೯. ವೀಣೋಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪೬. ನವಮೇ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ವಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ವಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಯಥಾ ನಾಮ ಮಹಾಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಮಹನ್ತಂ ಕಸಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ, ನಿಪ್ಫನ್ನಸಸ್ಸೋ ಘರದ್ವಾರೇ ಮಣ್ಡಪಂ ಕತ್ವಾ, ಉಭತೋಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾನಂ ಪವತ್ತೇಯ್ಯ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ತೇನ ಉಭತೋಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾನಂ ಪಟ್ಠಪಿತಂ, ದ್ವೀಸು ಪನ ಪರಿಸಾಸು ಸನ್ತಪ್ಪಿತಾಸು ಸೇಸಜನಮ್ಪಿ ಸನ್ತಪ್ಪೇತಿಯೇವ, ಏವಮೇವ ಭಗವಾ ಸಮಧಿಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಅಧಿಗನ್ತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತವರಧಮ್ಮಚಕ್ಕೋ ಜೇತವನಮಹಾವಿಹಾರೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುಪರಿಸಾಯ ಚೇವ ಭಿಕ್ಖುನಿಪರಿಸಾಯ ಚ ಮಹಾಧಮ್ಮಯಾಗಂ ಯಜನ್ತೋ ವೀಣೋಪಮಸುತ್ತಂ ಆರಭಿ. ತಂ ಪೇನೇತಂ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ದ್ವೇ ಪರಿಸಾ ಸನ್ಧಾಯ ಆರದ್ಧಂ, ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಪನ ಪರಿಸಾನಂ ಅವಾರಿತಂ. ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಸೋತಬ್ಬಞ್ಚೇವ ಸದ್ಧಾತಬ್ಬಞ್ಚ, ಪರಿಯೋಗಾಹಿತ್ವಾ ಚಸ್ಸ ಅತ್ಥರಸೋ ವಿನ್ದಿತಬ್ಬೋತಿ.

ತತ್ಥ ಛನ್ದೋತಿಆದೀಸು ಛನ್ದೋ ನಾಮ ಪುಬ್ಬುಪ್ಪತ್ತಿಕಾ ದುಬ್ಬಲತಣ್ಹಾ, ಸೋ ರಞ್ಜೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಅಪರಾಪರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಪನ ಬಲವತಣ್ಹಾ ರಾಗೋ ನಾಮ, ಸೋ ರಞ್ಜೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ. ದಣ್ಡಾದಾನಾದೀನಿ ಕಾತುಂ ಅಸಮತ್ಥೋ ಪುಬ್ಬುಪ್ಪತ್ತಿಕೋ ದುಬ್ಬಲಕೋಧೋ ದೋಸೋ ನಾಮ. ತಾನಿ ಕಾತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಅಪರಾಪರುಪ್ಪತ್ತಿಕೋ ಬಲವಕೋಧೋ ಪಟಿಘಂ ನಾಮ. ಮೋಹೋ ಪನ ಮೋಹನಸಮ್ಮೋಹನವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಞ್ಞಾಣಂ. ಏವಮೇತ್ಥ ಪಞ್ಚಹಿಪಿ ಪದೇಹಿ ತೀಣಿ ಅಕುಸಲಮೂಲಾನಿ ಗಹಿತಾನಿ. ತೇಸು ಗಹಿತೇಸು ಸಬ್ಬೇಪಿ ತಮ್ಮೂಲಕಾ ಕಿಲೇಸಾ ಗಹಿತಾವ ಹೋನ್ತಿ. ‘‘ಛನ್ದೋ ರಾಗೋ’’ತಿ ವಾ ಪದದ್ವಯೇನ ಅಟ್ಠಲೋಭಸಹಗತಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ, ‘‘ದೋಸೋ ಪಟಿಘ’’ನ್ತಿ ಪದದ್ವಯೇನ ದ್ವೇ ದೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ, ಮೋಹಪದೇನ ಲೋಭದೋಸರಹಿತಾ ದ್ವೇ ಉದ್ಧಚ್ಚವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಸಹಗತಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ ಗಹಿತಾತಿ. ಏವಂ ಸಬ್ಬೇಪಿ ದ್ವಾದಸ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ ದಸ್ಸಿತಾವ ಹೋನ್ತಿ.

ಸಭಯೋತಿ ಕಿಲೇಸಚೋರಾನಂ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನತ್ತಾ ಸಭಯೋ. ಸಪ್ಪಟಿಭಯೋತಿ ವಧಬನ್ಧನಾದೀನಂ ಕಾರಣತ್ತಾ ಸಪ್ಪಟಿಭಯೋ. ಸಕಣ್ಟಕೋತಿ ರಾಗಾದೀಹಿ ಕಣ್ಟಕೇಹಿ ಸಕಣ್ಟಕೋ. ಸಗಹನೋತಿ ರಾಗಗಹನಾದೀಹಿ ಸಗಹನೋ. ಉಮ್ಮಗ್ಗೋತಿ ದೇವಲೋಕಂ ವಾ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಅಮಗ್ಗೋ. ಕುಮ್ಮಗ್ಗೋತಿ ಕುಚ್ಛಿತಜೇಗುಚ್ಛಿಭೂತಟ್ಠಾನಗಮನಏಕಪದಿಕಮಗ್ಗೋ ವಿಯ ಅಪಾಯಸಮ್ಪಾಪಕತ್ತಾ ಕುಮ್ಮಗ್ಗೋ. ದುಹಿತಿಕೋತಿ ಏತ್ಥ ಇಹಿತೀತಿ ಇರಿಯನಾ, ದುಕ್ಖಾ ಇಹಿತಿ ಏತ್ಥಾತಿ, ದುಹಿತಿಕೋ. ಯಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಮಗ್ಗೇ ಮೂಲಫಲಾದಿಖಾದನೀಯಂ ವಾ ಸಾಯನೀಯಂ ವಾ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಇರಿಯನಾ ದುಕ್ಖಾ ಹೋತಿ, ನ ಸಕ್ಕಾ ತಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಇಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತುಂ. ಕಿಲೇಸಮಗ್ಗಮ್ಪಿ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಭವಂ ಗನ್ತುನ್ತಿ ಕಿಲೇಸಮಗ್ಗೋ ದುಹಿತಿಕೋತಿ ವುತ್ತೋ. ದ್ವೀಹಿತಿಕೋತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಏಸೇವತ್ಥೋ. ಅಸಪ್ಪುರಿಸಸೇವಿತೋತಿ ಕೋಕಾಲಿಕಾದೀಹಿ ಅಸಪ್ಪುರಿಸೇಹಿ ಸೇವಿತೋ.

ತತೋ ಚಿತ್ತಂ ನಿವಾರಯೇತಿ ತೇಹಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೇಹಿ ರೂಪೇಹಿ ತಂ ಛನ್ದಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಚಿತ್ತಂ ಅಸುಭಾವಜ್ಜನಾದೀಹಿ ಉಪಾಯೇಹಿ ನಿವಾರಯೇ. ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣೇ ರಾಗೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಅಸುಭತೋ ಆವಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನಿವತ್ತತಿ, ಅನಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣೇ ದೋಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಮೇತ್ತತೋ ಆವಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನಿವತ್ತತಿ, ಮಜ್ಝತ್ತಾರಮ್ಮಣೇ ಮೋಹೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಉದ್ದೇಸಪರಿಪುಚ್ಛಂ ಗರುವಾಸಂ ಆವಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನಿವತ್ತತಿ. ಏವಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನ ಪನ ಸತ್ಥುಮಹತ್ತತಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತತಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸುಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿ ಚ ಆವಜ್ಜಿತಬ್ಬಾ. ಸತ್ಥುಮಹತ್ತತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋಪಿ ಹಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತತಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸುಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋಪಿ ಚಿತ್ತಂ ನಿವತ್ತತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಸುಭಾವಜ್ಜನಾದೀಹಿ ಉಪಾಯೇಹಿ ನಿವಾರಯೇ’’ತಿ.

ಕಿಟ್ಠನ್ತಿ ಕಿಟ್ಠಟ್ಠಾನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಸಸ್ಸಂ. ಸಮ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಸುನಿಪ್ಫನ್ನಂ. ಕಿಟ್ಠಾದೋತಿ ಸಸ್ಸಖಾದಕೋ. ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಸಮ್ಪನ್ನಕಿಟ್ಠಂ ವಿಯ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ, ಕಿಟ್ಠಾದೋ ಗೋಣೋ ವಿಯ ಕೂಟಚಿತ್ತಂ, ಕಿಟ್ಠಾರಕ್ಖಸ್ಸ ಪಮಾದಕಾಲೋ ವಿಯ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ಸತಿಂ ಪಹಾಯ ವಿಚರಣಕಾಲೋ, ಕಿಟ್ಠಾರಕ್ಖಸ್ಸ ಪಮಾದಮಾಗಮ್ಮ ಗೋಣೇನ ಗಹಿತಗಬ್ಭಸ್ಸ ಕಿಟ್ಠಸ್ಸ ಖಾದಿತತ್ತಾ ಸಸ್ಸಸಾಮಿನೋ ಸಸ್ಸಫಲಾನಧಿಗಮೋ ವಿಯ ಛದ್ವಾರರಕ್ಖಿಕಾಯ ಸತಿಯಾ ವಿಪ್ಪವಾಸಮಾಗಮ್ಮ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಂ ಅಸ್ಸಾದೇನ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಕುಸಲಪಕ್ಖಸ್ಸ ನಾಸಿತತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾಧಿಗಮಾಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಉಪರಿಘಟಾಯನ್ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಿಙ್ಗಾನಂ ಅನ್ತರೇ. ಸುನಿಗ್ಗಹಿತಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾತಿ ಘಟಾಯಂ ಪತಿಟ್ಠಿತೇ ನಾಸಾರಜ್ಜುಕೇ ಸುಟ್ಠು ನಿಗ್ಗಹಿತಂ ಕತ್ವಾ ನಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ. ದಣ್ಡೇನಾತಿ ಮುಗ್ಗರಸದಿಸೇನ ಥೂಲದಣ್ಡಕೇನ. ಏವಞ್ಹಿ ಸೋ ಭಿಕ್ಖವೇ ಗೋಣೋತಿ ಏವಂ ಸೋ ಕಿಟ್ಠಾರಕ್ಖಸ್ಸ ಪಮಾದಮನ್ವಾಯ ಯಸ್ಮಿಂ ಯಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಕಿಟ್ಠಂ ಓತರಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಏವಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ತಾಳೇತ್ವಾ ಓಸಜ್ಜನೇನ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಭಾವಂ ಉಪನೀತೋ ಗೋಣೋ.

ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಇಧಾಪಿ ಸಮ್ಪನ್ನಕಿಟ್ಠಮಿವ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ, ಕಿಟ್ಠಾದೋ ವಿಯ ಕೂಟಚಿತ್ತಂ, ಕಿಟ್ಠಾರಕ್ಖಸ್ಸ ಅಪ್ಪಮಾದೋ ವಿಯ ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ಸತಿಯಾ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ, ದಣ್ಡೋ ವಿಯ ಸುತ್ತನ್ತೋ, ಗೋಣಸ್ಸ ಕಿಟ್ಠಾಭಿಮುಖಕಾಲೇ ದಣ್ಡೇನ ತಾಳನಂ ವಿಯ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಬಹಿದ್ಧಾ ಪುಥುತ್ತಾರಮ್ಮಣಾಭಿಮುಖಕಾಲೇ ಅನಮತಗ್ಗಿಯದೇವದೂತಆದಿತ್ತಆಸೀವಿಸೂಪಮಅನಾಗತಭಯಾದೀಸು ತಂ ತಂ ಸುತ್ತಂ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಸ್ಸ ಪುಥುತ್ತಾರಮ್ಮಣತೋ ನಿವಾರೇತ್ವಾ ಮೂಲಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ಓತಾರಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತೇನಾಹು ಪೋರಾಣಾ –

‘‘ಸುಭಾಸಿತಂ ಸುತ್ವಾ ಮನೋ ಪಸೀದತಿ,

ದಮೇತಿ ನಂ ಪೀತಿಸುಖಞ್ಚ ವಿನ್ದತಿ;

ತದಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣೇ ತಿಟ್ಠತೇ ಮನೋ,

ಗೋಣೋವ ಕಿಟ್ಠಾದಕೋ ದಣ್ಡತಜ್ಜಿತೋ’’ತಿ.

ಉದುಜಿತನ್ತಿ ತಜ್ಜಿತಂ. ಸುದುಜಿತನ್ತಿ ಸುತಜ್ಜಿತಂ, ಸುಜಿತನ್ತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ. ಉದು, ಸುದೂತಿ ಇದಂ ಪನ ನಿಪಾತಮತ್ತಮೇವ. ಅಜ್ಝತ್ತನ್ತಿ ಗೋಚರಜ್ಝತ್ತಂ. ಸನ್ತಿಟ್ಠತೀತಿಆದೀಸು ಪಠಮಜ್ಝಾನವಸೇನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ, ದುತಿಯಜ್ಝಾನವಸೇನ ಸನ್ನಿಸೀದತಿ, ತತಿಯಜ್ಝಾನವಸೇನ ಏಕೋದಿ ಹೋತಿ, ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನವಸೇನ ಸಮಾಧಿಯತಿ. ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ವಾ ಏತಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏತ್ತಾವತಾ ಹಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಸಮಥಾನುರಕ್ಖಣಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸೀಲಂ ನಾಮ ಕಥಿತಂ.

ರಞ್ಞೋ ವಾತಿ ಕಸ್ಸಚಿದೇವ ಪಚ್ಚನ್ತರಞ್ಞೋ ವಾ. ಸದ್ದಂ ಸುಣೇಯ್ಯಾತಿ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ಪಬುದ್ಧೋ ಕುಸಲೇನ ವೀಣಾವಾದಕೇನ ವಾದಿಯಮಾನಾಯ ಮಧುರಸದ್ದಂ ಸುಣೇಯ್ಯ. ರಜನೀಯೋತಿಆದೀಸು ಚಿತ್ತಂ ರಞ್ಜೇತೀತಿ ರಜನೀಯೋ. ಕಾಮೇತಬ್ಬತಾಯ ಕಮನೀಯೋ. ಚಿತ್ತಂ ಮದಯತೀತಿ ಮದನೀಯೋ. ಚಿತ್ತಂ ಮುಚ್ಛಿತಂ ವಿಯ ಕರಣತೋ ಮುಚ್ಛಿಯತೀತಿ ಮುಚ್ಛನೀಯೋ. ಆಬನ್ಧಿತ್ವಾ ವಿಯ ಗಹಣತೋ ಬನ್ಧತೀತಿ ಬನ್ಧನೀಯೋ. ಅಲಂ ಮೇ, ಭೋತಿ ವೀಣಾಯ ಸಣ್ಠಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಅನಿಚ್ಛನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಉಪಧಾರಣೇತಿ ವೇಟ್ಠಕೇ. ಕೋಣನ್ತಿ ಚತುರಸ್ಸಂ ಸಾರದಣ್ಡಕಂ.

ಸೋ ತಂ ವೀಣನ್ತಿ ಸೋ ರಾಜಾ ‘‘ಆಹರಥ ನಂ ವೀಣಂ, ಅಹಮಸ್ಸಾ ಸದ್ದಂ ಪಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ವೀಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ. ದಸಧಾ ವಾತಿಆದೀಸು ಪಠಮಂ ತಾವ ದಸಧಾ ಫಾಲೇಯ್ಯ, ಅಥಸ್ಸಾ ಸದ್ದಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಸತಧಾ ಫಾಲೇಯ್ಯ, ತಥಾಪಿ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಸಕಲಿಕಂ ಸಕಲಿಕಂ ಕರೇಯ್ಯ, ತಥಾಪಿ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘‘ಸಕಲಿಕಾ ಝಾಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸದ್ದೋ ಪನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಲಾಯಿಸ್ಸತಿ, ತದಾ ನಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಗ್ಗಿನಾ ಡಹೇಯ್ಯ. ತಥಾಪಿ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘‘ಸಲ್ಲಹುಕಾನಿ ಮಸಿಚುಣ್ಣಾನಿ ವಾತೇನ ಭಸ್ಸಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸದ್ದೋ ಸಾರಧಞ್ಞಂ ವಿಯ ಪಾದಮೂಲೇ ಪತಿಸ್ಸತಿ, ತದಾ ನಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಹಾವಾತೇ ವಾ ಓಫುನೇಯ್ಯ. ತಥಾಪಿ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘‘ಮಸಿಚುಣ್ಣಾನಿ ಯಥೋದಕಂ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸದ್ದೋ ಪನ ಪಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತರಿಸ್ಸತಿ, ತದಾ ನಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನದಿಯಾ ವಾ ಸೀಘಸೋತಾಯ ಪವಾಹೇಯ್ಯ.

ಏವಂ ವದೇಯ್ಯಾತಿ ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿಮೇಹಿ ಉಪಾಯೇಹಿ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ತೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ. ಅಸತೀ ಕಿರಾಯನ್ತಿ ಅಸತೀ ಕಿರ ಅಯಂ ವೀಣಾ, ಲಾಮಿಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಸತೀತಿ ಲಾಮಕಾಧಿವಚನಮೇತಂ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಅಸಾ ಲೋಕಿತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ, ವೇಲಾ ತಾಸಂ ನ ವಿಜ್ಜತಿ;

ಸಾರತ್ತಾ ಚ ಪಗಬ್ಭಾ ಚ, ಸಿಖೀ ಸಬ್ಬಘಸೋ ಯಥಾ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧.೬೧);

ಯಥೇವಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ವೀಣಾ ನಾಮಾತಿ ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ವೀಣಾಯೇವ ಲಾಮಿಕಾ, ಯಥೇವ ಪನ ಅಯಂ ವೀಣಾ ನಾಮ, ಏವಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ತನ್ತಿಬದ್ಧಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಲಾಮಕಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ವೀಣಾ ವಿಯ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ, ರಾಜಾ ವಿಯ ಯೋಗಾವಚರೋ. ಯಥಾ ಸೋ ರಾಜಾ ತಂ ವೀಣಂ ದಸಧಾ ಫಾಲನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಿಚಿನನ್ತೋ ಸದ್ದಂ ಅದಿಸ್ವಾ ವೀಣಾಯ ಅನತ್ಥಿಕೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಯೋಗಾವಚರೋ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧೇ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ಅಹನ್ತಿ ವಾ ಮಮನ್ತಿ ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಖನ್ಧೇಹಿ ಅನತ್ಥಿಕೋ ಹೋತಿ. ತೇನಸ್ಸ ತಂ ಖನ್ಧಸಮ್ಮಸನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ರೂಪಂ ಸಮನ್ವೇಸತಿ ಯಾವತಾ ರೂಪಸ್ಸ ಗತೀತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಸಮನ್ವೇಸತೀತಿ ಪರಿಯೇಸತಿ. ಯಾವತಾ ರೂಪಸ್ಸ ಗತೀತಿ ಯತ್ತಕಾ ರೂಪಸ್ಸ ಗತಿ. ತತ್ಥ ಗತೀತಿ ಗತಿಗತಿ, ಸಞ್ಜಾತಿಗತಿ, ಸಲಕ್ಖಣಗತಿ, ವಿಭವಗತಿ, ಭೇದಗತೀತಿ ಪಞ್ಚವಿಧಾ ಹೋನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಇದಂ ರೂಪಂ ನಾಮ ಹೇಟ್ಠಾ ಅವೀಚಿಪರಿಯನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಉಪರಿ ಅಕನಿಟ್ಠಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಅನ್ತೋ ಕತ್ವಾ ಏತ್ಥನ್ತರೇ ಸಂಸರತಿ ವತ್ತತಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ಗತಿಗತಿ ನಾಮ.

ಅಯಂ ಪನ ಕಾಯೋ ನೇವ ಪದುಮಗಬ್ಭೇ, ನ ಪುಣ್ಡರೀಕನೀಲುಪ್ಪಲಾದೀಸು ಸಞ್ಜಾಯತಿ, ಆಮಾಸಯಪಕ್ಕಾಸಯಾನಂ ಪನ ಅನ್ತರೇ ಬಹಲನ್ಧಕಾರೇ ದುಗ್ಗನ್ಧಪವನವಿಚರಿತೇ ಪರಮಜೇಗುಚ್ಛೇ ಓಕಾಸೇ ಪೂತಿಮಚ್ಛಾದೀಸು ಕಿಮಿ ವಿಯ ಸಞ್ಜಾಯತಿ, ಅಯಂ ರೂಪಸ್ಸ ಸಞ್ಜಾತಿಗತಿ ನಾಮ.

ದುವಿಧಂ ಪನ ರೂಪಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಂ, ‘‘ರುಪ್ಪತೀತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಸ್ಮಾ ರೂಪ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೭೯) ಏವಂ ವುತ್ತ ರುಪ್ಪನಸಙ್ಖಾತಂ ಪಚ್ಚತ್ತಲಕ್ಖಣಞ್ಚ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಭೇದಂ ಸಾಮಞ್ಞಲಕ್ಖಣಞ್ಚ, ಅಯಮಸ್ಸ ಸಲಕ್ಖಣಗತಿ ನಾಮ.

‘‘ಗತಿ ಮಿಗಾನಂ ಪವನಂ, ಆಕಾಸೋ ಪಕ್ಖಿನಂ ಗತಿ;

ವಿಭವೋ ಗತಿ ಧಮ್ಮಾನಂ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅರಹತೋ ಗತೀ’’ತಿ. (ಪರಿ. ೩೩೯) –

ಏವಂ ವುತ್ತೋ ರೂಪಸ್ಸ ಅಭಾವೋ ವಿಭವಗತಿ ನಾಮ. ಯೋ ಪನಸ್ಸ ಭೇದೋ, ಅಯಂ ಭೇದಗತಿ ನಾಮ. ವೇದನಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಕೇವಲಞ್ಹೇತ್ಥ ಉಪರಿ ಯಾವ ಭವಗ್ಗಾ ತೇಸಂ ಸಞ್ಜಾತಿಗತಿ, ಸಲಕ್ಖಣಗತಿಯಞ್ಚ ವೇದಯಿತಸಞ್ಜಾನನಅಭಿಸಙ್ಖರಣವಿಜಾನನವಸೇನ ಪಚ್ಚತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ತಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ನ ಹೋತೀತಿ ಯದೇತಂ ರೂಪಾದೀಸು ಅಹನ್ತಿ ವಾ ಮಮನ್ತಿ ವಾ ಅಸ್ಮೀತಿ ವಾ ಏವಂ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ ದಿಟ್ಠಿತಣ್ಹಾಮಾನಗ್ಗಾಹತ್ತಯಂ, ತಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ನ ಹೋತೀತಿ ಯಥಾನುಸನ್ಧಿನಾವ ಸುತ್ತಾಗತಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ –

‘‘ಆದಿಮ್ಹಿ ಸೀಲಂ ಕಥಿತಂ, ಮಜ್ಝೇ ಸಮಾಧಿಭಾವನಾ;

ಪರಿಯೋಸಾನೇ ಚ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಏಸಾ ವೀಣೋಪಮಾ ಕಥಾ’’ತಿ.