೨. ಪಾಸಾದಕಮ್ಪನವಗ್ಗೋ

೧-೨. ಪುಬ್ಬಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೮೨೩-೮೨೪. ದುತಿಯವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ನ ಚ ಅತಿಲೀನೋತಿಆದೀನಿ ಪರತೋ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಛಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕಾ ಇದ್ಧಿಪಾದಾ ಕಥಿತಾ, ತಥಾ ದುತಿಯೇ ಚ.

೩. ಛನ್ದಸಮಾಧಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೨೫. ತತಿಯೇ ಛನ್ದನ್ತಿ ಕತ್ತುಕಮ್ಯತಾಛನ್ದಂ. ನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ನಿಸ್ಸಯಂ ಕತ್ವಾ, ಅಧಿಪತಿಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಧಾನಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಪಧಾನಭೂತಾ ಸಙ್ಖಾರಾ, ಚತುಕಿಚ್ಚಸಾಧಕಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನವೀರಿಯಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಇತಿ ಅಯಞ್ಚ ಛನ್ದೋತಿಆದೀಸು ಛನ್ದೋ ಛನ್ದಸಮಾಧಿನಾ ಚೇವ ಪಧಾನಸಙ್ಖಾರೇಹಿ ಚ, ಛನ್ದಸಮಾಧಿ ಛನ್ದೇನ ಚೇವ ಪಧಾನಸಙ್ಖಾರೇಹಿ ಚ, ಪಧಾನಸಙ್ಖಾರಾಪಿ ಛನ್ದೇನ ಚೇವ ಛನ್ದಸಮಾಧಿನಾ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛನ್ದಸಮಾಧಿಪ್ಪಧಾನಸಙ್ಖಾರಸಮನ್ನಾಗತೋ ಇದ್ಧಿಪಾದೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಇದ್ಧಿಪಾದವಿಭಙ್ಗೇ (ವಿಭ. ೪೩೭) ಪನ ‘‘ಯೋ ತಥಾಭೂತಸ್ಸ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಇಮೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಸೇಸಅರೂಪಿನೋ ಧಮ್ಮಾ ಇದ್ಧಿಪಾದಾತಿ ವುತ್ತಾ.

ಅಪಿಚ ಇಮೇಪಿ ತಯೋ ಧಮ್ಮಾ ಇದ್ಧೀಪಿ ಹೋನ್ತಿ ಇದ್ಧಿಪಾದಾಪಿ. ಕಥಂ? ಛನ್ದಞ್ಹಿ ಭಾವಯತೋ ಛನ್ದೋ ಇದ್ಧಿ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಸಮಾಧಿಪ್ಪಧಾನಸಙ್ಖಾರಾ ಛನ್ದಿದ್ಧಿಪಾದೋ ನಾಮ. ಸಮಾಧಿಂ ಭಾವೇನ್ತಸ್ಸ ಸಮಾಧಿ ಇದ್ಧಿ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಛನ್ದಪ್ಪಧಾನಸಙ್ಖಾರಾ ಸಮಾಧಿದ್ಧಿಯಾ ಪಾದೋ ನಾಮ. ಪಧಾನಸಙ್ಖಾರೇ ಭಾವೇನ್ತಸ್ಸ ಪಧಾನಸಙ್ಖಾರಾ ಇದ್ಧಿ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಛನ್ದಸಮಾಧಿ ಪಧಾನಸಙ್ಖಾರಿದ್ಧಿಯಾ ಪಾದೋ ನಾಮ, ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮೇಸು ಹಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಇಜ್ಝಮಾನೇ ಸೇಸಾಪಿ ಇಜ್ಝನ್ತಿಯೇವ.

ಅಪಿಚ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗವಸೇನಾಪಿ ಏತೇಸಂ ಇದ್ಧಿಪಾದತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಪಠಮಜ್ಝಾನಞ್ಹಿ ಇದ್ಧಿ ನಾಮ, ಪಠಮಜ್ಝಾನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪರಿಕಮ್ಮಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಛನ್ದಾದಯೋ ಇದ್ಧಿಪಾದೋ ನಾಮ. ಏತೇನುಪಾಯೇನ ಯಾವ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಾ, ಇದ್ಧಿವಿಧಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಯಾವ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಅಭಿಞ್ಞಾ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಾ ನಯೋ ನೇತಬ್ಬೋ. ಸೇಸಿದ್ಧಿಪಾದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಅನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಛನ್ದೋ ಇದ್ಧಿಪಾದೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಇಧ ತೇಸಂ ವಾದಮದ್ದನತ್ಥಾಯ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ಉತ್ತರಚೂಳವಾರೋ ನಾಮ ಆಗತೋ –

‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಇದ್ಧಿಪಾದಾ – ಛನ್ದಿದ್ಧಿಪಾದೋ, ವೀರಿಯಿದ್ಧಿಪಾದೋ, ಚಿತ್ತಿದ್ಧಿಪಾದೋ, ವೀಮಂಸಿದ್ಧಿಪಾದೋ. ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಛನ್ದಿದ್ಧಿಪಾದೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖು, ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಲೋಕುತ್ತರಂ ಝಾನಂ ಭಾವೇತಿ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಂ ಅಪಚಯಗಾಮಿಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಪಠಮಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ಪತ್ತಿಯಾ ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ…ಪೇ… ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ ದುಕ್ಖಾಪಟಿಪದಂ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಂ, ಯೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಛನ್ದೋ ಛನ್ದಿಕತಾ ಕತ್ತುಕಮ್ಯತಾ ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮಚ್ಛನ್ದೋ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಛನ್ದಿದ್ಧಿಪಾದೋ. ಅವಸೇಸಾ ಧಮ್ಮಾ ಛನ್ದಿದ್ಧಿಪಾದಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ’’ತಿ (ವಿಭ. ೪೫೭-೪೫೮).

ಇಮೇ ಪನ ಲೋಕುತ್ತರವಸೇನೇವ ಆಗತಾ.

ತತ್ಥ ರಟ್ಠಪಾಲತ್ಥೇರೋ ಛನ್ದಂ ಧುರಂ ಕತ್ವಾ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸಿ. ಸೋಣತ್ಥೇರೋ ವೀರಿಯಂ ಧುರಂ ಕತ್ವಾ; ಸಮ್ಭುತತ್ಥೇರೋ ಚಿತ್ತಂ ಧುರಂ ಕತ್ವಾ, ಆಯಸ್ಮಾ ಮೋಘರಾಜಾ ವೀಮಂಸಂ ಧುರಂ ಕತ್ವಾತಿ. ತತ್ಥ ಯಥಾ ಚತೂಸು ಅಮಚ್ಚಪುತ್ತೇಸು ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರನ್ತೇಸು ಏಕೋ ಉಪಟ್ಠಾನೇ ಛನ್ದಜಾತೋ ರಞ್ಞೋ ಅಜ್ಝಾಸಯಞ್ಚ ರುಚಿಞ್ಚ ಞತ್ವಾ ದಿವಾ ಚ ರತ್ತೋ ಚ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೋ ರಾಜಾನಂ ಆರಾಧೇತ್ವಾ ಠಾನನ್ತರಂ ಪಾಪುಣಿ. ಏವಂ ಛನ್ದಧುರೇನ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮನಿಬ್ಬತ್ತಕೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಏಕೋ ಪನ – ‘‘ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಉಪಟ್ಠಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಕಿಚ್ಚೇ ಪರಕ್ಕಮೇನ ಆರಾಧೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕುಪಿತೇ ಪಚ್ಚನ್ತೇ ರಞ್ಞಾ ಪಹಿತೋ ಪರಕ್ಕಮೇನ ಸತ್ತುಮದ್ದನಂ ಕತ್ವಾ ಪಾಪುಣಿ. ಯಥಾ ಸೋ, ಏವಂ ವೀರಿಯಧುರೇನ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮನಿಬ್ಬತ್ತಕೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏಕೋ ‘‘ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಉಪಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಉರೇನ ಸತ್ತಿಸರಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಮ್ಪಿ ಭಾರೋಯೇವ, ಮನ್ತಬಲೇನ ಆರಾಧೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಖತ್ತವಿಜ್ಜಾಯ ಕತಪರಿಚಯತ್ತಾ ಮನ್ತಸಂವಿಧಾನೇನ ರಾಜಾನಂ ಆರಾಧೇತ್ವಾ ಪಾಪುಣಿ. ಯಥಾ ಸೋ, ಏವಂ ಚಿತ್ತಧುರೇನ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮನಿಬ್ಬತ್ತಕೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅಪರೋ – ‘‘ಕಿಂ ಇಮೇಹಿ ಉಪಟ್ಠಾನಾದೀಹಿ, ರಾಜಾನೋ ನಾಮ ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಠಾನನ್ತರಂ ದೇನ್ತಿ, ತಾದಿಸಸ್ಸ ದೇನ್ತೋ ಮಯ್ಹಂ ದಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಜಾತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಮೇವ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಾನನ್ತರಂ ಪಾಪುಣಿ. ಯಥಾ ಸೋ, ಏವಂ ಸುಪರಿಸುದ್ಧಂ ವೀಮಂಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವೀಮಂಸಧುರೇನ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮನಿಬ್ಬತ್ತಕೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ವಿವಟ್ಟಪಾದಕಇದ್ಧಿ ಕಥಿತಾ.

೪. ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೨೬. ಚತುತ್ಥೇ ಉದ್ಧತಾತಿ ಉದ್ಧಚ್ಚಪಕತಿಕಾ ವಿಪ್ಫನ್ದಮಾನಚಿತ್ತಾ. ಉದ್ಧಚ್ಚೇನ ಹಿ ಏಕಾರಮ್ಮಣೇ ಚಿತ್ತಂ ವಿಪ್ಫನ್ದತಿ ಧಜಯಟ್ಠಿಯಂ ವಾತೇನ ಪಹತಧಜೋ ವಿಯ. ಉನ್ನಳಾತಿ ಉಗ್ಗತನಳಾ, ಉಟ್ಠಿತತುಚ್ಛಮಾನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಚಪಲಾತಿ ಪತ್ತಚೀವರಮಣ್ಡನಾದಿಚಾಪಲ್ಲೇನ ಯುತ್ತಾ. ಮುಖರಾತಿ ಮುಖಖರಾ, ಖರವಚನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ವಿಕಿಣ್ಣವಾಚಾತಿ ಅಸಂಯತವಚನಾ ದಿವಸಮ್ಪಿ ನಿರತ್ಥಕವಚನಪ್ಪಲಾಪಿನೋ. ಮುಟ್ಠಸ್ಸತೀತಿ ನಟ್ಠಸ್ಸತಿನೋ. ಅಸಮ್ಪಜಾನಾತಿ ಪಞ್ಞಾರಹಿತಾ. ಅಸಮಾಹಿತಾತಿ ಉಪಚಾರಪ್ಪನಾಸಮಾಧಿವಿರಹಿತಾ. ಭನ್ತಚಿತ್ತಾತಿ ಉಬ್ಭನ್ತಚಿತ್ತಾ ಸಮಾಧಿವಿರಹೇನ ಲದ್ಧೋಕಾಸೇನ ಉದ್ಧಚ್ಚೇನ. ಪಾಕತಿನ್ದ್ರಿಯಾತಿ ಅಸಂವುತಿನ್ದ್ರಿಯಾ. ಇದ್ಧಾಭಿಸಙ್ಖಾರನ್ತಿ ಆಪೋಕಸಿಣಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಪಾಸಾದಪತಿಟ್ಠಿತಂ ಪಥವಿಭಾಗಂ ‘‘ಉದಕ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ, ಉದಕಪಿಟ್ಠೇ ಠಿತಪಾಸಾದಂ ವೇಹಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಅಙ್ಗುಟ್ಠಕೇನ ಪಹರಿ. ಗಮ್ಭೀರನೇಮೋತಿ ಗಮ್ಭೀರಆವಾಟೋ, ಗಮ್ಭೀರಭೂಮಿಭಾಗಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುನಿಖಾತೋತಿ ಸುಟ್ಠು ನಿಖಾತೋ, ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಸುಟ್ಠು ಠಪಿತೋ. ಇಧ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕಿದ್ಧಿ ಕಥಿತಾ.

೫. ಉಣ್ಣಾಭಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೨೭. ಪಞ್ಚಮೇ ಛನ್ದಪ್ಪಹಾನತ್ಥನ್ತಿ ತಣ್ಹಾಛನ್ದಸ್ಸ ಪಹಾನತ್ಥಂ. ಇಧಾಪಿ ವಿವಟ್ಟಪಾದಕಿದ್ಧಿ ಕಥಿತಾ.

೯. ಇದ್ಧಾದಿದೇಸನಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೩೧. ನವಮೇ ಯೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖವೇ ಮಗ್ಗೋತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ.

೧೦. ವಿಭಙ್ಗಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೩೨. ದಸಮೇ ಕೋಸಜ್ಜಸಹಗತೋತಿ ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಛನ್ದಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ನಿಸೀದತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಚಿತ್ತೇ ಲೀನಾಕಾರೋ ಓಕ್ಕಮತಿ, ಸೋ ‘‘ಲೀನಾಕಾರೋ ಮೇ ಓಕ್ಕನ್ತೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಅಪಾಯಭಯೇನ ಚಿತ್ತಂ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪುನ ಛನ್ದಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪುನ ಲೀನಾಕಾರೋ ಓಕ್ಕಮತಿ. ಸೋ ಪುನ ಅಪಾಯಭಯೇನ ಚಿತ್ತಂ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಛನ್ದಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿ ಕರೋತೀತಿ ಏವಮಸ್ಸ ಕೋಸಜ್ಜೇನ ವೋಕಿಣ್ಣತ್ತಾ ಛನ್ದೋ ಕೋಸಜ್ಜಸಹಗತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಕೋಸಜ್ಜಸಮ್ಪಯುತ್ತೋತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ.

ಉದ್ಧಚ್ಚಸಹಗತೋತಿ ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಛನ್ದಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ನಿಸೀದತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಉದ್ಧಚ್ಚೇ ಪತತಿ. ಸೋ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಸಙ್ಘಗುಣೇ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಹಾಸೇತ್ವಾ ತೋಸೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮನಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಛನ್ದಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪುನ ಚಿತ್ತಂ ಉದ್ಧಚ್ಚೇ ಪತತಿ. ಸೋ ಪುನ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಸಙ್ಘಗುಣೇ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಹಾಸೇತ್ವಾ ತೋಸೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮನಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಛನ್ದಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿ ಕರೋತೀತಿ ಏವಮಸ್ಸ ಉದ್ಧಚ್ಚೇನ ವೋಕಿಣ್ಣತ್ತಾ ಛನ್ದೋ ಉದ್ಧಚ್ಚಸಹಗತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ.

ಥಿನಮಿದ್ಧಸಹಗತೋತಿ ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಛನ್ದಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ನಿಸೀದತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಸೋ ‘‘ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಮೇ ಥಿನಮಿದ್ಧ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ಉದಕೇನ ಮುಖಂ ಪುಞ್ಛಿತ್ವಾ, ಕಣ್ಣೇ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಪಗುಣಂ ಧಮ್ಮಂ ಸಜ್ಝಾಯಿತ್ವಾ ದಿವಾ ಗಹಿತಂ ವಾ ಆಲೋಕಸಞ್ಞಂ ಮನಸಿಕರಿತ್ವಾ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಪುನ ಛನ್ದಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪುನ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಸೋ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪುನ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಛನ್ದಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿ ಕರೋತೀತಿ ಏವಮಸ್ಸ ಥಿನಮಿದ್ಧೇನ ವೋಕಿಣ್ಣತ್ತಾ ಛನ್ದೋ ಥಿನಮಿದ್ಧಸಹಗತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ.

ಅನುವಿಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಛನ್ದಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ನಿಸೀದತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಕಾಮಗುಣಾರಮ್ಮಣೇ ಚಿತ್ತಂ ವಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಸೋ ‘‘ಬಹಿದ್ಧಾ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಮೇ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ಅನಮತಗ್ಗ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೨೪-೧೨೫) ದೇವದೂತ- (ಮ. ನಿ. ೩.೨೬೧) ಚೇಲೋಪಮ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೧೦೪) ಅನಾಗತಭಯಸುತ್ತಾದೀನಿ (ಅ. ನಿ. ೫.೭೭) ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಸುತ್ತದಣ್ಡೇನ ಚಿತ್ತಂ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮನಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಛನ್ದಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪುನ ಚಿತ್ತಂ ವಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಸೋ ಪುನ ಸುತ್ತದಣ್ಡೇನ ಚಿತ್ತಂ ಕಮ್ಮನಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಛನ್ದಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿ ಕರೋತೀತಿ ಏವಮಸ್ಸ ಕಾಮವಿತಕ್ಕವೋಕಿಣ್ಣತ್ತಾ ಛನ್ದೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣೇ ಆರಬ್ಭ ಅನುವಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಅನುವಿಸಟೋ ಹೋತಿ.

ಯಥಾ ಪುರೇ ತಥಾ ಪಚ್ಛಾತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನವಸೇನಪಿ ದೇಸನಾವಸೇನಪಿ ಪುರಿಮಪಚ್ಛಿಮತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಕಥಂ? ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ತಾವ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಭಿನಿವೇಸೋ ಪುರೇ ನಾಮ, ಅರಹತ್ತಂ ಪಚ್ಛಾ ನಾಮ. ತತ್ಥ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಮೂಲಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ಅಭಿನಿವಿಸಿತ್ವಾ ಅತಿಲೀನಾದೀಸು ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಓಕ್ಕಮನಂ ಪಟಿಸೇಧೇತ್ವಾ, ದುಟ್ಠಗೋಣೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಸಾರೇನ್ತೋ ವಿಯ ಚತುರಸ್ಸಘಟಿಕಂ ಓತಾರೇನ್ತೋ ವಿಯ ಚತುನ್ನಂ ಠಾನಾನಂ ಏಕಟ್ಠಾನೇಪಿ ಅಸಜ್ಜನ್ತೋ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಯಥಾ ಪುರೇ ತಥಾ ಪಚ್ಛಾ ವಿಹರತಿ ನಾಮ. ಅಯಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನವಸೇನ ಪುರಿಮಪಚ್ಛಿಮತಾ. ದೇಸನಾವಸೇನ ಪನ ಕೇಸಾ ಪುರೇ ನಾಮ, ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಂ ಪಚ್ಛಾ ನಾಮ. ತತ್ಥ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಕೇಸೇಸು ಅಭಿನಿವಿಸಿತ್ವಾ ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನಾದಿವಸೇನ ಕೇಸಾದಯೋ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ಅಸಜ್ಜನ್ತೋ ಯಾವ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗಾ ಭಾವನಂ ಪಾಪೇತಿ, ಅಯಮ್ಪಿ ಯಥಾ ಪುರೇ ತಥಾ ಪಚ್ಛಾ ವಿಹರತಿ ನಾಮ. ಏವಂ ದೇಸನಾವಸೇನ ಪುರಿಮಪಚ್ಛಿಮತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಯಥಾ ಪಚ್ಛಾ ತಥಾ ಪುರೇತಿ ಇದಂ ಪುರಿಮಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ.

ಯಥಾ ಅಧೋ ತಥಾ ಉದ್ಧನ್ತಿ ಇದಂ ಸರೀರವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಉದ್ಧಂ ಪಾದತಲಾ ಅಧೋ ಕೇಸಮತ್ಥಕಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಪಾದತಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಕೇಸಮತ್ಥಕಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರವಸೇನ ವಾ ಪಾದಙ್ಗುಲಿಅಗ್ಗಪಬ್ಬಟ್ಠಿತೋ ಯಾವ ಸೀಸಕಟಾಹಂ, ಸೀಸಕಟಾಹತೋ ಯಾವ ಪಾದಙ್ಗುಲೀನಂ ಅಗ್ಗಪಬ್ಬಟ್ಠೀನಿ, ತಾವ ಅಟ್ಠಿವಸೇನ ವಾ ಭಾವನಂ ಪಾಪೇತಿ ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ಏಕಟ್ಠಾನೇಪಿ ಅಸಜ್ಜನ್ತೋ. ಅಯಂ ಯಥಾ ಉದ್ಧಂ ತಥಾ ಅಧೋ, ಯಥಾ ಅಧೋ ತಥಾ ಉದ್ಧಂ ವಿಹರತಿ ನಾಮ.

ಯೇಹಿ ಆಕಾರೇಹೀತಿ ಯೇಹಿ ಕೋಟ್ಠಾಸೇಹಿ. ಯೇಹಿ ಲಿಙ್ಗೇಹೀತಿ ಯೇಹಿ ಸಣ್ಠಾನೇಹಿ. ಯೇಹಿ ನಿಮಿತ್ತೇಹೀತಿ ಯೇಹಿ ಉಪಟ್ಠಾನೇಹಿ. ಆಲೋಕಸಞ್ಞಾ ಸುಗ್ಗಹಿತಾ ಹೋತೀತಿ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಙ್ಗಣೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಆಲೋಕಸಞ್ಞಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ಕಾಲೇನ ನಿಮೀಲೇತಿ, ಕಾಲೇನ ಉಮ್ಮೀಲೇತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಯದಾ ನಿಮೀಲೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸ ವಿಯ ಏಕಸದಿಸಮೇವ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ತದಾ ಆಲೋಕಸಞ್ಞಾ ಜಾತಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ‘‘ದಿವಾಸಞ್ಞಾ’’ತಿಪಿ ತಸ್ಸೇವ ನಾಮಂ. ಸಾ ಚ ಪನ ರತ್ತಿಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಸುಗ್ಗಹಿತಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಸ್ವಾಧಿಟ್ಠಿತಾತಿಪಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಸುಟ್ಠು ಅಧಿಟ್ಠಿತಾ ಸುಟ್ಠು ಠಪಿತಾ ಸ್ವಾಧಿಟ್ಠಿತಾ ನಾಮ ವುಚ್ಚತಿ. ಸಾ ಅತ್ಥತೋ ಸುಗ್ಗಹಿತಾಯೇವ. ಯೋ ವಾ ಆಲೋಕೇನ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಛನ್ದಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಸ ದಿವಾಪಿ ಆಲೋಕಸಞ್ಞಾ ಸುಗ್ಗಹಿತಾ ಸ್ವಾಧಿಟ್ಠಿತಾ ನಾಮ. ರತ್ತಿ ವಾ ಹೋತು ದಿವಾ ವಾ ಯೇನ ಆಲೋಕೇನ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಥಿನಮಿದ್ಧವಿನೋದನೇ ಆಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಸಞ್ಞಾ ಸುಗ್ಗಹಿತಾಯೇವ ನಾಮ. ವೀರಿಯಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಛನ್ನಂ ಅಭಿಞ್ಞಾನಂ ಪಾದಕಿದ್ಧಿ ಕಥಿತಾ.

ಪಾಸಾದಕಮ್ಪನವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.