ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ

ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯೇ

ಮಹಾವಗ್ಗ-ಅಟ್ಠಕಥಾ

೧. ಮಗ್ಗಸಂಯುತ್ತಂ

೧. ಅವಿಜ್ಜಾವಗ್ಗೋ

೧-೨. ಅವಿಜ್ಜಾಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧-೨. ಮಹಾವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾತಿ ಸಹಜಾತವಸೇನ ಚ ಉಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ಚಾತಿ ದ್ವೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ. ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾತಿ ಸಮಾಪಜ್ಜನಾಯ ಸಭಾವಪಟಿಲಾಭಾಯ, ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನ್ವದೇವ ಅಹಿರಿಕಂ ಅನೋತ್ತಪ್ಪನ್ತಿ ಸಾ ಪನೇಸಾ ಯದೇತಂ ಅಲಜ್ಜನಾಕಾರಸಣ್ಠಿಕಂ ಅಹಿರಿಕಂ, ಅಭಾಯನಾಕಾರಸಣ್ಠಿತಞ್ಚ ಅನೋತ್ತಪ್ಪಂ, ಏತಂ ಅನುದೇವ ಸಹೇವ ಏಕತೋವ, ನ ವಿನಾ ತೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅವಿಜ್ಜಾಗತಸ್ಸಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಉಪಗತಸ್ಸ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ. ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠೀತಿ ಅಯಾಥಾವದಿಟ್ಠಿ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕದಿಟ್ಠಿ. ಪಹೋತೀತಿ ಹೋತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಾದೀಸುಪಿ ಅಯಾಥಾವಅನಿಯ್ಯಾನಿಕವಸೇನೇವ ಮಿಚ್ಛಾಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇತಿ ಇಮಾನಿ ಅಟ್ಠಪಿ ಅಕುಸಲಧಮ್ಮಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಮಿಚ್ಛತ್ತಅಙ್ಗಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ತಾನಿ ಪನ ನ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಸಬ್ಬಾನಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ನಾನಕ್ಖಣೇ ಲಬ್ಭನ್ತಿ.

ಕಥಂ? ಯದಾ ಹಿ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತಂ ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇನ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತದಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಮಿಚ್ಛಾವಾಯಾಮೋ ಮಿಚ್ಛಾಸತಿ ಮಿಚ್ಛಾಸಮಾಧಿ ಮಿಚ್ಛಾಕಮ್ಮನ್ತೋತಿ ಛ ಅಙ್ಗಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಯದಾ ದಿಟ್ಠಿವಿಪ್ಪಯುತ್ತಂ, ತದಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿವಜ್ಜಾನಿ ಪಞ್ಚ. ಯದಾ ತಾನೇವ ದ್ವೇ ವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇನ್ತಿ, ತದಾ ಮಿಚ್ಛಾಕಮ್ಮನ್ತಟ್ಠಾನೇ ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ತಾನೇವ ಛ ವಾ ಪಞ್ಚ ವಾ. ಅಯಂ ಆಜೀವೋ ನಾಮ ಕುಪ್ಪಮಾನೋ ಕಾಯವಚೀದ್ವಾರೇಸುಯೇವ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಕುಪ್ಪತಿ, ನ ಮನೋದ್ವಾರೇ. ತಸ್ಮಾ ಯದಾ ಆಜೀವಸೀಸೇನ ತಾನೇವ ಚಿತ್ತಾನಿ ಕಾಯವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿಯೋ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇನ್ತಿ, ತದಾ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಥಾ ವಚೀಕಮ್ಮನ್ತಿ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವಸ್ಸ ವಸೇನ ತಾನೇವ ಛ ವಾ ಪಞ್ಚ ವಾ. ಯದಾ ಪನ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಅಸಮುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ತಾನಿ ಚಿತ್ತಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತದಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಮಿಚ್ಛಾವಾಯಾಮಮಿಚ್ಛಾಸತಿಮಿಚ್ಛಾಸಮಾಧಿವಸೇನ ಪಞ್ಚ ವಾ, ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಾದಿವಸೇನ ಚತ್ತಾರಿ ವಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಏವಂ ನ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಸಬ್ಬಾನಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ನಾನಕ್ಖಣೇ ಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ.

ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇ ವಿಜ್ಜಾತಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಞಾಣಂ. ಇಹಾಪಿ ಸಹಜಾತವಸೇನ ಚ ಉಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ಚಾತಿ ದ್ವೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪನ್ತಿ ಹಿರೀ ಚ ಓತ್ತಪ್ಪಞ್ಚ. ತತ್ಥ ಲಜ್ಜನಾಕಾರಸಣ್ಠಿತಾ ಹಿರೀ, ಭಾಯನಾಕಾರಸಣ್ಠಿತಂ ಓತ್ತಪ್ಪಂ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತೋವ. ವಿಜ್ಜಾಗತಸ್ಸಾತಿ ವಿಜ್ಜಾಯ ಉಪಗತಸ್ಸ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ. ವಿದ್ದಸುನೋತಿ ವಿದುನೋ ಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠೀತಿ ಯಾಥಾವದಿಟ್ಠಿ ನಿಯ್ಯಾನಿಕದಿಟ್ಠಿ. ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇತಿ ಕುಸಲಧಮ್ಮಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಇಮಾನಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತಾನಿ ಲೋಕಿಯಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ನ ಏಕತೋ ಸಬ್ಬಾನಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಪನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ತಾನಿ ಚ ಖೋ ಪಠಮಜ್ಝಾನಿಕಮಗ್ಗೇ, ದುತಿಯಜ್ಝಾನಿಕಾದೀಸು ಪನ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪವಜ್ಜಾನಿ ಸತ್ತೇವ ಹೋನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಯೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಮ್ಹಿ ಮಹಾಸಳಾಯತನಿಕಸುತ್ತೇ (ಮ. ನಿ. ೩.೪೩೧) ‘ಯಾ ತಥಾಭೂತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿ, ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ. ಯೋ ತಥಾಭೂತಸ್ಸ, ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ಸ್ವಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ. ಯೋ ತಥಾಭೂತಸ್ಸ ವಾಯಾಮೋ, ಸ್ವಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ. ಯಾ ತಥಾಭೂತಸ್ಸ ಸತಿ, ಸ್ವಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾಸತಿ. ಯೋ ತಥಾಭೂತಸ್ಸ ಸಮಾಧಿ, ಸ್ವಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ. ಪುಬ್ಬೇವ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಆಜೀವೋ ಚ ಸುಪರಿಸುದ್ಧೋ’ತಿ ವುತ್ತಂ ತಸ್ಮಾ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋಪಿ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಸೋ ವತ್ತಬ್ಬೋ – ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸುತ್ತೇ ‘‘ಏವಮಸ್ಸಾಯಂ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಕಸ್ಮಾ ನ ಪಸ್ಸಸಿ? ಯಂ ಪನೇತಂ ‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ಖೋ ಪನಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಪಬ್ಬಜಿತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪರಿಸುದ್ಧಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಪಬ್ಬಜಿತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹಿ ಪರಿಸುದ್ಧಾನಿ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದೀನಿ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಅತಿಪರಿಸುದ್ಧಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ದೀಪಿತೋ.

ಯಮ್ಪಿ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ವಿಭ. ೨೧೨), ತಂ ಏಕಂ ಕಿಚ್ಚನ್ತರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಕಾಲೇ ಮಿಚ್ಛಾಕಮ್ಮನ್ತಂ ಪಹಾಯ ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತಂ ಪೂರೇತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾ ವಾ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವೋ ವಾ ನ ಹೋತಿ, ದಿಟ್ಠಿ ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ವಾಯಾಮೋ ಸತಿ ಸಮಾಧೀತಿ ಇಮೇಸುಯೇವ ಪಞ್ಚಸು ಕಾರಕಙ್ಗೇಸು ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ ಪೂರತಿ. ವಿರತಿವಸೇನ ಹಿ ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ ಪೂರತಿ ನಾಮ. ಸಮ್ಮಾವಾಚಾಸಮ್ಮಾಆಜೀವೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇತಿ ಇಮಂ ಕಿಚ್ಚನ್ತರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಏವಂ ವುತ್ತಂ. ಲೋಕಿಯಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಚ ಪಞ್ಚೇವ ಹೋನ್ತಿ, ವಿರತಿ ಪನ ಅನಿಯತಾ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಛಅಙ್ಗಿಕೋ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋ’’ತ್ವೇವ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಯಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅನಾಸವಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗಿನೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಭಾವಯತೋ ತೀಹಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತೇಹಿ ಆರತಿ ವಿರತಿ ಪಟಿವಿರತಿ ವೇರಮಣೀ ಅಕಿರಿಯಾ ಅಕರಣಂ, ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖವೇ ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ ಅರಿಯೋ ಅನಾಸವೋ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗೋ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೧೩೯). ಏವಂ ಪನ ಮಹಾಚತ್ತಾಲೀಸಕಸುತ್ತಾದೀಸು ಅನೇಕೇಸು ಸುತ್ತೇಸು ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತಾದೀನಞ್ಚ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅಙ್ಗಭಾವಸಿದ್ಧಿತೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋವ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗೋ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಅಯಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕೋವ ಕಥಿತೋ. ದುತಿಯಂ ಕೋಸಲಸಂಯುತ್ತೇ ವುತ್ತಮೇವ.

೩. ಸಾರಿಪುತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩. ತತಿಯೇ ಸಕಲಮಿದಂ ಭನ್ತೇತಿ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಸಾವಕಪಾರಮೀಞಾಣಸ್ಸ ಮತ್ಥಕಂ ಅಪ್ಪತ್ತತಾಯ ಸಕಲಮ್ಪಿ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸನ್ನಿಸ್ಸಯೇನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ನ ಅಞ್ಞಾಸಿ, ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಪನ ಸಾವಕಪಾರಮೀಞಾಣಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇ ಠಿತತ್ತಾ ಅಞ್ಞಾಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ. ತೇನೇವಸ್ಸ ಭಗವಾ ಸಾಧು ಸಾಧೂತಿ ಸಾಧುಕಾರಮದಾಸಿ.

೪. ಜಾಣುಸ್ಸೋಣಿಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪. ಚತುತ್ಥೇ ಸಬ್ಬಸೇತೇನ ವಳವಾಭಿರಥೇನಾತಿ ಸಕಲಸೇತೇನ ಚತೂಹಿ ವಳವಾಹಿ ಯುತ್ತರಥೇನ. ಸೋ ಕಿರ ಸಬ್ಬೋ ಸಚಕ್ಕಪಞ್ಜರಕುಬ್ಬರೋ ರಜತಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಹೋತಿ. ರಥೋ ಚ ನಾಮೇಸ ದುವಿಧೋ ಹೋತಿ – ಯೋಧರಥೋ, ಅಲಙ್ಕಾರರಥೋತಿ. ತತ್ಥ ಯೋಧರಥೋ ಚತುರಸ್ಸಸಣ್ಠಾನೋ ಹೋತಿ ನಾತಿಮಹಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ತಿಣ್ಣಂ ವಾ ಜನಾನಂ ಗಹಣಸಮತ್ಥೋ. ಅಲಙ್ಕಾರರಥೋ ಮಹಾ ಹೋತಿ ದೀಘತೋ ದೀಘೋ ಪುಥುಲತೋ ಪುಥುಲೋ ಚ, ತತ್ಥ ಛತ್ತಗ್ಗಾಹಕೋ ವಾಲಬೀಜನಿಗ್ಗಾಹಕೋ ತಾಲವಣ್ಟಗ್ಗಾಹಕೋತಿ ಏವಂ ಅಟ್ಠ ವಾ ದಸ ವಾ ಸುಖೇನೇವ ಠಾತುಂ ವಾ ನಿಸೀದಿತುಂ ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿತುಂ ವಾ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಅಲಙ್ಕಾರರಥೋಯೇವ.

ಸೇತಾ ಸುದಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ತಾ ವಳವಾ ಪಕತಿಯಾ ಸೇತವಣ್ಣಾವ. ಸೇತಾಲಙ್ಕಾರಾತಿ ಪಸಾಧನಂ ತಾಸಂ ರಜತಮಯಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೇತೋ ರಥೋತಿ ರಥೋಪಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ರಜತಪರಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ದನ್ತಕಮ್ಮಖಚಿತತ್ತಾ ಚ ಸೇತೋವ. ಸೇತಪರಿವಾರೋತಿ ಯಥಾ ಅಞ್ಞೇ ರಥಾ ಸೀಹಚಮ್ಮಪರಿವಾರಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ, ಬ್ಯಗ್ಘಚಮ್ಮಪರಿವಾರಾಪಿ ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲಪರಿವಾರಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ, ನ ಏವಂ ಏಸ. ಏಸ ಪನ ಘನದುಕೂಲೇನ ಪರಿವಾರಿತೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೇತಾ ರಸ್ಮಿಯೋತಿ ರಸ್ಮಿಯೋಪಿ ರಜತಪನಾಳಿಸುಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಾ. ಸೇತಾ ಪತೋದಲಟ್ಠೀತಿ ಪತೋದಲಟ್ಠಿಪಿ ರಜತಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಾ.

ಸೇತಂ ಛತ್ತನ್ತಿ ರಥಮಜ್ಝೇ ಉಸ್ಸಾಪಿತಛತ್ತಮ್ಪಿ ಸೇತಮೇವ ಅಹೋಸಿ. ಸೇತಂ ಉಣ್ಹೀಸನ್ತಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲವಿತ್ಥಾರೋ ರಜತಮಯೋ ಉಣ್ಹೀಸಪಟ್ಟೋ ಸೇತೋ. ಸೇತಾನಿ ವತ್ಥಾನೀತಿ ವತ್ಥಾನಿಪಿ ಸೇತಾನಿ ಫೇಣಪುಞ್ಜವಣ್ಣಾನಿ. ತೇಸು ನಿವಾಸನಂ ಪಞ್ಚಸತಗ್ಘನಕಂ, ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೋ ಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕೋ. ಸೇತಾ ಉಪಾಹನಾತಿ ಉಪಾಹನಾ ನಾಮ ಮಗ್ಗಾರುಳ್ಹಸ್ಸ ವಾ ಹೋನ್ತಿ ಅಟವಿಂ ವಾ ಪವಿಸನ್ತಸ್ಸ. ಅಯಂ ಪನ ರಥಂ ಅಭಿರುಳ್ಹೋ, ತೇನಸ್ಸ ತದನುಚ್ಛವಿಕೋ ರಜತಪಟಿಸೇವಿತೋ ಪಾದಾಲಙ್ಕಾರೋ ನಾಮ ಏಸ ಏವಂ ವುತ್ತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸೇತಾಯ ಸುದಂ ವಾಲಬೀಜನಿಯಾತಿ ಫಲಿಕಮಯದಣ್ಡಾಯ ಸೇತಚಮರವಾಲಬೀಜನಿಯಾ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಏತ್ತಕಮೇವಸ್ಸ ಸೇತಂ ಅಹೋಸಿ, ಸೋ ಪನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸೇತವಿಲೇಪನಂ ವಿಲಿಮ್ಪಿ, ಸೇತಮಾಲಂ ಪಿಳನ್ಧಿ, ದಸಸು ಅಙ್ಗುಲೀಸು ಅಙ್ಗುಲಿಮುದ್ದಿಕಾ ಕಣ್ಣೇಸು ಕುಣ್ಡಲಾನೀತಿ ಏವಮಾದಿ ಅಲಙ್ಕಾರೋಪಿಸ್ಸ ರಜತಮಯೋವ ಅಹೋಸಿ. ಪರಿವಾರಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಪಿಸ್ಸ ದಸಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾ ತಥೇವ ಸೇತವತ್ಥವಿಲೇಪನಮಾಲಾಲಙ್ಕಾರಾ ಅಹೇಸುಂ.

ಯಂ ಪನೇತಂ ಸಾವತ್ಥಿಯಾ ನಿಯ್ಯಾಯನ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತತ್ರಾಯಂ ನಿಯ್ಯಾಯನವಿಭಾವನಾ – ಸೋ ಕಿರ ಛನ್ನಂ ಛನ್ನಂ ಮಾಸಾನಂ ಏಕವಾರಂ ನಗರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕರೋತಿ – ‘‘ಇತೋ ಏತ್ತಕೇಹಿ ದಿವಸೇಹಿ ನಗರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪುರೇತರಮೇವ ಘೋಸನಾ ಕಯಿರತಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಯೇ ನಗರತೋ ನ ಪಕ್ಕನ್ತಾ, ತೇ ನ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ. ಯೇಪಿ ಪಕ್ಕನ್ತಾ, ತೇಪಿ ‘‘ಪುಞ್ಞವತೋ ಸಿರಿಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಯಂ ದಿವಸಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನಗರಂ ಅನುವಿಚರತಿ, ತದಾ ಪಾತೋವ ನಗರವೀಥಿಯೋ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಾಲಿಕಂ ಓಕಿರಿತ್ವಾ ಲಾಜಪಞ್ಚಮೇಹಿ ಪುಪ್ಫೇಹಿ ವಿಪ್ಪಕಿರಿತ್ವಾ ಪುಣ್ಣಘಟೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಕದಲಿಯೋ ಚ ಧಜೇ ಚ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಸಕಲನಗರಂ ಧೂಪಿತವಾಸಿತಂ ಕರೋನ್ತಿ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಾತೋವ ಸೀಸಂ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಸೇತವತ್ಥಾದೀಹಿ ಅತ್ತಾನಂ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಪಾಸಾದಾ ಓರುಯ್ಹ ರಥಂ ಅಭಿರುಹತಿ. ಅಥ ನಂ ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸಬ್ಬಸೇತವತ್ಥವಿಲೇಪನಮಾಲಾಲಙ್ಕಾರಾ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿವಾರೇನ್ತಿ. ತತೋ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸನ್ನಿಪಾತತ್ಥಂ ಪಠಮಂಯೇವ ತರುಣದಾರಕಾನಂ ಫಲಾಫಲಾನಿ ವಿಕಿರನ್ತಿ, ತದನನ್ತರಂ ಮಾಸಕರೂಪಾದೀನಿ, ತದನನ್ತರಂ ಕಹಾಪಣೇ ವಿಕಿರನ್ತಿ. ಮಹಾಜನೋ ಸನ್ನಿಪತತಿ, ಉಕ್ಕುಟ್ಠಿಯೋ ಚೇವ ಚೇಲುಕ್ಖೇಪಾ ಚ ವತ್ತನ್ತಿ. ಅಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಮಙ್ಗಲಿಕಸೋವತ್ಥಿಕಾದೀಸು ಮಙ್ಗಲಾನಿ ಚೇವ ಸುವತ್ಥಿಯೋ ಚ ಕರೋನ್ತೇಸು ಮಹಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ನಗರಂ ಅನುವಿಚರತಿ. ಪುಞ್ಞವನ್ತಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಏಕಭೂಮಿಕಾದಿಪಾಸಾದೇ ಆರುಯ್ಹ ಸುಕಪತ್ತಸದಿಸಾನಿ ವಾತಪಾನಕವಾಟಾನಿ ವಿವರಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಯಸಸಿರಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ನಗರಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರನ್ತೋ ವಿಯ ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರಾಭಿಮುಖೋ ಹೋತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ.

ತಮೇನಂ ಜನೋ ದಿಸ್ವಾತಿ ಮಹಾಜನೋ ತಂ ರಥಂ ದಿಸ್ವಾ. ಬ್ರಹ್ಮನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಾಧಿವಚನಮೇತಂ. ಬ್ರಹ್ಮಂ ವತ ಭೋ ಯಾನನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಯಾನಸದಿಸಂ ವತ ಭೋ ಯಾನನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಸ್ಸೇವ ಖೋ ಏತನ್ತಿ, ಆನನ್ದ, ಮನುಸ್ಸಾ ನಾಮ ವಣ್ಣಭಾಣಕಾನಂ ಧನಂ ದತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ದಾರಿಕಾನಂ ವಣ್ಣಗೀತಂ ಗಾಯಾಪೇನ್ತಿ ‘‘ಅಭಿರೂಪೋ ಹೋತಿ ದಸ್ಸನೀಯೋ ಮಹದ್ಧನೋ ಮಹಾಭೋಗೋ’’ತಿ, ನ ಚ ತೇನ ವಣ್ಣಭಣನಮತ್ತೇನ ಅಭಿರೂಪಾ ವಾ ಹೋನ್ತಿ ಮಹದ್ಧನಾ ವಾ, ಏವಮೇವ ಮಹಾಜನೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ರಥಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಂ ವತ ಭೋ ಯಾನ’’ನ್ತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಏವಂ ವಣ್ಣಂ ಭಣತಿ, ನ ಪನೇತಂ ಯಾನಂ ವಣ್ಣಭಣನಮತ್ತೇನೇವ ಬ್ರಹ್ಮಯಾನಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಲಾಮಕಞ್ಹಿ ಏತಂ ಛವಂ. ಪರಮತ್ಥೇನ ಪನ ಇಮಸ್ಸೇವ ಖೋ ಏತಂ, ಆನನ್ದ, ಅರಿಯಸ್ಸ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅಧಿವಚನಂ. ಅಯಞ್ಹಿ ಸಬ್ಬದೋಸವಿಗಮೇನ ಸೇಟ್ಠೋ, ಇಮಿನಾ ಚ ಅರಿಯಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಯನ್ತೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮಯಾನಂ ಇತಿಪಿ, ಧಮ್ಮಭೂತತ್ತಾ ಯಾನತ್ತಾ ಚ ಧಮ್ಮಯಾನಂ ಇತಿಪಿ, ಅನುತ್ತರತ್ತಾ ಕಿಲೇಸಸಙ್ಗಾಮಸ್ಸ ಚ ವಿಜಿತತ್ತಾ ಅನುತ್ತರೋ ಸಙ್ಗಾಮವಿಜಯೋ ಇತಿಪಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

ಇದಾನಿಸ್ಸ ನಿದ್ದೋಸಭಾವಞ್ಚೇವ ಸಙ್ಗಾಮವಿಜಯಭಾವಞ್ಚ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ರಾಗವಿನಯಪರಿಯೋಸಾನಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ರಾಗಂ ವಿನಯಮಾನಾ ಪರಿಯೋಸಾಪೇತಿ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ ನಿಪ್ಫಜ್ಜತೀತಿ ರಾಗವಿನಯಪರಿಯೋಸಾನಾ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ.

ಯಸ್ಸ ಸದ್ಧಾ ಚ ಪಞ್ಞಾ ಚಾತಿ ಯಸ್ಸ ಅರಿಯಮಗ್ಗಯಾನಸ್ಸ ಸದ್ಧಾನುಸಾರಿವಸೇನ ಸದ್ಧಾ, ಧಮ್ಮಾನುಸಾರಿವಸೇನ ಪಞ್ಞಾತಿ ಇಮೇ ದ್ವೇ ಧಮ್ಮಾ ಸದಾ ಧುರಂ ಯುತ್ತಾ, ತತ್ರಮಜ್ಝತ್ತತಾಯುಗೇ ಯುತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಹಿರೀ ಈಸಾತಿ ಅತ್ತನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಅಧಿವಿಟ್ಠೇನ ಬಹಿದ್ಧಾಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ಓತ್ತಪ್ಪೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಜ್ಝತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಹಿರೀ ಯಸ್ಸ ಮಗ್ಗರಥಸ್ಸ ಈಸಾ. ಮನೋ ಯೋತ್ತನ್ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತಞ್ಚ ಮಗ್ಗಚಿತ್ತಞ್ಚ ಯೋತ್ತಂ. ಯಥಾ ಹಿ ರಥಸ್ಸ ವಾಕಾದಿಮಯಂ ಯೋತ್ತಂ ಗೋಣೇ ಏಕಾಬದ್ಧೇ ಕರೋತಿ ಏಕಸಙ್ಗಹಿತೇ, ಏವಂ ಮಗ್ಗರಥಸ್ಸ ಲೋಕಿಯವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತಂ ಅತಿರೇಕಪಞ್ಞಾಸ, ಲೋಕುತ್ತರವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತಂ ಅತಿರೇಕಸಟ್ಠಿ ಕುಸಲಧಮ್ಮೇ ಏಕಾಬದ್ಧೇ ಏಕಸಙ್ಗಹೇ ಕರೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮನೋ ಯೋತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಸತಿ ಆರಕ್ಖಸಾರಥೀತಿ ಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಸತಿ ಆರಕ್ಖಸಾರಥಿ. ಯಥಾ ಹಿ ರಥಸ್ಸ ಆರಕ್ಖೋ ಸಾರಥಿ ನಾಮ ಯೋಗ್ಗಿಯೋ. ಧುರಂ ವಾಹೇತಿ ಯೋಜೇತಿ ಅಕ್ಖಂ ಅಬ್ಭಞ್ಜತಿ ರಥಂ ಪೇಸೇತಿ ರಥಯುತ್ತಕೇ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನೇ ಕರೋತಿ, ಏವಂ ಮಗ್ಗರಥಸ್ಸ ಸತಿ. ಅಯಞ್ಹಿ ಆರಕ್ಖಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ ಚೇವ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾನಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾನಂ ಗತಿಯೋ ಸಮನ್ವೇಸತೀತಿ ವುತ್ತಾ.

ರಥೋತಿ ಅರಿಯಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಮಗ್ಗರಥೋ. ಸೀಲಪರಿಕ್ಖಾರೋತಿ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಾಲಙ್ಕಾರೋ. ಝಾನಕ್ಖೋತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಝಾನಙ್ಗಾನಂ ವಸೇನ ಝಾನಮಯಅಕ್ಖೋ. ಚಕ್ಕವೀರಿಯೋತಿ ವೀರಿಯಚಕ್ಕೋ, ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕಸಙ್ಖಾತಾನಿ ದ್ವೇ ವೀರಿಯಾನಿ ಅಸ್ಸ ಚಕ್ಕಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪೇಕ್ಖಾ ಧುರಸಮಾಧೀತಿ ಧುರಸ್ಸ ಸಮಾಧಿ, ಉನ್ನತೋನತಾಕಾರಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಯುಗಪದೇಸಾನಂ ಸಮತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಞ್ಹಿ ತತ್ರಮಜ್ಝತ್ತುಪೇಕ್ಖಾ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಸ್ಸ ಲೀನುದ್ಧಚ್ಚಭಾವಂ ಹರಿತ್ವಾ ಪಯೋಗಮಜ್ಝತ್ತೇ ಚಿತ್ತಂ ಠಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇಮಸ್ಸ ಮಗ್ಗರಥಸ್ಸ ‘‘ಧುರಸಮಾಧೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ. ಅನಿಚ್ಛಾ ಪರಿವಾರಣನ್ತಿ ಬಾಹಿರಕರಥಸ್ಸ ಸೀಹಚಮ್ಮಾದೀನಿ ವಿಯ ಇಮಸ್ಸಾಪಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗರಥಸ್ಸ ಅಲೋಭಸಙ್ಖಾತಾ ಅನಿಚ್ಛಾ ಪರಿವಾರಣಂ ನಾಮ.

ಅಬ್ಯಾಪಾದೋತಿ ಮೇತ್ತಾ ಚ ಮೇತ್ತಾಪುಬ್ಬಭಾಗೋ ಚ. ಅವಿಹಿಂಸಾತಿ ಕರುಣಾ ಚ ಕರುಣಾಪುಬ್ಬಭಾಗೋ ಚ. ವಿವೇಕೋತಿ ಕಾಯವಿವೇಕಾದಿ ತಿವಿಧವಿವೇಕೋ. ಯಸ್ಸ ಆವುಧನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ಅರಿಯಮಗ್ಗರಥೇ ಠಿತಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಏತಂ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ಆವುಧಂ. ಯಥಾ ಹಿ ರಥೇ ಠಿತೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಆವುಧೇಹಿ ಸಪತ್ತೇ ವಿಜ್ಝತಿ, ಏವಂ ಯೋಗಾವಚರೋಪಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗರಥೇ ಠಿತೋ ಮೇತ್ತಾಯ ದೋಸಂ ವಿಜ್ಝತಿ, ಕರುಣಾಯ ವಿಹಿಂಸಂ, ಕಾಯವಿವೇಕೇನ ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕಂ, ಚಿತ್ತವಿವೇಕೇನ ಕಿಲೇಸಸಙ್ಗಣಿಕಂ, ಉಪಧಿವಿವೇಕೇನ ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಂ ವಿಜ್ಝತಿ. ತೇನಸ್ಸೇತಂ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ‘‘ಆವುಧ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಿತಿಕ್ಖಾತಿ ದುರುತ್ತಾನಂ ದುರಾಗತಾನಂ ವಚನಪಥಾನಂ ಅಧಿವಾಸನಕ್ಖನ್ತಿ. ಚಮ್ಮಸನ್ನಾಹೋತಿ ಸನ್ನದ್ಧಚಮ್ಮೋ. ಯಥಾ ಹಿ ರಥೇ ಠಿತೋ ರಥಿಕೋ ಪಟಿಮುಕ್ಕಚಮ್ಮೋ ಆಗತಾಗತೇ ಸರೇ ಖಮತಿ, ನ ನಂ ತೇ ವಿಜ್ಝನ್ತಿ, ಏವಂ ಅಧಿವಾಸನಕ್ಖನ್ತಿಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಆಗತಾಗತೇ ವಚನಪಥೇ ಖಮತಿ, ನ ನಂ ತೇ ವಿಜ್ಝನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ತಿತಿಕ್ಖಾ ಚಮ್ಮಸನ್ನಾಹೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಯೋಗಕ್ಖೇಮಾಯ ವತ್ತತೀತಿ ಚತೂಹಿ ಯೋಗೇಹಿ ಖೇಮಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ವತ್ತತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಾಭಿಮುಖೋ ಗಚ್ಛತಿಯೇವ, ನ ತಿಟ್ಠತಿ ನ ಭಿಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏತದತ್ತನಿ ಸಮ್ಭೂತನ್ತಿ ಏತಂ ಮಗ್ಗಯಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಪುರಿಸಕಾರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಲದ್ಧತ್ತಾ ಅತ್ತನಿ ಸಮ್ಭೂತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಬ್ರಹ್ಮಯಾನಂ ಅನುತ್ತರನ್ತಿ ಅಸದಿಸಂ ಸೇಟ್ಠಯಾನಂ. ನಿಯ್ಯನ್ತಿ ಧೀರಾ ಲೋಕಮ್ಹಾತಿ ಯೇಸಂ ಏತಂ ಯಾನಂ ಅತ್ಥಿ, ತೇ ಧೀರಾ ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸಾ ಲೋಕಮ್ಹಾ ನಿಯ್ಯನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಅಞ್ಞದತ್ಥೂತಿ ಏಕಂಸೇನ. ಜಯಂ ಜಯನ್ತಿ ರಾಗಾದಯೋ ಸಪತ್ತೇ ಜಿನನ್ತಾ ಜಿನನ್ತಾ.

೫-೬. ಕಿಮತ್ಥಿಯಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೫-೬. ಪಞ್ಚಮೇ ಅಯಮೇವಾತಿ ಏವಸದ್ದೋ ನಿಯಮತ್ಥೋ. ತೇನ ಅಞ್ಞಂ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಞ್ಚೇವ ಮಿಸ್ಸಕಮಗ್ಗೋ ಚ ಕಥಿತೋ. ಛಟ್ಠಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

೭. ದುತಿಯಅಞ್ಞತರಭಿಕ್ಖುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೭. ಸತ್ತಮೇ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಖೋ ಏತಂ ಭಿಕ್ಖು ಅಧಿವಚನನ್ತಿ ಅಸಙ್ಖತಾಯ ಅಮತಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಆಸವಾನಂ ಖಯೋ ತೇನ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅಪಿಚ ತೇನ ರಾಗಾದಿವಿನಯೇನ ಆಸವಾನಂ ಖಯೋತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಆಸವಕ್ಖಯೋ ನಾಮ ಅರಹತ್ತಂ, ಅರಹತ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಏತಂ ರಾಗವಿನಯೋತಿಆದಿ ನಾಮಮೇವಾತಿ ದೀಪೇತಿ. ಏತದವೋಚಾತಿ ‘‘ಸತ್ಥಾರಾ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತೂತಿ ವದನ್ತೇನ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಕಥಿತಂ, ಮಗ್ಗೋ ಪನಸ್ಸ ನ ಕಥಿತೋ. ತಂ ಕಥಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅನುಸನ್ಧಿಕುಸಲತಾಯ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಏತಂ ಅವೋಚ.

೮. ವಿಭಙ್ಗಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಕತಮಾ ಚ ಭಿಕ್ಖವೇ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠೀತಿ ಏಕೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಮಗ್ಗಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಪುನ ಅಪರೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ವಿಭಜಿತುಕಾಮೋ ಇದಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ. ತತ್ಥ ದುಕ್ಖೇ ಞಾಣನ್ತಿ ಸವನಸಮ್ಮಸನಪಟಿವೇಧಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಸೇನ ಚತೂಹಾಕಾರೇಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಞಾಣಂ. ಸಮುದಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸೇಸೇಸು ಪನ ದ್ವೀಸು ಸಮ್ಮಸನಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ತಿವಿಧಮೇವ ವಟ್ಟತಿ. ಏವಮೇತಂ ‘‘ದುಕ್ಖೇ ಞಾಣ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಚತುಸಚ್ಚಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸಿತಂ.

ತತ್ಥ ಪುರಿಮಾನಿ ದ್ವೇ ಸಚ್ಚಾನಿ ವಟ್ಟಂ, ಪಚ್ಛಿಮಾನಿ ವಿವಟ್ಟಂ. ತೇಸು ಭಿಕ್ಖುನೋ ವಟ್ಟೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾಭಿನಿವೇಸೋ ಹೋತಿ, ವಿವಟ್ಟೇ ನತ್ಥಿ ಅಭಿನಿವೇಸೋ. ಪುರಿಮಾನಿ ಹಿ ದ್ವೇ ಸಚ್ಚಾನಿ ‘‘ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ದುಕ್ಖಂ, ತಣ್ಹಾ ಸಮುದಯೋ’’ತಿ ಏವಂ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ಚ, ‘‘ಕತಮೇ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಚ ಆಚರಿಯಸನ್ತಿಕೇ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ವಾಚಾಯ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪರಿವತ್ತೇನ್ತೋ ಯೋಗಾವಚರೋ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ. ಇತರೇಸು ಪನ ದ್ವೀಸು ಸಚ್ಚೇಸು – ‘‘ನಿರೋಧಸಚ್ಚಂ ಇಟ್ಠಂ ಕನ್ತಂ ಮನಾಪಂ, ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ ಇಟ್ಠಂ ಕನ್ತಂ ಮನಾಪ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಸವನೇನೇವ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ. ಸೋ ಏವಂ ಕರೋನ್ತೋ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಏಕಪಟಿವೇಧೇನ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ, ಏಕಾಭಿಸಮಯೇನ ಅಭಿಸಮೇತಿ. ದುಕ್ಖಂ ಪರಿಞ್ಞಾಪಟಿವೇಧೇನ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ, ಸಮುದಯಂ ಪಹಾನಪಟಿವೇಧೇನ, ನಿರೋಧಂ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಪಟಿವೇಧೇನ, ಮಗ್ಗಂ ಭಾವನಾಪಟಿವೇಧೇನ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ. ದುಕ್ಖಂ ಪರಿಞ್ಞಾಭಿಸಮಯೇನ…ಪೇ… ಮಗ್ಗಂ ಭಾವನಾಭಿಸಮಯೇನ ಅಭಿಸಮೇತಿ.

ಏವಮಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ದ್ವೀಸು ಸಚ್ಚೇಸು ಉಗ್ಗಹಪರಿಪುಚ್ಛಾಸವನಧಾರಣಸಮ್ಮಸನಪಟಿವೇಧೋ ಹೋತಿ, ದ್ವೀಸು ಸವನಪಟಿವೇಧೋಯೇವ. ಅಪರಭಾಗೇ ತೀಸು ಕಿಚ್ಚತೋ ಪಟಿವೇಧೋ ಹೋತಿ, ನಿರೋಧೇ ಆರಮ್ಮಣಪಟಿವೇಧೋ. ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ಪನ ಪತ್ತಸಚ್ಚಸ್ಸ ಹೋತಿ. ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪುಬ್ಬೇ ಪರಿಗ್ಗಹತೋ – ‘‘ದುಕ್ಖಂ ಪರಿಜಾನಾಮಿ, ಸಮುದಯಂ ಪಜಹಾಮಿ, ನಿರೋಧಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋಮಿ, ಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇಮೀ’’ತಿ ಆಭೋಗಸಮನ್ನಾಹಾರಮನಸಿಕಾರಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ನತ್ಥಿ, ಪರಿಗ್ಗಹತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹೋತಿ. ಅಪರಭಾಗೇ ಪನ ದುಕ್ಖಂ ಪರಿಞ್ಞಾತಮೇವ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಮಗ್ಗೋ ಭಾವಿತೋವ ಹೋತಿ.

ತತ್ಥ ದ್ವೇ ಸಚ್ಚಾನಿ ದುದ್ದಸತ್ತಾ ಗಮ್ಭೀರಾನಿ, ದ್ವೇ ಗಮ್ಭೀರತ್ತಾ ದುದ್ದಸಾನಿ. ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಞ್ಹಿ ಉಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಪಾಕಟಂ, ಖಾಣುಕಣ್ಟಕಪಹಾರಾದೀಸು ‘‘ಅಹೋ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಮ್ಪಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸಮುದಯಮ್ಪಿ ಖಾದಿತುಕಾಮತಾಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮತಾದಿವಸೇನ ಉಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಪಾಕಟಂ. ಲಕ್ಖಣಪಟಿವೇಧತೋ ಪನ ಉಭಯಮ್ಪಿ ಗಮ್ಭೀರಂ. ಇತಿ ತಾನಿ ದುದ್ದಸತ್ತಾ ಗಮ್ಭೀರಾನಿ. ಇತರೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಪಯೋಗೋ ಭವಗ್ಗಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಹತ್ಥಪಸಾರಣಂ ವಿಯ ಅವೀಚಿಫುಸನತ್ಥಂ ಪಾದಪಸಾರಣಂ ವಿಯ ಸತಧಾ ಭಿನ್ನಸ್ಸ ವಾಲಸ್ಸ ಕೋಟಿಯಾ ಕೋಟಿಂ ಪಟಿಪಾದನಂ ವಿಯ ಚ ಹೋತಿ. ಇತಿ ತಾನಿ ಗಮ್ಭೀರತ್ತಾ ದುದ್ದಸಾನಿ. ಏವಂ ದುದ್ದಸತ್ತಾ ಗಮ್ಭೀರೇಸು ಗಮ್ಭೀರತ್ತಾ ಚ ದುದ್ದಸೇಸು ಚತೂಸು ಸಚ್ಚೇಸು ಉಗ್ಗಹಾದಿವಸೇನ ಇದಂ ‘‘ದುಕ್ಖೇ ಞಾಣ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಪಟಿವೇಧಕ್ಖಣೇ ಪನ ಏಕಮೇವ ತಂ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ.

ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಙ್ಕಪ್ಪಾದೀಸು ಕಾಮಪಚ್ಚನೀಕಟ್ಠೇನ ಕಾಮತೋ ನಿಸ್ಸಟಭಾವೇನ ವಾ, ಕಾಮಂ ಸಮ್ಮಸನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನೋತಿ ವಾ, ಕಾಮಪದಘಾತಂ ಕಾಮವೂಪಸಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋತಿ ವಾ, ಕಾಮವಿವಿತ್ತನ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋತಿ ವಾ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಙ್ಕಪ್ಪೋ. ಸೇಸಪದದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ಚ ತೇ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಙ್ಕಪ್ಪಾದಯೋ ಕಾಮಬ್ಯಾಪಾದವಿಹಿಂಸಾವಿರಮಣಸಞ್ಞಾನಂ ನಾನತ್ತಾ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ನಾನಾ, ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಪನ ಇಮೇಸು ತೀಸು ಠಾನೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಅಕುಸಲಸಙ್ಕಪ್ಪಸ್ಸ ಪದಚ್ಛೇದತೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಸಾಧನವಸೇನ ಮಗ್ಗಙ್ಗಂ ಪೂರಯಮಾನೋ ಏಕೋವ ಕುಸಲಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಅಯಂ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ನಾಮ.

ಮುಸಾವಾದಾ ವೇರಮಣೀಆದಯೋಪಿ ಮುಸಾವಾದಾದೀಹಿ ವಿರಮಣಸಞ್ಞಾನಂ ನಾನತ್ತಾ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ನಾನಾ, ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಪನ ಇಮೇಸು ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಅಕುಸಲದುಸ್ಸೀಲ್ಯಚೇತನಾಯ ಪದಚ್ಛೇದತೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಸಾಧನವಸೇನ ಮಗ್ಗಙ್ಗಂ ಪೂರಯಮಾನಾ ಏಕಾವ ಕುಸಲವೇರಮಣೀ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಅಯಂ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ ನಾಮ.

ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವೇರಮಣೀ ಆದಯೋಪಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀಹಿ ವಿರಮಣಸಞ್ಞಾನಂ ನಾನತ್ತಾ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ನಾನಾ, ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಪನ ಇಮೇಸು ತೀಸು ಠಾನೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಅಕುಸಲದುಸ್ಸೀಲ್ಯಚೇತನಾಯ ಅಕಿರಿಯತೋ ಪದಚ್ಛೇದತೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಸಾಧನವಸೇನ ಮಗ್ಗಙ್ಗಂ ಪೂರಯಮಾನಾ ಏಕಾವ ಕುಸಲವೇರಮಣೀ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಅಯಂ ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ ನಾಮ.

ಮಿಚ್ಛಾಆಜೀವನ್ತಿ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಪವತ್ತಿತಂ ಕಾಯವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ. ಪಹಾಯಾತಿ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ. ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೇನಾತಿ ಬುದ್ಧಪಸತ್ಥೇನ ಆಜೀವೇನ. ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತೀತಿ ಜೀವಿತವುತ್ತಿಂ ಪವತ್ತೇತಿ. ಸಮ್ಮಾಜೀವೋಪಿ ಕುಹನಾದೀಹಿ ವಿರಮಣಸಞ್ಞಾನಂ ನಾನತ್ತಾ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ನಾನಾ. ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಪನ ಇಮೇಸುಯೇವ ಸತ್ತಸು ಠಾನೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವದುಸ್ಸೀಲ್ಯಚೇತನಾಯ ಪದಚ್ಛೇದತೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಸಾಧನವಸೇನ ಮಗ್ಗಙ್ಗಂ ಪೂರಯಮಾನಾ ಏಕಾವ ಕುಸಲವೇರಮಣೀ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಅಯಂ ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋ ನಾಮ.

ಅನುಪ್ಪನ್ನಾನನ್ತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಭವೇ ತಥಾರೂಪೇ ವಾ ಆರಮ್ಮಣೇ ಅತ್ತನೋ ನ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ, ಪರಸ್ಸ ಪನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೇ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಅಹೋ ವತ ಮೇ ಏವರೂಪಾ ಪಾಪಕಾ ಧಮ್ಮಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಪಾಪಕಾನಂ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅನುಪ್ಪಾದಾಯ. ಛನ್ದನ್ತಿ ತೇಸಂ ಅಕುಸಲಾನಂ ಅನುಪ್ಪಾದಕಪಟಿಪತ್ತಿಸಾಧಕಂ ವೀರಿಯಚ್ಛನ್ದಂ ಜನೇತಿ. ವಾಯಮತೀತಿ ವಾಯಾಮಂ ಕರೋತಿ. ವೀರಿಯಂ ಆರಭತೀತಿ ವೀರಿಯಂ ಪವತ್ತೇತಿ. ಚಿತ್ತಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ವೀರಿಯೇನ ಚಿತ್ತಂ ಪಗ್ಗಹಿತಂ ಕರೋತಿ. ಪದಹತೀತಿ ‘‘ಕಾಮಂ ತಚೋ ಚ ನ್ಹಾರು ಚ ಅಟ್ಠಿ ಚ ಅವಸಿಸ್ಸತೂ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೨.೧೮೪) ಪಧಾನಂ ಪವತ್ತೇತಿ. ಉಪ್ಪನ್ನಾನನ್ತಿ ಸಮುದಾಚಾರವಸೇನ ಅತ್ತನೋ ಉಪ್ಪನ್ನಪುಬ್ಬಾನಂ. ಇದಾನಿ ತಾದಿಸೇ ನ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ತೇಸಂ ಪಹಾನಾಯ ಛನ್ದಂ ಜನೇತಿ.

ಅನುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಕುಸಲಾನನ್ತಿ ಅಪಟಿಲದ್ಧಾನಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದೀನಂ. ಉಪ್ಪನ್ನಾನನ್ತಿ ತೇಸಂಯೇವ ಪಟಿಲದ್ಧಾನಂ. ಠಿತಿಯಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಪಬನ್ಧವಸೇನ ಠಿತತ್ಥಂ. ಅಸಮ್ಮೋಸಾಯಾತಿ ಅವಿನಾಸತ್ಥಂ. ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯಾತಿ ಉಪರಿಭಾವಾಯ. ವೇಪುಲ್ಲಾಯಾತಿ ವಿಪುಲಭಾವಾಯ. ಪಾರಿಪೂರಿಯಾತಿ ಭಾವನಾಯ ಪರಿಪೂರಣತ್ಥಂ. ಅಯಮ್ಪಿ ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಅಕುಸಲಾನಂ ಅನುಪ್ಪಾದನಾದಿಚಿತ್ತನಾನತ್ತಾ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ನಾನಾ. ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಪನ ಇಮೇಸುಯೇವ ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ಕಿಚ್ಚಸಾಧನವಸೇನ ಮಗ್ಗಙ್ಗಂ ಪೂರಯಮಾನಂ ಏಕಮೇವ ಕುಸಲವೀರಿಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಅಯಂ ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ ನಾಮ.

ಸಮ್ಮಾಸತಿಪಿ ಕಾಯಾದಿಪರಿಗ್ಗಾಹಕಚಿತ್ತಾನಂ ನಾನತ್ತಾ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ನಾನಾ, ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಪನ ಇಮೇಸು ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ಕಿಚ್ಚಸಾಧನವಸೇನ ಮಗ್ಗಙ್ಗಂ ಪೂರಯಮಾನಾ ಏಕಾ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಅಯಂ ಸಮ್ಮಾಸತಿ ನಾಮ.

ಝಾನಾದೀನಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇಪಿ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇಪಿ ನಾನಾ, ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನ ನಾನಾ, ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ನಾನಾಮಗ್ಗವಸೇನ. ಏಕಸ್ಸ ಹಿ ಪಠಮಮಗ್ಗೋ ಪಠಮಜ್ಝಾನಿಕೋ ಹೋತಿ, ದುತಿಯಮಗ್ಗಾದಯೋಪಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನಿಕಾ ವಾ ದುತಿಯಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಜ್ಝಾನಿಕಾ ವಾ. ಏಕಸ್ಸ ಪಠಮಮಗ್ಗೋ ದುತಿಯಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಜ್ಝಾನಿಕೋ ಹೋತಿ, ದುತಿಯಾದಯೋಪಿ ದುತಿಯಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಜ್ಝಾನಿಕಾ ವಾ ಪಠಮಜ್ಝಾನಿಕಾ ವಾ. ಏವಂ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಮಗ್ಗಾ ಝಾನವಸೇನ ಸದಿಸಾ ವಾ ಅಸದಿಸಾ ವಾ ಏಕಚ್ಚಸದಿಸಾ ವಾ ಹೋನ್ತಿ.

ಅಯಂ ಪನಸ್ಸ ವಿಸೇಸೋ ಪಾದಕಜ್ಝಾನನಿಯಮೇನ ಹೋತಿ. ಪಾದಕಜ್ಝಾನನಿಯಮೇನ ಹಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನಲಾಭಿನೋ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾ ವುಟ್ಠಾಯ ವಿಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಮಗ್ಗೋ ಪಠಮಜ್ಝಾನಿಕೋ ಹೋತಿ, ಮಗ್ಗಙ್ಗಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ಪರಿಪುಣ್ಣಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ. ದುತಿಯಜ್ಝಾನತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ವಿಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಿಕೋ ಹೋತಿ, ಮಗ್ಗಙ್ಗಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ಸತ್ತ ಹೋನ್ತಿ. ತತಿಯಜ್ಝಾನತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ವಿಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ತತಿಯಜ್ಝಾನಿಕೋ, ಮಗ್ಗಙ್ಗಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ಸತ್ತ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಿ ಛ ಹೋನ್ತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಾ.

ಆರುಪ್ಪೇ ಚತುಕ್ಕಪಞ್ಚಕಜ್ಝಾನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಞ್ಚ ಲೋಕುತ್ತರಂ, ನೋ ಲೋಕಿಯನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಕಥನ್ತಿ? ಏತ್ಥಾಪಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದೀಸು ಯತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಅರೂಪಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಸೋ ಆರುಪ್ಪೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ತಂಝಾನಿಕಾವಸ್ಸ ತತ್ಥ ತಯೋ ಮಗ್ಗಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಏವಂ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಮೇವ ನಿಯಮೇತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ಥೇರಾ – ‘‘ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಆರಮ್ಮಣಭೂತಾ ಖನ್ಧಾ ನಿಯಮೇನ್ತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಕೇಚಿ ‘‘ಪುಗ್ಗಲಜ್ಝಾಸಯೋ ನಿಯಮೇತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಕೇಚಿ ‘‘ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನೀವಿಪಸ್ಸನಾ ನಿಯಮೇತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತೇಸಂ ವಾದವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನೀವಿಪಸ್ಸನಾಧಿಕಾರೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧೀತಿ ಅಯಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಲೋಕಿಯೋ, ಅಪರಭಾಗೇ ಲೋಕುತ್ತರೋ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

೯. ಸೂಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯. ನವಮೇ ಮಿಚ್ಛಾಪಣಿಹಿತನ್ತಿ ಸೂಕಂ ನಾಮ ಉದ್ಧಗ್ಗಂ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ಹತ್ಥಂ ವಾ ಪಾದಂ ವಾ ಭಿನ್ದತಿ, ತಥಾ ಅಟ್ಠಪಿತಂ ಪನ ಮಿಚ್ಛಾಪಣಿಹಿತಂ ನಾಮ. ಮಿಚ್ಛಾಪಣಿಹಿತಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾತಿ ಮಿಚ್ಛಾಠಪಿತಾಯ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಪಞ್ಞಾಯ. ಅವಿಜ್ಜಂ ಭಿನ್ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಚತುಸಚ್ಚಪಟಿಚ್ಛಾದಕಂ ಅವಿಜ್ಜಂ ಭಿನ್ದಿಸ್ಸತಿ. ವಿಜ್ಜಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸತೀತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗವಿಜ್ಜಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸತಿ. ಮಿಚ್ಛಾಪಣಿಹಿತತ್ತಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಟ್ಠಿಯಾತಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಪಞ್ಞಾಯ ಚೇವ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಚ ಮಿಚ್ಛಾ ಠಪಿತತ್ತಾ, ಅಪ್ಪವತ್ತಿತತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಞಾಣಂ ಮಗ್ಗನಿಸ್ಸಿತಂ ಕತ್ವಾ ಮಿಸ್ಸಕಮಗ್ಗೋ ಕಥಿತೋ.

೧೦. ನನ್ದಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦. ದಸಮೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋತಿ ಛನ್ನಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಅವಿಜ್ಜಾವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.

೨. ವಿಹಾರವಗ್ಗೋ

೧. ಪಠಮವಿಹಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧. ದುತಿಯವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಇಚ್ಛಾಮಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಡ್ಢಮಾಸಂ ಪಟಿಸಲ್ಲೀಯಿತುನ್ತಿ ಅಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಂ ಅಡ್ಢಮಾಸಂ ಪಟಿಸಲ್ಲೀಯಿತುಂ ನಿಲೀಯಿತುಂ ಏಕೋವ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರಿತುಂ ಇಚ್ಛಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಮ್ಹಿ ಕೇನಚಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬೋ ಅಞ್ಞತ್ರ ಏಕೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತನೀಹಾರಕೇನಾತಿ ಯೋ ಅತ್ತನಾ ಪಯುತ್ತವಾಚಂ ಅಕತ್ವಾ ಮಮತ್ಥಾಯ ಸದ್ಧೇಸು ಕುಲೇಸು ಪಟಿಯತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಉಪನಾಮೇಯ್ಯ, ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತನೀಹಾರಕಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಠಪೇತ್ವಾ ನಮ್ಹಿ ಅಞ್ಞೇನ ಕೇನಚಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ವಾ ಗಹಟ್ಠೇನ ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬೋತಿ.

ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಏವಮಾಹಾತಿ? ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಅಡ್ಢಮಾಸೇ ವಿನೇತಬ್ಬೋ ಸತ್ತೋ ನಾಹೋಸಿ. ಅಥ ಸತ್ಥಾ – ‘‘ಇಮಂ ಅಡ್ಢಮಾಸಂ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಸುಖೇನೇವ ವೀತಿನಾಮೇಸ್ಸಾಮಿ, ಇತಿ ಮಯ್ಹಞ್ಚೇವ ಸುಖವಿಹಾರೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅನಾಗತೇ ಚ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಜನತಾ ‘ಸತ್ಥಾಪಿ ಗಣಂ ವಿಹಾಯ ಏಕಕೋ ವಿಹಾಸಿ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ಮಯ’ನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತದಸ್ಸಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಏವಮಾಹ. ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋಪಿ ಸತ್ಥು ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ಪಾತೋವ ಗನ್ಧಕುಟಿಪರಿವೇಣಸಮ್ಮಜ್ಜನಮುಖೋದಕದನ್ತಕಟ್ಠದಾನಾದೀನಿ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನಿ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಕತ್ವಾ ಅಪಗಚ್ಛತಿ.

ಯೇನ ಸ್ವಾಹನ್ತಿ ಯೇನ ಸೋ ಅಹಂ. ಪಠಮಾಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಪಠಮಂಯೇವ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸದಿವಸಬ್ಭನ್ತರೇ. ವಿಹರಾಮೀತಿ ಇದಂ ಅತೀತತ್ಥೇ ವತ್ತಮಾನವಚನಂ. ತಸ್ಸ ಪದೇಸೇನ ವಿಹಾಸಿನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಪಠಮಾಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧವಿಹಾರಸ್ಸ ಪದೇಸೇನ. ತತ್ಥ ಪದೇಸೋ ನಾಮ ಖನ್ಧಪದೇಸೋ ಆಯತನಧಾತುಸಚ್ಚಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯಾಕಾರಸತಿಪಟ್ಠಾನಝಾನನಾಮರೂಪಪದೇಸೋ ಧಮ್ಮಪದೇಸೋತಿ ನಾನಾವಿಧೋ. ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಸನ್ಧಾಯ – ‘‘ತಸ್ಸ ಪದೇಸೇನ ವಿಹಾಸಿ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಭಗವಾ ಹಿ ಪಠಮಬೋಧಿಯಂ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸದಿವಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಯಥಾ ನಾಮ ಪತ್ತರಜ್ಜೋ ರಾಜಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಭವಸಾರದಸ್ಸನತ್ಥಂ ತಂ ತಂ ಗಬ್ಭಂ ವಿವರಾಪೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣರಜತಮುತ್ತಾಮಣಿಆದೀನಿ ರತನಾನಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ವಿಹರೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧೇ ನಿಪ್ಪದೇಸೇ ಕತ್ವಾ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ವಿಹಾಸಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಅಡ್ಢಮಾಸೇ ತೇಸಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಪದೇಸಂ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಮೇವ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ವಿಹಾಸಿ. ತಸ್ಸ ‘‘ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಏವರೂಪಂ ನಾಮ ಸುಖಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇನ್ತಿ, ಏವರೂಪಂ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಓಲೋಕಯತೋ ಯಾವ ಭವಗ್ಗಾ ಪವತ್ತಾ ಸುಖವೇದನಾ, ಯಾವ ಅವೀಚಿತೋ ಪವತ್ತಾ ದುಕ್ಖವೇದನಾ, ಸಬ್ಬಾ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ‘‘ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಾಪಿ ವೇದಯಿತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ವಿಹಾಸಿ.

ತಥಾ ಪಠಮಬೋಧಿಯಂ ದ್ವಾದಸಾಯತನಾನಿ ನಿಪ್ಪದೇಸಾನೇವ ಕತ್ವಾ ವಿಹಾಸಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಅಡ್ಢಮಾಸೇ ತೇಸಂ ಆಯತನಾನಂ ಪದೇಸಂ ವೇದನಾವಸೇನ ಧಮ್ಮಾಯತನೇಕದೇಸಂ, ಧಾತೂನಂ ಪದೇಸಂ ವೇದನಾವಸೇನ ಧಮ್ಮಧಾತುಏಕದೇಸಂ, ಸಚ್ಚಾನಂ ಪದೇಸಂ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧವಸೇನೇವ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚೇಕದೇಸಂ, ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಪದೇಸಂ ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾವಸೇನ ಪಚ್ಚಯೇಕದೇಸಂ ಝಾನಾನಂ ಪದೇಸಂ ವೇದನಾವಸೇನೇವ ಝಾನಙ್ಗೇಕದೇಸಂ, ನಾಮರೂಪಾನಂ ಪದೇಸಂ ವೇದನಾವಸೇನೇವ ನಾಮೇಕದೇಸಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ವಿಹಾಸಿ. ಪಠಮಬೋಧಿಯಞ್ಹಿ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸದಿವಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಕುಸಲಾದಿಧಮ್ಮೇ ನಿಪ್ಪದೇಸೇ ಕತ್ವಾ ಅನನ್ತನಯಾನಿ ಸತ್ತ ಪಕರಣಾನಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ವಿಹಾಸಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಅಡ್ಢಮಾಸೇ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನಂ ಪದೇಸಂ ವೇದನಾತ್ತಿಕಮೇವ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ವಿಹಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸಾ ಸಾ ಚ ವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತಿ ವೇದನಾನುಭಾವೇನ ಜಾತಾ.

ಇದಾನಿ ಯೇನಾಕಾರೇನ ವಿಹಾಸಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಾಪೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಾಪೀತಿ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ವೇದನಾಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ದಿಟ್ಠಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಕುಸಲಾಕುಸಲವೇದನಾಪಿ ವಟ್ಟತಿ ವಿಪಾಕವೇದನಾಪಿ. ತತ್ಥ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಅಕುಸಲಾವ ಹೋತಿ, ದಿಟ್ಠಿಂ ಪನ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಕುಸಲಾಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಅಕುಸಲಾಪಿ. ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಾ ಹಿ ದಿಟ್ಠಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಪಕ್ಖದಿವಸೇಸು ಯಾಗುಭತ್ತಾದೀನಿ ದೇನ್ತಿ, ಅದ್ಧಿಕಾದೀನಂ ವಟ್ಟಂ ಪಟ್ಠಪೇನ್ತಿ, ಚತುಮಹಾಪಥೇ ಸಾಲಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಪೋಕ್ಖರಣಿಞ್ಚ ಖಣಾಪೇನ್ತಿ, ದೇವಕುಲಾದೀಸು ಮಾಲಾಗಚ್ಛಂ ರೋಪೇನ್ತಿ, ನದೀವಿದುಗ್ಗಾದೀಸು ಸೇತುಂ ಅತ್ಥರನ್ತಿ, ವಿಸಮಂ ಸಮಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಇತಿ ನೇಸಂ ಕುಸಲವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಂ ಪನ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕೇ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಿ ಪರಿಭಾಸನ್ತಿ, ವಧಬನ್ಧನಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಿ, ಪಾಣಂ ವಧಿತ್ವಾ ದೇವತಾನಂ ಉಪಹಾರಂ ಉಪಹರನ್ತಿ, ಇತಿ ನೇಸಂ ಅಕುಸಲವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ವಿಪಾಕವೇದನಾ ಪನ ಭವನ್ತರಗತಾನಂಯೇವ ಹೋತಿ.

ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ವೇದನಾಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಕುಸಲಾಕುಸಲವೇದನಾಪಿ ವಿಪಾಕವೇದನಾಪಿ. ತತ್ಥ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಕುಸಲಾವ ಹೋತಿ, ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಂ ಪನ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಬುದ್ಧಪೂಜಂ ದೀಪಮಾಲಂ ಮಹಾಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೇ ದಿಸಾಭಾಗೇ ಚೇತಿಯಪತಿಟ್ಠಾಪನನ್ತಿ ಏವಮಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋನ್ತಿ, ಇತಿ ನೇಸಂ ಕುಸಲಾ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಂಯೇವ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕೇ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಿ ಪರಿಭಾಸನ್ತಿ, ಅತ್ತಾನಂ ಉಕ್ಕಂಸೇನ್ತಿ, ಪರಂ ವಮ್ಭೇನ್ತಿ, ಇತಿ ನೇಸಂ ಅಕುಸಲವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ವಿಪಾಕವೇದನಾ ಪನ ಭವನ್ತರಗತಾನಂಯೇವ ಹೋತಿ. ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಪಚ್ಚಯಾತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಛನ್ದಪಚ್ಚಯಾತಿಆದೀಸು ಪನ ಛನ್ದಪಚ್ಚಯಾ ಅಟ್ಠಲೋಭಸಹಗತಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ವೇದನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ವಿತಕ್ಕಪಚ್ಚಯಾ ಪಠಮಜ್ಝಾನವೇದನಾವ. ಸಞ್ಞಾ ಪಚ್ಚಯಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಸೇಸಾ ಛ ಸಞ್ಞಾಸಮಾಪತ್ತಿವೇದನಾ.

ಛನ್ದೋ ಚ ಅವೂಪಸನ್ತೋತಿಆದೀಸು ತಿಣ್ಣಂ ಅವೂಪಸಮೇ ಅಟ್ಠಲೋಭಸಹಗತಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ವೇದನಾ ಹೋತಿ, ಛನ್ದಮತ್ತಸ್ಸ ವೂಪಸಮೇ ಪಠಮಜ್ಝಾನವೇದನಾವ. ಛನ್ದವಿತಕ್ಕಾನಂ ವೂಪಸಮೇ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಾದಿವೇದನಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ವೂಪಸಮೇ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನವೇದನಾ. ಅಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಪತ್ತಿಯಾತಿ ಅರಹತ್ತಫಲಸ್ಸ ಪತ್ತತ್ಥಾಯ. ಅತ್ಥಿ ಆಯಾಮನ್ತಿ ಅತ್ಥಿ ವೀರಿಯಂ. ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಠಾನೇ ಅನುಪ್ಪತ್ತೇತಿ ತಸ್ಸ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಸ್ಸ ವಸೇನ ತಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಫಲಸ್ಸ ಕಾರಣೇ ಅನುಪ್ಪತ್ತೇ. ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾಪಿ ವೇದಯಿತನ್ತಿ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ಠಾನಪಚ್ಚಯಾ ವೇದಯಿತಂ. ಏತೇನ ಚತುಮಗ್ಗಸಹಜಾತಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಲೋಕುತ್ತರವೇದನಾವ ಗಹಿತಾ.

೨. ದುತಿಯವಿಹಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨. ದುತಿಯೇ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಕಾರಣಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿವೂಪಸಮಪಚ್ಚಯಾತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿವೂಪಸಮೋ ನಾಮ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ. ತಸ್ಮಾ ಯಂ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಾ ವೇದಯಿತಂ ವುತ್ತಂ, ತದೇವ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿವೂಪಸಮಪಚ್ಚಯಾ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸುತ್ತೇ ವಿಪಾಕವೇದನಂ ಅತಿದೂರೇತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ನ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ಹಿ ವೂಪಸಮಪಚ್ಚಯಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖಧಮ್ಮಪಚ್ಚಯಾವ ತಂ ತಂ ವೇದಯಿತಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಛನ್ದವೂಪಸಮಪಚ್ಚಯಾತಿಆದೀಸು ಪನ ಛನ್ದವೂಪಸಮಪಚ್ಚಯಾ ತಾವ ಪಠಮಜ್ಝಾನವೇದನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ವಿತಕ್ಕವೂಪಸಮಪಚ್ಚಯಾ ದುತಿಯಜ್ಝಾನವೇದನಾ. ಸಞ್ಞಾಪಚ್ಚಯಾ ಛಸಮಾಪತ್ತಿವೇದನಾ. ಸಞ್ಞಾವೂಪಸಮಪಚ್ಚಯಾ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನವೇದನಾ. ಛನ್ದೋ ಚ ವೂಪಸನ್ತೋತಿಆದೀನಿ ವುತ್ತತ್ಥಾನೇವ.

೩-೭. ಸೇಕ್ಖಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೩-೧೭. ತತಿಯೇ ಸೇಕ್ಖೋತಿ ಸಿಕ್ಖನಸೀಲೋ. ಕಿಂ ಸಿಕ್ಖತೀತಿ? ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ. ಸೇಕ್ಖಾಯಾತಿ ತೀಹಿ ಫಲೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಚ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ. ಸಾಪಿ ಹಿ ಅನಿಟ್ಠಿತಕಿಚ್ಚತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಕಿಚ್ಚಂ ಸಿಕ್ಖತೇವಾತಿ ಸೇಕ್ಖಾ. ಚತುತ್ಥಪಞ್ಚಮಛಟ್ಠಸತ್ತಮಾನಿ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾನೇವಾತಿ.

೮-೧೦. ಪಠಮಕುಕ್ಕುಟಾರಾಮಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೮-೨೦. ಅಟ್ಠಮೇ ಉಮ್ಮಙ್ಗೋತಿ ಪಞ್ಞಾಉಮ್ಮಙ್ಗೋ, ಪಞ್ಞಾವೀಮಂಸನಂ, ಪಞ್ಞಾಗವೇಸನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಞ್ಹಿ ತ್ವಂ ಆವುಸೋತಿ ಇದಂ ತಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾಪತಿಟ್ಠಾಪನತ್ಥಾಯ ಆಹ. ನವಮದಸಮಾನಿ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾಮೇವಾತಿ.

ವಿಹಾರವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.

೩. ಮಿಚ್ಛತ್ತವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೨೧-೩೦. ತತಿಯವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಮಿಚ್ಛತ್ತನ್ತಿ ಮಿಚ್ಛಾಸಭಾವಂ. ಸಮ್ಮತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಮಾಸಭಾವಂ. ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪತ್ತಾಧಿಕರಣಹೇತೂತಿ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪತ್ತಿಕರಣಹೇತು. ಯಸ್ಮಾ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಾರಾಧಕೋತಿ ನ ಸಮ್ಪಾದಕೋ. ಞಾಯಂ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಧಮ್ಮಂ. ಮಿಚ್ಛಾಞಾಣೀತಿ ಮಿಚ್ಛಾವಿಞ್ಞಾಣೋ ಮಿಚ್ಛಾಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣೋ. ಮಿಚ್ಛಾವಿಮುತ್ತೀತಿ ಅಯಾಥಾವವಿಮುತ್ತಿ, ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕವಿಮುತ್ತಿ. ಇಮೇಸು ತತಿಯಾದೀಸು ಚತೂಸು ಸುತ್ತೇಸು ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತಂ, ಪಚ್ಛಿಮೇಸು ಪನೇತ್ಥ ದ್ವೀಸು ಪುಗ್ಗಲೋ ಪುಚ್ಛಿತೋ ಧಮ್ಮೋ ವಿಭತ್ತೋ, ಏವಂ ಧಮ್ಮೇನ ಪುಗ್ಗಲೋ ದಸ್ಸಿತೋತಿ. ಸುಪ್ಪವತ್ತಿಯೋತಿ ಸುಪ್ಪವತ್ತನಿಯೋ. ಯಥಾ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಂ ದಿಸಂ ಪವತ್ತೇನ್ತೋ ಧಾವತಿ, ಏವಂ ಪವತ್ತೇತುಂ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಉಪನಿಸಂ ಸಪರಿಕ್ಖಾರನ್ತಿ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಂ ಸಪರಿವಾರಂ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಮಿಚ್ಛತ್ತವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.

೪. ಪಟಿಪತ್ತಿವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೩೧-೪೦. ಚತುತ್ಥೇ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪತ್ತಿನ್ತಿ ಅಯಾಥಾವಪಟಿಪತ್ತಿಂ. ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನನ್ತಿ ಅಯಾಥಾವಪಟಿಪನ್ನಂ. ಇತಿ ಏಕಂ ಸುತ್ತಂ ಧಮ್ಮವಸೇನ ಕಥಿತಂ, ಏಕಂ ಪುಗ್ಗಲವಸೇನ. ಅಪಾರಾ ಪಾರನ್ತಿ ವಟ್ಟತೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಪಾರಗಾಮಿನೋತಿ ಏತ್ಥ ಯೇಪಿ ಪಾರಙ್ಗತಾ, ಯೇಪಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಯೇಪಿ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ಪಾರಗಾಮಿನೋತ್ವೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ತೀರಮೇವಾನುಧಾವತೀತಿ ವಟ್ಟಮೇವ ಅನುಧಾವತಿ, ವಟ್ಟೇ ವಿಚರತಿ. ಕಣ್ಹನ್ತಿ ಅಕುಸಲಧಮ್ಮಂ. ಸುಕ್ಕನ್ತಿ ಕುಸಲಧಮ್ಮಂ. ಓಕಾ ಅನೋಕನ್ತಿ ವಟ್ಟತೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಆಗಮ್ಮಾತಿ ಆರಬ್ಭ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಚ್ಚ. ಪರಿಯೋದಪೇಯ್ಯಾತಿ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಕರೇಯ್ಯ. ಚಿತ್ತಕ್ಲೇಸೇಹೀತಿ ಚಿತ್ತಂ ಕಿಲಿಸ್ಸಾಪೇನ್ತೇಹಿ ನೀವರಣೇಹಿ. ಸಮ್ಬೋಧಿಯಙ್ಗೇಸೂತಿ ಸತ್ತಸು ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇಸು.

ಸಾಮಞ್ಞತ್ಥನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ತಞ್ಹಿ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬತೋ ಸಾಮಞ್ಞತ್ಥೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಬ್ರಹ್ಮಞ್ಞನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಭಾವಂ. ಬ್ರಹ್ಮಞ್ಞತ್ಥನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮಞ್ಞೇನ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬತೋ. ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಪನ ಹೇಟ್ಠಾ ಚ ಇಮೇಸು ಚ ತೀಸು ಸುತ್ತೇಸು ‘‘ರಾಗಕ್ಖಯೋ’’ತಿ ಆಗತಂ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಅರಹತ್ತಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿಯೇವಾತಿ ವದನ್ತಿ.

ಪಟಿಪತ್ತಿವಗ್ಗೋ ಚತುತ್ಥೋ.

೫. ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಪೇಯ್ಯಾಲವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೪೧-೪೮. ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಪೇಯ್ಯಾಲೇ ಅದ್ಧಾನಪರಿಞ್ಞತ್ಥನ್ತಿ ಸಂಸಾರದ್ಧಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪತ್ವಾ ಪರಿಞ್ಞಾತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ‘‘ಅದ್ಧಾನಪರಿಞ್ಞಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತದತ್ಥನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನುಪಾದಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನತ್ಥನ್ತಿ ಅಪಚ್ಚಯಪರಿನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಂ. ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪೇಯ್ಯಾಲೇ ವಿಜ್ಜಾವಿಮುತ್ತಿಫಲೇನ ಅರಹತ್ತಂ ಕಥಿತಂ. ಞಾಣದಸ್ಸನೇನ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ, ಸೇಸೇಹಿ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ.

ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಪೇಯ್ಯಾಲವಗ್ಗೋ.

೬. ಸೂರಿಯಪೇಯ್ಯಾಲವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

೪೯-೬೨. ಸೂರಿಯಪೇಯ್ಯಾಲೇ ಅರುಣುಗ್ಗಂ ವಿಯ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತ್ತಾ, ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತಾಯ ಠತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತೋ ಸವಿಪಸ್ಸನಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಸೂರಿಯಪಾತುಭಾವೋ ವಿಯಾತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸೀಲಸಮ್ಪದಾತಿ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ. ಛನ್ದಸಮ್ಪದಾತಿ ಕುಸಲಕತ್ತುಕಮ್ಯತಾಛನ್ದೋ. ಅತ್ತಸಮ್ಪದಾತಿ ಸಮ್ಪನ್ನಚಿತ್ತತಾ. ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪದಾತಿ ಞಾಣಸಮ್ಪತ್ತಿ. ಅಪ್ಪಮಾದಸಮ್ಪದಾತಿ ಕಾರಾಪಕಅಪ್ಪಮಾದಸಮ್ಪತ್ತಿ. ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಸಮ್ಪದಾತಿ ಉಪಾಯಮನಸಿಕಾರಸಮ್ಪತ್ತಿ. ಪುನ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತಾತಿಆದೀನಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದೀನಂ ಅಞ್ಞೇನಪಿ ಆಕಾರೇನ ಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಾನಿ. ಸಬ್ಬಾನೇವ ಚೇತಾನಿ ಸುತ್ತಾನಿ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ಪುಗ್ಗಲಜ್ಝಾಸಯವಸೇನ ವುತ್ತಾನೀತಿ.

ಸೂರಿಯಪೇಯ್ಯಾಲವಗ್ಗೋ.

೭. ಏಕಧಮ್ಮಪೇಯ್ಯಾಲವಗ್ಗಾದಿವಣ್ಣನಾ

೬೩-೧೩೮. ಏಕಧಮ್ಮಪೇಯ್ಯಾಲೋಪಿ ಗಙ್ಗಾಪೇಯ್ಯಾಲೋಪಿ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ಪುಗ್ಗಲಜ್ಝಾಸಯವಸೇನೇವ ತಥಾ ತಥಾ ವುತ್ತೇ ಬುಜ್ಝನಕಾನಂ ಅಜ್ಝಾಸಯವಸೇನ ಕಥಿತೋ.

೮. ಅಪ್ಪಮಾದಪೇಯ್ಯಾಲವಗ್ಗೋ

೧. ತಥಾಗತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೯. ಅಪ್ಪಮಾದಪೇಯ್ಯಾಲೇ ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಯಥಾ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಅಗ್ಗೋ, ಏವಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಕುಸಲಧಮ್ಮಾನಂ ಕಾರಾಪಕಅಪ್ಪಮಾದೋ ಅಗ್ಗೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ನನು ಚೇಸ ಲೋಕಿಯೋವ, ಕುಸಲಧಮ್ಮಾ ಪನ ಲೋಕುತ್ತರಾಪಿ. ಅಯಞ್ಚ ಕಾಮಾವಚರೋವ, ಕುಸಲಧಮ್ಮಾ ಪನ ಚತುಭೂಮಕಾ. ಕಥಮೇಸ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗೋತಿ? ಪಟಿಲಾಭಕಟ್ಠೇನ. ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಹಿ ತೇ ಪಟಿಲಬ್ಭನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗೋ. ತೇನೇತಂ ವುತ್ತಂ ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಅಪ್ಪಮಾದಮೂಲಕಾತಿಆದಿ.

೨. ಪದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೦. ಜಙ್ಗಲಾನನ್ತಿ ಪಥವೀತಲವಾಸೀನಂ. ಪಾಣಾನನ್ತಿ ಸಪಾದಕಪಾಣಾನಂ. ಪದಜಾತಾನೀತಿ ಪದಾನಿ. ಸಮೋಧಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಓಧಾನಂ ಉಪಕ್ಖೇಪಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತೀತಿ ಸೇಟ್ಠಂ ಅಕ್ಖಾಯತಿ. ಯದಿದಂ ಮಹನ್ತತ್ತೇನಾತಿ ಮಹನ್ತಭಾವೇನ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ, ನ ಗುಣವಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩-೧೦. ಕೂಟಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೪೧-೧೪೮. ವಸ್ಸಿಕನ್ತಿ ಸುಮನಪುಪ್ಫಂ. ಇಮಂ ಕಿರ ಸುತ್ತಂ ಸುತ್ವಾ ಭಾತಿಯಮಹಾರಾಜಾ ವೀಮಂಸಿತುಕಾಮತಾಯ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಬ್ಭೇ ಚತುಜಾತಿಗನ್ಧೇಹಿ ಪರಿಭಣ್ಡಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಸುಗನ್ಧಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಸ ಸಮುಗ್ಗಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ಸುಮನಪುಪ್ಫಮುಟ್ಠಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾನಿ ತಸ್ಸ ಸಮನ್ತತೋ ಮುಟ್ಠಿಮುಟ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ಪಿಧಾಯ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ. ಅಥಸ್ಸ ಮುಹುತ್ತಂ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಪವಿಸನ್ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಸುಮನಪುಪ್ಫಗನ್ಧೋ ಘಾನಂ ಪಹರಿ. ಸೋ ಮಹಾತಲಸ್ಮಿಂಯೇವ ಮಹಾಚೇತಿಯಾಭಿಮುಖೋ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ – ‘‘ವಸ್ಸಿಕಂ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತೇನ ಸುಕಥಿತಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನಾ’’ತಿ ಚೇತಿಯಂ ವನ್ದಿ. ಕುಟ್ಟರಾಜಾನೋತಿ ಖುದ್ದಕರಾಜಾನೋ. ‘‘ಖುದ್ದರಾಜಾನೋ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ತನ್ತಾವುತಾನನ್ತಿ ತನ್ತೇ ಆವುತಾನಂ, ತನ್ತಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ವಾಯಿತಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಞ್ಚ ಪಚ್ಚತ್ತೇ ಸಾಮಿವಚನಂ. ಯಾನಿ ಕಾನಿಚಿ ತನ್ತಾವುತಾನಿ ವತ್ಥಾನೀತಿ ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ತನ್ತಾವುತಾನಂ ವತ್ಥಾನಂ ಯಾನಿ ಕಾನಿಚಿ ವತ್ಥಾನೀತಿ ಏವಂ ಸಾವಸೇಸಪಾಠನಯೇನಪೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಅಪ್ಪಮಾದವಗ್ಗೋ ಅಟ್ಠಮೋ.

೯. ಬಲಕರಣೀಯವಗ್ಗೋ

೧. ಬಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೯. ಬಲಕರಣೀಯವಗ್ಗೇ ಬಲಕರಣೀಯಾತಿ ಊರುಬಲಬಾಹುಬಲೇನ ಕತ್ತಬ್ಬಾ ಧಾವನಲಙ್ಘನತಾಪನವಹನಾದಯೋ ಕಮ್ಮನ್ತಾ. ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯಾತಿ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲೇ ಠತ್ವಾ. ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಮಗ್ಗನ್ತಿ ಸಹವಿಪಸ್ಸನಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ.

೨. ಬೀಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೦. ಬೀಜಗಾಮಭೂತಗಾಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಞ್ಚವಿಧಮ್ಪಿ ಬೀಜಂ ಬೀಜಗಾಮೋ ನಾಮ, ತದೇವ ಪಣ್ಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ನೀಲಭಾವತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭೂತಗಾಮೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೩. ನಾಗಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೧. ಬಲಂ ಗಾಹೇನ್ತೀತಿ ಬಲಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಗಹಿತಬಲಾ ಥಿರಸರೀರಾ ಹೋನ್ತಿ. ಕುಸೋಬ್ಭೇ ಓತರನ್ತೀತಿಆದೀಸು ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ನಾಗಿನಿಯೋ ಕಿರ ಉತುಸಮಯೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಗಬ್ಭಾ ಚಿನ್ತೇನ್ತಿ – ‘‘ಸಚೇ ಮಯಂ ಇಧ ವಿಜಾಯಿಸ್ಸಾಮ, ಏವಂ ನೋ ದಾರಕಾ ಊಮಿವೇಗಞ್ಚ ಸುಪಣ್ಣಸ್ಸ ಚ ಪಕ್ಖನ್ದಿತ್ವಾ ಆಗತಸ್ಸ ವೇಗಂ ಸಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ತಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ನಿಮುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಮ್ಭಜ್ಜಮುಖದ್ವಾರಂ ಪತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಮಹಾನದಿಯೋ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಸುಪಣ್ಣೇಹಿ ಅಪಕ್ಖನ್ದನೀಯಾಸು ಸುವಣ್ಣರಜತಮಣಿಗುಹಾಸು ವಸಮಾನಾ ವಿಜಾಯಿತ್ವಾ ನಾಗಪೋತಕೇ ಗೋಪ್ಫಕಾದಿಪಮಾಣೇಸು ಉದಕೇಸು ಓತಾರೇತ್ವಾ ಉದಕತರಣಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇನ್ತಿ.

ಅಥ ಯದಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ತೇ ನಾಗಾ ಗಙ್ಗಾದೀನಂ ನದೀನಂ ಓರಿಮತೀರತೋ ಪರತೀರಂ, ಪರತೀರತೋ ಓರಿಮತೀರನ್ತಿ ತರಣಪಟಿತರಣಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ತದಾ ‘‘ಇದಾನಿ ನೋ ದಾರಕಾ ಊಮಿವೇಗಞ್ಚ ಗರುಳವೇಗಞ್ಚ ಸಹಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ಮಹಾಮೇಘಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಸಕಲಹಿಮವನ್ತಂ ಏಕೋದಕಂ ವಿಯ ಕುರುಮಾನಾ ದೇವಂ ವಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣರಜತಾದಿಮಯಾ ನಾವಾ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ಸುವಣ್ಣತಾರಕವಿಚಿತ್ತಂ ಸಮೋಸರಿತಗನ್ಧಪುಪ್ಫದಾಮಂ ಚೇಲವಿತಾನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಸುರಭಿಚನ್ದನಗನ್ಧಪುಪ್ಫಾದೀನಿ ಆದಾಯ ತಾಹಿ ನಾವಾಹಿ ಪಞ್ಚ ಮಹಾನದಿಯೋ ಓಗಾಹಿತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಚ ವಸನ್ತಾ ದಸಬ್ಯಾಮ-ಸತಬ್ಯಾಮ-ಸಹಸ್ಸಬ್ಯಾಮ-ಸತಸಹಸ್ಸಬ್ಯಾಮ-ಪಮಾಣತಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಾ ಮಹನ್ತತ್ತಂ ವೇಪುಲ್ಲತ್ತಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ ನಾಮ.

ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಹಿಮವನ್ತಪಬ್ಬತೋ ವಿಯ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ನಾಗಪೋತಕಾ ವಿಯ ಯೋಗಾವಚರಾ, ಕುಸೋಬ್ಭಾದಯೋ ವಿಯ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ, ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ವಿಯ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಯಥಾ ನಾಗಪೋತಕಾ ಹಿಮವನ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಕುಸೋಬ್ಭಾದೀಹಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಪತ್ವಾ ಕಾಯಮಹನ್ತತ್ತಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಏವಂ ಯೋಗಿನೋ ಸೀಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನೇವ ಆಗತೇಸು ಛಸು ಅಭಿಞ್ಞಾಧಮ್ಮೇಸು ಗುಣಸರೀರಮಹನ್ತತ್ತಂ ಪಾಪುಣನ್ತೀತಿ.

೫. ಕುಮ್ಭಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೩. ಕುಮ್ಭೋತಿ ಉದಕಘಟೋ. ನೋ ಪಚ್ಚಾವಮತೀತಿ ನ ಪತಿಆವಮತಿ, ನ ಅನ್ತೋ ಪವೇಸೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೭. ಆಕಾಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೫. ಪುರತ್ಥಿಮಾತಿ ಪುರತ್ಥಿಮದಿಸತೋ ಆಗತವಾತಾ. ಪಚ್ಛಿಮದಿಸಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾತಿ ಯಥೇವ ಹಿ ಏತೇಸಂ ಪುರತ್ಥಿಮಾದಿಭೇದಾನಂ ವಾತಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಆಕಾಸೇ ಇಜ್ಝತಿ, ಏವಂ ಇಧಾಪಿ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತಾ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಾ ಸಹವಿಪಸ್ಸನಸ್ಸ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ಭಾವನಾಯ ಇಜ್ಝನ್ತಿ, ತೇನೇತಂ ವುತ್ತಂ.

೮-೯. ಪಠಮಮೇಘಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೫೬-೧೫೭. ಗಿಮ್ಹಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಮಾಸೇತಿ ಆಸಾಳ್ಹಮಾಸೇ. ಊಹತನ್ತಿ ದ್ವಿಪದಚತುಪ್ಪದಾನಂ ಪಾದಪ್ಪಹಾರೇನ ಪಥವೀತಲೇ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಉದ್ಧಂ ಗತಂ ವಟ್ಟಿವಟ್ಟಿ ಹುತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಪಕ್ಖನ್ತಂ. ರಜೋಜಲ್ಲನ್ತಿ ಪಂಸುರಜೋಜಲ್ಲಂ.

೧೦. ನಾವಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೮. ಸಾಮುದ್ದಿಕಾಯ ನಾವಾಯಾತಿಆದಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವಾಣಿಜಕೋಪಮೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ.

೧೧-೧೨. ಆಗನ್ತುಕಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೫೯-೧೬೦. ಆಗನ್ತುಕಾಗಾರನ್ತಿ ಪುಞ್ಞತ್ಥಿಕೇಹಿ ನಗರಮಜ್ಝೇ ಕತಂ ಆಗನ್ತುಕಘರಂ, ಯತ್ಥ ರಾಜರಾಜಮಹಾಮತ್ತೇಹಿಪಿ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ ನಿವಾಸಂ ಉಪಗನ್ತುಂ. ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾತಿ ಯಥೇವ ಹಿ ತೇಸಂ ಪುರತ್ಥಿಮದಿಸಾದೀಹಿ ಆಗತಾನಂ ಖತ್ತಿಯಾದೀನಂ ವಾಸೋ ಆಗನ್ತುಕಾಗಾರೇ ಇಜ್ಝತಿ, ಏವಂ ಇಮೇಸಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾತಿಆದೀನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಪರಿಜಾನನಾದೀಹಿ ಸಹವಿಪಸ್ಸನಸ್ಸ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ಭಾವನಾಯ ಇಜ್ಝನ್ತಿ, ತೇನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ನದೀಸುತ್ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಮೇವಾತಿ.

ಬಲಕರಣೀಯವಗ್ಗೋ ನವಮೋ.

೧೦. ಏಸನಾವಗ್ಗೋ

೧. ಏಸನಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೬೧. ಏಸನಾವಗ್ಗೇ ಕಾಮೇಸನಾತಿ ಕಾಮಾನಂ ಏಸನಾ ಗವೇಸನಾ ಮಗ್ಗನಾ ಪತ್ಥನಾ. ಭವೇಸನಾತಿ ಭವಾನಂ ಏಸನಾ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇಸನಾತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಏಸನಾ.

೨-೧೧. ವಿಧಾಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೬೨-೧೭೧. ವಿಧಾತಿ ಮಾನಕೋಟ್ಠಾಸಾ ಮಾನಠಪನಾ ವಾ. ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ವಿಧಾತಿ ಅಹಮಸ್ಮಿ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ಏವಂ ಮಾನಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಮಾನಠಪನಾ ವಾ. ನೀಘಾತಿ ದುಕ್ಖಾ. ವಚನತ್ಥೋ ಪನೇತ್ಥ ಯಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತಂ ಪುರಿಸಂ ನೀಹನನ್ತೀತಿ ನೀಘಾ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಏಸನಾವಗ್ಗೋ ದಸಮೋ.

೧೧. ಓಘವಗ್ಗೋ

೧-೨. ಓಘಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೭೨-೧೭೩. ಓಘವಗ್ಗೇ ಕಾಮೋಘೋತಿ ಪಞ್ಚಸು ಕಾಮಗುಣೇಸು ಛನ್ದರಾಗೋ. ಭವೋಘೋತಿ ರೂಪಾರೂಪಭವೇಸು ಛನ್ದರಾಗೋ. ದಿಟ್ಠೋಘೋತಿ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಯೋ. ಅವಿಜ್ಜೋಘೋತಿ ಚತೂಸು ಸಚ್ಚೇಸು ಅಞ್ಞಾಣಂ. ಕಾಮಯೋಗಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೩-೪. ಉಪಾದಾನಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೭೪-೧೭೫. ಕಾಮುಪಾದಾನನ್ತಿ ಕಾಮಗ್ಗಹಣಂ. ದಿಟ್ಠುಪಾದಾನಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಗನ್ಥಾತಿ ಗನ್ಥನಾ ಘಟನಾ. ಕಾಯಗನ್ಥೋತಿ ನಾಮಕಾಯಸ್ಸ ಗನ್ಥೋ ಗನ್ಥನಘಟನಕಿಲೇಸೋ. ಇದಂಸಚ್ಚಾಭಿನಿವೇಸೋತಿ ಅನ್ತಗ್ಗಾಹಿಕದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ‘‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಅಭಿನಿವೇಸೋ.

೫-೧೦. ಅನುಸಯಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೭೬-೧೮೧. ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋತಿ ಥಾಮಗತಟ್ಠೇನ ಕಾಮರಾಗೋವ ಅನುಸಯೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನೀತಿ ಹೇಟ್ಠಾಕೋಟ್ಠಾಸಿಯಾನಿ. ಸಂಯೋಜನಾನೀತಿ ಬನ್ಧನಾನಿ. ಉದ್ಧಮ್ಭಾಗಿಯಾನೀತಿ ಉಪರಿಕೋಟ್ಠಾಸಿಯಾನಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಓಘವಗ್ಗೋ ಏಕಾದಸಮೋ.

ಮಗ್ಗಸಂಯುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸಂಯುತ್ತಂ

೧. ಪಬ್ಬತವಗ್ಗೋ

೧. ಹಿಮವನ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೨. ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸಂಯುತ್ತಸ್ಸ ಪಠಮೇ ನಾಗಾತಿ ಇಮೇಪಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದಪಿಟ್ಠೇ ಊಮಿಅನ್ತರವಾಸಿನೋವ, ನ ವಿಮಾನಟ್ಠಕನಾಗಾ. ತೇಸಂ ಹಿಮವನ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕಾಯವಡ್ಢನಾದಿಸಬ್ಬಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇತಿ ಏತ್ಥ ಬೋಧಿಯಾ, ಬೋಧಿಸ್ಸ ವಾ ಅಙ್ಗಾತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಯಾ ಹಿ ಅಯಂ ಧಮ್ಮಸಾಮಗ್ಗೀ, ಯಾಯ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾಯ ಲೀನುದ್ಧಚ್ಚಪತಿಟ್ಠಾನಾಯೂಹನ ಕಾಮಸುಖತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗಉಚ್ಛೇದಸಸ್ಸತಾಭಿನಿವೇಸಾದೀನಂ ಅನೇಕೇಸಂ ಉಪದ್ದವಾನಂ ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಾಯ ಸತಿಧಮ್ಮವಿಚಯವೀರಿಯಪೀತಿಪಸ್ಸದ್ಧಿಸಮಾಧಿಉಪೇಕ್ಖಾಸಙ್ಖಾತಾಯ ಧಮ್ಮಸಾಮಗ್ಗಿಯಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಬುಜ್ಝತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಬೋಧೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಬುಜ್ಝತೀತಿ ಕಿಲೇಸಸನ್ತಾನನಿದ್ದಾಯ ಉಟ್ಠಹತಿ, ಚತ್ತಾರಿ ವಾ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ವಾ ಸಚ್ಛಿಕರೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯಥಾಹ ‘‘ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವೇತ್ವಾ ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೩೭೮; ದೀ. ನಿ. ೩.೧೪೩). ತಸ್ಸಾ ಧಮ್ಮಸಾಮಗ್ಗಿಸಙ್ಖಾತಾಯ ಬೋಧಿಯಾ ಅಙ್ಗಾತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಝಾನಙ್ಗಮಗ್ಗಙ್ಗಾದಯೋ ವಿಯ. ಯೋಪೇಸ ಯಥಾವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾಯ ಏತಾಯ ಧಮ್ಮಸಾಮಗ್ಗಿಯಾ ಬುಜ್ಝತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಬೋಧೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಸ ಬೋಧಿಸ್ಸ ಅಙ್ಗಾತಿಪಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಸೇನಙ್ಗರಥಙ್ಗಾದಯೋ ವಿಯ. ತೇನಾಹು ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾ – ‘‘ಬುಜ್ಝನಕಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಙ್ಗಾತಿ ವಾ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ’’ತಿ.

ಅಪಿಚ ‘‘ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾತಿ ಕೇನಟ್ಠೇನ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ? ಬೋಧಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ, ಬುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ, ಅನುಬುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ, ಪಟಿಬುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ, ಸಮ್ಬುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ (ಪಟಿ. ಮ. ೨.೧೭) ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾನಯೇನಾಪಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗನ್ತಿಆದೀಸು ಪನ ಪಸತ್ಥೋ ಸುನ್ದರೋ ಚ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋತಿ ಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ. ಸತಿಯೇವ ಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋತಿ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ, ತಂ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗನ್ತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಭಾವೇತೀತಿ ವಡ್ಢೇತಿ, ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನೇ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಜನೇತಿ, ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿಆದೀನಿ ಕೋಸಲಸಂಯುತ್ತೇ ‘‘ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ತತ್ಥ ತದಙ್ಗವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ, ಸಮುಚ್ಛೇದವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ, ನಿಸ್ಸರಣವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ, ವಿವೇಕತ್ತಯಮೇವ ವುತ್ತಂ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಭಾವನಂ ಪತ್ವಾ ಪನ ಪಞ್ಚವಿಧವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಮ್ಪಿ ಏಕೇ ವಣ್ಣಯನ್ತಿ. ತೇ ಹಿ ನ ಕೇವಲಂ ಬಲವವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಫಲಕ್ಖಣೇಸು ಏವ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಉದ್ಧರನ್ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾದಕ-ಕಸಿಣಜ್ಝಾನ-ಆನಾಪಾನಾಸುಭ-ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಜ್ಝಾನೇಸುಪಿ ಉದ್ಧರನ್ತಿ, ನ ಚ ಪಟಿಸಿದ್ಧಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇಹಿ. ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಮತೇನ ಏತೇಸಂ ಝಾನಾನಂ ಪವತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಕಿಚ್ಚತೋ ಏವ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ. ಯಥಾ ಚ ವಿಪಸ್ಸನಾಕ್ಖಣೇ ‘‘ಅಜ್ಝಾಸಯತೋ ನಿಸ್ಸರಣವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಿವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಮ್ಪಿ ಭಾವೇತೀತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

೨. ಕಾಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೩. ದುತಿಯೇ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕೋತಿ ಪಚ್ಚಯಟ್ಠಿತಿಕೋ. ಆಹಾರಂ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಪಚ್ಚಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ. ಸುಭನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಸುಭಮ್ಪಿ ಸುಭನಿಮಿತ್ತಂ, ಸುಭಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಮ್ಪಿ ಸುಭನಿಮಿತ್ತಂ. ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೋತಿ ಅನುಪಾಯಮನಸಿಕಾರೋ ಉಪ್ಪಥಮನಸಿಕಾರೋ ಅನಿಚ್ಚೇ ‘‘ನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವಾ, ದುಕ್ಖೇ ‘‘ಸುಖ’’ನ್ತಿ, ಅನತ್ತನಿ ‘‘ಅತ್ತಾ’’ತಿ ವಾ, ಅಸುಭೇ ‘‘ಸುಭ’’ನ್ತಿ ವಾ, ಮನಸಿಕಾರೋ. ತಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸುಭಾರಮ್ಮಣೇ ಬಹುಲಂ ಪವತ್ತಯತೋ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಭನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಏವಂ ಸಬ್ಬನೀವರಣೇಸು ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಪಟಿಘನಿಮಿತ್ತನ್ತಿಆದೀಸು ಪನ ಪಟಿಘೋಪಿ ಪಟಿಘನಿಮಿತ್ತಂ ಪಟಿಘಾರಮ್ಮಣಮ್ಪಿ. ಅರತೀತಿ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಾ. ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಅರತಿ? ಪನ್ತೇಸು ವಾ ಸೇನಾಸನೇಸು ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇಸು ವಾ ಅಧಿಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಅರತಿ ಅರತಿತಾ ಅನಭಿರತಿ ಅನಭಿರಮನಾ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಾ ಪರಿತಸ್ಸಿತಾ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅರತೀ’’ತಿ (ವಿಭ. ೮೫೬).

ತನ್ದೀತಿ ಅತಿಸೀತಾದಿಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಆಗನ್ತುಕಕಾಯಾಲಸಿಯಂ. ಯಸ್ಮಿಂ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ‘‘ಅತಿಸೀತಂ ಅತಿಉಣ್ಹಂ ಅತಿಚ್ಛಾತೋಸ್ಮಿ ಅತಿಧಾತೋಸ್ಮಿ ಅತಿದೂರಮಗ್ಗಂ ಗತೋಸ್ಮೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ತನ್ದಿ, ಯಾ ತನ್ದೀ ತನ್ದಿಯನಾ ತನ್ದಿಮನಕತಾ ಆಲಸ್ಯಂ ಆಲಸ್ಯಾಯನಾ ಆಲಸ್ಯಾಯಿತತ್ತಂ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ತನ್ದೀ’’ತಿ (ವಿಭ. ೮೫೭).

ವಿಜಮ್ಭಿತಾತಿ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಕಾಯವಿನಮನಾ. ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ವಿಜಮ್ಭಿತಾ? ಯಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಜಮ್ಭನಾ ವಿಜಮ್ಭನಾ ಆನಮನಾ ವಿನಮನಾ ಸನ್ನಮನಾ ಪಣಮನಾ ಬ್ಯಾಧಿಯಕಂ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ವಿಜಮ್ಭಿತಾ’’ತಿ (ವಿಭ. ೮೫೮).

ಭತ್ತಸಮ್ಮದೋತಿ ಭತ್ತಪರಿಳಾಹೋ. ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಭತ್ತಸಮ್ಮದೋ? ಯಾ ಭುತ್ತಾವಿಸ್ಸ ಭತ್ತಮುಚ್ಛಾ ಭತ್ತಕಿಲಮಥೋ ಭತ್ತಪರಿಳಾಹೋ ಕಾಯದುಟ್ಠುಲ್ಲಂ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಭತ್ತಸಮ್ಮದೋ’’ತಿ (ವಿಭ. ೮೫೯).

ಚೇತಸೋ ಚ ಲೀನತ್ತನ್ತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಲೀಯನಾಕಾರೋ, ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಚೇತಸೋ ಲೀನತ್ತಂ? ಯಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಕಲ್ಯತಾ ಅಕಮ್ಮಞ್ಞತಾ ಓಲೀಯನಾ ಸಲ್ಲೀಯನಾ ಲೀನಂ ಲೀಯನಾ ಲೀಯಿತತ್ತಂ ಥಿನಂ ಥಿಯನಾ ಥಿಯಿತತ್ತಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ, ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಚೇತಸೋ ಲೀನತ್ತ’’ನ್ತಿ (ವಿಭ. ೮೬೦).

ಚೇತಸೋ ಅವೂಪಸಮೋತಿ ಯಥಾ ನಾಮ ವೀತಚ್ಚಿಕೋಪಿ ಅಙ್ಗಾರೋ ನೇವ ತಾವ ಸನ್ನಿಸೀದತಿ ಪತಾಪಂ ಕರೋತಿಯೇವ, ಯಥಾ ಚ ಪತ್ತಪಚನಟ್ಠಾನೇ ನೇವ ತಾವ ಸನ್ನಿಸೀದತಿ ಪತಾಪಂ ಕರೋತಿಯೇವ, ಏವಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅವೂಪಸನ್ತಾಕಾರೋ, ಅತ್ಥತೋ ಪನೇತಂ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಮೇವ ಹೋತಿ.

ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಟ್ಠಾನೀಯಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ಆರಮ್ಮಣಧಮ್ಮಾ. ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವುತ್ತನಯೋವ. ಏವಮೇತ್ಥ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾತಿ ಇಮೇ ದ್ವೇ ಧಮ್ಮಾ ಆರಮ್ಮಣೇನ ಕಥಿತಾ, ಬ್ಯಾಪಾದೋ ಆರಮ್ಮಣೇನ ಚ ಉಪನಿಸ್ಸಯೇನ ಚ, ಸೇಸಾ ಸಹಜಾತೇನ ಚ ಉಪನಿಸ್ಸಯೇನ ಚಾತಿ.

ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಟ್ಠಾನೀಯಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ಸತಿಯಾ ಆರಮ್ಮಣಧಮ್ಮಾ ಸತ್ತತಿಂಸ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಾ ಚ ನವ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಾ ಚ. ತತ್ಥ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಬಹುಲೀಕಾರೋತಿ ತತ್ಥ ಉಪಾಯಮನಸಿಕಾರಸ್ಸ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕರಣಂ.

ಕುಸಲಾಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾತಿಆದೀಸು ಕುಸಲಾತಿ ಕೋಸಲ್ಲಸಮ್ಭೂತಾ ಅನವಜ್ಜಸುಖವಿಪಾಕಾ. ಅಕುಸಲಾತಿ ಅಕೋಸಲ್ಲಸಮ್ಭೂತಾ ಸಾವಜ್ಜದುಕ್ಖವಿಪಾಕಾ. ಸಾವಜ್ಜಾತಿ ಅಕುಸಲಾ. ಅನವಜ್ಜಾತಿ ಕುಸಲಾ. ಹೀನಪಣೀತಕಣ್ಹಸುಕ್ಕೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಪ್ಪಟಿಭಾಗಾತಿ ಕಣ್ಹಸುಕ್ಕಾಯೇವ. ಕಣ್ಹಾ ಹಿ ಕಣ್ಹವಿಪಾಕದಾನತೋ, ಸುಕ್ಕಾ ಚ ಸುಕ್ಕವಿಪಾಕದಾನತೋ ಸಪ್ಪಟಿಭಾಗಾ ನಾಮ, ಸದಿಸವಿಪಾಕಕೋಟ್ಠಾಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಸ್ಸ ವಾ ಭಾಗಸ್ಸ ಅತ್ಥಿತಾಯ ಸಪ್ಪಟಿಭಾಗಾ. ಕಣ್ಹಾನಞ್ಹಿ ಸುಕ್ಕಾ ಪಟಿಪಕ್ಖಭಾಗಾ, ಸುಕ್ಕಾನಞ್ಚ ಕಣ್ಹಾ ಪಟಿಪಕ್ಖಭಾಗಾತಿ ಏವಮ್ಪಿ ಸಪ್ಪಟಿಭಾಗಾ. ಸಪ್ಪಟಿಬಾಹಿತಟ್ಠೇನ ವಾ ಸಪ್ಪಟಿಭಾಗಾ. ಅಕುಸಲಞ್ಹಿ ಕುಸಲಂ ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಪಾಕಂ ದೇತಿ, ಕುಸಲಞ್ಚ ಅಕುಸಲಂ ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾತಿ ಏವಮ್ಪಿ ಕಣ್ಹಸುಕ್ಕಾ ಸಪ್ಪಟಿಭಾಗಾ.

ಆರಮ್ಭಧಾತೂತಿ ಪಠಮಾರಮ್ಭವೀರಿಯಂ. ನಿಕ್ಕಮಧಾತೂತಿ ಕೋಸಜ್ಜತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತತ್ತಾ ತತೋ ಬಲವತರಂ. ಪರಕ್ಕಮಧಾತೂತಿ ಪರಂ ಪರಂ ಠಾನಂ ಅಕ್ಕಮನತಾಯ ತತೋಪಿ ಬಲವತರನ್ತಿ ತೀಹಿಪಿ ಪದೇಹಿ ವೀರಿಯಮೇವ ಕಥಿತಂ.

ಪೀತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಟ್ಠಾನೀಯಾತಿ ಪೀತಿಯಾ ಆರಮ್ಮಣಧಮ್ಮಾ. ಕಾಯಪಸ್ಸದ್ಧೀತಿ ತಿಣ್ಣಂ ಖನ್ಧಾನಂ ದರಥಪಸ್ಸದ್ಧಿ. ಚಿತ್ತಪಸ್ಸದ್ಧೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ದರಥಪಸ್ಸದ್ಧಿ. ಸಮಥನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಸಮಥೋಪಿ ಸಮಥನಿಮಿತ್ತಂ, ಆರಮ್ಮಣಮ್ಪಿ. ಅಬ್ಯಗ್ಗನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ.

ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಟ್ಠಾನೀಯಾತಿ ಉಪೇಕ್ಖಾಯ ಆರಮ್ಮಣಧಮ್ಮಾ, ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಮಜ್ಝತ್ತಾಕಾರೋ ಉಪೇಕ್ಖಾಟ್ಠಾನೀಯಾ ಧಮ್ಮೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏವಮೇತ್ಥ ಸತಿಧಮ್ಮವಿಚಯಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಆರಮ್ಮಣೇನ ಕಥಿತಾ, ಸೇಸಾ ಆರಮ್ಮಣೇನಪಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯೇನಪಿ.

೩. ಸೀಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೪. ತತಿಯೇ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಾತಿ ಏತ್ಥ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಸೀಲಂ ಕಥಿತಂ, ತೇನ ಸಮ್ಪನ್ನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ವಿಮುತ್ತಿ ಪನ ಫಲವಿಮುತ್ತಿಯೇವ. ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಂ. ಏವಮೇತ್ಥ ಸೀಲಾದಯೋ ತಯೋ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾ, ವಿಮುತ್ತಿ ಲೋಕುತ್ತರಾವ, ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಲೋಕಿಯಮೇವ.

ದಸ್ಸನಮ್ಪಾಹನ್ತಿ ದಸ್ಸನಮ್ಪಿ ಅಹಂ. ತಂ ಪನೇತಂ ದಸ್ಸನಂ – ಚಕ್ಖುದಸ್ಸನಂ, ಞಾಣದಸ್ಸನನ್ತಿ ದುವಿಧಂ. ತತ್ಥ ಪಸನ್ನೇಹಿ ಚಕ್ಖೂಹಿ ಅರಿಯಾನಂ ದಸ್ಸನಂ ಓಲೋಕನಂ ಚಕ್ಖುದಸ್ಸನಂ ನಾಮ. ಅರಿಯೇಹಿ ಪನ ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ದಸ್ಸನಂ, ಪಟಿವಿದ್ಧಸ್ಸ ಚ ಪಟಿವಿಜ್ಝನಂ ಝಾನೇನ ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ವಾ ಮಗ್ಗಫಲೇಹಿ ವಾ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ನಾಮ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನೇತ್ಥ ಚಕ್ಖುದಸ್ಸನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಅರಿಯಾನಞ್ಹಿ ಪಸನ್ನೇಹಿ ಚಕ್ಖೂಹಿ ಓಲೋಕನಮ್ಪಿ ಬಹುಕಾರಮೇವ. ಸವನನ್ತಿ ‘‘ಅಸುಕೋ ನಾಮ ಖೀಣಾಸವೋ ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ರಟ್ಠೇ ವಾ ಜನಪದೇ ವಾ ಗಾಮೇ ವಾ ನಿಗಮೇ ವಾ ವಿಹಾರೇ ವಾ ಲೇಣೇ ವಾ ವಸತೀ’’ತಿ ಕಥೇನ್ತಾನಂ ಸೋತೇನ ಸವನಂ, ಏತಮ್ಪಿ ಬಹುಕಾರಮೇವ. ಉಪಸಙ್ಕಮನನ್ತಿ ‘‘ದಾನಂ ವಾ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಪಞ್ಹಂ ವಾ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ, ಧಮ್ಮಂ ವಾ ಸೋಸ್ಸಾಮಿ, ಸಕ್ಕಾರಂ ವಾ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವರೂಪೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಅರಿಯಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನಂ. ಪಯಿರುಪಾಸನನ್ತಿ ಪಞ್ಹಾಪಯಿರುಪಾಸನಂ. ಅರಿಯಾನಂ ಗುಣೇ ಸುತ್ವಾ ತೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಕುಸಲ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪಞ್ಹಪುಚ್ಛನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅನುಸ್ಸತಿನ್ತಿ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನೇಸು ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ‘‘ಇದಾನಿ ಅರಿಯಾ ಲೇಣಗುಹಮಣ್ಡಪಾದೀಸು ಝಾನವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಫಲಸುಖೇಹಿ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತೀ’’ತಿ ಅನುಸ್ಸರಣಂ. ಯೋ ವಾ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಓವಾದೋ ಲದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ತಂ ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸೀಲಂ ಕಥಿತಂ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಮಾಧಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಪಸ್ಸನಾ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಮಗ್ಗೋ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಫಲ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಅನುಸ್ಸರಣಂ. ಅನುಪಬ್ಬಜ್ಜನ್ತಿ ಅರಿಯೇಸು ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ ಘರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ. ಅರಿಯಾನಞ್ಹಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ ತೇಸಂಯೇವ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ತೇಸಂಯೇವ ಓವಾದಾನುಸಾಸನಿಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಮಾನಸ್ಸ ಚರತೋಪಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಅನುಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ನಾಮ. ಅರಿಯೇಸು ಪಸಾದೇನ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಿಯಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಓವಾದಾನುಸಾಸನಿಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಮಾನಸ್ಸ ಚರತೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪಿ ಅನುಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ನಾಮ. ಅಞ್ಞೇಸು ಪನ ಪಸಾದೇನ ಅಞ್ಞೇಸಂಯೇವ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇಸಂಯೇವ ಓವಾದಾನುಸಾಸನಿಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಮಾನಸ್ಸ ಚರತೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಅನುಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ.

ಏವಂ ಪಬ್ಬಜಿತೇಸು ಪನ ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಸ್ಸ ತಾವ ಅನುಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಸತಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ, ತಥಾ ಥೇರಸ್ಸೇವ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಸ್ಸ ಚ ಚನ್ದಗುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ, ತಸ್ಸಾಪಿ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಸ್ಸ ಸೂರಿಯಗುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ, ತಸ್ಸಾಪಿ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಸ್ಸ ಅಸ್ಸಗುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ, ತಸ್ಸಾಪಿ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಸ್ಸ ಯೋನಕಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತತ್ಥೇರಸ್ಸ, ತಸ್ಸ ಪನ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ ಅಸೋಕರಞ್ಞೋ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಾ ತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಸ ಅನುಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಕೋಟಿಸಙ್ಖಾ ಅಹೇಸುಂ. ಮಹಿನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅನುಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನತ್ಥಿ. ಯಾವಜ್ಜದಿವಸಾ ಲಙ್ಕಾದೀಪೇ ಸತ್ಥರಿ ಪಸಾದೇನ ಪಬ್ಬಜನ್ತಾ ಮಹಿನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸೇವ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅನುಪಬ್ಬಜನ್ತಿ ನಾಮ.