಸಙ್ಕಾರಕೂಟಾದೀಸು ಠಪೇತಿ, ‘‘ಪಂಸುಕೂಲಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಪಂಸುಕೂಲಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

೫೧೩. ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಅಞ್ಞಾತಿಕಸಞ್ಞೀತಿ ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಏಕತೋ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ಹತ್ಥತೋ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ಪನ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ.

೫೧೪. ಪರಿತ್ತೇನ ವಾ ವಿಪುಲನ್ತಿ ಅಪ್ಪಗ್ಘಚೀವರೇನ ವಾ ಉಪಾಹನತ್ಥವಿಕಪತ್ತತ್ಥವಿಕಅಂಸಬದ್ಧಕಕಾಯಬನ್ಧನಾದಿನಾ ವಾ ಮಹಗ್ಘಂ ಚೇತಾಪೇತ್ವಾ ಸಚೇಪಿ ಚೀವರಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ. ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ಪನ ‘‘ಅನ್ತಮಸೋ ಹರೀತಕೀಖಣ್ಡೇನಾಪೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಿಪುಲೇನ ವಾ ಪರಿತ್ತನ್ತಿ ಇದಂ ವುತ್ತವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಞ್ಞಂ ಪರಿಕ್ಖಾರನ್ತಿ ಪತ್ತತ್ಥವಿಕಾದಿಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಪಚ್ಛಿಮಚೀವರಪ್ಪಮಾಣಂ ಪನ ಪಟಪರಿಸ್ಸಾವನಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಯಂ ನೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗಂ ನ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಂ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ವಟ್ಟತಿ. ಸಚೇಪಿ ಮಞ್ಚಪ್ಪಮಾಣಾ ಭಿಸಿಚ್ಛವಿ ಹೋತಿ, ವಟ್ಟತಿಯೇವ; ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಪತ್ತತ್ಥವಿಕಾದೀಸು. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀಸು ಇದಂ ಛಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯಂ, ನೋಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಅಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂವಚೀಕಮ್ಮಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ಚೀವರಪಟಿಗ್ಗಹಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೧೫. ತೇನ ಸಮಯೇನಾತಿ ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದಂ. ತತ್ಥ ಉಪನನ್ದೋ ಸಕ್ಯಪುತ್ತೋತಿ ಅಸೀತಿಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾನಂ ಸಕ್ಯಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪತಿಕಿಟ್ಠೋ ಲೋಲಜಾತಿಕೋ. ಪಟ್ಟೋತಿ ಛೇಕೋ ಸಮತ್ಥೋ ಪಟಿಬಲೋ ಸರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಕಣ್ಠಮಾಧುರಿಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಕಿಸ್ಮಿಂ ವಿಯಾತಿ ಕಿಂಸು ವಿಯ ಕಿಲೇಸೋ ವಿಯ, ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪವಸೇನ ಕಮ್ಪನಂ ವಿಯ ಸಙ್ಕಮ್ಪನಂ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗನ್ತಿ ಅದ್ಧಾನಸಙ್ಖಾತಂ ದೀಘಮಗ್ಗಂ, ನ ನಗರವೀಥಿಮಗ್ಗನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿಂಸೂತಿ ಮುಸಿಂಸು, ಪತ್ತಚೀವರಾನಿ ನೇಸಂ ಹರಿಂಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನುಯುಞ್ಜಾಹೀತಿ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಜಾನನತ್ಥಾಯ ಪುಚ್ಛ. ಅನುಯುಞ್ಜಿಯಮಾನಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಉಪಸಮ್ಪದಾಪತ್ತಚೀವರಾಧಿಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪುಚ್ಛಿಯಮಾನಾ. ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಂ ಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಯೋ ‘‘ಸಾಕೇತಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತೋ, ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ.

೫೧೭. ಅಞ್ಞಾತಕಂ ಗಹಪತಿಂ ವಾತಿಆದೀಸು ಯಂ ಪರತೋ ‘‘ತಿಣೇನ ವಾ ಪಣ್ಣೇನ ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಏವಂ ಅನುಪುಬ್ಬಕಥಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸಚೇ ಚೋರೇ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ದಹರಾ ಪತ್ತಚೀವರಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಲಾತಾ, ಚೋರಾ ಥೇರಾನಂ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಮತ್ತಂಯೇವ ಹರಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಥೇರೇಹಿ ನೇವ ತಾವ ಚೀವರಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬಂ, ನ ಸಾಖಾಪಲಾಸಂ ಭಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಅಥ ದಹರಾ ಸಬ್ಬಂ ಭಣ್ಡಕಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಲಾತಾ, ಚೋರಾ ಥೇರಾನಂ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಂ ತಞ್ಚ ಭಣ್ಡಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ದಹರೇಹಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಾನಿ ನ ತಾವ ಥೇರಾನಂ ದಾತಬ್ಬಾನಿ, ನ ಹಿ ಅನಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಸಾಖಾಪಲಾಸಂ ಭಞ್ಜಿತುಂ ಲಭನ್ತಿ, ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಾನಂ ಪನ ಅತ್ಥಾಯ ಲಭನ್ತಿ, ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಾವ ಅತ್ತನೋಪಿ ಪರೇಸಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಾಯ ಲಭನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಥೇರೇಹಿ ವಾ ಸಾಖಾಪಲಾಸಂ ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ ವಾಕಾದೀಹಿ ಗನ್ಥೇತ್ವಾ ದಹರಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ, ದಹರೇಹಿ ವಾ ಥೇರಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ ಗನ್ಥೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಹತ್ಥೇ ದತ್ವಾ ವಾ ಅದತ್ವಾ ವಾ ಅತ್ತನಾ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಾನಿ ಥೇರಾನಂ ದಾತಬ್ಬಾನಿ, ನೇವ ಭೂತಗಾಮಪಾತಬ್ಯತಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಹೋತಿ, ನ ತೇಸಂ ಧಾರಣೇ ದುಕ್ಕಟಂ.

ಸಚೇ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ರಜಕತ್ಥರಣಂ ವಾ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞೇ ವಾ ತಾದಿಸೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ಚೀವರಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬಂ. ಯಾನಿ ಚ ನೇಸಂ ತೇ ವಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಮನುಸ್ಸಾ ಅಞ್ಞೇ ವಾ ಸಾಖಾಪಲಾಸನಿವಾಸನೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ ಉಸ್ಸಾಹಜಾತಾ ವತ್ಥಾನಿ ದೇನ್ತಿ, ತಾನಿ ಸದಸಾನಿ ವಾ ಹೋನ್ತು ಅದಸಾನಿ ವಾ ನೀಲಾದಿನಾನಾವಣ್ಣಾನಿ ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಾನಿಪಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಾನಿಪಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಟ್ಠಾನೇ ಠಿತತ್ತಾ ತೇಸಂ ನಿವಾಸೇತುಞ್ಚ ಪಾರುಪಿತುಞ್ಚ ವಟ್ಟನ್ತಿ. ವುತ್ತಮ್ಪಿಹೇತಂ ಪರಿವಾರೇ –

‘‘ಅಕಪ್ಪಕತಂ ನಾಪಿ ರಜನಾಯ ರತ್ತಂ;

ತೇನ ನಿವತ್ಥೋ ಯೇನ ಕಾಮಂ ವಜೇಯ್ಯ;

ನ ಚಸ್ಸ ಹೋತಿ ಆಪತ್ತಿ;

ಸೋ ಚ ಧಮ್ಮೋ ಸುಗತೇನ ದೇಸಿತೋ;

ಪಞ್ಹಾ ಮೇಸಾ ಕುಸಲೇಹಿ ಚಿನ್ತಿತಾ’’ತಿ. (ಪರಿ. ೪೮೧);

ಅಯಞ್ಹಿ ಪಞ್ಹೋ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತೋ. ಅಥ ಪನ ತಿತ್ಥಿಯೇಹಿ ಸಹಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇ ಚ ನೇಸಂ ಕುಸಚೀರವಾಕಚೀರಫಲಕಚೀರಾನಿ ದೇನ್ತಿ, ತಾನಿಪಿ ಲದ್ಧಿಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನಿವಾಸೇತುಂ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ನಿವಾಸೇತ್ವಾಪಿ ಲದ್ಧಿ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಾ.

ಇದಾನಿ ‘‘ಯಂ ಆವಾಸಂ ಪಠಮಂ ಉಪಗಚ್ಛತಿ, ಸಚೇ ತತ್ಥ ಹೋತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಿಹಾರಚೀವರಂ ವಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಹಾರಚೀವರಂ ನಾಮ ಮನುಸ್ಸಾ ಆವಾಸಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಪಚ್ಚಯಾ ಅಮ್ಹಾಕಂಯೇವ ಸನ್ತಕಾ ಪರಿಭೋಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತೂ’’ತಿ ತಿಚೀವರಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಕಾರಾಪಿತೇ ಆವಾಸೇ ಠಪೇನ್ತಿ, ಏತಂ ವಿಹಾರಚೀವರಂ ನಾಮ. ಉತ್ತರತ್ಥರಣನ್ತಿ ಮಞ್ಚಕಸ್ಸ ಉಪರಿ ಅತ್ಥರಣಕಂ ವುಚ್ಚತಿ. ಭುಮತ್ಥರಣನ್ತಿ ಪರಿಕಮ್ಮಕತಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ರಕ್ಖಣತ್ಥಂ ಚಿಮಿಲಿಕಾಹಿ ಕತಅತ್ಥರಣಂ ತಸ್ಸ ಉಪರಿ ತಟ್ಟಿಕಂ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ಚಙ್ಕಮನ್ತಿ. ಭಿಸಿಚ್ಛವೀತಿ ಮಞ್ಚಭಿಸಿಯಾ ವಾ ಪೀಠಭಿಸಿಯಾ ವಾ ಛವಿ, ಸಚೇ ಪೂರಿತಾ ಹೋತಿ ವಿಧುನಿತ್ವಾಪಿ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಏವಮೇತೇಸು ವಿಹಾರಚೀವರಾದೀಸು ಯಂ ತತ್ಥ ಆವಾಸೇ ಹೋತಿ, ತಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಾಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿವಾಸೇತುಂ ವಾ ಪಾರುಪಿತುಂ ವಾ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಲಬ್ಭತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಞ್ಚ ಖೋ ಲಭಿತ್ವಾ ಓದಹಿಸ್ಸಾಮಿ ಪುನ ಠಪೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ನ ಮೂಲಚ್ಛೇಜ್ಜಾಯ. ಲಭಿತ್ವಾ ಚ ಪನ ಞಾತಿತೋ ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಕತೋ ವಾ ಅಞ್ಞತೋ ವಾ ಕುತೋಚಿ ಪಾಕತಿಕಮೇವ ಕಾತಬ್ಬಂ. ವಿದೇಸಗತೇನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಘಿಕೇ ಆವಾಸೇ ಸಙ್ಘಿಕಪರಿಭೋಗೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜನತ್ಥಾಯ ಠಪೇತಬ್ಬಂ. ಸಚಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗೇನೇವ ತಂ ಜೀರತಿ ವಾ ನಸ್ಸತಿ ವಾ ಗೀವಾ ನ ಹೋತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಏತೇಸಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾನಂ ಗಿಹಿವತ್ಥಾದೀನಂ ಭಿಸಿಚ್ಛವಿಪರಿಯನ್ತಾನಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಲಬ್ಭತಿ, ತೇನ ತಿಣೇನ ವಾ ಪಣ್ಣೇನ ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಆಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ.

೫೧೯. ಯೇಹಿ ಕೇಹಿಚಿ ವಾ ಅಚ್ಛಿನ್ನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯಮ್ಪಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಾ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾ ಅಞ್ಞೇ ‘‘ಆಹರಥ, ಆವುಸೋ, ಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಯಾಚಿತ್ವಾ ವಾ ವಿಸ್ಸಾಸೇನ ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ತಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ವತ್ತುಂ ಯುಜ್ಜತಿ.

ಪರಿಭೋಗಜಿಣ್ಣಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಚ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಾನಂ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾದೀನಂ ಅತ್ತನಾ ತಿಣಪಣ್ಣೇಹಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಚೀವರಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ವತ್ತುಂ ಯುಜ್ಜತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ತೇ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಟ್ಠಾನೇ ನಟ್ಠಚೀವರಟ್ಠಾನೇ ಚ ಠಿತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇನ ನೇಸಂ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಚೀವರಪರಿಭೋಗೇ ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ ಅನುರೂಪಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

೫೨೧. ಞಾತಕಾನಂ ಪವಾರಿತಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಏತೇಸಂ ಸನ್ತಕಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಯಾಚನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ನ ಹಿ ಞಾತಕಪವಾರಿತಾನಂ ಆಪತ್ತಿ ವಾ ಅನಾಪತ್ತಿ ವಾ ಹೋತಿ. ಅತ್ತನೋ ಧನೇನಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡೇನ ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನೇವ ಚೀವರಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಚೇತಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಪರಿವತ್ತಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಪವಾರಿತಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಚ ಸಙ್ಘವಸೇನ ಪವಾರಿತೇಸು ಪಮಾಣಮೇವ ವಟ್ಟತಿ. ಪುಗ್ಗಲಿಕಪವಾರಣಾಯ ಯಂ ಯಂ ಪವಾರೇತಿ, ತಂ ತಂಯೇವ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬಂ. ಯೋ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಪವಾರೇತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಕಾಲಾನುಕಾಲಂ ಚೀವರಾನಿ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಯಾಗುಭತ್ತಾದೀನೀತಿ ಏವಂ ಯೇನ ಯೇನತ್ಥೋ ತಂ ತಂ ದೇತಿ, ತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಪನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ. ಯೋ ಪನ ಪವಾರೇತ್ವಾ ಬಾಲತಾಯ ವಾ ಸತಿಸಮ್ಮೋಸೇನ ವಾ ನ ದೇತಿ, ಸೋ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬೋ. ಯೋ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಗೇಹಂ ಪವಾರೇಮೀ’’ತಿ ವದತಿ, ತಸ್ಸ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಯಥಾಸುಖಂ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬಂ ನಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಯೋ ಪನ ‘‘ಯಂ ಮಯ್ಹಂ ಗೇಹೇ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಪವಾರೇಮೀ’’ತಿ ವದತಿ. ಯಂ ತತ್ಥ ಕಪ್ಪಿಯಂ, ತಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬಂ, ಗೇಹೇ ಪನ ನಿಸೀದಿತುಂ ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿತುಂ ವಾ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಕುರುನ್ದಿಯಂ ವುತ್ತಂ.

ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ತನೋ ಞಾತಕಪವಾರಿತೇ ನ ಕೇವಲಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ, ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅಯಮೇಕೋ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಂ ಪನ ದುತಿಯೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ಯೇ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಞಾತಕಪವಾರಿತಾ, ತೇ ತಸ್ಸೇವ ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸಾ’’ತಿ ಲದ್ಧವೋಹಾರಸ್ಸ ಬುದ್ಧರಕ್ಖಿತಸ್ಸ ವಾ ಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತಸ್ಸ ವಾ ಅತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀಸು ಇದಮ್ಪಿ ಛಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಕಿರಿಯಂ, ನೋಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಅಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮವಚೀಕಮ್ಮಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ತತುತ್ತರಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೨೨-೪. ತೇನ ಸಮಯೇನಾತಿ ತತುತ್ತರಿಸಿಕ್ಖಾಪದಂ. ತತ್ಥ ಅಭಿಹಟ್ಠುನ್ತಿ ಅಭೀತಿ ಉಪಸಗ್ಗೋ, ಹರಿತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ಗಣ್ಹಿತುನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪವಾರೇಯ್ಯಾತಿ ಇಚ್ಛಾಪೇಯ್ಯ, ಇಚ್ಛಂ ರುಚಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇಯ್ಯ, ವದೇಯ್ಯ ನಿಮನ್ತೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಭಿಹಟ್ಠುಂ ಪವಾರೇನ್ತೇನ ಪನ ಯಥಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಆಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಾವತಕಂ ಇಚ್ಛಸಿ ತಾವತಕಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ಏವಮಸ್ಸ ಪದಭಾಜನಂ ವುತ್ತಂ. ಅಥ ವಾ ಯಥಾ ‘‘ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ದಟ್ಠು ಖೇಮತೋ’’ತಿ (ಸು. ನಿ. ೪೨೬, ೧೧೦೪; ಚೂಳನಿ. ಜತುಕಣ್ಣಿಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸ ೬೭) ಏತ್ಥ ದಿಸ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ‘‘ಅಭಿಅಟ್ಠುಂ ಪವಾರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅಭಿಹರಿತ್ವಾ ಪವಾರೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಕಾಯಾಭಿಹಾರೋ ವಾಚಾಭಿಹಾರೋತಿ ದುವಿಧೋ ಅಭಿಹಾರೋ, ಕಾಯೇನ ವಾ ಹಿ ವತ್ಥಾನಿ ಅಭಿಹರಿತ್ವಾ ಪಾದಮೂಲೇ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಯತ್ತಕಂ ಇಚ್ಛಸಿ ತತ್ತಕಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಪವಾರೇಯ್ಯ, ವಾಚಾಯ ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ದುಸ್ಸಕೋಟ್ಠಾಗಾರಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ, ಯತ್ತಕಂ ಇಚ್ಛಸಿ ತತ್ತಕಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಪವಾರೇಯ್ಯ, ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಏಕಜ್ಝಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅಭಿಹಟ್ಠುಂ ಪವಾರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮನ್ತಿ ಸಅನ್ತರಂ ಉತ್ತರಂ ಪರಮಂ ಅಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸಾತಿ ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮಂ, ನಿವಾಸನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಾರುಪನಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತತೋ ಚೀವರಂ ಸಾದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ತತೋ ಅಭಿಹಟಚೀವರತೋ ಏತ್ತಕಂ ಚೀವರಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ನ ಇತೋ ಪರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಅಚ್ಛಿನ್ನಸಬ್ಬಚೀವರೇನ ತಿಚೀವರಿಕೇನೇವ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಏವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ಅಞ್ಞೇನ ಅಞ್ಞಥಾಪಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ವಿಭಾಗಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಚೇ ತೀಣಿ ನಟ್ಠಾನಿ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನಸ್ಸ ಪದಭಾಜನಂ ವುತ್ತಂ.

ತತ್ರಾಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ಯಸ್ಸ ತೀಣಿ ನಟ್ಠಾನಿ, ತೇನ ದ್ವೇ ಸಾದಿತಬ್ಬಾನಿ, ಏಕಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಸಭಾಗಟ್ಠಾನತೋ ಪರಿಯೇಸಿಸ್ಸತಿ. ಯಸ್ಸ ದ್ವೇ ನಟ್ಠಾನಿ, ತೇನ ಏಕಂ ಸಾದಿತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಪಕತಿಯಾವ ಸನ್ತರುತ್ತರೇನ ಚರತಿ, ದ್ವೇ ಸಾದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಏವಂ ಏಕಂ ಸಾದಿಯನ್ತೇನೇವ ಸಮೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಯಸ್ಸ ತೀಸು ಏಕಂ ನಟ್ಠಂ, ನ ಸಾದಿತಬ್ಬಂ. ಯಸ್ಸ ಪನ ದ್ವೀಸು ಏಕಂ ನಟ್ಠಂ, ಏಕಂ ಸಾದಿತಬ್ಬಂ. ಯಸ್ಸ ಏಕಂಯೇವ ಹೋತಿ, ತಞ್ಚ ನಟ್ಠಂ, ದ್ವೇ ಸಾದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪನ ಪಞ್ಚಸುಪಿ ನಟ್ಠೇಸು ದ್ವೇ ಸಾದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಚತೂಸು ನಟ್ಠೇಸು ಏಕಂ ಸಾದಿತಬ್ಬಂ, ತೀಸು ನಟ್ಠೇಸು ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಸಾದಿತಬ್ಬಂ, ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ದ್ವೀಸು ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಾ. ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಹಿ ಸನ್ತರುತ್ತರಪರಮತಾಯ ಠಾತಬ್ಬಂ, ತತೋ ಉತ್ತರಿ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಇದಮೇತ್ಥ ಲಕ್ಖಣಂ.

೫೨೬. ಸೇಸಕಂ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ದ್ವೇ ಚೀವರಾನಿ ಕತ್ವಾ ಸೇಸಂ ಪುನ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಅಚ್ಛಿನ್ನಕಾರಣಾತಿ ಬಾಹುಸಚ್ಚಾದಿಗುಣವಸೇನ ದೇನ್ತಿ. ಞಾತಕಾನನ್ತಿಆದೀಸು ಞಾತಕಾನಂ ದೇನ್ತಾನಂ ಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸ ಪವಾರಿತಾನಂ ದೇನ್ತಾನಂ ಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಧನೇನ ಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಪನ ‘‘ಞಾತಕಪವಾರಿತಟ್ಠಾನೇ ಪಕತಿಯಾ ಬಹುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಅಚ್ಛಿನ್ನಕಾರಣಾ ಪಮಾಣಮೇವ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಂ ಪಾಳಿಯಾ ನ ಸಮೇತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನಿದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಇಧ ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ನ ವುತ್ತಂ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀಸು ಇದಮ್ಪಿ ಛಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಕಿರಿಯಂ, ನೋಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಅಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮವಚೀಕಮ್ಮಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ತತುತ್ತರಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಪಠಮಉಪಕ್ಖಟಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೨೭. ತೇನ ಸಮಯೇನಾತಿ ಉಪಕ್ಖಟಸಿಕ್ಖಾಪದಂ. ತತ್ಥ ಅತ್ಥಾವುಸೋ ಮಂ ಸೋ ಉಪಟ್ಠಾಕೋತಿ ಆವುಸೋ, ಯಂ ತ್ವಂ ಭಣಸಿ, ಅತ್ಥಿ ಏವರೂಪೋ ಸೋ ಮಮ ಉಪಟ್ಠಾಕೋತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ಅಪಿ ಮೇಯ್ಯ ಏವಂ ಹೋತೀತಿ ಅಪಿ ಮೇ ಅಯ್ಯ ಏವಂ ಹೋತಿ, ಅಪಿ ಮಯ್ಯಾ ಏವನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ.

೫೨೮-೯. ಭಿಕ್ಖುಂ ಪನೇವ ಉದ್ದಿಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಉದ್ದಿಸ್ಸಾತಿ ಅಪದಿಸ್ಸ ಆರಬ್ಭ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಯಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಉಪಕ್ಖಟಂ ಹೋತಿ, ತಂ ತಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಉಪಕ್ಖಟಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾಸ್ಸ ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕರಿತ್ವಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಚ್ಚಯಂ ಕತ್ವಾ, ಯಞ್ಹಿ ಭಿಕ್ಖುಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಉಪಕ್ಖಟಂ, ತಂ ನಿಯಮೇನೇವ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಚ್ಚಯಂ ಕತ್ವಾ ಉಪಕ್ಖಟಂ ಹೋತಿ, ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕರಿತ್ವಾ’’ತಿ. ಪಚ್ಚಯೋಪಿ ಹಿ ‘‘ಲಭತಿ ಮಾರೋ ಆರಮ್ಮಣ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೪.೨೪೩) ಆರಮ್ಮಣನ್ತಿ ಆಗತೋ. ಇದಾನಿ ‘‘ಉದ್ದಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಯೋ ಕತ್ತಾ, ತಸ್ಸ ಆಕಾರದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಂ ಅಚ್ಛಾದೇತುಕಾಮೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಭಿಕ್ಖುಂ ಅಚ್ಛಾದೇತುಕಾಮೇನ ಹಿ ತೇನ ತಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಉಪಕ್ಖಟಂ, ನ ಅಞ್ಞೇನ ಕಾರಣೇನ. ಇತಿ ಸೋ ಅಚ್ಛಾದೇತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಭಿಕ್ಖುಂ ಅಚ್ಛಾದೇತುಕಾಮೋ’’ತಿ.

ಅಞ್ಞಾತಕಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ವಾತಿ ಅಞ್ಞಾತಕೇನ ಗಹಪತಿನಾ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕರಣತ್ಥೇ ಹಿ ಇದಂ ಸಾಮಿವಚನಂ. ಪದಭಾಜನೇ ಪನ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಅವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಅತ್ಥಮತ್ತಮೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಞ್ಞಾತಕೋ ನಾಮ…ಪೇ… ಗಹಪತಿ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಚೀವರಚೇತಾಪನ್ನನ್ತಿ ಚೀವರಮೂಲಂ, ತಂ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಹಿರಞ್ಞಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ಹಿರಞ್ಞಂ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಉಪಕ್ಖಟಂ ಹೋತೀತಿ ಸಜ್ಜಿತಂ ಹೋತಿ, ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಠಪಿತಂ, ಯಸ್ಮಾ ಪನ ‘‘ಹಿರಞ್ಞಂ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವಚನೇನಸ್ಸ ಉಪಕ್ಖಟಭಾವೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಉಪಕ್ಖಟಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ಪದಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಸುಂ ಪದಭಾಜನಂ ನ ವುತ್ತಂ. ಇಮಿನಾತಿ ಉಪಕ್ಖಟಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ, ತೇನೇವಸ್ಸ ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಞ್ಹಿ ಉಪಕ್ಖಟಂ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಠಪಿತಂ, ತಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ ಹೋತೀತಿ. ಅಚ್ಛಾದೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ವೋಹಾರವಚನಮೇತಂ ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ತೇನೇವಸ್ಸ ಪದಭಾಜನೇಪಿ ‘‘ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ತತ್ರ ಚೇ ಸೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಯತ್ರ ಸೋ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಾನೀ ವಾ ತತ್ರ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಪುಬ್ಬೇ ಅಪ್ಪವಾರಿತೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಚೀವರೇ ವಿಕಪ್ಪಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಚೇತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಪದಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ಥ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ಗನ್ತ್ವಾತಿ ಇಮಿನಾವ ಅತ್ಥೇ ಸಿದ್ಧೇ ಪಚುರವೋಹಾರವಸೇನ ‘‘ಘರ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯತ್ರ ಪನ ಸೋ ದಾಯಕೋ ತತ್ರ ಗನ್ತ್ವಾತಿ ಅಯಮೇವೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ, ತಸ್ಮಾ ಪುನಪಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ’’ತಿ. ವಿಕಪ್ಪಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ವಿಸಿಟ್ಠಕಪ್ಪಂ ಅಧಿಕವಿಧಾನಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಪದಭಾಜನೇ ಪನ ಯೇನಾಕಾರೇನ ವಿಕಪ್ಪಂ ಆಪನ್ನೋ ಹೋತಿ ತಮೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಆಯತಂ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಸಾಧೂತಿ ಆಯಾಚನೇ ನಿಪಾತೋ. ವತಾತಿ ಪರಿವಿತಕ್ಕೇ. ಮನ್ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ನಿದ್ದಿಸತಿ. ಆಯಸ್ಮಾತಿ ಪರಂ ಆಲಪತಿ ಆಮನ್ತೇತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನಿದಂ ಸಬ್ಬಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಮತ್ತಮೇವ, ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ, ತಸ್ಮಾಸ್ಸ ಪದಭಾಜನೇ ಅತ್ಥೋ ನ ವುತ್ತೋ. ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಯತಂ ಉಪಾದಾಯಾತಿ ಸುನ್ದರಕಾಮತಂ ವಿಸಿಟ್ಠಕಾಮತಂ ಚಿತ್ತೇನ ಗಹೇತ್ವಾ, ತಸ್ಸ ‘‘ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಚೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಯೋ ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಯತಂ ಉಪಾದಾಯ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಸೋ ಸಾಧತ್ಥಿಕೋ ಮಹಗ್ಘತ್ಥಿಕೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾಸ್ಸ ಪದಭಾಜನೇ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಪಹಾಯ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ಥಮೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ ತದೇವ ವಚನಂ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ನ ಇಮಸ್ಸ ಆಪಜ್ಜನಮತ್ತೇನೇವ ಆಪತ್ತಿ ಸೀಸಂ ಏತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ತಸ್ಸ ವಚನೇನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

೫೩೧. ಅನಾಪತ್ತಿ ಞಾತಕಾನನ್ತಿಆದೀಸು ಞಾತಕಾನಂ ಚೀವರೇ ವಿಕಪ್ಪಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಮಹಗ್ಘಂ ಚೇತಾಪೇತುಕಾಮಸ್ಸ ಅಪ್ಪಗ್ಘಂ ಚೇತಾಪೇತೀತಿ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ವೀಸತಿಅಗ್ಘನಕಂ ಚೀವರಂ ಚೇತಾಪೇತುಕಾಮಸ್ಸ ‘‘ಅಲಂ ಮಯ್ಹಂ ಏತೇನ, ದಸಗ್ಘನಕಂ ವಾ ಅಟ್ಠಗ್ಘನಕಂ ವಾ ದೇಹೀ’’ತಿ ವದತಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅಪ್ಪಗ್ಘನ್ತಿ ಇದಞ್ಚ ಅತಿರೇಕನಿವಾರಣತ್ಥಮೇವ ವುತ್ತಂ, ಸಮಕೇಪಿ ಪನ ಅನಾಪತ್ತಿ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಅಗ್ಘವಸೇನೇವ ನ ಪಮಾಣವಸೇನ, ಅಗ್ಘವಡ್ಢನಕಞ್ಹಿ ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ. ತಸ್ಮಾ ಯೋ ವೀಸತಿಅಗ್ಘನಕಂ ಅನ್ತರವಾಸಕಂ ಚೇತಾಪೇತುಕಾಮೋ, ‘‘ತಂ ಏತ್ತಕಮೇವ ಮೇ ಅಗ್ಘನಕಂ ಚೀವರಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿಪಿ ತತುತ್ತರಿಸಿಕ್ಖಾಪದಸದಿಸಾನೇವಾತಿ.

ಪಠಮಉಪಕ್ಖಟಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ದುತಿಯಉಪಕ್ಖಟಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೩೨. ದುತಿಯಉಪಕ್ಖಟೇಪಿ ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತಞ್ಹಿ ಇಮಸ್ಸ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಸದಿಸಂ. ಕೇವಲಂ ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಏಕಸ್ಸ ಪೀಳಾ ಕತಾ, ದುತಿಯೇ ದ್ವಿನ್ನಂ, ಅಯಮೇವೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬಂ ಪಠಮಸದಿಸಮೇವ. ಯಥಾ ಚ ದ್ವಿನ್ನಂ, ಏವಂ ಬಹೂನಂ ಪೀಳಂ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹತೋಪಿ ಆಪತ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ.

ದುತಿಯಉಪಕ್ಖಟಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ರಾಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೫೩೭. ತೇನ ಸಮಯೇನಾತಿ ರಾಜಸಿಕ್ಖಾಪದಂ. ತತ್ಥ ಉಪಾಸಕಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾತಿ ಜಾನಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಇಮಿನಾ ಮೂಲೇನ ಚೀವರಂ ಕಿಣಿತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ದೇಹೀ’’ತಿ ಏವಂ ವತ್ವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಪಞ್ಞಾಸಬನ್ಧೋತಿ ಪಞ್ಞಾಸಕಹಾಪಣದಣ್ಡೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪಞ್ಞಾಸಂ ಬದ್ಧೋತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಪಞ್ಞಾಸಂ ಜಿತೋ ಪಞ್ಞಾಸಂ ದಾಪೇತಬ್ಬೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಜ್ಜಣ್ಹೋ, ಭನ್ತೇ, ಆಗಮೇಹೀತಿ ಭನ್ತೇ, ಅಜ್ಜ ಏಕದಿವಸಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ತಿಟ್ಠ, ಅಧಿವಾಸೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರಾಮಸೀತಿ ಗಣ್ಹಿ. ಜೀನೋಸೀತಿ ಜಿತೋಸಿ.

೫೩೮-೯. ರಾಜಭೋಗ್ಗೋತಿ ರಾಜತೋ ಭೋಗ್ಗಂ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಅಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ರಾಜಭೋಗ್ಗೋ, ರಾಜಭೋಗೋತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ರಾಜತೋ ಭೋಗೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಪಹಿಣೇಯ್ಯಾತಿ ಪೇಸೇಯ್ಯ, ಉತ್ತಾನತ್ಥತ್ತಾ ಪನಸ್ಸ ಪದಭಾಜನಂ ನ ವುತ್ತಂ. ಯಥಾ ಚ ಏತಸ್ಸ, ಏವಂ ‘‘ಚೀವರಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಭಿಕ್ಖು’’ನ್ತಿಆದೀನಮ್ಪಿ ಪದಾನಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥತ್ತಾಯೇವ ಪದಭಾಜನಂ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಆಭತನ್ತಿ ಆನೀತಂ. ಕಾಲೇನಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ಯುತ್ತಪತ್ತಕಾಲೇನ, ಯದಾ ನೋ ಅತ್ಥೋ ಹೋತಿ, ತದಾ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಚೀವರಂ ಗಣ್ಹಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರೋತಿ ಕಿಚ್ಚಕರೋ, ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಞ್ಞತ್ತೋ ಸೋ ಮಯಾತಿ ಆಣತ್ತೋ ಸೋ ಮಯಾ, ಯಥಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಚೀವರೇನ ಅತ್ಥೇ ಸತಿ ಚೀವರಂ ದಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ವುತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತ್ಥೋ ಮೇ ಆವುಸೋ ಚೀವರೇನಾತಿ ಚೋದನಾಲಕ್ಖಣನಿದಸ್ಸನಮೇತಂ, ಇದಞ್ಹಿ ವಚನಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಅಸ್ಸ ವಾ ಅತ್ಥೋ ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ಭಾಸಾಯ; ಇದಂ ಚೋದನಾಲಕ್ಖಣಂ. ‘‘ದೇಹಿ ಮೇ ಚೀವರ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ಪನ ನವತ್ತಬ್ಬಾಕಾರದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಾನಿ, ಏತಾನಿ ಹಿ ವಚನಾನಿ ಏತೇಸಂ ವಾ ಅತ್ಥೋ ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ಭಾಸಾಯ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ.