೨. ಸನಿದಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯೬. ದುತಿಯೇ ಸನಿದಾನನ್ತಿ ಭಾವನಪುಂಸಕಮೇತಂ, ಸನಿದಾನೋ ಸಪಚ್ಚಯೋ ಹುತ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಮಧಾತುಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಮವಿತಕ್ಕೋಪಿ ಕಾಮಧಾತು ಕಾಮಾವಚರಧಮ್ಮಾಪಿ, ವಿಸೇಸತೋ ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಮ್ಪಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಕಾಮಧಾತು? ಕಾಮಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ತಕ್ಕೋ ವಿತಕ್ಕೋ ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಅಪ್ಪನಾ ಬ್ಯಪ್ಪನಾ ಚೇತಸೋ ಅಭಿನಿರೋಪನಾ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಕಾಮಧಾತು. ಹೇಟ್ಠತೋ ಅವೀಚಿನಿರಯಂ ಪರಿಯನ್ತಂ ಕರಿತ್ವಾ ಉಪರಿತೋ ಪರನಿಮ್ಮಿತವಸವತ್ತೀ ದೇವೇ ಅನ್ತೋಕರಿತ್ವಾ ಯಂ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರೇ ಏತ್ಥಾವಚರಾ ಏತ್ಥ ಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಖನ್ಧಧಾತುಆಯತನಾ ರೂಪಾ ವೇದನಾ ಸಞ್ಞಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಕಾಮಧಾತು. ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಕಾಮಧಾತೂ’’ತಿ (ವಿಭ. ೧೮೨).

ಏತ್ಥ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕಾ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಾತಿ ದ್ವೇ ಕಥಾ ಹೋನ್ತಿ. ಕಥಂ? ಕಾಮಧಾತುಗ್ಗಹಣೇನ ಹಿ ಬ್ಯಾಪಾದಧಾತುವಿಹಿಂಸಾಧಾತುಯೋ ಗಹಿತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅಯಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕಾ. ತಾಸಂ ಪನ ದ್ವಿನ್ನಂ ಧಾತೂನಂ ವಿಸುಂ ಆಗತತ್ತಾ ಸೇಸಧಮ್ಮಾ ಕಾಮಧಾತೂತಿ ಅಯಂ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಕಥಾ. ಅಯಮಿಧ ಗಹೇತಬ್ಬಾ ಇಮಂ ಕಾಮಧಾತುಂ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ವಾ ಸಮ್ಪಯೋಗವಸೇನ ವಾ ಪಟಿಚ್ಚ ಕಾಮಸಞ್ಞಾ ನಾಮ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಕಾಮಸಞ್ಞಂ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಕಾಮಸಞ್ಞಂ ಪನ ಸಮ್ಪಯೋಗವಸೇನ ವಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ವಾ ಪಟಿಚ್ಚ ಕಾಮಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ನಾಮ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬಪದೇಸು ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತೀಹಿ ಠಾನೇಹೀತಿ ತೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ. ಮಿಚ್ಛಾ ಪಟಿಪಜ್ಜತೀತಿ ಅಯಾಥಾವಪಟಿಪದಂ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ.

ಬ್ಯಾಪಾದಧಾತುಂ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಏತ್ಥ ಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕೋಪಿ ಬ್ಯಾಪಾದಧಾತು ಬ್ಯಾಪಾದೋಪಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಬ್ಯಾಪಾದಧಾತು? ಬ್ಯಾಪಾದಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ತಕ್ಕೋ ವಿತಕ್ಕೋ…ಪೇ… ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಬ್ಯಾಪಾದಧಾತು. ದಸಸು ಆಘಾತವತ್ಥೂಸು ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆಘಾತೋ ಪಟಿವಿರೋಧೋ ಕೋಪೋ ಪಕೋಪೋ…ಪೇ… ಅನತ್ತಮನತಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಬ್ಯಾಪಾದಧಾತೂ’’ತಿ (ವಿಭ. ೧೮೨).

ಇಮಂ ಬ್ಯಾಪಾದಧಾತುಂ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯಾದಿವಸೇನ ಪಟಿಚ್ಚ ಬ್ಯಾಪಾದಸಞ್ಞಾ ನಾಮ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಸೇಸಂ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ವಿಹಿಂಸಾಧಾತುಂ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಏತ್ಥ ವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕೋಪಿ ವಿಹಿಂಸಾಧಾತು ವಿಹಿಂಸಾಪಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ವಿಹಿಂಸಾಧಾತು? ವಿಹಿಂಸಾಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ತಕ್ಕೋ ವಿತಕ್ಕೋ…ಪೇ… ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ವಿಹಿಂಸಾಧಾತು. ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪಾಣಿನಾ ವಾ ಲೇಡ್ಡುನಾ ವಾ ದಣ್ಡೇನ ವಾ ಸತ್ಥೇನ ವಾ ರಜ್ಜುಯಾ ವಾ ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ವಾ ಸತ್ತೇ ವಿಹೇಠೇತಿ. ಯಾ ಏವರೂಪಾ ಹೇಠನಾ ವಿಹೇಠನಾ ಹಿಂಸನಾ ವಿಹಿಂಸನಾ ರೋಸನಾ ಪರೂಪಘಾತೋ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ವಿಹಿಂಸಾಧಾತೂ’’ತಿ (ವಿಭ. ೧೮೨).

ಇಮಂ ವಿಹಿಂಸಾಧಾತುಂ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯಾದಿವಸೇನ ಪಟಿಚ್ಚ ವಿಹಿಂಸಾಸಞ್ಞಾ ನಾಮ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಸೇಸಮಿಧಾಪಿ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ತಿಣದಾಯೇತಿ ತಿಣಗಹನೇ ಅರಞ್ಞೇ. ಅನಯಬ್ಯಸನನ್ತಿ ಅವುಡ್ಢಿಂ ವಿನಾಸಂ. ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಸುಕ್ಖತಿಣದಾಯೋ ವಿಯ ಆರಮ್ಮಣಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ತಿಣುಕ್ಕಾ ವಿಯ ಅಕುಸಲಸಞ್ಞಾ, ತಿಣಕಟ್ಠನಿಸ್ಸಿತಾ ಪಾಣಾ ವಿಯ ಇಮೇ ಸತ್ತಾ. ಯಥಾ ಸುಕ್ಖತಿಣದಾಯೇ ಠಪಿತಂ ತಿಣುಕ್ಕಂ ಖಿಪ್ಪಂ ವಾಯಮಿತ್ವಾ ಅನಿಬ್ಬಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ತೇ ಪಾಣಾ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ. ಏವಮೇವ ಯೇ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಕುಸಲಸಞ್ಞಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನತದಙ್ಗಸಮುಚ್ಛೇದಪ್ಪಹಾನೇಹಿ ನಪ್ಪಜಹನ್ತಿ, ತೇ ದುಕ್ಖಂ ವಿಹರನ್ತಿ.

ವಿಸಮಗತನ್ತಿ ರಾಗವಿಸಮಾದೀನಿ ಅನುಗತಂ ಅಕುಸಲಸಞ್ಞಂ. ನ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಪಜಹತೀತಿ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಾದಿವಸೇನ ಸೀಘಂ ನಪ್ಪಜಹತಿ. ನ ವಿನೋದೇತೀತಿ ನ ನೀಹರತಿ. ನ ಬ್ಯನ್ತೀಕರೋತೀತಿ ಭಙ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅನವಸೇಸೇನ್ತೋ ನ ವಿಗತನ್ತಂ ಕರೋತಿ. ನ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇತೀತಿ ನ ಅನುಅಭಾವಂ ಗಮೇತಿ. ಏವಂ ಸಬ್ಬಪದೇಸು ನ – ಕಾರೋ ಆಹರಿತಬ್ಬೋ. ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾತಿ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಿತಬ್ಬಾ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ.

ನೇಕ್ಖಮ್ಮಧಾತುಂ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಏತ್ಥ ನೇಕ್ಖಮ್ಮವಿತಕ್ಕೋಪಿ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಧಾತು ಸಬ್ಬೇಪಿ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ. ಯಥಾಹ –

‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಧಾತು? ನೇಕ್ಖಮ್ಮಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ತಕ್ಕೋ ವಿತಕ್ಕೋ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಧಾತೂ’’ತಿ (ವಿಭ. ೧೮೨).

ಇಧಾಪಿ ದುವಿಧಾ ಕಥಾ. ನೇಕ್ಖಮ್ಮಧಾತುಗ್ಗಹಣೇನ ಹಿ ಇತರಾಪಿ ದ್ವೇ ಧಾತುಯೋ ಗಹಣಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಕುಸಲಧಮ್ಮಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ, ಅಯಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕಾ. ತಾ ಪನ ಧಾತುಯೋ ವಿಸುಂ ದೀಪೇತಬ್ಬಾತಿ ತಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾ ಸಬ್ಬಕುಸಲಾ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಧಾತೂತಿ ಅಯಂ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಾ. ಇಮಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಧಾತುಂ ಸಹಜಾತಾದಿಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಪಟಿಚ್ಚ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಞ್ಞಾ ನಾಮ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಸಞ್ಞಾದೀನಿ ಪಟಿಚ್ಚ ವಿತಕ್ಕಾದಯೋ ಯಥಾನುರೂಪಂ.

ಅಬ್ಯಾಪಾದಧಾತುಂ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಏತ್ಥ ಅಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕೋಪಿ ಅಬ್ಯಾಪಾದಧಾತು ಅಬ್ಯಾಪಾದೋಪಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಅಬ್ಯಾಪಾದಧಾತು? ಅಬ್ಯಾಪಾದಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ತಕ್ಕೋ…ಪೇ… ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅಬ್ಯಾಪಾದಧಾತು. ಯಾ ಸತ್ತೇಸು ಮೇತ್ತಿ ಮೇತ್ತಾಯನಾ ಮೇತ್ತಾಯಿತತ್ತಂ ಮೇತ್ತಾಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅಬ್ಯಾಪಾದಧಾತೂ’’ತಿ (ವಿಭ. ೧೮೨).

ಇಮಂ ಅಬ್ಯಾಪಾದಧಾತುಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅಬ್ಯಾಪಾದಸಞ್ಞಾ ನಾಮ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

ಅವಿಹಿಂಸಾಧಾತುಂ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಅವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕೋಪಿ ಅವಿಹಿಂಸಾಧಾತು ಕರುಣಾಪಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಅವಿಹಿಂಸಾಧಾತು? ಅವಿಹಿಂಸಾಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ತಕ್ಕೋ…ಪೇ… ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅವಿಹಿಂಸಾಧಾತು. ಯಾ ಸತ್ತೇಸು ಕರುಣಾ ಕರುಣಾಯನಾ ಕರುಣಾಯಿತತ್ತಂ ಕರುಣಾಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅವಿಹಿಂಸಾಧಾತೂ’’ತಿ (ವಿಭ. ೧೮೨).

ಇಮಂ ಅವಿಹಿಂಸಾಧಾತುಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅವಿಹಿಂಸಾಸಞ್ಞಾ ನಾಮ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವುತ್ತಾನುಸಾರೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ದುತಿಯಂ.