೧೦. ವಿಭಙ್ಗಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೩೨. ದಸಮೇ ಕೋಸಜ್ಜಸಹಗತೋತಿ ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಛನ್ದಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ನಿಸೀದತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಚಿತ್ತೇ ಲೀನಾಕಾರೋ ಓಕ್ಕಮತಿ, ಸೋ ‘‘ಲೀನಾಕಾರೋ ಮೇ ಓಕ್ಕನ್ತೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಅಪಾಯಭಯೇನ ಚಿತ್ತಂ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪುನ ಛನ್ದಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪುನ ಲೀನಾಕಾರೋ ಓಕ್ಕಮತಿ. ಸೋ ಪುನ ಅಪಾಯಭಯೇನ ಚಿತ್ತಂ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಛನ್ದಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿ ಕರೋತೀತಿ ಏವಮಸ್ಸ ಕೋಸಜ್ಜೇನ ವೋಕಿಣ್ಣತ್ತಾ ಛನ್ದೋ ಕೋಸಜ್ಜಸಹಗತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಕೋಸಜ್ಜಸಮ್ಪಯುತ್ತೋತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ.

ಉದ್ಧಚ್ಚಸಹಗತೋತಿ ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಛನ್ದಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ನಿಸೀದತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಉದ್ಧಚ್ಚೇ ಪತತಿ. ಸೋ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಸಙ್ಘಗುಣೇ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಹಾಸೇತ್ವಾ ತೋಸೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮನಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಛನ್ದಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪುನ ಚಿತ್ತಂ ಉದ್ಧಚ್ಚೇ ಪತತಿ. ಸೋ ಪುನ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಸಙ್ಘಗುಣೇ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಹಾಸೇತ್ವಾ ತೋಸೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮನಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಛನ್ದಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿ ಕರೋತೀತಿ ಏವಮಸ್ಸ ಉದ್ಧಚ್ಚೇನ ವೋಕಿಣ್ಣತ್ತಾ ಛನ್ದೋ ಉದ್ಧಚ್ಚಸಹಗತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ.

ಥಿನಮಿದ್ಧಸಹಗತೋತಿ ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಛನ್ದಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ನಿಸೀದತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಸೋ ‘‘ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಮೇ ಥಿನಮಿದ್ಧ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ಉದಕೇನ ಮುಖಂ ಪುಞ್ಛಿತ್ವಾ, ಕಣ್ಣೇ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಪಗುಣಂ ಧಮ್ಮಂ ಸಜ್ಝಾಯಿತ್ವಾ ದಿವಾ ಗಹಿತಂ ವಾ ಆಲೋಕಸಞ್ಞಂ ಮನಸಿಕರಿತ್ವಾ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಪುನ ಛನ್ದಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪುನ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಸೋ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪುನ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಛನ್ದಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿ ಕರೋತೀತಿ ಏವಮಸ್ಸ ಥಿನಮಿದ್ಧೇನ ವೋಕಿಣ್ಣತ್ತಾ ಛನ್ದೋ ಥಿನಮಿದ್ಧಸಹಗತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ.

ಅನುವಿಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಛನ್ದಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ನಿಸೀದತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಕಾಮಗುಣಾರಮ್ಮಣೇ ಚಿತ್ತಂ ವಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಸೋ ‘‘ಬಹಿದ್ಧಾ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಮೇ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ಅನಮತಗ್ಗ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೨೪-೧೨೫) ದೇವದೂತ- (ಮ. ನಿ. ೩.೨೬೧) ಚೇಲೋಪಮ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೧೦೪) ಅನಾಗತಭಯಸುತ್ತಾದೀನಿ (ಅ. ನಿ. ೫.೭೭) ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಸುತ್ತದಣ್ಡೇನ ಚಿತ್ತಂ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮನಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಛನ್ದಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪುನ ಚಿತ್ತಂ ವಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಸೋ ಪುನ ಸುತ್ತದಣ್ಡೇನ ಚಿತ್ತಂ ಕಮ್ಮನಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಛನ್ದಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿ ಕರೋತೀತಿ ಏವಮಸ್ಸ ಕಾಮವಿತಕ್ಕವೋಕಿಣ್ಣತ್ತಾ ಛನ್ದೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣೇ ಆರಬ್ಭ ಅನುವಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಅನುವಿಸಟೋ ಹೋತಿ.

ಯಥಾ ಪುರೇ ತಥಾ ಪಚ್ಛಾತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನವಸೇನಪಿ ದೇಸನಾವಸೇನಪಿ ಪುರಿಮಪಚ್ಛಿಮತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಕಥಂ? ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ತಾವ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಭಿನಿವೇಸೋ ಪುರೇ ನಾಮ, ಅರಹತ್ತಂ ಪಚ್ಛಾ ನಾಮ. ತತ್ಥ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಮೂಲಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ಅಭಿನಿವಿಸಿತ್ವಾ ಅತಿಲೀನಾದೀಸು ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಓಕ್ಕಮನಂ ಪಟಿಸೇಧೇತ್ವಾ, ದುಟ್ಠಗೋಣೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಸಾರೇನ್ತೋ ವಿಯ ಚತುರಸ್ಸಘಟಿಕಂ ಓತಾರೇನ್ತೋ ವಿಯ ಚತುನ್ನಂ ಠಾನಾನಂ ಏಕಟ್ಠಾನೇಪಿ ಅಸಜ್ಜನ್ತೋ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಯಥಾ ಪುರೇ ತಥಾ ಪಚ್ಛಾ ವಿಹರತಿ ನಾಮ. ಅಯಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನವಸೇನ ಪುರಿಮಪಚ್ಛಿಮತಾ. ದೇಸನಾವಸೇನ ಪನ ಕೇಸಾ ಪುರೇ ನಾಮ, ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಂ ಪಚ್ಛಾ ನಾಮ. ತತ್ಥ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಕೇಸೇಸು ಅಭಿನಿವಿಸಿತ್ವಾ ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನಾದಿವಸೇನ ಕೇಸಾದಯೋ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ಅಸಜ್ಜನ್ತೋ ಯಾವ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಾ ಭಾವನಂ ಪಾಪೇತಿ, ಅಯಮ್ಪಿ ಯಥಾ ಪುರೇ ತಥಾ ಪಚ್ಛಾ ವಿಹರತಿ ನಾಮ. ಏವಂ ದೇಸನಾವಸೇನ ಪುರಿಮಪಚ್ಛಿಮತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಯಥಾ ಪಚ್ಛಾ ತಥಾ ಪುರೇತಿ ಇದಂ ಪುರಿಮಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ.

ಯಥಾ ಅಧೋ ತಥಾ ಉದ್ಧನ್ತಿ ಇದಂ ಸರೀರವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಉದ್ಧಂ ಪಾದತಲಾ ಅಧೋ ಕೇಸಮತ್ಥಕಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಪಾದತಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಕೇಸಮತ್ಥಕಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರವಸೇನ ವಾ ಪಾದಙ್ಗುಲಿಅಗ್ಗಪಬ್ಬಟ್ಠಿತೋ ಯಾವ ಸೀಸಕಟಾಹಂ, ಸೀಸಕಟಾಹತೋ ಯಾವ ಪಾದಙ್ಗುಲೀನಂ ಅಗ್ಗಪಬ್ಬಟ್ಠೀನಿ, ತಾವ ಅಟ್ಠಿವಸೇನ ವಾ ಭಾವನಂ ಪಾಪೇತಿ ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ಏಕಟ್ಠಾನೇಪಿ ಅಸಜ್ಜನ್ತೋ. ಅಯಂ ಯಥಾ ಉದ್ಧಂ ತಥಾ ಅಧೋ, ಯಥಾ ಅಧೋ ತಥಾ ಉದ್ಧಂ ವಿಹರತಿ ನಾಮ.

ಯೇಹಿ ಆಕಾರೇಹೀತಿ ಯೇಹಿ ಕೋಟ್ಠಾಸೇಹಿ. ಯೇಹಿ ಲಿಙ್ಗೇಹೀತಿ ಯೇಹಿ ಸಣ್ಠಾನೇಹಿ. ಯೇಹಿ ನಿಮಿತ್ತೇಹೀತಿ ಯೇಹಿ ಉಪಟ್ಠಾನೇಹಿ. ಆಲೋಕಸಞ್ಞಾ ಸುಗ್ಗಹಿತಾ ಹೋತೀತಿ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಙ್ಗಣೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಆಲೋಕಸಞ್ಞಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ಕಾಲೇನ ನಿಮೀಲೇತಿ, ಕಾಲೇನ ಉಮ್ಮೀಲೇತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಯದಾ ನಿಮೀಲೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸ ವಿಯ ಏಕಸದಿಸಮೇವ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ತದಾ ಆಲೋಕಸಞ್ಞಾ ಜಾತಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ‘‘ದಿವಾಸಞ್ಞಾ’’ತಿಪಿ ತಸ್ಸೇವ ನಾಮಂ. ಸಾ ಚ ಪನ ರತ್ತಿಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಸುಗ್ಗಹಿತಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಸ್ವಾಧಿಟ್ಠಿತಾತಿಪಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಸುಟ್ಠು ಅಧಿಟ್ಠಿತಾ ಸುಟ್ಠು ಠಪಿತಾ ಸ್ವಾಧಿಟ್ಠಿತಾ ನಾಮ ವುಚ್ಚತಿ. ಸಾ ಅತ್ಥತೋ ಸುಗ್ಗಹಿತಾಯೇವ. ಯೋ ವಾ ಆಲೋಕೇನ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಛನ್ದಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಸ ದಿವಾಪಿ ಆಲೋಕಸಞ್ಞಾ ಸುಗ್ಗಹಿತಾ ಸ್ವಾಧಿಟ್ಠಿತಾ ನಾಮ. ರತ್ತಿ ವಾ ಹೋತು ದಿವಾ ವಾ ಯೇನ ಆಲೋಕೇನ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಥಿನಮಿದ್ಧವಿನೋದನೇ ಆಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಸಞ್ಞಾ ಸುಗ್ಗಹಿತಾಯೇವ ನಾಮ. ವೀರಿಯಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಛನ್ನಂ ಅಭಿಞ್ಞಾನಂ ಪಾದಕಿದ್ಧಿ ಕಥಿತಾ.

ಪಾಸಾದಕಮ್ಪನವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.