ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ

ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯೇ

ನಿದಾನವಗ್ಗ-ಅಟ್ಠಕಥಾ

೧. ನಿದಾನಸಂಯುತ್ತಂ

೧. ಬುದ್ಧವಗ್ಗೋ

೧. ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ – ನಿದಾನವಗ್ಗೇ ಪಠಮಂ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಸುತ್ತಂ. ತತ್ರಾಯಂ ಅನುಪುಬ್ಬಪದವಣ್ಣನಾ – ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ, ಏತ್ಥ ತತ್ರಾತಿ ದೇಸಕಾಲಪರಿದೀಪನಂ. ತಞ್ಹಿ ‘‘ಯಂ ಸಮಯಂ ವಿಹರತಿ, ತತ್ರ ಸಮಯೇ, ಯಸ್ಮಿಞ್ಚ ಜೇತವನೇ ವಿಹರತಿ, ತತ್ರ ಜೇತವನೇ’’ತಿ ದೀಪೇತಿ. ಭಾಸಿತಬ್ಬಯುತ್ತೇ ವಾ ದೇಸಕಾಲೇ ದೀಪೇತಿ. ನ ಹಿ ಭಗವಾ ಅಯುತ್ತೇ ದೇಸೇ ಕಾಲೇ ಚ ಧಮ್ಮಂ ಭಾಸತಿ. ‘‘ಅಕಾಲೋ ಖೋ ತಾವ ಬಾಹಿಯಾ’’ತಿಆದಿ (ಉದಾ. ೧೦) ಚೇತ್ಥ ಸಾಧಕಂ. ಖೋತಿ ಪದಪೂರಣಮತ್ತೇ, ಅವಧಾರಣೇ ಆದಿಕಾಲತ್ಥೇ ವಾ ನಿಪಾತೋ. ಭಗವಾತಿ ಲೋಕಗರುದೀಪನಂ. ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಕಥಾಸವನಯುತ್ತಪುಗ್ಗಲವಚನಂ. ಅಪಿಚೇತ್ಥ ‘‘ಭಿಕ್ಖಕೋತಿ ಭಿಕ್ಖು, ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಂ ಅಜ್ಝೂಪಗತೋತಿ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ೪೫; ವಿಭ. ೫೧೦) ನಯೇನ ವಚನತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ಆಲಪಿ, ಅಭಾಸಿ, ಸಮ್ಬೋಧೇಸಿ, ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ಅಞ್ಞತ್ರ ಪನ ಞಾಪನೇಪಿ ಹೋತಿ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಆಮನ್ತಯಾಮಿ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿವೇದಯಾಮಿ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ. ಪಕ್ಕೋಸನೇಪಿ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಏಹಿ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಮಮ ವಚನೇನ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಆಮನ್ತೇಹೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೯.೧೧). ಭಿಕ್ಖವೋತಿ ಆಮನ್ತನಾಕಾರದೀಪನಂ. ತಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖನಸೀಲತಾದಿಗುಣಯೋಗಸಿದ್ಧತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ಭಿಕ್ಖನಸೀಲತಾಗುಣಯುತ್ತೋಪಿ ಹಿ ಭಿಕ್ಖು, ಭಿಕ್ಖನಧಮ್ಮತಾಗುಣಯುತ್ತೋಪಿ ಭಿಕ್ಖನೇ ಸಾಧುಕಾರಿತಾಗುಣಯುತ್ತೋಪೀತಿ ಸದ್ದವಿದೂ ಮಞ್ಞನ್ತಿ. ತೇನ ಚ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖನಸೀಲತಾದಿಗುಣಯೋಗಸಿದ್ಧೇನ ವಚನೇನ ಹೀನಾಧಿಕಜನಸೇವಿತವುತ್ತಿಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಉದ್ಧತದೀನಭಾವನಿಗ್ಗಹಂ ಕರೋತಿ. ‘‘ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚ ಕರುಣಾವಿಪ್ಫಾರಸೋಮ್ಮಹದಯನಯನನಿಪಾತಪುಬ್ಬಙ್ಗಮೇನ ವಚನೇನ ತೇ ಅತ್ತನೋ ಅಭಿಮುಖೇ ಕರೋನ್ತೋ ತೇನೇವ ಕಥೇತುಕಮ್ಯತಾದೀಪಕೇನ ನೇಸಂ ವಚನೇನ ಸೋತುಕಮ್ಯತಂ ಜನೇತಿ, ತೇನೇವ ಚ ಸಮ್ಬೋಧನತ್ಥೇನ ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿಕಾರೇಪಿ ನಿಯೋಜೇತಿ. ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿಕಾರಾಯತ್ತಾ ಹಿ ಸಾಸನಸಮ್ಪತ್ತಿ.

ಅಪರೇಸುಪಿ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ವಿಜ್ಜಮಾನೇಸು ಕಸ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖೂಯೇವ ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ಚೇ? ಜೇಟ್ಠಸೇಟ್ಠಾಸನ್ನಸದಾಸನ್ನಿಹಿತಭಾವತೋ. ಸಬ್ಬಪರಿಸಸಾಧಾರಣಾ ಹಿ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ, ಪರಿಸಾಯ ಜೇಟ್ಠಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಠಮಂ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ, ಸೇಟ್ಠಾ ಅನಗಾರಿಯಭಾವಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸತ್ಥುಚರಿಯಾನುವಿಧಾಯಕತ್ತಾ ಸಕಲಸಾಸನಪಟಿಗ್ಗಾಹಕತ್ತಾ ಚ, ಆಸನ್ನಾ ತತ್ಥ ನಿಸಿನ್ನೇಸು ಸತ್ಥುಸನ್ತಿಕತ್ತಾ, ಸದಾಸನ್ನಿಹಿತಾ ಸತ್ಥುಸನ್ತಿಕಾವಚರತ್ತಾತಿ. ಅಪಿಚ ತೇ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಭಾಜನಂ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಸಬ್ಭಾವತೋ. ವಿಸೇಸತೋ ಚ ಏಕಚ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖೂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯ ಅಯಂ ದೇಸನಾಪೀತಿ ಏವಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ.

ಕಿಮತ್ಥಂ ಪನ ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ, ನ ಧಮ್ಮಮೇವ ದೇಸೇಸೀತಿ? ಸತಿಜನನತ್ಥಂ. ಭಿಕ್ಖೂ ಅಞ್ಞಂ ಚಿನ್ತೇನ್ತಾಪಿ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಚಿತ್ತಾಪಿ ಧಮ್ಮಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಾಪಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿಕರೋನ್ತಾಪಿ ನಿಸಿನ್ನಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇ ಅನಾಮನ್ತೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇ ದೇಸಿಯಮಾನೇ ‘‘ಅಯಂ ದೇಸನಾ ಕಿಂನಿದಾನಾ ಕಿಂಪಚ್ಚಯಾ ಕತಮಾಯ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ದೇಸಿತಾ’’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ದುಗ್ಗಹಿತಂ ವಾ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯುಂ, ನ ವಾ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯುಂ, ತೇನ ನೇಸಂ ಸತಿಜನನತ್ಥಂ ಭಗವಾ ಪಠಮಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ.

ಭದನ್ತೇತಿ ಗಾರವವಚನಮೇತಂ, ಸತ್ಥುನೋ ಪಟಿವಚನದಾನಂ ವಾ. ಅಪಿಚೇತ್ಥ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ ವದಮಾನೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಲಪತಿ. ‘‘ಭದನ್ತೇ’’ತಿ ವದಮಾನಾ ತೇ ಭಗವನ್ತಂ ಪಚ್ಚಾಲಪನ್ತಿ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ ಭಗವಾ ಆಭಾಸತಿ, ‘‘ಭದನ್ತೇ’’ತಿ ಪಚ್ಚಾಭಾಸನ್ತಿ. ‘‘ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ ಪಟಿವಚನಂ ದಾಪೇತಿ, ‘‘ಭದನ್ತೇ’’ತಿ ಪಟಿವಚನಂ ದೇನ್ತಿ. ತೇ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಯೇ ಭಗವಾ ಆಮನ್ತೇಸಿ, ತೇ. ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುನ್ತಿ ಭಗವತೋ ಆಮನ್ತನಂ ಪತಿಅಸ್ಸೋಸುಂ, ಅಭಿಮುಖಾ ಹುತ್ವಾ ಸುಣಿಂಸು ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಂಸು ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚಾತಿ, ಭಗವಾ ಏತಂ ಇದಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಕಲಸುತ್ತಂ ಅವೋಚ. ಏತ್ತಾವತಾ ಯಂ ಆಯಸ್ಮತಾ ಆನನ್ದೇನ ಅತ್ಥಬ್ಯಞ್ಜನಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಬುದ್ಧಾನಂ ದೇಸನಾಞಾಣಗಮ್ಭೀರಭಾವಸಂಸೂಚಕಸ್ಸ ಇಮಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ಸುಖಾವಗಾಹಣತ್ಥಂ ಕಾಲದೇಸದೇಸಕಪರಿಸಾಪದೇಸಪ್ಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ನಿದಾನಂ ಭಾಸಿತಂ, ತಸ್ಸ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾ ಸಮತ್ತಾ.

ಇದಾನಿ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಂ ವೋತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಭಗವತಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ಸಂವಣ್ಣನಾಯ ಓಕಾಸೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ. ಸಾ ಪನೇಸಾ ಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ಯಸ್ಮಾ ಸುತ್ತನಿಕ್ಖೇಪಂ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ವುಚ್ಚಮಾನಾ ಪಾಕಟಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸುತ್ತನಿಕ್ಖೇಪಂ ತಾವ ವಿಚಾರೇಸ್ಸಾಮ. ಚತ್ತಾರೋ ಹಿ ಸುತ್ತನಿಕ್ಖೇಪಾ – ಅತ್ತಜ್ಝಾಸಯೋ, ಪರಜ್ಝಾಸಯೋ, ಪುಚ್ಛಾವಸಿಕೋ, ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಕೋತಿ. ತತ್ಥ ಯಾನಿ ಸುತ್ತಾನಿ ಭಗವಾ ಪರೇಹಿ ಅನಜ್ಝಿಟ್ಠೋ ಕೇವಲಂ ಅತ್ತನೋ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನೇವ ಕಥೇತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ದಸಬಲಸುತ್ತನ್ತಹಾರಕೋ ಚನ್ದೋಪಮ-ವೀಣೋಪಮ-ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನ-ಇದ್ಧಿಪಾದ-ಇನ್ದ್ರಿಯಬಲ-ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಮಗ್ಗಙ್ಗ-ಸುತ್ತನ್ತಹಾರಕೋತಿ ಏವಮಾದೀನಿ, ತೇಸಂ ಅತ್ತಜ್ಝಾಸಯೋ ನಿಕ್ಖೇಪೋ.

ಯಾನಿ ಪನ ‘‘ಪರಿಪಕ್ಕಾ ಖೋ ರಾಹುಲಸ್ಸ ವಿಮುತ್ತಿಪರಿಪಾಚನೀಯಾ ಧಮ್ಮಾ. ಯಂನೂನಾಹಂ ರಾಹುಲಂ ಉತ್ತರಿಂ ಆಸವಾನಂ ಖಯೇ ವಿನೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೪.೧೨೧; ಮ. ನಿ. ೩.೪೧೬) ಏವಂ ಪರೇಸಂ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಖನ್ತಿಂ ನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖಮಂ ಮನಂ ಅಭಿನೀಹಾರಂ ಬುಜ್ಝನಭಾವಞ್ಚ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪರಜ್ಝಾಸಯವಸೇನ ಕಥಿತಾನಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಚೂಳರಾಹುಲೋವಾದಸುತ್ತಂ, ಮಹಾರಾಹುಲೋವಾದಸುತ್ತಂ, ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಂ, ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಸುತ್ತಂ, ಆಸೀವಿಸೋಪಮಸುತ್ತಂ, ಧಾತುವಿಭಙ್ಗಸುತ್ತನ್ತಿ, ಏವಮಾದೀನಿ, ತೇಸಂ ಪರಜ್ಝಾಸಯೋ ನಿಕ್ಖೇಪೋ.

ಭಗವನ್ತಂ ಪನ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಚತಸ್ಸೋ ಪರಿಸಾ ಚತ್ತಾರೋ ವಣ್ಣಾ ನಾಗಾ ಸುಪಣ್ಣಾ ಗನ್ಧಬ್ಬಾ ಅಸುರಾ ಯಕ್ಖಾ ಮಹಾರಾಜಾನೋ ತಾವತಿಂಸಾದಯೋ ದೇವಾ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾತಿ ಏವಮಾದಯೋ ‘‘ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾತಿ, ಭನ್ತೇ, ವುಚ್ಚನ್ತಿ – (ಸಂ. ನಿ. ೫.೨೦೨) ನೀವರಣಾ ನೀವರಣಾತಿ, ಭನ್ತೇ, ವುಚ್ಚನ್ತಿ – ಇಮೇ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ, ಕಿಂಸೂಧ ವಿತ್ತಂ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೪೬; ಸು. ನಿ. ೧೮೩) ನಯೇನ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ. ಏವಂ ಪುಟ್ಠೇನ ಭಗವತಾ ಯಾನಿ ಕಥಿತಾನಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸಂಯುತ್ತಾದೀನಿ, ಯಾನಿ ವಾ ಪನಞ್ಞಾನಿಪಿ ದೇವತಾಸಂಯುತ್ತ, ಮಾರಸಂಯುತ್ತ, ಬ್ರಹ್ಮಸಂಯುತ್ತ, ಸಕ್ಕಪಞ್ಹ, ಚೂಳವೇದಲ್ಲ, ಮಹಾವೇದಲ್ಲ, ಸಾಮಞ್ಞಫಲಆಳವಕ, ಸೂಚಿಲೋಮ, ಖರಲೋಮಸುತ್ತಾದೀನಿ, ತೇಸಂ ಪುಚ್ಛಾವಸಿಕೋ ನಿಕ್ಖೇಪೋ.

ಯಾನಿ ಪನ ತಾನಿ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಕಾರಣಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಕಥಿತಾನಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಧಮ್ಮದಾಯಾದಂ. ಚೂಳಸೀಹನಾದಸುತ್ತಂ ಪುತ್ತಮಂಸೂಪಮಂ ದಾರುಕ್ಖನ್ಧೂಪಮಂ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೂಪಮಂ ಫೇಣಪಿಣ್ಡೂಪಮಂ ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕೂಪಮನ್ತಿ ಏವಮಾದೀನಿ, ತೇಸಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಕೋ ನಿಕ್ಖೇಪೋ.

ಏವಮೇತೇಸು ಚತೂಸು ನಿಕ್ಖೇಪೇಸು ಇಮಸ್ಸ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಸುತ್ತಸ್ಸ ಪರಜ್ಝಾಸಯೋ ನಿಕ್ಖೇಪೋ. ಪರಪುಗ್ಗಲಜ್ಝಾಸಯವಸೇನ ಹಿದಂ ಭಗವತಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ. ಕತಮೇಸಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಅಜ್ಝಾಸಯವಸೇನಾತಿ? ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂನಂ. ಚತ್ತಾರೋ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲಾ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂ ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞೂ ನೇಯ್ಯೋ ಪದಪರಮೋತಿ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸಹ ಉದಾಹಟವೇಲಾಯ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂ. ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥೇ ವಿಭಜಿಯಮಾನೇ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞೂ. ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಉದ್ದೇಸತೋ ಪರಿಪುಚ್ಛತೋ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ, ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೇ ಸೇವತೋ, ಭಜತೋ, ಪಯಿರುಪಾಸತೋ, ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ನೇಯ್ಯೋ. ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಬಹುಮ್ಪಿ ಸುಣತೋ, ಬಹುಮ್ಪಿ ಧಾರಯತೋ, ಬಹುಮ್ಪಿ ವಾಚಯತೋ ನ ತಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪದಪರಮೋ. ಇತಿ ಇಮೇಸು ಚತೂಸು ಪುಗ್ಗಲೇಸು ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಅಜ್ಝಾಸಯವಸೇನ ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ.

ತದಾ ಕಿರ ಪಞ್ಚಸತಾ ಜನಪದವಾಸಿಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಬ್ಬೇವ ಏಕಚರಾ ದ್ವಿಚರಾ ತಿಚರಾ ಚತುಚರಾ ಪಞ್ಚಚರಾ ಸಭಾಗವುತ್ತಿನೋ ಧುತಙ್ಗಧರಾ ಆರದ್ಧವೀರಿಯಾ ಯುತ್ತಯೋಗಾ ವಿಪಸ್ಸಕಾ ಸಣ್ಹಂ ಸುಖುಮಂ ಸುಞ್ಞತಂ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರದೇಸನಂ ಪತ್ಥಯಮಾನಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ವನ್ದಿತ್ವಾ, ರತ್ತಕಮ್ಬಲಸಾಣಿಯಾ ಪರಿಕ್ಖಿಪಮಾನಾ ವಿಯ ದೇಸನಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಮಾನಾ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ತೇಸಂ ಅಜ್ಝಾಸಯವಸೇನ ಭಗವಾ ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ಆರಭಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಛೇಕೋ ಚಿತ್ತಕಾರೋ ಅಪರಿಕಮ್ಮಕತಭಿತ್ತಿಂ ಲಭಿತ್ವಾ, ನ ಆದಿತೋವ ರೂಪಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸಿ, ಮಹಾಮತ್ತಿಕಲೇಪಾದೀಹಿ ಪನ ಭಿತ್ತಿಪರಿಕಮ್ಮಂ ತಾವ ಕತ್ವಾ, ಕತಪರಿಕಮ್ಮಾಯ ಭಿತ್ತಿಯಾ ರೂಪಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ, ಕತಪರಿಕಮ್ಮಂ ಪನ ಭಿತ್ತಿಂ ಲಭಿತ್ವಾ, ಭಿತ್ತಿಪರಿಕಮ್ಮಬ್ಯಾಪಾರಂ ಅಕತ್ವಾ, ರಙ್ಗಜಾತಾನಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ, ವಟ್ಟಿಕಂ ವಾ ತೂಲಿಕಂ ವಾ ಆದಾಯ ರೂಪಮೇವ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ, ಏವಮೇವ ಭಗವಾ ಅಕತಾಭಿನಿವೇಸಂ ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಕುಲಪುತ್ತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ನಾಸ್ಸ ಆದಿತೋವ ಅರಹತ್ತಪದಟ್ಠಾನಂ ಸಣ್ಹಂ ಸುಖುಮಂ ಸುಞ್ಞತಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಲಕ್ಖಣಂ ಆಚಿಕ್ಖತಿ, ಸೀಲಸಮಾಧಿಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಾದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪದಾಯ ಪನ ಯೋಜೇನ್ತೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಂ ತಾವ ಆಚಿಕ್ಖತಿ. ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ –

‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಆದಿಮೇವ ವಿಸೋಧೇಹಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು. ಕೋ ಚಾದಿ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ? ಸೀಲಞ್ಚ ಸುವಿಸುದ್ಧಂ ದಿಟ್ಠಿ ಚ ಉಜುಕಾ. ಯತೋ ಖೋ ತೇ, ಭಿಕ್ಖು, ಸೀಲಞ್ಚ ಸುವಿಸುದ್ಧಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ದಿಟ್ಠಿ ಚ ಉಜುಕಾ. ತತೋ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಸೀಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ತಿವಿಧೇನ ಭಾವೇಯ್ಯಾಸಿ. ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಾ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರಾಹಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ. ಬಹಿದ್ಧಾ ವಾ ಕಾಯೇ…ಪೇ… ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾ ವಾ ಕಾಯೇ…ಪೇ… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರಾಹಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ. ಯತೋ ಖೋ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಸೀಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಏವಂ ತಿವಿಧೇನ ಭಾವೇಸ್ಸಸಿ, ತತೋ ತುಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಯಾ ರತ್ತಿ ವಾ ದಿವಸೋ ವಾ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ವುದ್ಧಿಯೇವ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ನೋ ಪರಿಹಾನೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೩೬೯).

ಏವಂ ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಸೀಲಕಥಾಯ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕಥೇತ್ವಾ, ಅರಹತ್ತಪದಟ್ಠಾನಂ ಸಣ್ಹಂ ಸುಖುಮಂ ಸುಞ್ಞತಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಲಕ್ಖಣಂ ಆಚಿಕ್ಖತಿ.

ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲಂ ಪನ ಆರದ್ಧವೀರಿಯಂ ಯುತ್ತಯೋಗಂ ವಿಪಸ್ಸಕಂ ಲಭಿತ್ವಾ, ನಾಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಂ ಆಚಿಕ್ಖತಿ, ಉಜುಕಮೇವ ಪನ ಅರಹತ್ತಪದಟ್ಠಾನಂ ಸಣ್ಹಂ ಸುಖುಮಂ ಸುಞ್ಞತಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಲಕ್ಖಣಂ ಆಚಿಕ್ಖತಿ. ಇಮೇ ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಂ ಪರಿಸೋಧೇತ್ವಾ ಠಿತಾ ಸುಧನ್ತಸುವಣ್ಣಸದಿಸಾ ಸುಪರಿಮಜ್ಜಿತಮಣಿಕ್ಖನ್ಧಸನ್ನಿಭಾ, ಏಕೋ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗೋವ ನೇಸಂ ಅನಾಗತೋ. ಇತಿ ತಸ್ಸಾಗಮನತ್ಥಾಯ ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಅಪೇಕ್ಖಮಾನೋ ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ಆರಭಿ.

ತತ್ಥ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದನ್ತಿ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರಂ. ಪಚ್ಚಯಾಕಾರೋ ಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಸಹಿತೇ ಧಮ್ಮೇ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ. ತಸ್ಮಾ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗತೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

ವೋತಿ ಅಯಂ ವೋ-ಸದ್ದೋ ಪಚ್ಚತ್ತ-ಉಪಯೋಗಕರಣ-ಸಮ್ಪದಾನ-ಸಾಮಿವಚನ-ಪದಪೂರಣೇಸು ದಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ಕಚ್ಚಿ ಪನ ವೋ ಅನುರುದ್ಧಾ ಸಮಗ್ಗಾ ಸಮ್ಮೋದಮಾನಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೩೨೬; ಮಹಾವ. ೪೬೬) ಹಿ ಪಚ್ಚತ್ತೇ ದಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಣಾಮೇಮಿ ವೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೨.೧೫೭) ಉಪಯೋಗೇ. ‘‘ನ ವೋ ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ ವತ್ಥಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೨.೧೫೭) ಕರಣೇ. ‘‘ವನಪತ್ಥಪರಿಯಾಯಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೧೯೦) ಸಮ್ಪದಾನೇ. ‘‘ಸಬ್ಬೇಸಂ ವೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸುಭಾಸಿತ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೩೪೫) ಸಾಮಿವಚನೇ. ‘‘ಯೇ ಹಿ ವೋ ಅರಿಯಾ ಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೩೫) ಪದಪೂರಣಮತ್ತೇ. ಇಧ ಪನಾಯಂ ಸಮ್ಪದಾನೇ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಪತಿಸ್ಸವೇನ ಅಭಿಮುಖೀಭೂತಾನಂ ಪುನ ಆಲಪನಂ. ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ದೇಸನಾಪಟಿಜಾನನಂ. ತಂ ಸುಣಾಥಾತಿ ತಂ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಂ ತಂ ದೇಸನಂ ಮಯಾ ವುಚ್ಚಮಾನಂ ಸುಣಾಥ.

ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಸಾಧುಕಂ ಸಾಧೂತಿ ಏಕತ್ಥಮೇತಂ. ಅಯಞ್ಚ ಸಾಧುಸದ್ದೋ ಆಯಾಚನ-ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ-ಸಮ್ಪಹಂಸನ-ಸುನ್ದರ-ದಳ್ಹೀಕಮ್ಮಾದೀಸು ದಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ಸಾಧು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತೂ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೪.೨೫೭; ಸಂ. ನಿ. ೪.೬೫; ೫.೩೮೧) ಹಿ ಆಯಾಚನೇ ದಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇತಿ ಖೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೩.೮೬) ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನೇ. ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಸಾರಿಪುತ್ತಾ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೪೯) ಸಮ್ಪಹಂಸನೇ.

‘‘ಸಾಧು ಧಮ್ಮರುಚೀ ರಾಜಾ, ಸಾಧು ಪಞ್ಞಾಣವಾ ನರೋ;

ಸಾಧು ಮಿತ್ತಾನಮದ್ದುಬ್ಭೋ, ಪಾಪಸ್ಸ ಅಕರಣಂ ಸುಖ’’ನ್ತಿ. –

ಆದೀಸು (ಜಾ. ೨.೧೮.೧೦೧) ಸುನ್ದರೇ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸಾಧುಕಂ ಸುಣಾಹೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೫.೧೯೨) ಸಾಧುಕಸದ್ದೋಯೇವ ದಳ್ಹೀಕಮ್ಮೇ ಆಣತ್ತಿಯನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಇಧ ಪನಾಯಂ ಏತ್ಥೇವ ದಳ್ಹೀಕಮ್ಮೇ ಆಣತ್ತಿಯಾ ಚ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಸುನ್ದರತ್ಥೇಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ದಳ್ಹೀಕರಣತ್ಥೇನ ಹಿ ‘‘ದಳ್ಹಂ ಇಮಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾಥ, ಸುಗ್ಗಹಿತಂ ಗಣ್ಹನ್ತಾ’’, ಆಣತ್ತಿಅತ್ಥೇನ ‘‘ಮಮ ಆಣತ್ತಿಯಾ ಸುಣಾಥ’’ ಸುನ್ದರತ್ಥೇನ ‘‘ಸುನ್ದರಮಿಮಂ ಭದ್ದಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾಥಾ’’ತಿ ಏತಂ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ. ಮನಸಿ ಕರೋಥಾತಿ ಆವಜ್ಜೇಥ. ಸಮನ್ನಾಹರಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅವಿಕ್ಖಿತ್ತಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಸಾಮೇಥ, ಚಿತ್ತೇ ಕರೋಥಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಇದಾನೇತ್ಥ ತಂ ಸುಣಾಥಾತಿ ಸೋತಿನ್ದ್ರಿಯವಿಕ್ಖೇಪನಿವಾರಣಮೇತಂ. ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥಾತಿ ಮನಸಿಕಾರೇ ದಳ್ಹೀಕಮ್ಮನಿಯೋಜನೇನ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯವಿಕ್ಖೇಪನಿವಾರಣಂ. ಪುರಿಮಞ್ಚೇತ್ಥ ಬ್ಯಞ್ಜನವಿಪಲ್ಲಾಸಗಾಹನಿವಾರಣಂ, ಪಚ್ಛಿಮಂ ಅತ್ಥವಿಪಲ್ಲಾಸಗಾಹನಿವಾರಣಂ. ಪುರಿಮೇನ ಚ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನೇ ನಿಯೋಜೇತಿ, ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಸುತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಧಾರಣೂಪಪರಿಕ್ಖಾಸು. ಪುರಿಮೇನ ಚ ‘‘ಸಬ್ಯಞ್ಜನೋ ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ತಸ್ಮಾ ಸವನೀಯೋ’’ತಿ ದೀಪೇತಿ, ಪಚ್ಛಿಮೇನ ‘‘ಸಾತ್ಥೋ, ತಸ್ಮಾ ಮನಸಿ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಸಾಧುಕಪದಂ ವಾ ಉಭಯಪದೇಹಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ, ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಧಮ್ಮಗಮ್ಭೀರೋ ಚ ದೇಸನಾಗಮ್ಭೀರೋ ಚ, ತಸ್ಮಾ ಸುಣಾಥ ಸಾಧುಕಂ. ಯಸ್ಮಾ ಅತ್ಥಗಮ್ಭೀರೋ ಚ ಪಟಿವೇಧಗಮ್ಭೀರೋ ಚ, ತಸ್ಮಾ ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಏವಂ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ. ‘‘ತಂ ಸುಣಾಥಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪಟಿಞ್ಞಾತಂ ದೇಸನಂ ಸಂಖಿತ್ತತೋವ ನ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ಅಪಿಚ ಖೋ ವಿತ್ಥಾರತೋಪಿ ನಂ ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸಙ್ಖೇಪವಿತ್ಥಾರವಾಚಕಾನಿ ಹಿ ಏತಾನಿ ಪದಾನಿ. ಯಥಾಹ ವಙ್ಗೀಸತ್ಥೇರೋ –

‘‘ಸಂಖಿತ್ತೇನಪಿ ದೇಸೇತಿ, ವಿತ್ಥಾರೇನಪಿ ಭಾಸತಿ;

ಸಾಳಿಕಾಯಿವ ನಿಗ್ಘೋಸೋ, ಪಟಿಭಾನಂ ಉದೀರಯೀ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೧೪; ಥೇರಗಾ. ೧೨೪೧);

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಉಸ್ಸಾಹಜಾತಾ ಹುತ್ವಾ ಏವಂ, ಭನ್ತೇತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ ಸತ್ಥು ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಂಸು, ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸುನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಅಥ ನೇಸಂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ಏತಂ ಇದಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ’’ತಿಆದಿಂ ಸಕಲಂ ಸುತ್ತಂ ಅವೋಚ. ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋತಿ ಕಥೇತುಕಮ್ಯತಾಪುಚ್ಛಾ. ಪಞ್ಚವಿಧಾ ಹಿ ಪುಚ್ಛಾ ಅದಿಟ್ಠಜೋತನಾಪುಚ್ಛಾ ದಿಟ್ಠಸಂಸನ್ದನಾಪುಚ್ಛಾ ವಿಮತಿಚ್ಛೇದನಾಪುಚ್ಛಾ ಅನುಮತಿಪುಚ್ಛಾ ಕಥೇತುಕಮ್ಯತಾಪುಚ್ಛಾತಿ, ತಾಸಂ ಇದಂ ನಾನತ್ತಂ –

ಕತಮಾ ಅದಿಟ್ಠಜೋತನಾ ಪುಚ್ಛಾ (ಮಹಾನಿ. ೧೫೦; ಚೂಳನಿ. ಪುಣ್ಣಕಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸ ೧೨)? ಪಕತಿಯಾ ಲಕ್ಖಣಂ ಅಞ್ಞಾತಂ ಹೋತಿ ಅದಿಟ್ಠಂ ಅತುಲಿತಂ ಅತೀರಿತಂ ಅವಿಭೂತಂ ಅವಿಭಾವಿತಂ. ತಸ್ಸ ಞಾಣಾಯ ದಸ್ಸನಾಯ ತುಲನಾಯ ತೀರಣಾಯ ವಿಭೂತಾಯ ವಿಭಾವನತ್ಥಾಯ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ. ಅಯಂ ಅದಿಟ್ಠಜೋತನಾಪುಚ್ಛಾ.

ಕತಮಾ ದಿಟ್ಠಸಂಸನ್ದನಾಪುಚ್ಛಾ? ಪಕತಿಯಾ ಲಕ್ಖಣಂ ಞಾತಂ ಹೋತಿ ದಿಟ್ಠಂ ತುಲಿತಂ ತೀರಿತಂ ವಿಭೂತಂ ವಿಭಾವಿತಂ. ಸೋ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಸನ್ದನತ್ಥಾಯ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ. ಅಯಂ ದಿಟ್ಠಸಂಸನ್ದನಾಪುಚ್ಛಾ.

ಕತಮಾ ವಿಮತಿಚ್ಛೇದನಾಪುಚ್ಛಾ? ಪಕತಿಯಾ ಸಂಸಯಪಕ್ಖನ್ದೋ ಹೋತಿ ವಿಮತಿಪಕ್ಖನ್ದೋ ದ್ವೇಳ್ಹಕಜಾತೋ – ‘‘ಏವಂ ನು ಖೋ, ನ ನು ಖೋ, ಕಥಂ ನು ಖೋ’’ತಿ, ಸೋ ವಿಮತಿಚ್ಛೇದನತ್ಥಾಯ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಅಯಂ ವಿಮತಿಚ್ಛೇದನಾಪುಚ್ಛಾ.

ಕತಮಾ ಅನುಮತಿಪುಚ್ಛಾ? ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅನುಮತಿಯಾ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ – ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೂಪಂ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ, ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ. ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾತಿ, ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ. ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ – ‘‘ಏತಂ ಮಮ ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’ತಿ, ನೋ ಹೇತಂ ಭನ್ತೇತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೭೯). ಅಯಂ ಅನುಮತಿಪುಚ್ಛಾ.

ಕತಮಾ ಕಥೇತುಕಮ್ಯತಾಪುಚ್ಛಾ? ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಥೇತುಕಮ್ಯತಾಯ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ – ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ. ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ’’ತಿ? ಅಯಂ ಕಥೇತುಕಮ್ಯತಾಪುಚ್ಛಾತಿ.

ತತ್ಥ ಬುದ್ಧಾನಂ ಪುರಿಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ಪುಚ್ಛಾ ನತ್ಥಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಬುದ್ಧಾನಞ್ಹಿ ತೀಸು ಅದ್ಧಾಸು ಕಿಞ್ಚಿ ಸಙ್ಖತಂ ಅದ್ಧಾವಿಮುತ್ತಂ ವಾ ಅಸಙ್ಖತಂ ಅದಿಟ್ಠಂ ಅಜೋತಿತಂ ಅತುಲಿತಂ ಅತೀರಿತಂ ಅವಿಭೂತಂ ಅವಿಭಾವಿತಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ತೇನ ನೇಸಂ ಅದಿಟ್ಠಜೋತನಾಪುಚ್ಛಾ ನತ್ಥಿ. ಯಂ ಪನ ಭಗವತಾ ಅತ್ತನೋ ಞಾಣೇನ ಪಟಿವಿದ್ಧಂ, ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞೇನ ಸಮಣೇನ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ವಾ ದೇವೇನ ವಾ ಮಾರೇನ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಸನ್ದನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ. ತೇನಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಸಂಸನ್ದನಾಪುಚ್ಛಾ ನತ್ಥಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನೇಸ ಅಕಥಂಕಥೀ ತಿಣ್ಣವಿಚಿಕಿಚ್ಛೋ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇಸು ವಿಹತಸಂಸಯೋ. ತೇನಸ್ಸ ವಿಮತಿಚ್ಛೇದನಾಪುಚ್ಛಾ ನತ್ಥಿ. ಇತರಾ ಪನ ದ್ವೇ ಪುಚ್ಛಾ ಭಗವತೋ ಅತ್ಥಿ. ತಾಸು ಅಯಂ ಕಥೇತುಕಮ್ಯತಾ ಪುಚ್ಛಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಇದಾನಿ ತಾವ ಪುಚ್ಛಾಯ ಪುಟ್ಠಂ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರಂ ವಿಭಜನ್ತೋ ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಙ್ಖಾರಾತಿಆದಿಮಾಹ. ಏತ್ಥ ಚ ಯಥಾ ನಾಮ ‘‘ಪಿತರಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆರದ್ಧೋ ‘‘ತಿಸ್ಸಸ್ಸ ಪಿತಾ ಸೋಣಸ್ಸ ಪಿತಾ’’ತಿ ಪಠಮತರಂ ಪುತ್ತಮ್ಪಿ ಕಥೇತಿ, ಏವಮೇವ ಭಗವಾ ಪಚ್ಚಯಂ ಕಥೇತುಂ ಆರದ್ಧೋ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸಙ್ಖಾರಾದೀನಂ ಪಚ್ಚಯೇ ಅವಿಜ್ಜಾದಿಧಮ್ಮೇ ಕಥೇನ್ತೋ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಮ್ಪಿ ಕಥೇಸಿ. ಆಹಾರವಗ್ಗಸ್ಸ ಪನ ಪರಿಯೋಸಾನೇ ‘‘ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಞ್ಚ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನೇ ಚ ಧಮ್ಮೇ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೨೦) ಉಭಯಂ ಆರಭಿತ್ವಾ ಉಭಯಮ್ಪಿ ಕಥೇಸಿ. ಇದಾನಿ ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾತಿಆದೀಸು ಪನ ಅವಿಜ್ಜಾ ಚ ಸಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಚಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯೋ. ತಸ್ಮಾ ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ಸಮ್ಭವನ್ತೀತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರೇನ ಪನ ಸಬ್ಬಾಕಾರಸಮ್ಪನ್ನಾ ಅನುಲೋಮಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಕಥಾ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಕಥಿತಾ, ತಸ್ಮಾ ಸಾ ತತ್ಥ ಕಥಿತವಸೇನೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಾ.

ಪಟಿಲೋಮಕಥಾಯಂ ಪನ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ತ್ವೇವಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ತು ಏವ. ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾತಿ ವಿರಾಗಸಙ್ಖಾತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಅಸೇಸನಿರೋಧಾ. ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧೋತಿ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಅನುಪ್ಪಾದನಿರೋಧೋ ಹೋತಿ. ಏವಂನಿರೋಧಾನಂ ಪನ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ನಿರೋಧಾ ವಿಞ್ಞಾಣಾದೀನಞ್ಚ ನಿರೋಧಾ ನಾಮರೂಪಾದೀನಿ ನಿರುದ್ಧಾನಿಯೇವ ಹೋನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧಾ ವಿಞ್ಞಾಣನಿರೋಧೋತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ, ಏವಮೇತಸ್ಸ ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ನಿರೋಧೋ ಹೋತೀತಿ ಆಹ. ತತ್ಥ ಕೇವಲಸ್ಸಾತಿ ಸಕಲಸ್ಸ, ಸುದ್ಧಸ್ಸ ವಾ, ಸತ್ತವಿರಹಿತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸಾತಿ ದುಕ್ಖರಾಸಿಸ್ಸ. ನಿರೋಧೋ ಹೋತೀತಿ ಅನುಪ್ಪಾದೋ ಹೋತಿ. ಇತಿ ಭಗವಾ ಅನುಲೋಮತೋ ದ್ವಾದಸಹಿ ಪದೇಹಿ ವಟ್ಟಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ತಮೇವ ವಟ್ಟಂ ವಿನಿವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಪಟಿಲೋಮತೋ ದ್ವಾದಸಹಿ ಪದೇಹಿ ವಿವಟ್ಟಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಅರಹತ್ತೇನ ದೇಸನಾಯ ಕೂಟಂ ಗಣ್ಹಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ತೇ ಪಞ್ಚಸತಾ ಆರದ್ಧವಿಪಸ್ಸಕಾ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂಪುಗ್ಗಲಾ ಸೂರಿಯರಸ್ಮಿಸಮ್ಫುಟ್ಠಾನಿ ಪರಿಪಾಕಗತಾನಿ ಪದುಮಾನಿ ವಿಯ ಸಚ್ಚಾನಿ ಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು.

ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾತಿ ಇದಂ ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟವಸೇನ ಸಕಲಸುತ್ತಂ ಭಗವಾ ಅವೋಚ. ಅತ್ತಮನಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತಾ ತೇ ಪಞ್ಚಸತಾ ಖೀಣಾಸವಾ ಭಿಕ್ಖೂ. ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದುನ್ತಿ ಕರವೀಕರುತಮಞ್ಜುನಾ ಕಣ್ಣಸುಖೇನ ಪಣ್ಡಿತಜನಹದಯಾನಂ ಅಮತಾಭಿಸೇಕಸದಿಸೇನ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಸರೇನ ಭಾಸತೋ ಭಗವತೋ ವಚನಂ ಅಭಿನನ್ದಿಂಸು, ಅನುಮೋದಿಂಸು ಚೇವ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಂಸು ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನೇತಂ ವುಚ್ಚತಿ –

‘‘ಸುಭಾಸಿತಂ ಸುಲಪಿತಂ, ಸಾಧು ಸಾಧೂತಿ ತಾದಿನೋ;

ಅನುಮೋದಮಾನಾ ಸಿರಸಾ, ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಂಸು ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ.

ಪಠಮಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ವಿಭಙ್ಗಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨. ದುತಿಯೇಪಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಸುತ್ತನಿಕ್ಖೇಪೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಪಠಮಂ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂಪುಗ್ಗಲಾನಂ ವಸೇನ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ದಸ್ಸಿತಂ, ಇದಂ ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞೂನಂ ವಸೇನ ವಿತ್ಥಾರತೋತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪನ ಸುತ್ತೇ ಚತಸ್ಸೋ ವಲ್ಲಿಹಾರಕಪುರಿಸೂಪಮಾ ವತ್ತಬ್ಬಾ, ತಾ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತಾ ಏವ. ಯಥಾ ಹಿ ವಲ್ಲಿಹಾರಕೋ ಪುರಿಸೋ ವಲ್ಲಿಯಾ ಅಗ್ಗಂ ದಿಸ್ವಾ ತದನುಸಾರೇನ ಮೂಲಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ವಲ್ಲಿಂ ಮೂಲೇ ಛೇತ್ವಾ ಆದಾಯ ಕಮ್ಮೇ ಉಪನೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಭಗವಾ ವಿತ್ಥಾರದೇಸನಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಸ್ಸ ಅಗ್ಗಭೂತಾ ಜರಾಮರಣಾ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಮೂಲಭೂತಂ ಅವಿಜ್ಜಾಪದಂ, ತಾವ ದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಪುನ ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ನಿಟ್ಠಪೇಸಿ.

ತತ್ರಾಯಂ ಜರಾಮರಣಾದೀನಂ ವಿತ್ಥಾರದೇಸನಾಯ ಅತ್ಥನಿಚ್ಛಯೋ – ಜರಾಮರಣನಿದ್ದೇಸೇ ತಾವ ತೇಸಂ ತೇಸನ್ತಿ ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಅನೇಕೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಸಾಧಾರಣನಿದ್ದೇಸೋತಿ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೋ. ಯಾ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಜರಾ, ಯಾ ಸೋಮದತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಏವಞ್ಹಿ ದಿವಸಮ್ಪಿ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ನೇವ ಸತ್ತಾ ಪರಿಯಾದಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಇಮೇಹಿ ಪನ ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹಿ ನ ಕೋಚಿ ಸತ್ತೋ ಅಪರಿಯಾದಿನ್ನೋ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಅನೇಕೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಸಾಧಾರಣನಿದ್ದೇಸೋ’’ತಿ. ತಮ್ಹಿ ತಮ್ಹೀತಿ ಅಯಂ ಗತಿಜಾತಿವಸೇನ ಅನೇಕೇಸಂ ಸತ್ತನಿಕಾಯಾನಂ ಸಾಧಾರಣನಿದ್ದೇಸೋ. ಸತ್ತನಿಕಾಯೇತಿ ಸಾಧಾರಣನಿದ್ದೇಸೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ಸರೂಪನಿದಸ್ಸನಂ. ಜರಾ ಜೀರಣತಾತಿಆದೀಸು ಪನ ಜರಾತಿ ಸಭಾವನಿದ್ದೇಸೋ. ಜೀರಣತಾತಿ ಆಕಾರನಿದ್ದೇಸೋ. ಖಣ್ಡಿಚ್ಚನ್ತಿಆದಯೋ ತಯೋ ಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮೇ ಕಿಚ್ಚನಿದ್ದೇಸಾ, ಪಚ್ಛಿಮಾ ದ್ವೇ ಪಕತಿನಿದ್ದೇಸಾ. ಅಯಞ್ಹಿ ಜರಾತಿ ಇಮಿನಾ ಪದೇನ ಸಭಾವತೋ ದೀಪಿತಾ, ತೇನಸ್ಸಾಯಂ ಸಭಾವನಿದ್ದೇಸೋ. ಜೀರಣತಾತಿ ಇಮಿನಾ ಆಕಾರತೋ, ತೇನಸ್ಸಾಯಂ ಆಕಾರನಿದ್ದೇಸೋ. ಖಣ್ಡಿಚ್ಚನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮೇ ದನ್ತನಖಾನಂ ಖಣ್ಡಿತಭಾವಕರಣಕಿಚ್ಚತೋ. ಪಾಲಿಚ್ಚನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಕೇಸಲೋಮಾನಂ ಪಲಿತಭಾವಕರಣಕಿಚ್ಚತೋ. ವಲಿತ್ತಚತಾತಿ ಇಮಿನಾ ಮಂಸಂ ಮಿಲಾಪೇತ್ವಾ ತಚವಲಿಭಾವಕರಣಕಿಚ್ಚತೋ ದೀಪಿತಾ. ತೇನಸ್ಸಾ ಇಮೇ ಖಣ್ಡಿಚ್ಚನ್ತಿಆದಯೋ ತಯೋ ಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮೇ ಕಿಚ್ಚನಿದ್ದೇಸಾ. ತೇಹಿ ಇಮೇಸಂ ವಿಕಾರಾನಂ ದಸ್ಸನವಸೇನ ಪಾಕಟೀಭೂತಾ ಪಾಕಟಜರಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ಯಥೇವ ಹಿ ಉದಕಸ್ಸ ವಾ ವಾತಸ್ಸ ವಾ ಅಗ್ಗಿನೋ ವಾ ತಿಣರುಕ್ಖಾದೀನಂ ಸಂಭಗ್ಗಪಲಿಭಗ್ಗತಾಯ ವಾ ಝಾಮತಾಯ ವಾ ಗತಮಗ್ಗೋ ಪಾಕಟೋ ಹೋತಿ, ನ ಚ ಸೋ ಗತಮಗ್ಗೋ ತಾನೇವ ಉದಕಾದೀನಿ, ಏವಮೇವ ಜರಾಯ ದನ್ತಾದೀಸು ಖಣ್ಡಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಗತಮಗ್ಗೋ ಪಾಕಟೋ, ಚಕ್ಖುಂ ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾಪಿ ಗಯ್ಹತಿ ನ ಚ ಖಣ್ಡಿಚ್ಚಾದೀನೇವ ಜರಾ. ನ ಹಿ ಜರಾ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಹೋತಿ.

ಆಯುನೋ ಸಂಹಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಪರಿಪಾಕೋತಿ ಇಮೇಹಿ ಪನ ಪದೇಹಿ ಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮೇಯೇವ ಅಭಿಬ್ಯತ್ತಾಯ ಆಯುಕ್ಖಯ-ಚಕ್ಖಾದಿಇನ್ದ್ರಿಯ-ಪರಿಪಾಕಸಞ್ಞಿತಾಯ ಪಕತಿಯಾ ದೀಪಿತಾ. ತೇನಸ್ಸಿಮೇ ಪಚ್ಛಿಮಾ ದ್ವೇ ಪಕತಿನಿದ್ದೇಸಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಜರಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ಆಯು ಹಾಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ಜರಾ ‘‘ಆಯುನೋ ಸಂಹಾನೀ’’ತಿ ಫಲೂಪಚಾರೇನ ವುತ್ತಾ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ದಹರಕಾಲೇ ಸುಪ್ಪಸನ್ನಾನಿ ಸುಖುಮಮ್ಪಿ ಅತ್ತನೋ ವಿಸಯಂ ಸುಖೇನೇವ ಗಣ್ಹನಸಮತ್ಥಾನಿ ಚಕ್ಖಾದೀನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಜರಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಪಕ್ಕಾನಿ ಆಲುಳಿತಾನಿ ಅವಿಸದಾನಿ, ಓಳಾರಿಕಮ್ಪಿ ಅತ್ತನೋ ವಿಸಯಂ ಗಹೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಪರಿಪಾಕೋ’’ತಿ ಫಲೂಪಚಾರೇನೇವ ವುತ್ತಾ.

ಸಾ ಪನಾಯಂ ಏವಂ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಜರಾ ಪಾಕಟಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾತಿ ದುವಿಧಾ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ದನ್ತಾದೀಸು ಖಣ್ಡಾದಿಭಾವದಸ್ಸನತೋ ರೂಪಧಮ್ಮೇಸು ಜರಾ ಪಾಕಟಜರಾ ನಾಮ, ಅರೂಪಧಮ್ಮೇಸು ಪನ ಜರಾ ತಾದಿಸಸ್ಸ ವಿಕಾರಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನತೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಜರಾ ನಾಮ. ತತ್ಥ ಯ್ವಾಯಂ ಖಣ್ಡಾದಿಭಾವೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ಸೋ ತಾದಿಸಾನಂ ದನ್ತಾದೀನಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯತ್ತಾ ವಣ್ಣೋಯೇವ, ತಂ ಚಕ್ಖುನಾ ದಿಸ್ವಾ ಮನೋದ್ವಾರೇನ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ದನ್ತಾ ಜರಾಯ ಪಹಟಾ’’ತಿ ಜರಂ ಜಾನಾತಿ ಉದಕಟ್ಠಾನೇ ಬದ್ಧಾನಿ ಗೋಸೀಸಾದೀನಿ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಉದಕಸ್ಸ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ಜಾನನಂ ವಿಯ. ಪುನ ಅವೀಚಿ ಸವೀಚೀತಿ ಏವಮ್ಪಿ ದುವಿಧಾ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಮಣಿ-ಕನಕ-ರಜತ-ಪವಾಳಚನ್ದಸೂರಿಯಾದೀನಂ ವಿಯ ಮನ್ದದಸಕಾದೀಸು ಪಾಣೀನಂ ವಿಯ ಚ ಪುಪ್ಫಫಲಪಲ್ಲವಾದೀಸು ಚ ಅಪಾಣೀನಂ ವಿಯ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ವಣ್ಣವಿಸೇಸಾದೀನಂ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯತ್ತಾ ಜರಾ ಅವೀಚಿಜರಾ ನಾಮ, ನಿರನ್ತರಜರಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತೋ ಅಞ್ಞೇಸು ಪನ ಯಥಾವುತ್ತೇಸು ಅನ್ತರನ್ತರಾ ವಣ್ಣವಿಸೇಸಾದೀನಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯತ್ತಾ ಜರಾ ಸವೀಚಿಜರಾ ನಾಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಇತೋ ಪರಂ ತೇಸಂ ತೇಸನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಚುತಿ ಚವನತಾತಿಆದೀಸು ಪನ ಚುತೀತಿ ಚವನಕವಸೇನ ವುಚ್ಚತಿ, ಏಕಚತುಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಸಾಮಞ್ಞವಚನಮೇತಂ. ಚವನತಾತಿ ಭಾವವಚನೇನ ಲಕ್ಖಣನಿದಸ್ಸನಂ. ಭೇದೋತಿ ಚುತಿಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಭಙ್ಗುಪ್ಪತ್ತಿಪರಿದೀಪನಂ. ಅನ್ತರಧಾನನ್ತಿ ಘಟಸ್ಸೇವ ಭಿನ್ನಸ್ಸ ಭಿನ್ನಾನಂ ಚುತಿಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ಠಾನಾಭಾವಪರಿದೀಪನಂ. ಮಚ್ಚು ಮರಣನ್ತಿ ಮಚ್ಚುಸಙ್ಖಾತಂ ಮರಣಂ, ತೇನ ಸಮುಚ್ಛೇದಮರಣಾದೀನಿ ನಿಸೇಧೇತಿ. ಕಾಲೋ ನಾಮ ಅನ್ತಕೋ, ತಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾ ಕಾಲಕಿರಿಯಾ. ಏವಂ ತೇನ ಲೋಕಸಮ್ಮುತಿಯಾ ಮರಣಂ ದೀಪೇತಿ.

ಇದಾನಿ ಪರಮತ್ಥೇನ ದೀಪೇತುಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಭೇದೋತಿಆದಿಮಾಹ. ಪರಮತ್ಥೇನ ಹಿ ಖನ್ಧಾಯೇವ ಭಿಜ್ಜನ್ತಿ, ನ ಸತ್ತೋ ನಾಮ ಕೋಚಿ ಮರತಿ. ಖನ್ಧೇಸು ಪನ ಭಿಜ್ಜಮಾನೇಸು ಸತ್ತೋ ಮರತಿ, ಭಿನ್ನೇಸು ಮತೋತಿ ವೋಹಾರೋ ಹೋತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಚತುಪಞ್ಚವೋಕಾರವಸೇನ ಖನ್ಧಾನಂ ಭೇದೋ, ಏಕವೋಕಾರವಸೇನ ಕಳೇವರಸ್ಸ ನಿಕ್ಖೇಪೋ. ಚತುವೋಕಾರವಸೇನ ಚ ಖನ್ಧಾನಂ ಭೇದೋ, ಸೇಸದ್ವಯವಸೇನ ಕಳೇವರಸ್ಸ ನಿಕ್ಖೇಪೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಕಸ್ಮಾ? ಭವದ್ವಯೇಪಿ ರೂಪಕಾಯಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಕಳೇವರಸ್ಸ ಸಬ್ಭಾವತೋ. ಅಥ ವಾ ಯಸ್ಮಾ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾದೀಸು ಖನ್ಧಾ ಭಿಜ್ಜನ್ತೇವ, ನ ಕಿಞ್ಚಿ ನಿಕ್ಖಿಪತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ವಸೇನ ಖನ್ಧಾನಂ ಭೇದೋ, ಮನುಸ್ಸಾದೀಸು ಕಳೇವರಸ್ಸ ನಿಕ್ಖೇಪೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಕಳೇವರಸ್ಸ ನಿಕ್ಖೇಪಕಾರಣತೋ ಮರಣಂ ‘‘ಕಳೇವರಸ್ಸ ನಿಕ್ಖೇಪೋ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಇತಿ ಅಯಞ್ಚ ಜರಾ ಇದಞ್ಚ ಮರಣಂ, ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಇದಂ ಉಭಯಮ್ಪಿ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಜರಾಮರಣನ್ತಿ ಕಥೀಯತಿ.

ಜಾತಿನಿದ್ದೇಸೇ ಜಾತಿ ಸಞ್ಜಾತೀತಿಆದೀಸು ಜಾಯನಟ್ಠೇನ ಜಾತಿ, ಸಾ ಅಪರಿಪುಣ್ಣಾಯತನವಸೇನ ಯುತ್ತಾ. ಸಞ್ಜಾಯನಟ್ಠೇನ ಸಞ್ಜಾತಿ, ಸಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಾಯತನವಸೇನ ಯುತ್ತಾ. ಓಕ್ಕಮನಟ್ಠೇನ ಓಕ್ಕನ್ತಿ, ಸಾ ಅಣ್ಡಜಜಲಾಬುಜವಸೇನ ಯುತ್ತಾ. ತೇ ಹಿ ಅಣ್ಡಕೋಸಞ್ಚ ವತ್ಥಿಕೋಸಞ್ಚ ಓಕ್ಕಮನ್ತಾ ಪವಿಸನ್ತಾ ವಿಯ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತನಟ್ಠೇನ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಸಾ ಸಂಸೇದಜಓಪಪಾತಿಕವಸೇನ ಯುತ್ತಾ. ತೇ ಹಿ ಪಾಕಟಾಯೇವ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ. ಅಯಂ ತಾವ ವೋಹಾರದೇಸನಾ.

ಇದಾನಿ ಪರಮತ್ಥದೇಸನಾ ಹೋತಿ. ಖನ್ಧಾಯೇವ ಹಿ ಪರಮತ್ಥತೋ ಪಾತುಭವನ್ತಿ, ನ ಸತ್ತೋ. ತತ್ಥ ಚ ಖನ್ಧಾನನ್ತಿ ಏಕವೋಕಾರಭವೇ ಏಕಸ್ಸ, ಚತುವೋಕಾರಭವೇ ಚತುನ್ನಂ, ಪಞ್ಚವೋಕಾರಭವೇ ಪಞ್ಚನ್ನಮ್ಪಿ ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪಾತುಭಾವೋತಿ ಉಪ್ಪತ್ತಿ. ಆಯತನಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತತ್ರ ತತ್ರ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾಯತನವಸೇನ ಸಙ್ಗಹೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಸನ್ತತಿಯಂ ಪಾತುಭಾವೋಯೇವ. ಪಾತುಭವನ್ತಾನೇವ ಹಿ ತಾನಿ ಪಟಿಲದ್ಧಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಜಾತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಪದೇನ ವೋಹಾರತೋ ಪರಮತ್ಥತೋ ಚ ದೇಸಿತಾಯ ಜಾತಿಯಾ ನಿಗಮನಂ ಕರೋತೀತಿ.

ಭವನಿದ್ದೇಸೇ ಕಾಮಭವೋತಿ ಕಮ್ಮಭವೋ ಚ ಉಪಪತ್ತಿಭವೋ ಚ. ತತ್ಥ ಕಮ್ಮಭವೋ ನಾಮ ಕಾಮಭವೂಪಗಕಮ್ಮಮೇವ. ತಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ಉಪಪತ್ತಿಭವಸ್ಸ ಕಾರಣತ್ತಾ ‘‘ಸುಖೋ ಬುದ್ಧಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೋ (ಧ. ಪ. ೧೯೪) ದುಕ್ಖೋ ಪಾಪಸ್ಸ ಉಚ್ಚಯೋ’’ತಿಆದೀನಿ (ಧ. ಪ. ೧೧೭) ವಿಯ ಫಲವೋಹಾರೇನ ಭವೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಉಪಪತ್ತಿಭವೋ ನಾಮ ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಉಪಾದಿಣ್ಣಕ್ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ. ತಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ಭವತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಭವೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಇದಂ ಕಮ್ಮಞ್ಚ ಉಪಪತ್ತಿಞ್ಚ ಉಭಯಮ್ಪೇತಮಿಧ ‘‘ಕಾಮಭವೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏಸ ನಯೋ ರೂಪಾರೂಪಭವೇಸೂತಿ.

ಉಪಾದಾನನಿದ್ದೇಸೇ ಕಾಮುಪಾದಾನನ್ತಿಆದೀಸು ವತ್ಥುಕಾಮಂ ಉಪಾದಿಯನ್ತಿ ಏತೇನ, ಸಯಂ ವಾ ತಂ ಉಪಾದಿಯತೀತಿ ಕಾಮುಪಾದಾನಂ, ಕಾಮೋ ಚ ಸೋ ಉಪಾದಾನಞ್ಚಾತಿ ಕಾಮುಪಾದಾನಂ. ಉಪಾದಾನನ್ತಿ ದಳ್ಹಗ್ಗಹಣಂ ವುಚ್ಚತಿ. ದಳ್ಹತ್ಥೋ ಹಿ ಏತ್ಥ ಉಪಸದ್ದೋ ಉಪಾಯಾಸಉಪಕಟ್ಠಾದೀಸು ವಿಯ. ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಿಕರಾಗಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ. ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನೇತಂ, ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಕಾಮುಪಾದಾನಂ? ಯೋ ಕಾಮೇಸು ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ೧೨೨೦; ವಿಭ. ೯೩೮) ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ತಥಾ ದಿಟ್ಠಿ ಚ ಸಾ ಉಪಾದಾನಞ್ಚಾತಿ ದಿಟ್ಠುಪಾದಾನಂ. ಅಥ ವಾ ದಿಟ್ಠಿಂ ಉಪಾದಿಯತಿ, ಉಪಾದಿಯನ್ತಿ ವಾ ಏತೇನ ದಿಟ್ಠಿನ್ತಿ ದಿಟ್ಠುಪಾದಾನಂ. ಉಪಾದಿಯತಿ ಹಿ ಪುರಿಮದಿಟ್ಠಿಂ ಉತ್ತರದಿಟ್ಠಿ, ಉಪಾದಿಯನ್ತಿ ಚ ತಾಯ ದಿಟ್ಠಿಂ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಸಸ್ಸತೋ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚ ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿಆದಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೨೭). ಸೀಲಬ್ಬತುಪಾದಾನಅತ್ತವಾದುಪಾದಾನವಜ್ಜಸ್ಸ ಸಬ್ಬದಿಟ್ಠಿಗತಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನೇತಂ, ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಂ ದಿಟ್ಠುಪಾದಾನಂ? ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ (ಧ. ಸ. ೧೨೨೧) ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ತಥಾ ಸೀಲಬ್ಬತಮುಪಾದಿಯನ್ತಿ ಏತೇನ, ಸಯಂ ವಾ ತಂ ಉಪಾದಿಯತಿ, ಸೀಲಬ್ಬತಞ್ಚ ತಂ ಉಪಾದಾನಞ್ಚಾತಿ ವಾ ಸೀಲಬ್ಬತುಪಾದಾನಂ. ಗೋಸೀಲಗೋವತಾದೀನಿ ಹಿ ‘‘ಏವಂ ಸುದ್ಧೀ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ೧೨೨೨; ವಿಭ. ೯೩೮) ಅಭಿನಿವೇಸತೋ ಸಯಮೇವ ಉಪಾದಾನಾನೀತಿ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನೇತಂ, ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಸೀಲಬ್ಬತುಪಾದಾನಂ? ಇತೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸೀಲೇನ ಸುದ್ಧೀ’’ತಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಇದಾನಿ ವದನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ವಾದೋ, ಉಪಾದಿಯನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಉಪಾದಾನಂ, ಕಿಂ ವದನ್ತಿ ಉಪಾದಿಯನ್ತಿ ವಾ? ಅತ್ತಾನಂ. ಅತ್ತನೋ ವಾದುಪಾದಾನಂ ಅತ್ತವಾದುಪಾದಾನಂ. ಅತ್ತವಾದಮತ್ತಮೇವ ವಾ ಅತ್ತಾತಿ ಉಪಾದಿಯನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಅತ್ತವಾದುಪಾದಾನಂ. ವೀಸತಿವತ್ಥುಕಾಯ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಯಾ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನೇತಂ, ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಅತ್ತವಾದುಪಾದಾನಂ? ಇಧ ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಅರಿಯಾನಂ ಅದಸ್ಸಾವೀ’’ತಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ತಣ್ಹಾನಿದ್ದೇಸೇ ರೂಪತಣ್ಹಾ…ಪೇ… ಧಮ್ಮತಣ್ಹಾತಿ ಏತಂ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಾದೀಸು ಜವನವೀಥಿಯಾ ಪವತ್ತಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ‘‘ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪುತ್ತೋ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು ಪಿತಿತೋ ನಾಮಂ ವಿಯ ಪಿತಿಸದಿಸಾರಮ್ಮಣತೋ ನಾಮಂ. ಏತ್ಥ ಚ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಾ ತಣ್ಹಾ, ರೂಪೇ ತಣ್ಹಾತಿ ರೂಪತಣ್ಹಾ. ಸಾ ಕಾಮರಾಗಭಾವೇನ ರೂಪಂ ಅಸ್ಸಾದೇನ್ತೀ ಪವತ್ತಮಾನಾ ಕಾಮತಣ್ಹಾ, ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಸಹಗತರಾಗಭಾವೇನ ‘‘ರೂಪಂ ನಿಚ್ಚಂ ಧುವಂ ಸಸ್ಸತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಅಸ್ಸಾದೇನ್ತೀ ಪವತ್ತಮಾನಾ ಭವತಣ್ಹಾ, ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿಸಹಗತರಾಗಭಾವೇನ ‘‘ರೂಪಂ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ ವಿನಸ್ಸತಿ ಪೇಚ್ಚ ನ ಭವತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅಸ್ಸಾದೇನ್ತೀ ಪವತ್ತಮಾನಾ ವಿಭವತಣ್ಹಾತಿ ರೂಪತಣ್ಹಾ ಏವಂ ತಿವಿಧಾ ಹೋತಿ. ಯಥಾ ಚ ರೂಪತಣ್ಹಾ, ತಥಾ ಸದ್ದತಣ್ಹಾದಯೋಪೀತಿ ಏವಂ ತಾನಿ ಅಟ್ಠಾರಸ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ತಾನಿ ಅಜ್ಝತ್ತರೂಪಾದೀಸು ಅಟ್ಠಾರಸ, ಬಹಿದ್ಧಾರೂಪಾದೀಸು ಅಟ್ಠಾರಸಾತಿ ಛತ್ತಿಂಸ. ಇತಿ ಅತೀತಾನಿ ಛತ್ತಿಂಸ, ಅನಾಗತಾನಿ ಛತ್ತಿಂಸ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಿ ಛತ್ತಿಂಸಾತಿ ಏವಂ ಅಟ್ಠಸತಂ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಸ್ಸ ಉಪಾದಾಯ ಅಸ್ಮೀತಿ ಹೋತಿ, ಇತ್ಥಸ್ಮೀತಿ ಹೋತೀ’’ತಿ (ವಿಭ. ೯೭೩) ವಾ ಏವಮಾದೀನಿ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕರೂಪಾದಿನಿಸ್ಸಿತಾನಿ ಅಟ್ಠಾರಸ, ‘‘ಬಾಹಿರಸ್ಸ ಉಪಾದಾಯ ಇಮಿನಾ ಅಸ್ಮೀತಿ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಇತ್ಥಸ್ಮೀತಿ ಹೋತೀ’’ತಿ (ವಿಭ. ೯೭೫) ವಾ ಏವಮಾದೀನಿ ಬಾಹಿರರೂಪಾದಿನಿಸ್ಸಿತಾನಿ ಅಟ್ಠಾರಸಾತಿ ಛತ್ತಿಂಸ, ಇತಿ ಅತೀತಾನಿ ಛತ್ತಿಂಸ, ಅನಾಗತಾನಿ ಛತ್ತಿಂಸ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಿ ಛತ್ತಿಂಸಾತಿ ಏವಮ್ಪಿ ಅಟ್ಠಸತಂ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಪುನ ಸಙ್ಗಹೇ ಕರಿಯಮಾನೇ ರೂಪಾದೀಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಛಳೇವ ತಣ್ಹಾಕಾಯಾ ತಿಸ್ಸೋಯೇವ ಕಾಮತಣ್ಹಾದಯೋ ಹೋನ್ತೀತಿ. ಏವಂ –

‘‘ನಿದ್ದೇಸತ್ಥೇನ ನಿದ್ದೇಸ, ವಿತ್ಥಾರಾ ವಿತ್ಥಾರಸ್ಸ ಚ;

ಪುನ ಸಙ್ಗಹತೋ ತಣ್ಹಾ, ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಾ ವಿಭಾವಿನಾ’’ತಿ.

ವೇದನಾನಿದ್ದೇಸೇ ವೇದನಾಕಾಯಾತಿ ವೇದನಾಸಮೂಹಾ. ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ವೇದನಾ…ಪೇ… ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾವೇದನಾತಿ ಏತಂ ‘‘ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾವೇದನಾ ಅತ್ಥಿ ಕುಸಲಾ, ಅತ್ಥಿ ಅಕುಸಲಾ, ಅತ್ಥಿ ಅಬ್ಯಾಕತಾ’’ತಿ ಏವಂ ವಿಭಙ್ಗೇ (ವಿಭ. ೩೪) ಆಗತತ್ತಾ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಾದೀಸು ಪವತ್ತಾನಂ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತವೇದನಾನಂ ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಮನ್ತಾಣಿಪುತ್ತೋ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು ಮಾತಿತೋ ನಾಮಂ ವಿಯ ಮಾತಿಸದಿಸತೋ ವತ್ಥುತೋ ನಾಮಂ. ವಚನತ್ಥೋ ಪನೇತ್ಥ – ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಹೇತು ಜಾತಾ ವೇದನಾ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ವೇದನಾತಿ. ಏಸೇವ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಅಯಂ ತಾವೇತ್ಥ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕಾ ಕಥಾ. ವಿಪಾಕವಸೇನ ಪನ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ದ್ವೇ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾನಿ, ದ್ವೇ ಮನೋಧಾತುಯೋ, ತಿಸ್ಸೋ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯೋತಿ ಏತಾಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತವಸೇನ ವೇದನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಏಸೇವ ನಯೋ ಸೋತದ್ವಾರಾದೀಸು. ಮನೋದ್ವಾರೇ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಸಮ್ಪಯುತ್ತಾವ.

ಫಸ್ಸನಿದ್ದೇಸೇ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೋತಿ ಚಕ್ಖುಮ್ಹಿ ಸಮ್ಫಸ್ಸೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೋ…ಪೇ… ಕಾಯಸಮ್ಫಸ್ಸೋತಿ ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ಕುಸಲಾಕುಸಲವಿಪಾಕಾ ಪಞ್ಚವತ್ಥುಕಾ ದಸ ಫಸ್ಸಾ ವುತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೋತಿ ಇಮಿನಾ ಸೇಸಬಾವೀಸತಿಲೋಕಿಯವಿಪಾಕಮನಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಫಸ್ಸಾ.

ಸಳಾಯತನನಿದ್ದೇಸೇ ಚಕ್ಖಾಯತನನ್ತಿಆದೀಸು ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಖನ್ಧನಿದ್ದೇಸೇ ಚೇವ ಆಯತನನಿದ್ದೇಸೇ ಚ ವುತ್ತಮೇವ.

ನಾಮರೂಪನಿದ್ದೇಸೇ ನಮನಲಕ್ಖಣಂ ನಾಮಂ. ರುಪ್ಪನಲಕ್ಖಣಂ ರೂಪಂ. ವಿಭಜನೇ ಪನಸ್ಸ ವೇದನಾತಿ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ, ಸಞ್ಞಾತಿ ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ, ಚೇತನಾ ಫಸ್ಸೋ ಮನಸಿಕಾರೋತಿ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಕಾಮಞ್ಚ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧಸಙ್ಗಹಿತಾ ಧಮ್ಮಾ ಸನ್ತಿ, ಇಮೇ ಪನ ತಯೋ ಸಬ್ಬದುಬ್ಬಲೇಸುಪಿ ಚಿತ್ತೇಸು ಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏತೇಸಂಯೇವ ವಸೇನೇತ್ಥ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ಚತ್ತಾರೋ ಚ ಮಹಾಭೂತಾತಿ ಏತ್ಥ ಚತ್ತಾರೋತಿ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದೋ. ಮಹಾಭೂತಾತಿ ಪಥವೀಆಪತೇಜವಾಯಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಯೇನ ಪನ ಕಾರಣೇನ ತಾನಿ ಮಹಾಭೂತಾನೀತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಯೋ ಚೇತ್ಥ ಅಞ್ಞೋ ವಿನಿಚ್ಛಯನಯೋ, ಸೋ ಸಬ್ಬೋ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧನಿದ್ದೇಸೇ ವುತ್ತೋ. ಚತುನ್ನಞ್ಚ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಉಪಾದಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಚತುನ್ನನ್ತಿ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ, ಚತ್ತಾರಿ ಮಹಾಭೂತಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಉಪಾದಾಯಾತಿ ಉಪಾದಿಯಿತ್ವಾ, ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಸ್ಸಾಯಾತಿಪಿ ಏಕೇ. ‘‘ವತ್ತಮಾನ’’ನ್ತಿ ಅಯಞ್ಚೇತ್ಥ ಪಾಠಸೇಸೋ. ಸಮೂಹತ್ಥೇ ವಾ ಏತಂ ಸಾಮಿವಚನಂ, ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಸಮೂಹಂ ಉಪಾದಾಯ ವತ್ತಮಾನಂ ರೂಪನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏವಂ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಯಾನಿ ಚ ಚತ್ತಾರಿ ಪಥವೀಆದೀನಿ ಮಹಾಭೂತಾನಿ, ಯಞ್ಚ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಉಪಾದಾಯ ವತ್ತಮಾನಂ ಚಕ್ಖಾಯತನಾದಿಭೇದೇನ ಅಭಿಧಮ್ಮಪಾಳಿಯಮೇವ ವುತ್ತಂ ತೇವೀಸತಿವಿಧಂ ರೂಪಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ರೂಪನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ವಿಞ್ಞಾಣನಿದ್ದೇಸೇ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಚಕ್ಖುಮ್ಹಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಚಕ್ಖುತೋ ವಾ ಜಾತಂ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ. ಏವಂ ಸೋತಘಾನಜಿವ್ಹಾಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಾನಿ. ಇತರಂ ಪನ ಮನೋಯೇವ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ. ದ್ವಿಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣವಜ್ಜಿತತೇಭೂಮಕವಿಪಾಕಚಿತ್ತಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ.

ಸಙ್ಖಾರನಿದ್ದೇಸೇ ಅಭಿಸಙ್ಖರಣಲಕ್ಖಣೋ ಸಙ್ಖಾರೋ. ವಿಭಜನೇ ಪನಸ್ಸ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋತಿ ಕಾಯತೋ ಪವತ್ತಸಙ್ಖಾರೋ. ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಚೋಪನವಸೇನ ಪವತ್ತಾನಂ ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲತೋ ಅಟ್ಠನ್ನಂ, ಅಕುಸಲತೋ ದ್ವಾದಸನ್ನನ್ತಿ ವೀಸತಿಯಾ ಕಾಯಸಞ್ಚೇತನಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋತಿ ವಚನತೋ ಪವತ್ತಸಙ್ಖಾರೋ, ವಚೀದ್ವಾರೇ ವಚನಭೇದವಸೇನ ಪವತ್ತಾನಂ ವೀಸತಿಯಾ ಏವ ವಚೀಸಞ್ಚೇತನಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೋತಿ ಚಿತ್ತತೋ ಪವತ್ತಸಙ್ಖಾರೋ, ಕಾಯವಚೀದ್ವಾರೇ ಚೋಪನಂ ಅಕತ್ವಾ ರಹೋ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇನ್ತಸ್ಸ ಪವತ್ತಾನಂ ಲೋಕಿಯಕುಸಲಾಕುಸಲವಸೇನ ಏಕೂನತಿಂಸಮನೋಸಞ್ಚೇತನಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ.

ಅವಿಜ್ಜಾನಿದ್ದೇಸೇ ದುಕ್ಖೇ ಅಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚೇ ಅಞ್ಞಾಣಂ, ಮೋಹಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಏಸ ನಯೋ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೇ ಅಞ್ಞಾಣನ್ತಿಆದೀಸು. ತತ್ಥ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ದುಕ್ಖೇ ಅಞ್ಞಾಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಅನ್ತೋಗಧತೋ ವತ್ಥುತೋ ಆರಮ್ಮಣತೋ ಪಟಿಚ್ಛಾದನತೋ ಚ. ತಥಾ ಹಿ ತಂ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ದುಕ್ಖೇ ಅನ್ತೋಗಧಂ, ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಞ್ಚಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯಭಾವೇನ ವತ್ಥು, ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಭಾವೇನ ಆರಮ್ಮಣಂ, ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಏತಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ ತಸ್ಸ ಯಾಥಾವಲಕ್ಖಣಪಟಿವೇಧನಿವಾರಣೇನ ಞಾಣಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಚೇತ್ಥ ಅಪ್ಪದಾನೇನ.

ದುಕ್ಖಸಮುದಯೇ ಅಞ್ಞಾಣಂ ತೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ವತ್ಥುತೋ ಆರಮ್ಮಣತೋ ಪಟಿಚ್ಛಾದನತೋ ಚ. ನಿರೋಧೇ ಪಟಿಪದಾಯ ಚ ಅಞ್ಞಾಣಂ ಏಕೇನೇವ ಕಾರಣೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದನತೋ. ನಿರೋಧಪಟಿಪದಾನಞ್ಹಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದಕಮೇವ ಅಞ್ಞಾಣಂ ತೇಸಂ ಯಾಥಾವಲಕ್ಖಣಪಟಿವೇಧನಿವಾರಣೇನ ತೇಸು ಚ ಞಾಣಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಅಪ್ಪದಾನೇನ. ನ ಪನ ತಂ ತತ್ಥ ಅನ್ತೋಗಧಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಚ್ಚದ್ವಯೇ ಅಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ, ನ ತಸ್ಸ ತಂ ಸಚ್ಚದ್ವಯಂ ವತ್ಥು ಅಸಹಜಾತತ್ತಾ, ನಾರಮ್ಮಣಂ, ತದಾರಬ್ಭ ಅಪ್ಪವತ್ತನತೋ. ಪಚ್ಛಿಮಞ್ಹಿ ಸಚ್ಚದ್ವಯಂ ಗಮ್ಭೀರತ್ತಾ ದುದ್ದಸಂ, ನ ತತ್ಥ ಅನ್ಧಭೂತಂ ಅಞ್ಞಾಣಂ ಪವತ್ತತಿ. ಪುರಿಮಂ ಪನ ವಚನೀಯತ್ತೇನ ಸಭಾವಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ದುದ್ದಸತ್ತಾ ಗಮ್ಭೀರಂ, ತತ್ಥ ವಿಪಲ್ಲಾಸಗಾಹವಸೇನ ಪವತ್ತತಿ.

ಅಪಿಚ ‘‘ದುಕ್ಖೇ’’ತಿ ಏತ್ತಾವತಾ ಸಙ್ಗಹತೋ ವತ್ಥುತೋ ಆರಮ್ಮಣತೋ ಕಿಚ್ಚತೋ ಚ ಅವಿಜ್ಜಾ ದೀಪಿತಾ. ‘‘ದುಕ್ಖಸಮುದಯೇ’’ತಿ ಏತ್ತಾವತಾ ವತ್ಥುತೋ ಆರಮ್ಮಣತೋ ಕಿಚ್ಚತೋ ಚ. ‘‘ದುಕ್ಖನಿರೋಧೇ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಟಿಪದಾಯಾ’’ತಿ ಏತ್ತಾವತಾ ಕಿಚ್ಚತೋ. ಅವಿಸೇಸತೋ ಪನ ‘‘ಅಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ಏತೇನ ಸಭಾವತೋ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾತಿ ಞಾತಬ್ಬಾ.

ಇತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ. ನಿರೋಧೋ ಹೋತೀತಿ ಅನುಪ್ಪಾದೋ ಹೋತಿ. ಅಪಿಚೇತ್ಥ ಸಬ್ಬೇಹೇವ ತೇಹಿ ನಿರೋಧಪದೇಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ದೇಸಿತಂ. ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಹಿ ಆಗಮ್ಮ ತೇ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ನಿರೋಧೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಇತಿ ಭಗವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ದ್ವಾದಸಹಿ ಪದೇಹಿ ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನೇವ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಪೇಸಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸೂತಿ.

ವಿಭಙ್ಗಸುತ್ತಂ ದುತಿಯಂ.

೩. ಪಟಿಪದಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩. ತತಿಯೇ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪದನ್ತಿ ಅಯಂ ತಾವ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಪಟಿಪದಾ. ನನು ಚ ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋಪಿ ಅತ್ಥಿ ಆನೇಞ್ಜಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋಪಿ, ಸೋ ಕಥಂ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪದಾ ಹೋತೀತಿ. ವಟ್ಟಸೀಸತ್ತಾ. ಯಞ್ಹಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಭವತ್ತಯಸಙ್ಖಾತಂ ವಟ್ಟಂ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತಂ, ಅನ್ತಮಸೋ ಪಞ್ಚಾಭಿಞ್ಞಾ ಅಟ್ಠ ವಾ ಪನ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ವಟ್ಟಪಕ್ಖಿಯಂ ವಟ್ಟಸೀಸನ್ತಿ ವಟ್ಟಸೀಸತ್ತಾ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪದಾವ ಹೋತಿ. ಯಂ ಪನ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿವಟ್ಟಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತಂ, ಅನ್ತಮಸೋ ಉಳುಙ್ಕಯಾಗುಮತ್ತದಾನಮ್ಪಿ ಪಣ್ಣಮುಟ್ಠಿದಾನಮತ್ತಮ್ಪಿ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ವಿವಟ್ಟಪಕ್ಖಿಯಂ ವಿವಟ್ಟನಿಸ್ಸಿತಂ, ವಿವಟ್ಟಪಕ್ಖಿಕತ್ತಾ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪದಾವ ಹೋತಿ. ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಹಿ ಪಣ್ಣಮುಟ್ಠಿಮತ್ತದಾನಕುಸಲಂ ವಾ ಹೋತು ಮಹನ್ತಂ ವೇಲಾಮದಾನಾದಿಕುಸಲಂ ವಾ, ಸಚೇ ವಟ್ಟಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ವಟ್ಟನಿಸ್ಸಿತವಸೇನ ಮಿಚ್ಛಾ ಠಪಿತಂ ಹೋತಿ, ವಟ್ಟಮೇವ ಆಹರಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ನೋ ವಿವಟ್ಟಂ. ‘‘ಇದಂ ಮೇ ದಾನಂ ಆಸವಕ್ಖಯಾವಹಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಏವಂ ಪನ ವಿವಟ್ಟಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೇನ ವಿವಟ್ಟವಸೇನ ಸಮ್ಮಾ ಠಪಿತಂ ಅರಹತ್ತಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಞಾಣಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಮ್ಪಿ ದಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿಯೇವ, ನ ಅರಹತ್ತಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಇತಿ ಅನುಲೋಮವಸೇನ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪದಾ, ಪಟಿಲೋಮವಸೇನ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪದಾ ದೇಸಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ನನು ಚೇತ್ಥ ಪಟಿಪದಾ ಪುಚ್ಛಿತಾ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಭಾಜಿತಂ, ನಿಯ್ಯಾತನೇಪಿ ಪಟಿಪದಾವ ನಿಯ್ಯಾತಿತಾ. ನ ಚ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಪಟಿಪದಾತಿ ನಾಮಂ, ಸವಿಪಸ್ಸನಾನಂ ಪನ ಚತುನ್ನಂ ಮಗ್ಗಾನಮೇತಂ ನಾಮಂ, ತಸ್ಮಾ ಪುಚ್ಛಾನಿಯ್ಯಾತನೇಹಿ ಪದಭಾಜನಂ ನ ಸಮೇತೀತಿ. ನೋ ನ ಸಮೇತಿ, ಕಸ್ಮಾ? ಫಲೇನ ಪಟಿಪದಾಯ ದಸ್ಸಿತತ್ತಾ. ಫಲೇನ ಹೇತ್ಥ ಪಟಿಪದಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಯ ತ್ವೇವ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧೋ’’ತಿ ಏತಂ ನಿರೋಧಸಙ್ಖಾತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಯಸ್ಸಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಫಲಂ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪದಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಅತ್ಥೇ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾತಿ ಏತ್ಥ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ, ಅಸೇಸವಿರಾಗಾ ಅಸೇಸನಿರೋಧಾತಿ ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಯೇನ ವಾ ವಿರಾಗಸಙ್ಖಾತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಅಸೇಸನಿರೋಧೋ ಹೋತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಏತಂ ಪದಭಾಜನಂ ವುತ್ತಂ. ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ಸಾನುಭಾವಾ ಪಟಿಪದಾ ವಿಭತ್ತಾ ಹೋತಿ. ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಸುತ್ತೇ ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಮೇವ ಕಥಿತನ್ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ವಿಪಸ್ಸೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪. ಚತುತ್ಥೇ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸ ಕಿರ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಯಥಾ ಲೋಕಿಯಮನುಸ್ಸಾನಂ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಪಸ್ಸನ್ತಾನಂ ಪರಿತ್ತಕಮ್ಮಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಜಪಸಾದಸ್ಸ ದುಬ್ಬಲತ್ತಾ ಅಕ್ಖೀನಿ ವಿಪ್ಫನ್ದನ್ತಿ, ನ ಏವಂ ವಿಪ್ಫನ್ದಿಂಸು. ಬಲವಕಮ್ಮನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸ ಪನ ಕಮ್ಮಜಪಸಾದಸ್ಸ ಬಲವತ್ತಾ ಅವಿಪ್ಫನ್ದನ್ತೇಹಿ ಅನಿಮಿಸೇಹಿ ಏವ ಅಕ್ಖೀಹಿ ಪಸ್ಸಿ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ದೇವಾ ತಾವತಿಂಸಾ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅನಿಮಿಸನ್ತೋ ಕುಮಾರೋ ಪೇಕ್ಖತೀತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಕುಮಾರಸ್ಸ ‘ವಿಪಸ್ಸೀ ವಿಪಸ್ಸೀ’ತ್ವೇವ ಸಮಞ್ಞಾ ಉದಪಾದೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೪೦). ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಅನ್ತರನ್ತರಾ ನಿಮಿಸಜನಿತನ್ಧಕಾರವಿರಹೇನ ವಿಸುದ್ಧಂ ಪಸ್ಸತಿ, ವಿವಟೇಹಿ ವಾ ಅಕ್ಖೀಹಿ ಪಸ್ಸತೀತಿ ವಿಪಸ್ಸೀ. ಏತ್ಥ ಚ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕಾನಂ ಸಬ್ಬಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಬಲವಕಮ್ಮನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಜಪಸಾದಸ್ಸ ಬಲವತ್ತಾ ಅಕ್ಖೀನಿ ನ ವಿಪ್ಫನ್ದನ್ತಿ, ಸೋ ಪನ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏತೇನೇವ ನಾಮಂ ಲಭಿ.

ಅಪಿಚ ವಿಚೇಯ್ಯ ವಿಚೇಯ್ಯ ಪಸ್ಸತೀತಿ ವಿಪಸ್ಸೀ, ವಿಚಿನಿತ್ವಾ ವಿಚಿನಿತ್ವಾ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಕದಿವಸಂ ಕಿರ ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅತ್ಥೇ ಅನುಸಾಸನ್ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಂ ಮಹಾಪುರಿಸಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅಙ್ಕೇ ಠಪಯಿಂಸು. ತಸ್ಸ ತಂ ಅಙ್ಕೇ ಕತ್ವಾ ಪಲಾಳಯಮಾನಸ್ಸೇವ ಅಮಚ್ಚಾ ಸಾಮಿಕಂ ಅಸ್ಸಾಮಿಕಂ ಅಕಂಸು. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅನತ್ತಮನಸದ್ದಂ ನಿಚ್ಛಾರೇಸಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಕಿಮೇತಂ ಉಪಧಾರೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಉಪಧಾರಯಮಾನಾ ಅಞ್ಞಂ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಟ್ಟಸ್ಸ ದುಬ್ಬಿನಿಚ್ಛಿತತ್ತಾ ಏವಂ ಕತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪುನ ಸಾಮಿಕಮೇವ ಸಾಮಿಕಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಞತ್ವಾ ನು ಖೋ ಕುಮಾರೋ ಏವಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ? ವೀಮಂಸನ್ತಾ ಪುನ ಸಾಮಿಕಂ ಅಸ್ಸಾಮಿಕಮಕಂಸು. ಪುನ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಥೇವ ಸದ್ದಂ ನಿಚ್ಛಾರೇಸಿ. ಅಥ ರಾಜಾ ‘‘ಜಾನಾತಿ ಮಹಾಪುರಿಸೋ’’ತಿ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ವಿಚೇಯ್ಯ ವಿಚೇಯ್ಯ ಕುಮಾರೋ ಅತ್ಥೇ ಪನಾಯತಿ ಞಾಯೇನಾತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ‘ವಿಪಸ್ಸೀ ವಿಪಸ್ಸೀ’ತ್ವೇವ ಸಮಞ್ಞಾ ಉದಪಾದೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೪೧).

ಭಗವತೋತಿ ಭಾಗ್ಯಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ. ಅರಹತೋತಿ ರಾಗಾದಿಅರೀನಂ ಹತತ್ತಾ, ಸಂಸಾರಚಕ್ಕಸ್ಸ ವಾ ಅರಾನಂ ಹತತ್ತಾ, ಪಚ್ಚಯಾನಂ ವಾ ಅರಹತ್ತಾ ಅರಹಾತಿ ಏವಂ ಗುಣತೋ ಉಪ್ಪನ್ನನಾಮಧೇಯ್ಯಸ್ಸ. ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಮಾ ನಯೇನ ಹೇತುನಾ ಸಾಮಂ ಪಚ್ಚತ್ತಪುರಿಸಕಾರೇನ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ. ಪುಬ್ಬೇವ ಸಮ್ಬೋಧಾತಿ ಸಮ್ಬೋಧೋ ವುಚ್ಚತಿ ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಞಾಣಂ, ತತೋ ಪುಬ್ಬೇವ. ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋತಿ ಏತ್ಥ ಬೋಧೀತಿ ಞಾಣಂ, ಬೋಧಿಮಾ ಸತ್ತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ, ಞಾಣವಾ ಪಞ್ಞವಾ ಪಣ್ಡಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುರಿಮಬುದ್ಧಾನಞ್ಹಿ ಪಾದಮೂಲೇ ಅಭಿನೀಹಾರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಣ್ಡಿತೋವ ಸೋ ಸತ್ತೋ, ನ ಅನ್ಧಬಾಲೋತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ. ಯಥಾ ವಾ ಉದಕತೋ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಠಿತಂ ಪರಿಪಾಕಗತಂ ಪದುಮಂ ಸೂರಿಯರಸ್ಮಿಸಮ್ಫಸ್ಸೇನ ಅವಸ್ಸಂ ಬುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀತಿ ಬುಜ್ಝನಕಪದುಮನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಬ್ಯಾಕರಣಸ್ಸ ಲದ್ಧತ್ತಾ ಅವಸ್ಸಂ ಅನನ್ತರಾಯೇನ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಬುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀತಿ ಬುಜ್ಝನಕಸತ್ತೋತಿಪಿ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ. ಯಾ ಚ ಏಸಾ ಚತುಮಗ್ಗಞಾಣಸಙ್ಖಾತಾ ಬೋಧಿ, ತಂ ಪತ್ಥಯಮಾನೋ ಪವತ್ತತೀತಿ ಬೋಧಿಯಂ ಸತ್ತೋ ಆಸತ್ತೋತಿಪಿ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ. ಏವಂ ಗುಣತೋ ಉಪ್ಪನ್ನನಾಮವಸೇನ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋ. ಕಿಚ್ಛನ್ತಿ ದುಕ್ಖಂ. ಆಪನ್ನೋತಿ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಅಹೋ ಅಯಂ ಸತ್ತಲೋಕೋ ದುಕ್ಖಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋತಿ. ಚವತಿ ಚ ಉಪಪಜ್ಜತಿ ಚಾತಿ ಇದಂ ಅಪರಾಪರಂ ಚುತಿಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ನಿಸ್ಸರಣನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ತಞ್ಹಿ ಜರಾಮರಣದುಕ್ಖತೋ ನಿಸ್ಸಟತ್ತಾ ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕುದಾಸ್ಸು ನಾಮಾತಿ ಕತರಸ್ಮಿಂ ನು ಖೋ ಕಾಲೇ.

ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಾತಿ ಉಪಾಯಮನಸಿಕಾರೇನ ಪಥಮನಸಿಕಾರೇನ. ಅಹು ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಿಸಮಯೋತಿ ಪಞ್ಞಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಜರಾಮರಣಕಾರಣಸ್ಸ ಅಭಿಸಮಯೋ ಸಮವಾಯೋ ಸಮಾಯೋಗೋ ಅಹೋಸಿ, ‘‘ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ತೇನ ದಿಟ್ಠನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಾ ಅಹು ಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರೇನ ಚ ಪಞ್ಞಾಯ ಚ ಅಭಿಸಮಯೋ ಅಹು. ‘‘ಜಾತಿಯಾ ಖೋ ಸತಿ ಜರಾಮರಣ’’ನ್ತಿ, ಏವಂ ಜರಾಮರಣಕಾರಣಸ್ಸ ಪಟಿವೇಧೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ.

ಇತಿ ಹಿದನ್ತಿ ಏವಮಿದಂ. ಸಮುದಯೋ ಸಮುದಯೋತಿ ಏಕಾದಸಸು ಠಾನೇಸು ಸಙ್ಖಾರಾದೀನಂ ಸಮುದಯಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತ್ವಾ ನಿದ್ದಿಸತಿ. ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸೂತಿ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಸಮುದಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಏವಂ ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ಚತೂಸು ವಾ ಅರಿಯಸಚ್ಚಧಮ್ಮೇಸು. ಚಕ್ಖುನ್ತಿಆದೀನಿ ಞಾಣವೇವಚನಾನೇವ. ಞಾಣಮೇವ ಹೇತ್ಥ ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ಚಕ್ಖು, ಞಾತಟ್ಠೇನ ಞಾಣಂ, ಪಜಾನನಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಞಾ, ಪಟಿವೇಧನಟ್ಠೇನ ವಿಜ್ಜಾ, ಓಭಾಸನಟ್ಠೇನ ಆಲೋಕೋತಿ ವುತ್ತಂ. ತಂ ಪನೇತಂ ಚತೂಸು ಸಚ್ಚೇಸು ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕಂ ನಿದ್ದಿಟ್ಠನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ನಿರೋಧವಾರೇಪಿ ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫-೧೦. ಸಿಖೀಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೫-೧೦. ಪಞ್ಚಮಾದೀಸು ಸಿಖಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದೀನಂ ಪದಾನಂ ‘‘ಸಿಖಿಸ್ಸಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ ನ ಏವಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಕಸ್ಮಾ? ಏಕಾಸನೇ ಅದೇಸಿತತ್ತಾ. ನಾನಾಠಾನೇಸು ಹಿ ಏತಾನಿ ದೇಸಿತಾನಿ, ಅತ್ಥೋ ಪನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸದಿಸೋಯೇವ. ಸಬ್ಬಬೋಧಿಸತ್ತಾನಞ್ಹಿ ಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ನ ಅಞ್ಞೋ ಸಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ದೇವೋ ವಾ ಮಾರೋ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಾ ಆಚಿಕ್ಖತಿ – ‘‘ಅತೀತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಾ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರಂ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧಾ ಜಾತಾ’’ತಿ. ಯಥಾ ಪನ ಪಠಮಕಪ್ಪಿಕಕಾಲೇ ದೇವೇ ವುಟ್ಠೇ ಉದಕಸ್ಸ ಗತಮಗ್ಗೇನೇವ ಅಪರಾಪರಂ ವುಟ್ಠಿಉದಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಏವಂ ತೇಹಿ ತೇಹಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಹಿ ಗತಮಗ್ಗೇನೇವ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಸಬ್ಬಬೋಧಿಸತ್ತಾ ಹಿ ಆನಾಪಾನಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರೇ ಞಾಣಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ತಂ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮಂ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಸತ್ತಸು ಸುತ್ತೇಸು ಬುದ್ಧವಿಪಸ್ಸನಾ ನಾಮ ಕಥಿತಾತಿ.

ಬುದ್ಧವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.

೨. ಆಹಾರವಗ್ಗೋ

೧. ಆಹಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧. ಆಹಾರವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಆಹಾರಾತಿ ಪಚ್ಚಯಾ. ಪಚ್ಚಯಾ ಹಿ ಆಹರನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಫಲಂ, ತಸ್ಮಾ ಆಹಾರಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಭೂತಾನಂ ವಾ ಸತ್ತಾನನ್ತಿಆದೀಸು ಭೂತಾತಿ ಜಾತಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ. ಸಮ್ಭವೇಸಿನೋತಿ ಯೇ ಸಮ್ಭವಂ ಜಾತಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂ ಏಸನ್ತಿ ಗವೇಸನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಚತೂಸು ಯೋನೀಸು ಅಣ್ಡಜಜಲಾಬುಜಾ ಸತ್ತಾ ಯಾವ ಅಣ್ಡಕೋಸಂ ವತ್ಥಿಕೋಸಞ್ಚ ನ ಭಿನ್ದನ್ತಿ, ತಾವ ಸಮ್ಭವೇಸಿನೋ ನಾಮ, ಅಣ್ಡಕೋಸಂ ವತ್ಥಿಕೋಸಞ್ಚ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ ಭೂತಾ ನಾಮ. ಸಂಸೇದಜಾ ಓಪಪಾತಿಕಾ ಚ ಪಠಮಚಿತ್ತಕ್ಖಣೇ ಸಮ್ಭವೇಸಿನೋ ನಾಮ, ದುತಿಯಚಿತ್ತಕ್ಖಣತೋ ಪಭುತಿ ಭೂತಾ ನಾಮ. ಯೇನ ವಾ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ಜಾಯನ್ತಿ, ಯಾವ ತತೋ ಅಞ್ಞಂ ನ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ತಾವ ಸಮ್ಭವೇಸಿನೋ ನಾಮ, ತತೋ ಪರಂ ಭೂತಾ ನಾಮ. ಅಥ ವಾ ಭೂತಾತಿ ಜಾತಾ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ಯೇ ಭೂತಾ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಾಯೇವ, ನ ಪುನ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಖೀಣಾಸವಾನಂ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಸಮ್ಭವಮೇಸನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಭವೇಸಿನೋ. ಅಪ್ಪಹೀನಭವಸಂಯೋಜನತ್ತಾ ಆಯತಿಮ್ಪಿ ಸಮ್ಭವಂ ಏಸನ್ತಾನಂ ಸೇಕ್ಖಪುಥುಜ್ಜನಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಏವಂ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಇಮೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಸಬ್ಬಸತ್ತೇ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ. ವಾಸದ್ದೋ ಚೇತ್ಥ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥೋ, ತಸ್ಮಾ ಭೂತಾನಞ್ಚ ಸಮ್ಭವೇಸೀನಞ್ಚಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಠಿತಿಯಾತಿ ಠಿತತ್ಥಂ. ಅನುಗ್ಗಹಾಯಾತಿ ಅನುಗ್ಗಹತ್ಥಂ. ವಚನಭೇದೋಯೇವ ಚೇಸ, ಅತ್ಥೋ ಪನ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಪದಾನಂ ಏಕೋಯೇವ. ಅಥ ವಾ ಠಿತಿಯಾತಿ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಧಮ್ಮಾನಂ ಅನುಪ್ಪಬನ್ಧವಸೇನ ಅವಿಚ್ಛೇದಾಯ. ಅನುಗ್ಗಹಾಯಾತಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಉಪ್ಪಾದಾಯ. ಉಭೋಪಿ ಚೇತಾನಿ ‘‘ಭೂತಾನಂ ವಾ ಠಿತಿಯಾ ಚೇವ ಅನುಗ್ಗಹಾಯ ಚ, ಸಮ್ಭವೇಸೀನಂ ವಾ ಠಿತಿಯಾ ಚೇವ ಅನುಗ್ಗಹಾಯ ಚಾ’’ತಿ ಏವಂ ಉಭಯತ್ಥ ದಟ್ಠಬ್ಬಾನೀತಿ.

ಕಬಳೀಕಾರೋ ಆಹಾರೋತಿ ಕಬಳಂ ಕತ್ವಾ ಅಜ್ಝೋಹರಿತಬ್ಬಕೋ ಆಹಾರೋ, ಓದನಕುಮ್ಮಾಸಾದಿವತ್ಥುಕಾಯ ಓಜಾಯೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಓಳಾರಿಕೋ ವಾ ಸುಖುಮೋ ವಾತಿ ವತ್ಥುಓಳಾರಿಕತಾಯ ಓಳಾರಿಕೋ, ಸುಖುಮತಾಯ ಸುಖುಮೋ. ಸಭಾವೇನ ಪನ ಸುಖುಮರೂಪಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ಕಬಳೀಕಾರೋ ಆಹಾರೋ ಸುಖುಮೋವ ಹೋತಿ. ಸಾಪಿ ಚಸ್ಸ ವತ್ಥುತೋ ಓಳಾರಿಕತಾ ಸುಖುಮತಾ ಚ ಉಪಾದಾಯುಪಾದಾಯ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಕುಮ್ಭೀಲಾನಞ್ಹಿ ಆಹಾರಂ ಉಪಾದಾಯ ಮೋರಾನಂ ಆಹಾರೋ ಸುಖುಮೋ. ಕುಮ್ಭೀಲಾ ಕಿರ ಪಾಸಾಣೇ ಗಿಲನ್ತಿ, ತೇ ಚ ನೇಸಂ ಕುಚ್ಛಿಪ್ಪತ್ತಾ ವಿಲೀಯನ್ತಿ. ಮೋರಾ ಸಪ್ಪವಿಚ್ಛಿಕಾದಿಪಾಣೇ ಖಾದನ್ತಿ. ಮೋರಾನಂ ಪನ ಆಹಾರಂ ಉಪಾದಾಯ ತರಚ್ಛಾನಂ ಆಹಾರೋ ಸುಖುಮೋ. ತೇ ಕಿರ ತಿವಸ್ಸಛಡ್ಡಿತಾನಿ ವಿಸಾಣಾನಿ ಚೇವ ಅಟ್ಠೀನಿ ಚ ಖಾದನ್ತಿ, ತಾನಿ ಚ ನೇಸಂ ಖೇಳೇನ ತೇಮಿತಮತ್ತಾನೇವ ಕನ್ದಮೂಲಂ ವಿಯ ಮುದುಕಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ತರಚ್ಛಾನಂ ಆಹಾರಂ ಉಪಾದಾಯ ಹತ್ಥೀನಂ ಆಹಾರೋ ಸುಖುಮೋ. ತೇ ಹಿ ನಾನಾರುಕ್ಖಸಾಖಾದಯೋ ಖಾದನ್ತಿ. ಹತ್ಥೀನಂ ಆಹಾರತೋ ಗವಯಗೋಕಣ್ಣಮಿಗಾದೀನಂ ಆಹಾರೋ ಸುಖುಮೋ. ತೇ ಕಿರ ನಿಸ್ಸಾರಾನಿ ನಾನಾರುಕ್ಖಪಣ್ಣಾದೀನಿ ಖಾದನ್ತಿ. ತೇಸಮ್ಪಿ ಆಹಾರತೋ ಗುನ್ನಂ ಆಹಾರೋ ಸುಖುಮೋ. ತೇ ಅಲ್ಲಸುಕ್ಖತಿಣಾನಿ ಖಾದನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಆಹಾರತೋ ಸಸಾನಂ ಆಹಾರೋ ಸುಖುಮೋ. ಸಸಾನಂ ಆಹಾರತೋ ಸಕುಣಾನಂ ಆಹಾರೋ ಸುಖುಮೋ. ಸಕುಣಾನಂ ಆಹಾರತೋ ಪಚ್ಚನ್ತವಾಸೀನಂ ಆಹಾರೋ ಸುಖುಮೋ. ಪಚ್ಚನ್ತವಾಸೀನಂ ಆಹಾರತೋ ಗಾಮಭೋಜಕಾನಂ ಆಹಾರೋ ಸುಖುಮೋ. ಗಾಮಭೋಜಕಾನಂ ಆಹಾರತೋ ರಾಜರಾಜಮಹಾಮತ್ತಾನಂ ಆಹಾರೋ ಸುಖುಮೋ. ತೇಸಮ್ಪಿ ಆಹಾರತೋ ಚಕ್ಕವತ್ತಿನೋ ಆಹಾರೋ ಸುಖುಮೋ. ಚಕ್ಕವತ್ತಿನೋ ಆಹಾರತೋ ಭುಮ್ಮಾನಂ ದೇವಾನಂ ಆಹಾರೋ ಸುಖುಮೋ. ಭುಮ್ಮಾನಂ ದೇವಾನಂ ಆಹಾರತೋ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾನಂ. ಏವಂ ಯಾವ ಪರನಿಮ್ಮಿತವಸವತ್ತೀನಂ ಆಹಾರಾ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಾ. ತೇಸಂ ಪನಾಹಾರೋ ಸುಖುಮೋತ್ವೇವ ನಿಟ್ಠಂ ಪತ್ತೋ.

ಏತ್ಥ ಚ ಓಳಾರಿಕೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಓಜಾ ಪರಿತ್ತಾ ಹೋತಿ ದುಬ್ಬಲಾ, ಸುಖುಮೇ ಬಲವತೀ. ತಥಾ ಹಿ ಏಕಪತ್ತಪೂರಮ್ಪಿ ಯಾಗುಂ ಪೀತೋ ಮುಹುತ್ತೇನೇವ ಜಿಘಚ್ಛಿತೋ ಹೋತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಖಾದಿತುಕಾಮೋ, ಸಪ್ಪಿಂ ಪನ ಪಸತಮತ್ತಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ದಿವಸಂ ಅಭೋತ್ತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ವತ್ಥು ಕಮ್ಮಜತೇಜಸಙ್ಖಾತಂ ಪರಿಸ್ಸಯಂ ವಿನೋದೇತಿ, ನ ಪನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಪಾಲೇತುಂ. ಓಜಾ ಪನ ಪಾಲೇತಿ, ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಪರಿಸ್ಸಯಂ ವಿನೋದೇತುಂ. ದ್ವೇ ಪನ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಪರಿಸ್ಸಯಞ್ಚೇವ ವಿನೋದೇನ್ತಿ ಪಾಲೇನ್ತಿ ಚಾತಿ.

ಫಸ್ಸೋ ದುತಿಯೋತಿ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಾದಿ ಛಬ್ಬಿಧೋಪಿ ಫಸ್ಸೋ ಏತೇಸು ಚತೂಸು ಆಹಾರೇಸು ದುತಿಯೋ ಆಹಾರೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ದೇಸನಾನಯೋ ಏವ ಚೇಸ, ತಸ್ಮಾ ಇಮಿನಾ ನಾಮ ಕಾರಣೇನ ದುತಿಯೋ ತತಿಯೋ ಚಾತಿ ಇದಮೇತ್ಥ ನ ಗವೇಸಿತಬ್ಬಂ. ಮನೋಸಞ್ಚೇತನಾತಿ ಚೇತನಾವ ವುಚ್ಚತಿ. ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಚಿತ್ತಂ. ಇತಿ ಭಗವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಉಪಾದಿಣ್ಣಕಅನುಪಾದಿಣ್ಣಕವಸೇನ ಏಕರಾಸಿಂ ಕತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಆಹಾರೇ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರೋ ಹಿ ಉಪಾದಿಣ್ಣಕೋಪಿ ಅತ್ಥಿ ಅನುಪಾದಿಣ್ಣಕೋಪಿ, ತಥಾ ಫಸ್ಸಾದಯೋ. ತತ್ಥ ಸಪ್ಪಾದೀಹಿ ಗಿಲಿತಾನಂ ಮಣ್ಡೂಕಾದೀನಂ ವಸೇನ ಉಪಾದಿಣ್ಣಕಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಮಣ್ಡೂಕಾದಯೋ ಹಿ ಸಪ್ಪಾದೀಹಿ ಗಿಲಿತಾ ಅನ್ತೋಕುಚ್ಛಿಗತಾಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾಲಂ ಜೀವನ್ತಿಯೇವ. ತೇ ಯಾವ ಉಪಾದಿಣ್ಣಕಪಕ್ಖೇ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ತಾವ ಆಹಾರತ್ಥಂ ನ ಸಾಧೇನ್ತಿ. ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪನ ಅನುಪಾದಿಣ್ಣಕಪಕ್ಖೇ ಠಿತಾ ಸಾಧೇನ್ತಿ. ತದಾಪಿ ಉಪಾದಿಣ್ಣಕಾಹಾರೋತಿ ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ. ಇದಂ ಪನ ಆಚರಿಯಾನಂ ನ ರುಚ್ಚತೀತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಇದಂ ವುತ್ತಂ – ಇಮೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಖಾದನ್ತಾನಮ್ಪಿ ಅಖಾದನ್ತಾನಮ್ಪಿ ಭುಞ್ಜನ್ತಾನಮ್ಪಿ ಅಭುಞ್ಜನ್ತಾನಮ್ಪಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಚಿತ್ತೇನೇವ ಸಹಜಾತಾ ಕಮ್ಮಜಾ ಓಜಾ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಸಾ ಯಾವಪಿ ಸತ್ತಮಾ ದಿವಸಾ ಪಾಲೇತಿ, ಅಯಮೇವ ಉಪಾದಿಣ್ಣಕಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತೇಭೂಮಕವಿಪಾಕವಸೇನ ಪನ ಉಪಾದಿಣ್ಣಕಫಸ್ಸಾದಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ತೇಭೂಮಕಕುಸಲಾಕುಸಲಕಿರಿಯವಸೇನ ಅನುಪಾದಿಣ್ಣಕಾ. ಲೋಕುತ್ತರಾ ಪನ ರುಳ್ಹೀವಸೇನ ಕಥಿತಾತಿ.

ಏತ್ಥಾಹ – ‘‘ಯದಿ ಪಚ್ಚಯಟ್ಠೋ ಆಹಾರಟ್ಠೋ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಸತ್ತಾನಂ ಪಚ್ಚಯೇಸು ವಿಜ್ಜಮಾನೇಸು ಇಮೇಯೇವ ಚತ್ತಾರೋ ವುತ್ತಾ’’ತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಸನ್ತತಿಯಾ ವಿಸೇಸಪಚ್ಚಯತ್ತಾ. ವಿಸೇಸಪಚ್ಚಯೋ ಹಿ ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರಭಕ್ಖಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ರೂಪಕಾಯಸ್ಸ ಕಬಳೀಕಾರೋ ಆಹಾರೋ, ನಾಮಕಾಯೇ ವೇದನಾಯ ಫಸ್ಸೋ, ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಮನೋಸಞ್ಚೇತನಾ, ನಾಮರೂಪಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಂ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಯಂ ಕಾಯೋ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕೋ ಆಹಾರಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅನಾಹಾರೋ ನೋ ತಿಟ್ಠತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೮೩), ತಥಾ ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾ, ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೧; ವಿಭ. ೨೨೫).

ಕೋ ಪನೇತ್ಥ ಆಹಾರೋ ಕಿಂ ಆಹರತೀತಿ? ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರೋ ಓಜಟ್ಠಮಕರೂಪಾನಿ ಆಹರತಿ ಫಸ್ಸಾಹಾರೋ ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ, ಮನೋಸಞ್ಚೇತನಾಹಾರೋ ತಯೋ ಭವೇ, ವಿಞ್ಞಾಣಾಹಾರೋ ಪಟಿಸನ್ಧಿನಾಮರೂಪನ್ತಿ.

ಕಥಂ? ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರೋ ತಾವ ಮುಖೇ ಠಪಿತಮತ್ತೇಯೇವ ಅಟ್ಠ ರೂಪಾನಿ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ, ದನ್ತವಿಚುಣ್ಣಿತಂ ಪನ ಅಜ್ಝೋಹರಿಯಮಾನಂ ಏಕೇಕಂ ಸಿತ್ಥಂ ಅಟ್ಠಟ್ಠರೂಪಾನಿ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿಯೇವ. ಏವಂ ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರೋ ಓಜಟ್ಠಮಕರೂಪಾನಿ ಆಹರತಿ. ಫಸ್ಸಾಹಾರೋ ಪನ ಸುಖವೇದನೀಯೋ ಫಸ್ಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋಯೇವ ಸುಖಂ ವೇದನಂ ಆಹರತಿ, ದುಕ್ಖವೇದನೀಯೋ ದುಕ್ಖಂ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖವೇದನೀಯೋ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖನ್ತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಫಸ್ಸಾಹಾರೋ ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ ಆಹರತಿ.

ಮನೋಸಞ್ಚೇತನಾಹಾರೋ ಕಾಮಭವೂಪಗಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಾಮಭವಂ ಆಹರತಿ, ರೂಪಾರೂಪಭವೂಪಗಾನಿ ತಂ ತಂ ಭವಂ. ಏವಂ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಮನೋಸಞ್ಚೇತನಾಹಾರೋ ತಯೋ ಭವೇ ಆಹರತಿ. ವಿಞ್ಞಾಣಾಹಾರೋ ಪನ ಯೇ ಚ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾ ತಯೋ ಖನ್ಧಾ, ಯಾನಿ ಚ ತಿಸನ್ತತಿವಸೇನ ತಿಂಸ ರೂಪಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಸಹಜಾತಾದಿಪಚ್ಚಯನಯೇನ ತಾನಿ ಆಹರತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಏವಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾಹಾರೋ ಪಟಿಸನ್ಧಿನಾಮರೂಪಂ ಆಹರತೀತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಮನೋಸಞ್ಚೇತನಾ ತಯೋ ಭವೇ ಆಹರತೀ’’ತಿ ಸಾಸವಕುಸಲಾಕುಸಲಚೇತನಾವ ವುತ್ತಾ. ‘‘ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿನಾಮರೂಪಂ ಆಹರತೀ’’ತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಿಞ್ಞಾಣಮೇವ ವುತ್ತಂ. ಅವಿಸೇಸೇನ ಪನ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತತಂಸಮುಟ್ಠಾನಧಮ್ಮಾನಂ ಆಹರಣತೋಪೇತೇ ‘‘ಆಹಾರಾ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಏತೇಸು ಚತೂಸು ಆಹಾರೇಸು ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರೋ ಉಪತ್ಥಮ್ಭೇನ್ತೋ ಆಹಾರಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧೇತಿ, ಫಸ್ಸೋ ಫುಸನ್ತೋಯೇವ ಮನೋಸಞ್ಚೇತನಾ ಆಯೂಹಮಾನಾವ, ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿಜಾನನ್ತಮೇವ. ಕಥಂ? ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರೋ ಹಿ ಉಪತ್ಥಮ್ಭೇನ್ತೋಯೇವ ಕಾಯಟ್ಠಪನೇನ ಸತ್ತಾನಂ ಠಿತಿಯಾ ಹೋತಿ. ಕಮ್ಮಜನಿತೋಪಿ ಹಿ ಅಯಂ ಕಾಯೋ ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರೇನ ಉಪತ್ಥದ್ಧೋ ದಸಪಿ ವಸ್ಸಾನಿ ವಸ್ಸಸತಮ್ಪಿ ಯಾವ ಆಯುಪರಿಮಾಣಾ ತಿಟ್ಠತಿ. ಯಥಾ ಕಿಂ? ಯಥಾ ಮಾತುಯಾ ಜನಿತೋಪಿ ದಾರಕೋ ಧಾತಿಯಾ ಥಞ್ಞಾದೀನಿ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಪೋಸಿಯಮಾನೋ ಚಿರಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಯಥಾ ಚ ಉಪತ್ಥಮ್ಭೇನ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಿತಂ ಗೇಹಂ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಗೇಹೇ ಪಪತನ್ತೇ ಅಞ್ಞೇನ ದಾರುನಾ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಿತಂ ಸನ್ತಂ ಏವ ತಂ ಗೇಹಂ ನ ಪತತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಯಂ ಕಾಯೋ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕೋ ಆಹಾರಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ.

ಏವಂ ಕಬಳೀಕಾರೋ ಆಹಾರೋ ಉಪತ್ಥಮ್ಭೇನ್ತೋ ಆಹಾರಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧೇತಿ.

ಏವಂ ಸಾಧೇನ್ತೋಪಿ ಚ ಕಬಳೀಕಾರೋ ಆಹಾರೋ ದ್ವಿನ್ನಂ ರೂಪಸನ್ತತೀನಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ಆಹಾರಸಮುಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಚ ಉಪಾದಿಣ್ಣಕಸ್ಸ ಚ. ಕಮ್ಮಜಾನಂ ಅನುಪಾಲಕೋ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ಆಹಾರಸಮುಟ್ಠಾನಾನಂ ಜನಕೋ ಹುತ್ವಾತಿ. ಫಸ್ಸೋ ಪನ ಸುಖಾದಿವತ್ಥುಭೂತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಫುಸನ್ತೋಯೇವ ಸುಖಾದಿವೇದನಾಪವತ್ತನೇನ ಸತ್ತಾನಂ ಠಿತಿಯಾ ಹೋತಿ. ಮನೋಸಞ್ಚೇತನಾ ಕುಸಲಾಕುಸಲಕಮ್ಮವಸೇನ ಆಯೂಹಮಾನಾಯೇವ ಭವಮೂಲನಿಪ್ಫಾದನತೋ ಸತ್ತಾನಂ ಠಿತಿಯಾ ಹೋತಿ. ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿಜಾನನ್ತಮೇವ ನಾಮರೂಪಪ್ಪವತ್ತನೇನ ಸತ್ತಾನಂ ಠಿತಿಯಾ ಹೋತೀತಿ.

ಏವಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭನಾದಿವಸೇನ ಆಹಾರಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧಯಮಾನೇಸು ಪನೇತೇಸು ಚತ್ತಾರಿ ಭಯಾನಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾನಿ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರೇ ನಿಕನ್ತಿಯೇವ ಭಯಂ, ಫಸ್ಸೇ ಉಪಗಮನಮೇವ, ಮನೋಸಞ್ಚೇತನಾಯ ಆಯೂಹನಮೇವ, ವಿಞ್ಞಾಣೇ ಅಭಿನಿಪಾತೋಯೇವ ಭಯನ್ತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರೇ ಹಿ ನಿಕನ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ಸೀತಾದೀನಂ ಪುರಕ್ಖತಾ ಸತ್ತಾ ಆಹಾರತ್ಥಾಯ ಮುದ್ದಾಗಣನಾದಿಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋನ್ತಾ ಅನಪ್ಪಕಂ ದುಕ್ಖಂ ನಿಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಏಕಚ್ಚೇ ಚ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾಪಿ ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಾದಿಕಾಯ ಅನೇಸನಾಯ ಆಹಾರಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತಾ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಗಾರಯ್ಹಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಮ್ಪರಾಯೇಪಿ, ‘‘ತಸ್ಸ ಸಙ್ಘಾಟಿಪಿ ಆದಿತ್ತಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಲಕ್ಖಣಸಂಯುತ್ತೇ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೨೧೮) ವುತ್ತನಯೇನ ಸಮಣಪೇತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಇಮಿನಾ ತಾವ ಕಾರಣೇನ ಕಬಳೀಕಾರೇ ಆಹಾರೇ ನಿಕನ್ತಿ ಏವ ಭಯನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಫಸ್ಸಂ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಾಪಿ ಫಸ್ಸಸ್ಸಾದಿನೋ ಪರೇಸಂ ರಕ್ಖಿತಗೋಪಿತೇಸು ದಾರಾದೀಸು ಭಣ್ಡೇಸು ಅಪರಜ್ಝನ್ತಿ, ತೇ ಸಹ ಭಣ್ಡೇನ ಭಣ್ಡಸಾಮಿಕಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಿಕಂ ವಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸಙ್ಕಾರಕೂಟೇ ಛಡ್ಡೇನ್ತಿ, ರಞ್ಞೋ ವಾ ನಿಯ್ಯಾದೇನ್ತಿ. ತತೋ ತೇ ರಾಜಾ ವಿವಿಧಾ ಕಮ್ಮಕಾರಣಾ ಕಾರಾಪೇತಿ. ಕಾಯಸ್ಸ ಚ ಭೇದಾ ದುಗ್ಗತಿ ತೇಸಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ ಹೋತಿ. ಇತಿ ಫಸ್ಸಸ್ಸಾದಮೂಲಕಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಮ್ಪಿ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಮ್ಪಿ ಭಯಂ ಸಬ್ಬಮಾಗತಮೇವ ಹೋತಿ. ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಫಸ್ಸಾಹಾರೇ ಉಪಗಮನಮೇವ ಭಯನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಕುಸಲಾಕುಸಲಕಮ್ಮಾಯೂಹನೇ ಪನ ತಮ್ಮೂಲಕಂ ತೀಸು ಭವೇಸು ಭಯಂ ಸಬ್ಬಂ ಆಗತಮೇವ ಹೋತಿ. ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಮನೋಸಞ್ಚೇತನಾಹಾರೇ ಆಯೂಹನಮೇವ ಭಯನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಪಟಿಸನ್ಧಿವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚ ಯಸ್ಮಿಂ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅಭಿನಿಪತತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿನಾಮರೂಪಂ ಗಹೇತ್ವಾವ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ. ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇ ಸಬ್ಬಭಯಾನಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಿಯೇವ ಹೋನ್ತಿ ತಮ್ಮೂಲಕತ್ತಾತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ವಿಞ್ಞಾಣಾಹಾರೇ ಅಭಿನಿಪಾತೋಯೇವ ಭಯನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ.

ಕಿಂನಿದಾನಾತಿಆದೀಸು ನಿದಾನಾದೀನಿ ಸಬ್ಬಾನೇವ ಕಾರಣವೇವಚನಾನಿ. ಕಾರಣಞ್ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಫಲಂ ನಿದೇತಿ, ‘‘ಹನ್ದ ನಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಅಪ್ಪೇತಿ ವಿಯ, ತಸ್ಮಾ ನಿದಾನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಸ್ಮಾ ತಂ ತತೋ ಸಮುದೇತಿ ಜಾಯತಿ ಪಭವತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಮುದಯೋ ಜಾತಿ ಪಭವೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಪದತ್ಥೋ – ಕಿಂನಿದಾನಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಕಿಂನಿದಾನಾ. ಕೋ ಸಮುದಯೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಕಿಂಸಮುದಯಾ. ಕಾ ಜಾತಿ ಏತೇಸನ್ತಿ ಕಿಂಜಾತಿಕಾ. ಕೋ ಪಭವೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಕಿಂಪಭವಾ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತೇಸಂ ತಣ್ಹಾ ಯಥಾವುತ್ತೇನ ಅತ್ಥೇನ ನಿದಾನಞ್ಚೇವ ಸಮುದಯೋ ಚ ಜಾತಿ ಚ ಪಭವೋ ಚ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ತಣ್ಹಾನಿದಾನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಏವಂ ಸಬ್ಬಪದೇಸು ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಏತ್ಥ ಚ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಆಹಾರಾ ತಣ್ಹಾನಿದಾನಾತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತಭಾವಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಆಹಾರಾನಂ ಪುರಿಮತಣ್ಹಾನಂ ವಸೇನ ನಿದಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕಥಂ? ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ತಾವ ಪರಿಪುಣ್ಣಾಯತನಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಸತ್ತಸನ್ತತಿವಸೇನ, ಸೇಸಾನಂ ತತೋ ಊನಊನಸನ್ತತಿವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನರೂಪಬ್ಭನ್ತರಂ ಜಾತಾ ಓಜಾ ಅತ್ಥಿ, ಅಯಂ ತಣ್ಹಾನಿದಾನೋ ಉಪಾದಿಣ್ಣಕಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರೋ. ಪಟಿಸನ್ಧಿಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಪನ ಫಸ್ಸಚೇತನಾ ಸಯಞ್ಚ ಚಿತ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಇಮೇ ತಣ್ಹಾನಿದಾನಾ ಉಪಾದಿಣ್ಣಕ-ಫಸ್ಸಮನೋಸಞ್ಚೇತನಾ-ವಿಞ್ಞಾಣಾಹಾರಾತಿ ಏವಂ ತಾವ ಪುರಿಮತಣ್ಹಾನಿದಾನಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಾ ಆಹಾರಾ. ಯಥಾ ಚ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಾ, ಏವಂ ತತೋ ಪರಂ ಪಠಮಭವಙ್ಗಚಿತ್ತಕ್ಖಣಾದಿನಿಬ್ಬತ್ತಾಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವಾ ನ ಕೇವಲಂ ಆಹಾರಾನಮೇವ ನಿದಾನಂ ಜಾನಾತಿ, ಆಹಾರನಿದಾನಭೂತಾಯ ತಣ್ಹಾಯಪಿ, ತಣ್ಹಾಯ ನಿದಾನಾನಂ ವೇದನಾದೀನಮ್ಪಿ ನಿದಾನಂ ಜಾನಾತಿಯೇವ, ತಸ್ಮಾ ತಣ್ಹಾ ಚಾಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಿಂನಿದಾನಾತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವಟ್ಟಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ವಿವಟ್ಟಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪನ ಠಾನೇ ಭಗವಾ ಅತೀತಾಭಿಮುಖಂ ದೇಸನಂ ಕತ್ವಾ ಅತೀತೇನ ವಟ್ಟಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಥಂ? ಆಹಾರವಸೇನ ಹಿ ಅಯಂ ಅತ್ತಭಾವೋ ಗಹಿತೋ.

ತಣ್ಹಾತಿ ಇಮಸ್ಸತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಜನಕಂ ಕಮ್ಮಂ, ವೇದನಾಫಸ್ಸಸಳಾಯತನನಾಮರೂಪವಿಞ್ಞಾಣಾನಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಠತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಆಯೂಹಿತಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಾನಿ, ಅವಿಜ್ಜಾಸಙ್ಖಾರಾ ತಸ್ಸತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಜನಕಂ ಕಮ್ಮಂ. ಇತಿ ದ್ವೀಸು ಠಾನೇಸು ಅತ್ತಭಾವೋ, ದ್ವೀಸು ತಸ್ಸ ಜನಕಂ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ಕಮ್ಮಞ್ಚೇವ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಞ್ಚಾತಿ, ದ್ವೇಪಿ ಧಮ್ಮೇ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ಅತೀತಾಭಿಮುಖಂ ದೇಸನಂ ಕತ್ವಾ ಅತೀತೇನ ವಟ್ಟಂ ದಸ್ಸಿತಂ.

ತತ್ರಾಯಂ ದೇಸನಾ ಅನಾಗತಸ್ಸ ಅದಸ್ಸಿತತ್ತಾ ಅಪರಿಪುಣ್ಣಾತಿ ನ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ನಯತೋ ಪನ ಪರಿಪುಣ್ಣಾತ್ವೇವ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಯಥಾ ಹಿ ಚಕ್ಖುಮಾ ಪುರಿಸೋ ಉದಕಪಿಟ್ಠೇ ನಿಪನ್ನಂ ಸುಂಸುಮಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪರಭಾಗಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಗೀವಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಓರತೋ ಪಿಟ್ಠಿಂ, ಪರಿಯೋಸಾನೇ ನಙ್ಗುಟ್ಠಮೂಲಂ, ಹೇಟ್ಠಾ ಕುಚ್ಛಿಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಪನ ಉದಕಗತಂ ಅಗ್ಗನಙ್ಗುಟ್ಠಞ್ಚೇವ ಚತ್ತಾರೋ ಚ ಹತ್ಥಪಾದೇ ನ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಸೋ ನ ಏತ್ತಾವತಾ ‘‘ಅಪರಿಪುಣ್ಣೋ ಸುಂಸುಮಾರೋ’’ತಿ ಗಣ್ಹಾತಿ, ನಯತೋ ಪನ ಪರಿಪುಣ್ಣೋತ್ವೇವ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏವಂಸಮ್ಪದಮಿದಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಉದಕಪಿಟ್ಠೇ ನಿಪನ್ನಸುಂಸುಮಾರೋ ವಿಯ ಹಿ ತೇಭೂಮಕವಟ್ಟಂ. ತೀರೇ ಠಿತೋ ಚಕ್ಖುಮಾ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಯೋಗಾವಚರೋ. ತೇನ ಪುರಿಸೇನ ಉದಕಪಿಟ್ಠೇ ಸುಂಸುಮಾರಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಕಾಲೋ ವಿಯ ಯೋಗಿನಾ ಆಹಾರವಸೇನ ಇಮಸ್ಸತ್ತಭಾವಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಕಾಲೋ. ಪರತೋ ಗೀವಾಯ ದಿಟ್ಠಕಾಲೋ ವಿಯ ಇಮಸ್ಸತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಜನಿಕಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ದಿಟ್ಠಕಾಲೋ. ಪಿಟ್ಠಿಯಾ ದಿಟ್ಠಕಾಲೋ ವಿಯ ಯಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಾತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ವೇದನಾದಿವಸೇನ ತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಕಾಲೋ. ನಙ್ಗುಟ್ಠಮೂಲಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಕಾಲೋ ವಿಯ ತಸ್ಸತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಜನಕಾನಂ ಅವಿಜ್ಜಾಸಙ್ಖಾರಾನಂ ದಿಟ್ಠಕಾಲೋ. ಹೇಟ್ಠಾ ಕುಚ್ಛಿಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಅಗ್ಗನಙ್ಗುಟ್ಠಞ್ಚೇವ ಚತ್ತಾರೋ ಚ ಹತ್ಥಪಾದೇ ಅದಿಸ್ವಾಪಿ ‘‘ಅಪರಿಪುಣ್ಣೋ ಸುಂಸುಮಾರೋ’’ತಿ ಅಗಹೇತ್ವಾ ನಯತೋ ಪರಿಪುಣ್ಣೋತ್ವೇವ ಗಹಣಂ ವಿಯ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಪಚ್ಚಯವಟ್ಟಂ ಪಾಳಿಯಂ ನ ಆಗತಂ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ‘‘ದೇಸನಾ ಅಪರಿಪುಣ್ಣಾ’’ತಿ ಅಗಹೇತ್ವಾ ನಯತೋ ಪರಿಪುಣ್ಣಾತ್ವೇವ ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಚ ಆಹಾರತಣ್ಹಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಏಕೋ ಸನ್ಧಿ, ತಣ್ಹಾವೇದನಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಏಕೋ, ವಿಞ್ಞಾಣಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಏಕೋತಿ ಏವಂ ತಿಸನ್ಧಿಚತುಸಙ್ಖೇಪಮೇವ ವಟ್ಟಂ ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಮೋಳಿಯಫಗ್ಗುನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨. ದುತಿಯೇ ಸಮ್ಭವೇಸೀನಂ ವಾ ಅನುಗ್ಗಹಾಯಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ ಭಗವಾ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಕಸ್ಮಾ? ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಸ್ಸ ನಿಸಿನ್ನತ್ತಾ. ತಸ್ಸಞ್ಹಿ ಪರಿಸತಿ ಮೋಳಿಯಫಗ್ಗುನೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕೋ ನಿಸಿನ್ನೋ. ಅಥ ಸತ್ಥಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ, ಅಥಸ್ಸಾಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ಓಕಾಸದಾನತ್ಥಂ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಮೋಳಿಯಫಗ್ಗುನೋತಿ ಮೋಳೀತಿ ಚೂಳಾ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಛೇತ್ವಾನ ಮೋಳಿಂ ವರಗನ್ಧವಾಸಿತಂ

ವೇಹಾಯಸಂ ಉಕ್ಖಿಪಿ ಸಕ್ಯಪುಙ್ಗವೋ;

ರತನಚಙ್ಕೋಟವರೇನ ವಾಸವೋ,

ಸಹಸ್ಸನೇತ್ತೋ ಸಿರಸಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೀ’’ತಿ.

ಸಾ ತಸ್ಸ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಮಹನ್ತಾ ಅಹೋಸಿ. ತೇನಸ್ಸ ‘‘ಮೋಳಿಯಫಗ್ಗುನೋ’’ತಿ ಸಙ್ಖಾ ಉದಪಾದಿ. ಪಬ್ಬಜಿತಮ್ಪಿ ನಂ ತೇನೇವ ನಾಮೇನ ಸಞ್ಜಾನನ್ತಿ. ಏತದವೋಚಾತಿ ದೇಸನಾನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇನ್ತೋ ಏತಂ ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ವಿಞ್ಞಾಣಾಹಾರಂ ಆಹಾರೇತೀ’’ತಿ ವಚನಂ ಅವೋಚ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಭನ್ತೇ, ಕೋ ನಾಮ ಸೋ, ಯೋ ಏತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾಹಾರಂ ಖಾದತಿ ವಾ ಭುಞ್ಜತಿ ವಾತಿ?

ಕಸ್ಮಾ ಪನಾಯಂ ಇತರೇ ತಯೋ ಆಹಾರೇ ಅಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಇಮಮೇವ ಪುಚ್ಛತೀತಿ? ಜಾನಾಮೀತಿ ಲದ್ಧಿಯಾ. ಸೋ ಹಿ ಮಹನ್ತೇ ಪಿಣ್ಡೇ ಕತ್ವಾವ ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರಂ ಭುಞ್ಜನ್ತೇ ಪಸ್ಸತಿ, ತೇನಸ್ಸ ತಂ ಜಾನಾಮೀತಿ ಲದ್ಧಿ. ತಿತ್ತಿರವಟ್ಟಕಮೋರಕುಕ್ಕುಟಾದಯೋ ಪನ ಮಾತುಸಮ್ಫಸ್ಸೇನ ಯಾಪೇನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏತೇ ಫಸ್ಸಾಹಾರೇನ ಯಾಪೇನ್ತೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಲದ್ಧಿ. ಕಚ್ಛಪಾ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಉತುಸಮಯೇ ಮಹಾಸಮುದ್ದತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸಮುದ್ದತೀರೇ ವಾಲಿಕನ್ತರೇ ಅಣ್ಡಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ವಾಲಿಕಾಯ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದಮೇವ ಓತರನ್ತಿ. ತಾನಿ ಮಾತುಅನುಸ್ಸರಣವಸೇನ ನ ಪೂತೀನಿ ಹೋನ್ತಿ. ತಾನಿ ಮನೋಸಞ್ಚೇತನಾಹಾರೇನ ಯಾಪೇನ್ತೀತಿ ತಸ್ಸ ಲದ್ಧಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಥೇರಸ್ಸ ಅಯಂ ಲದ್ಧಿ, ನ ಪನ ಏತಾಯ ಲದ್ಧಿಯಾ ಇಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ. ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕೋ ಹಿ ಉಮ್ಮತ್ತಕಸದಿಸೋ. ಯಥಾ ಉಮ್ಮತ್ತಕೋ ಪಚ್ಛಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನ್ತರವೀಥಿಂ ಓತಿಣ್ಣೋ ಗೋಮಯಮ್ಪಿ ಪಾಸಾಣಮ್ಪಿ ಗೂಥಮ್ಪಿ ಖಜ್ಜಖಣ್ಡಮ್ಪಿ ತಂ ತಂ ಮನಾಪಮ್ಪಿ ಅಮನಾಪಮ್ಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಯಂ ಪಕ್ಖಿಪತಿ. ಏವಮೇವ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕೋ ಯುತ್ತಮ್ಪಿ ಅಯುತ್ತಮ್ಪಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಸೋ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಇಮಂ ಪುಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ನ ನಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ಪುಚ್ಛಿತಪುಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನೇ ಪನ ಗಹಣಮೇವ ನಿಸೇಧೇತಬ್ಬಂ. ತೇನೇವ ನಂ ಭಗವಾ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಏವಂ ಪುಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ಗಹಿತಗಾಹಮೇವ ತಸ್ಸ ಮೋಚೇತುಂ ನೋ ಕಲ್ಲೋ ಪಞ್ಹೋತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ನೋ ಕಲ್ಲೋತಿ ಅಯುತ್ತೋ. ಆಹಾರೇತೀತಿ ಅಹಂ ನ ವದಾಮೀತಿ ಅಹಂ ಕೋಚಿ ಸತ್ತೋ ವಾ ಪುಗ್ಗಲೋ ವಾ ಆಹಾರೇತೀತಿ ನ ವದಾಮಿ. ಆಹಾರೇತೀತಿ ಚಾಹಂ ವದೇಯ್ಯನ್ತಿ ಯದಿ ಅಹಂ ಆಹಾರೇತೀತಿ ವದೇಯ್ಯಂ. ತತ್ರಸ್ಸ ಕಲ್ಲೋ ಪಞ್ಹೋತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಮಯಾ ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಅಯಂ ಪಞ್ಹೋ ಯುತ್ತೋ ಭವೇಯ್ಯ. ಕಿಸ್ಸ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ವಿಞ್ಞಾಣಾಹಾರೋತಿ, ಭನ್ತೇ, ಅಯಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾಹಾರೋ ಕತಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ರ ಕಲ್ಲಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಏವಂ ಪುಚ್ಛಿತೇ ಪಞ್ಹೇ ಇಮಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ ಯುತ್ತಂ ‘‘ವಿಞ್ಞಾಣಾಹಾರೋ ಆಯತಿಂ ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ವಿಞ್ಞಾಣಾಹಾರೋತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಚಿತ್ತಂ. ಆಯತಿಂ ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೀತಿ ತೇನೇವ ವಿಞ್ಞಾಣೇನ ಸಹುಪ್ಪನ್ನನಾಮರೂಪಂ. ತಸ್ಮಿಂ ಭೂತೇ ಸತಿ ಸಳಾಯತನನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಸಙ್ಖಾತೇ ನಾಮರೂಪೇ ಜಾತೇ ಸತಿ ಸಳಾಯತನಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸಳಾಯತನಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋತಿ ಇಧಾಪಿ ಭಗವಾ ಉತ್ತರಿ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ದೇನ್ತೋ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕೋ ಹಿ ನವಪುಚ್ಛಂ ಉಪ್ಪಾದೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂಯೇವ ಪನ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛತಿ, ತೇನಸ್ಸ ಭಗವಾ ಓಕಾಸಂ ಅದಾಸಿ. ಅತ್ಥೋ ಪನಸ್ಸ ಸಬ್ಬಪದೇಸು ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಭವತೀ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ನ ಪುಚ್ಛತಿ? ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಸ್ಸ ಹಿ ಸತ್ತೋ ನಾಮ ಭೂತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೋಯೇವಾತಿ ಲದ್ಧಿ, ತಸ್ಮಾ ಅತ್ತನೋ ಲದ್ಧಿವಿರುದ್ಧಂ ಇದನ್ತಿ ನ ಪುಚ್ಛತಿ. ಅಪಿಚ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಇದಂ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಇದನ್ತಿ ಬಹೂಸು ಠಾನೇಸು ಕಥಿತತ್ತಾ ಸಞ್ಞತ್ತಿಂ ಉಪಗತೋ, ತೇನಾಪಿ ನ ಪುಚ್ಛತಿ. ಸತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಬಹುಂ ಪುಚ್ಛನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ತಿತ್ತಿ ನತ್ಥಿ, ತುಚ್ಛಪುಚ್ಛಮೇವ ಪುಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದೇಸನಂ ಏಕಾಬದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸೇಸಿ. ಛನ್ನಂ ತ್ವೇವಾತಿ ಯತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದೇಸನಾರುಳ್ಹಂ, ತಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ದೇಸನಂ ವಿವಟ್ಟೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸುತ್ತೇ ವಿಞ್ಞಾಣನಾಮರೂಪಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಏಕೋ ಸನ್ಧಿ, ವೇದನಾತಣ್ಹಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಏಕೋ, ಭವಜಾತೀನಂ ಅನ್ತರೇ ಏಕೋತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩. ತತಿಯೇ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾತಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥಾ ಬಾಹಿರಕಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ. ಜರಾಮರಣಂ ನಪ್ಪಜಾನನ್ತೀತಿಆದೀಸು ಜರಾಮರಣಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚವಸೇನ, ಜರಾಮರಣಸಮುದಯಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ ಸಹ ತಣ್ಹಾಯ ಜಾತಿ ಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಸಮುದಯೋತಿ ಸಮುದಯಸಚ್ಚವಸೇನ, ಜರಾಮರಣನಿರೋಧಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ ನಿರೋಧಸಚ್ಚವಸೇನ, ಪಟಿಪದಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚವಸೇನ. ಜಾತಿಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚವಸೇನ, ಜಾತಿಸಮುದಯಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ ಸಹ ತಣ್ಹಾಯ ಭವೋ ಜಾತಿಸಮುದಯೋತಿ ಸಮುದಯಸಚ್ಚವಸೇನ. ಏವಂ ಸಹ ತಣ್ಹಾಯ ಸಮುದಯಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಪದೇಸು ಚತುಸಚ್ಚವಸೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸಾಮಞ್ಞತ್ಥಂ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಞ್ಞತ್ಥಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಸಾಮಞ್ಞಞ್ಚೇವ ಬ್ರಹ್ಮಞ್ಞಞ್ಚ. ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ ಪನ ಅತ್ಥೋ ನಾಮ ಅರಿಯಫಲಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಇತಿ ಭಗವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಏಕಾದಸಸು ಠಾನೇಸು ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಕಥೇಸೀತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ದುತಿಯಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪. ಚತುತ್ಥೇ ಇಮೇ ಧಮ್ಮೇ ಕತಮೇ ಧಮ್ಮೇತಿ ಏತ್ತಕಂ ಪಪಞ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಕಥಿತಂ, ದೇಸನಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತುಂ ಸಮತ್ಥಾನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನ ಇಮೇ ಧಮ್ಮೇ ನಪ್ಪಜಾನನ್ತೀತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಸೇಸಂ ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಕಚ್ಚಾನಗೋತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠೀತಿ ಯಂ ಪಣ್ಡಿತಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ತೇಸು ತೇಸು ಠಾನೇಸು ಸಮ್ಮಾದಸ್ಸನಂ ವದನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ತಂ ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಸಙ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛತಿ. ದ್ವಯನಿಸ್ಸಿತೋತಿ ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ನಿಸ್ಸಿತೋ. ಯೇಭುಯ್ಯೇನಾತಿ ಇಮಿನಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲೇ ಸೇಸಮಹಾಜನಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅತ್ಥಿತನ್ತಿ ಸಸ್ಸತಂ. ನತ್ಥಿತನ್ತಿ ಉಚ್ಛೇದಂ. ಲೋಕಸಮುದಯನ್ತಿ ಲೋಕೋ ನಾಮ ಸಙ್ಖಾರಲೋಕೋ, ತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೋತಿ ಸಮ್ಮಾಪಞ್ಞಾ ನಾಮ ಸವಿಪಸ್ಸನಾ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾ, ತಾಯ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಾ ಲೋಕೇ ನತ್ಥಿತಾತಿ ಸಙ್ಖಾರಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಪಞ್ಞಾಯನ್ತೇಸ್ವೇವ ಯಾ ನತ್ಥೀತಿ ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಸಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಲೋಕನಿರೋಧನ್ತಿ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಭಙ್ಗಂ. ಯಾ ಲೋಕೇ ಅತ್ಥಿತಾತಿ ಸಙ್ಖಾರಲೋಕೇ ಭಿಜ್ಜಮಾನೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಪಞ್ಞಾಯನ್ತೇಸ್ವೇವ ಯಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಸಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಪಿಚ ಲೋಕಸಮುದಯನ್ತಿ ಅನುಲೋಮಪಚ್ಚಯಾಕಾರಂ. ಲೋಕನಿರೋಧನ್ತಿ ಪಟಿಲೋಮಪಚ್ಚಯಾಕಾರಂ. ಲೋಕನಿಸ್ಸಯೇ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಹಿ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಅನುಚ್ಛೇದೇನ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛೇದಂ ಪಸ್ಸತೋ ಯಾ ನತ್ಥೀತಿ ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಸಾ ನ ಹೋತಿ. ಪಚ್ಚಯನಿರೋಧಂ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಪಚ್ಚಯನಿರೋಧೇನ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನನಿರೋಧಂ ಪಸ್ಸತೋ ಯಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಸಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಯಮ್ಪೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ.

ಉಪಯುಪಾದಾನಾಭಿನಿವೇಸವಿನಿಬನ್ಧೋತಿ ಉಪಯೇಹಿ ಚ ಉಪಾದಾನೇಹಿ ಚ ಅಭಿನಿವೇಸೇಹಿ ಚ ವಿನಿಬನ್ಧೋ. ತತ್ಥ ಉಪಯಾತಿ ದ್ವೇ ಉಪಯಾ ತಣ್ಹುಪಯೋ ಚ ದಿಟ್ಠುಪಯೋ ಚ. ಉಪಾದಾನಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಯೋ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಅಹಂ ಮಮನ್ತಿಆದೀಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮೇ ಉಪೇನ್ತಿ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಉಪಯಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಉಪಾದಿಯನ್ತಿ ಚೇವ ಅಭಿನಿವಿಸನ್ತಿ ಚ, ತಸ್ಮಾ ಉಪಾದಾನಾತಿ ಚ ಅಭಿನಿವೇಸಾತಿ ಚ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ತಾಹಿ ಚಾಯಂ ಲೋಕೋ ವಿನಿಬನ್ಧೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉಪಯುಪಾದಾನಾಭಿನಿವೇಸವಿನಿಬನ್ಧೋ’’ತಿ.

ತಞ್ಚಾಯನ್ತಿ ತಞ್ಚ ಉಪಯುಪಾದಾನಂ ಅಯಂ ಅರಿಯಸಾವಕೋ. ಚೇತಸೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಾನಭೂತಂ. ಅಭಿನಿವೇಸಾನುಸಯನ್ತಿ ಅಭಿನಿವೇಸಭೂತಞ್ಚ ಅನುಸಯಭೂತಞ್ಚ. ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠೀಸು ಹಿ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ, ತಾ ಚ ತಸ್ಮಿಂ ಅಭಿನಿವಿಸನ್ತಿ ಚೇವ ಅನುಸೇನ್ತಿ ಚ, ತಸ್ಮಾ ತದುಭಯಂ ಚೇತಸೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಅಭಿನಿವೇಸಾನುಸಯನ್ತಿ ಚ ಆಹ. ನ ಉಪೇತೀತಿ ನ ಉಪಗಚ್ಛತಿ. ನ ಉಪಾದಿಯತೀತಿ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ. ನಾಧಿಟ್ಠಾತೀತಿ ನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ, ಕಿನ್ತಿ? ಅತ್ತಾ ಮೇತಿ. ದುಕ್ಖಮೇವಾತಿ ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಮತ್ತಮೇವ. ನ ಕಙ್ಖತೀತಿ ‘‘ದುಕ್ಖಮೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ದುಕ್ಖಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ನ ಅಞ್ಞೋ ಏತ್ಥ ಸತ್ತೋ ನಾಮ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಕಙ್ಖಂ ನ ಕರೋತಿ. ನ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛತೀತಿ ನ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ.

ಅಪರಪ್ಪಚ್ಚಯಾತಿ ನ ಪರಪ್ಪಚ್ಚಯೇನ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅಪತ್ತಿಯಾಯೇತ್ವಾ ಅತ್ತಪಚ್ಚಕ್ಖಞಾಣಮೇವಸ್ಸ ಏತ್ಥ ಹೋತೀತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಖೋ, ಕಚ್ಚಾನ, ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ಸತ್ತಸಞ್ಞಾಯ ಪಹೀನತ್ತಾ ಏತ್ತಕೇನ ಸಮ್ಮಾದಸ್ಸನಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಮಿಸ್ಸಕಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಂ ಆಹ. ಅಯಮೇಕೋ ಅನ್ತೋತಿ ಏಸ ಏಕೋ ನಿಕೂಟನ್ತೋ ಲಾಮಕನ್ತೋ ಪಠಮಕಂ ಸಸ್ಸತಂ. ಅಯಂ ದುತಿಯೋತಿ ಏಸ ದುತಿಯೋ ಸಬ್ಬಂ ನತ್ಥೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕದಿಟ್ಠಿಸಙ್ಖಾತೋ ನಿಕೂಟನ್ತೋ ಲಾಮಕನ್ತೋ ದುತಿಯಕೋ ಉಚ್ಛೇದೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಧಮ್ಮಕಥಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೬. ಛಟ್ಠೇ ನಿಬ್ಬಿದಾಯಾತಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನತ್ಥಾಯ. ವಿರಾಗಾಯಾತಿ ವಿರಜ್ಜನತ್ಥಾಯ. ನಿರೋಧಾಯಾತಿ ನಿರುಜ್ಝನತ್ಥಾಯ. ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸೀಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಾ ಪಟಿಪನ್ನೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋತಿ ಲೋಕುತ್ತರಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಧಮ್ಮಭೂತಂ ಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ. ಅನುಧಮ್ಮಭೂತನ್ತಿ ಅನುರೂಪಸಭಾವಭೂತಂ. ನಿಬ್ಬಿದಾ ವಿರಾಗಾ ನಿರೋಧಾತಿ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ಚೇವ ವಿರಾಗೇನ ಚ ನಿರೋಧೇನ ಚ. ಅನುಪಾದಾ ವಿಮುತ್ತೋತಿ ಚತೂಹಿ ಉಪಾದಾನೇಹಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಅನುಪಾದಿಯಿತ್ವಾ ವಿಮುತ್ತೋ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮನಿಬ್ಬಾನಪ್ಪತ್ತೋತಿ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ನಿಬ್ಬಾನಪ್ಪತ್ತೋ. ಅಲಂ ವಚನಾಯಾತಿ, ಏವಂ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಅರಹತಿ, ಯುತ್ತೋ ಅನುಚ್ಛವಿಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಮೇತ್ಥ ಏಕೇನ ನಯೇನ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾ ಕಥಿತಾ, ದ್ವೀಹಿ ತಂ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ಸೇಕ್ಖಾಸೇಕ್ಖಭೂಮಿಯೋ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಅಚೇಲಕಸ್ಸಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭. ಸತ್ತಮೇ ಅಚೇಲೋ ಕಸ್ಸಪೋತಿ ಲಿಙ್ಗೇನ ಅಚೇಲೋ ನಿಚ್ಚೇಲೋ, ನಾಮೇನ ಕಸ್ಸಪೋ. ದೂರತೋವಾತಿ ಮಹತಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಪರಿವುತಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದೂರತೋ ಏವ ಅದ್ದಸ. ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ದೇಸನ್ತಿ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಕಾರಣಂ. ಓಕಾಸನ್ತಿ ಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣಸ್ಸ ಖಣಂ ಕಾಲಂ. ಅನ್ತರಘರನ್ತಿ ‘‘ನ ಪಲ್ಲತ್ಥಿಕಾಯ ಅನ್ತರಘರೇ ನಿಸೀದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅನ್ತೋನಿವೇಸನಂ ಅನ್ತರಘರಂ. ‘‘ಓಕ್ಖಿತ್ತಚಕ್ಖು ಅನ್ತರಘರೇ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಇನ್ದಖೀಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನ್ತೋಗಾಮೋ. ಇಧಾಪಿ ಅಯಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಯದಾಕಙ್ಖಸೀತಿ ಯಂ ಇಚ್ಛಸಿ.

ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವಾ ಕಥೇತುಕಾಮೋ ಯಾವತತಿಯಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪೀತಿ? ಗಾರವಜನನತ್ಥಂ. ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾ ಹಿ ಖಿಪ್ಪಂ ಕಥಿಯಮಾನೇ ಗಾರವಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ, ‘‘ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಮ್ಪಿ ಪುಚ್ಛಿತುಮ್ಪಿ ಸುಕರಂ, ಪುಚ್ಛಿತಮತ್ತೇಯೇವ ಕಥೇತೀ’’ತಿ ವಚನಮ್ಪಿ ನ ಸದ್ದಹನ್ತಿ. ದ್ವೇ ತಯೋ ವಾರೇ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಪನ ಗಾರವಂ ಕರೋನ್ತಿ, ‘‘ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಮ್ಪಿ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತುಮ್ಪಿ ದುಕ್ಕರ’’ನ್ತಿ ಯಾವತತಿಯಂ ಯಾಚಿತೇ ಕಥಿಯಮಾನಂ ಸುಸ್ಸೂಸನ್ತಿ ಸದ್ದಹನ್ತಿ. ಇತಿ ಭಗವಾ ‘‘ಅಯಂ ಸುಸ್ಸೂಸಿಸ್ಸತಿ ಸದ್ದಹಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಯಾವತತಿಯಂ ಯಾಚಾಪೇತ್ವಾ ಕಥೇಸಿ. ಅಪಿಚ ಯಥಾ ಭಿಸಕ್ಕೋ ತೇಲಂ ವಾ ಫಾಣಿತಂ ವಾ ಪಚನ್ತೋ ಮುದುಪಾಕಖರಪಾಕಾನಂ ಪಾಕಕಾಲಂ ಆಗಮಯಮಾನೋ ಪಾಕಕಾಲಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾವ ಓತಾರೇತಿ. ಏವಂ ಭಗವಾ ಸತ್ತಾನಂ ಞಾಣಪರಿಪಾಕಂ ಆಗಮಯಮಾನೋ ‘‘ಏತ್ತಕೇನ ಕಾಲೇನ ಇಮಸ್ಸ ಞಾಣಂ ಪರಿಪಾಕಂ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾವ ಯಾವತತಿಯಂ ಯಾಚಾಪೇಸಿ.

ಮಾ ಹೇವಂ, ಕಸ್ಸಪಾತಿ, ಕಸ್ಸಪ, ಮಾ ಏವಂ ಭಣಿ. ಸಯಂಕತಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಹಿ ವತ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಅತ್ತಾ ನಾಮ ಕೋಚಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಕಾರಕೋ ನತ್ಥೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಪರತೋಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಧಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಅಕಾರಣೇನ ಯದಿಚ್ಛಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಂ. ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋತಿ ಕಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ? ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ‘ಸಯಂಕತಂ ದುಕ್ಖ’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪುಟ್ಠೋ ‘ಮಾ ಹೇವ’ನ್ತಿ ವದತಿ, ‘ನತ್ಥೀ’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘ಅತ್ಥೀ’ತಿ ವದತಿ. ‘ಭವಂ ಗೋತಮೋ ದುಕ್ಖಂ ನ ಜಾನಾತಿ ನ ಪಸ್ಸತೀ’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘ಜಾನಾಮಿ ಖ್ವಾಹ’ನ್ತಿ ವದತಿ. ಕಿಞ್ಚಿ ನು ಖೋ ಮಯಾ ವಿರಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿತೋ’’ತಿ ಮೂಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅತ್ತನೋ ಪುಚ್ಛಮೇವ ಸೋಧೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಆಚಿಕ್ಖತು ಚ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾತಿ ಇಧ ಸತ್ಥರಿ ಸಞ್ಜಾತಗಾರವೋ ‘‘ಭವ’’ನ್ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಭಗವಾ’’ತಿ ವದತಿ.

ಸೋ ಕರೋತೀತಿಆದಿ, ‘‘ಸಯಂಕತಂ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಲದ್ಧಿಯಾ ಪಟಿಸೇಧನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಸತೋತಿ ಇದಂ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ – ಸೋ ಕರೋತಿ ಸೋ ಪಟಿಸಂವೇದಯತೀತಿ ಖೋ, ಕಸ್ಸಪ, ಆದಿಮ್ಹಿಯೇವ ಏವಂ ಸತಿ ಪಚ್ಛಾ ಸಯಂಕತಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಅಯಂ ಲದ್ಧಿ ಹೋತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಇತಿ ವದನ್ತಿ ಏತಸ್ಸ ಪುರಿಮೇನ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಅನನ್ತರೇನ ಚ ಸಸ್ಸತಸದ್ದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಹೋತಿ. ‘‘ದೀಪೇತಿ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಪಾಠಸೇಸೋ. ಇದಞ್ಹಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಇತಿ ಏವಂ ವದನ್ತೋ ಆದಿತೋವ ಸಸ್ಸತಂ ದೀಪೇತಿ, ಸಸ್ಸತಂ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ತಸ್ಸ ಹಿ ತಂ ದಸ್ಸನಂ ಏತಂ ಪರೇತಿ, ಕಾರಕಞ್ಚ ವೇದಕಞ್ಚ ಏಕಮೇವ ಗಣ್ಹನ್ತಂ ಏತಂ ಸಸ್ಸತಂ ಉಪಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಞ್ಞೋ ಕರೋತೀತಿಆದಿ ಪನ ‘‘ಪರಂಕತಂ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಲದ್ಧಿಯಾ ಪಟಿಸೇಧನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಆದಿತೋ ಸತೋ’’ತಿ ಇದಂ ಪನ ಇಧಾಪಿ ಆಹರಿತಬ್ಬಂ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ಅಞ್ಞೋ ಕರೋತಿ ಅಞ್ಞೋ ಪಟಿಸಂವೇದಿಯತೀತಿ ಖೋ ಪನ, ಕಸ್ಸಪ, ಆದಿಮ್ಹಿಯೇವ ಏವಂ ಸತಿ, ಪಚ್ಛಾ ‘‘ಕಾರಕೋ ಇಧೇವ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ, ತೇನ ಕತಂ ಅಞ್ಞೋ ಪಟಿಸಂವೇದಿಯತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾಯ ವೇದನಾಯ ಅಭಿತುನ್ನಸ್ಸ ವಿದ್ಧಸ್ಸ ಸತೋ ‘‘ಪರಂಕತಂ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಅಯಂ ಲದ್ಧಿ ಹೋತೀತಿ. ಇತಿ ವದನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ತತ್ರಾಯಂ ಯೋಜನಾ – ಏವಞ್ಚ ವದನ್ತೋ ಆದಿತೋವ ಉಚ್ಛೇದಂ ದೀಪೇತಿ, ಉಚ್ಛೇದಂ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ತಸ್ಸ ಹಿ ತಂ ದಸ್ಸನಂ ಏತಂ ಪರೇತಿ, ಏತಂ ಉಚ್ಛೇದಂ ಉಪಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏತೇ ತೇತಿ ಯೇ ಸಸ್ಸತುಚ್ಛೇದಸಙ್ಖಾತೇ ಉಭೋ ಅನ್ತೇ (ಅನುಪಗಮ್ಮ ತಥಾಗತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಏತೇ ತೇ, ಕಸ್ಸಪ, ಉಭೋ ಅನ್ತೇ) ಅನುಪಗಮ್ಮ ಪಹಾಯ ಅನಲ್ಲೀಯಿತ್ವಾ ಮಜ್ಝೇನ ತಥಾಗತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಮಜ್ಝಿಮಾಯ ಪಟಿಪದಾಯ ಠಿತೋ ದೇಸೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕತರಂ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಚೇ? ಯದಿದಂ ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಕಾರಣತೋ ಫಲಂ, ಕಾರಣನಿರೋಧೇನ ಚಸ್ಸ ನಿರೋಧೋ ದೀಪಿತೋ, ನ ಕೋಚಿ ಕಾರಕೋ ವಾ ವೇದಕೋ ವಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ. ಏತ್ತಾವತಾ ಸೇಸಪಞ್ಹಾ ಪಟಿಸೇಧಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಉಭೋ ಅನ್ತೇ ಅನುಪಗಮ್ಮಾತಿ ಇಮಿನಾ ಹಿ ತತಿಯಪಞ್ಹೋ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ. ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನತಾ ಚೇವ ಅಜಾನನಞ್ಚ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಲಭೇಯ್ಯನ್ತಿ ಇದಂ ಸೋ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಂ ಪತ್ಥಯಮಾನೋ ಆಹ. ಅಥ ಭಗವಾ ಯೋನೇನ ಖನ್ಧಕೇ ತಿತ್ಥಿಯಪರಿವಾಸೋ (ಮಹಾವ. ೮೬) ಪಞ್ಞತ್ತೋ, ಯಂ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಪುಬ್ಬೋ ಸಾಮಣೇರಭೂಮಿಯಂ ಠಿತೋ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಪುಬ್ಬೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಆಕಙ್ಖಾಮಿ ಉಪಸಮ್ಪದಂ. ಸ್ವಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘಂ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ಪರಿವಾಸಂ ಯಾಚಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಪರಿವಸತಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಯೋ ಖೋ, ಕಸ್ಸಪ, ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಪುಬ್ಬೋತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪಬ್ಬಜ್ಜನ್ತಿ ವಚನಸಿಲಿಟ್ಠತಾವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಅಪರಿವಸಿತ್ವಾಯೇವ ಹಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಲಭತಿ. ಉಪಸಮ್ಪದತ್ಥಿಕೇನ ಪನ ನಾತಿಕಾಲೇನ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಾದೀನಿ ಅಟ್ಠ ವತ್ತಾನಿ ಪೂರೇನ್ತೇನ ಪರಿವಸಿತಬ್ಬಂ. ಆರದ್ಧಚಿತ್ತಾತಿ ಅಟ್ಠವತ್ತಪೂರಣೇನ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತಾ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನೇಸ ತಿತ್ಥಿಯಪರಿವಾಸೋ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಯ ಪಬ್ಬಜ್ಜಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾಯಂ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೮೬) ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅಪಿಚ ಮಯಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಪಾಠೋ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪನ ‘‘ಅಪಿಚ ಮೇತ್ಥಾ’’ತಿ. ಪುಗ್ಗಲವೇಮತ್ತತಾ ವಿದಿತಾತಿ ಪುಗ್ಗಲನಾನತ್ತಂ ವಿದಿತಂ. ‘‘ಅಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪರಿವಾಸಾರಹೋ, ಅಯಂ ನ ಪರಿವಾಸಾರಹೋ’’ತಿ ಇದಂ ಮಯ್ಹಂ ಪಾಕಟನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತೋ ಕಸ್ಸಪೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹೋ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ಬುದ್ಧಸಾಸನಂ, ಯತ್ಥ ಏವಂ ಘಂಸಿತ್ವಾ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಯುತ್ತಮೇವ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಅಯುತ್ತಂ ಛಡ್ಡೇನ್ತೀ’’ತಿ. ತತೋ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಸಞ್ಜಾತುಸ್ಸಾಹೋ ಸಚೇ, ಭನ್ತೇತಿಆದಿಮಾಹ. ಅಥ ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ತಿಬ್ಬಚ್ಛನ್ದತಂ ವಿದಿತ್ವಾ ‘‘ನ ಕಸ್ಸಪೋ ಪರಿವಾಸಂ ಅರಹತೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಗಚ್ಛ, ಭಿಕ್ಖು, ಕಸ್ಸಪಂ ನಹಾಪೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಆನೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಭಗವಾ ಗಣೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಲತ್ಥ ಖೋ ಅಚೇಲೋ ಕಸ್ಸಪೋ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ, ಅಲತ್ಥ ಉಪಸಮ್ಪದನ್ತಿ. ಅಚಿರೂಪಸಮ್ಪನ್ನೋತಿಆದಿ ಸೇಸಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಂಯುತ್ತೇ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೮೭) ವುತ್ತಮೇವಾತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ತಿಮ್ಬರುಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಸಾ ವೇದನಾತಿಆದಿ ‘‘ಸಯಂಕತಂ ಸುಖದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಲದ್ಧಿಯಾ ನಿಸೇಧನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥಾಪಿ ಸತೋತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇಯೇವ ಸಾಮಿವಚನಂ. ತತ್ರಾಯಂ ಅತ್ಥದೀಪನಾ – ‘‘ಸಾ ವೇದನಾ, ಸೋ ವೇದಿಯತೀ’’ತಿ ಖೋ, ತಿಮ್ಬರುಕ, ಆದಿಮ್ಹಿಯೇವ ಏವಂ ಸತಿ ‘‘ಸಯಂಕತಂ ಸುಖದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಅಯಂ ಲದ್ಧಿ ಹೋತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ವೇದನಾಯ ಏವ ವೇದನಾ ಕತಾ ಹೋತಿ. ಏವಞ್ಚ ವದನ್ತೋ ಇಮಿಸ್ಸಾ ವೇದನಾಯ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅತ್ಥಿತಂ ಅನುಜಾನಾತಿ, ಸಸ್ಸತಂ ದೀಪೇತಿ ಸಸ್ಸತಂ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ತಸ್ಸ ಹಿ ತಂ ದಸ್ಸನಂ ಏತಂ ಪರೇತಿ, ಏತಂ ಸಸ್ಸತಂ ಉಪಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುರಿಮಞ್ಹಿ ಅತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯೇವೇತಂ ಭಗವತಾ ವುತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ತಂ ಯೋಜೇತ್ವಾವಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ದೀಪಿತೋ. ಏವಮ್ಪಾಹಂ ನ ವದಾಮೀತಿ ಅಹಂ ‘‘ಸಾ ವೇದನಾ, ಸೋ ವೇದಿಯತೀ’’ತಿ ಏವಮ್ಪಿ ನ ವದಾಮಿ. ‘‘ಸಯಂಕತಂ ಸುಖದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಏವಮ್ಪಿ ನ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಞ್ಞಾ ವೇದನಾತಿಆದಿ ‘‘ಪರಂಕತಂ ಸುಖದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಲದ್ಧಿಯಾ ಪಟಿಸೇಧನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಇಧಾಪಿ ಅಯಂ ಅತ್ಥಯೋಜನಾ –‘‘ಅಞ್ಞಾ ವೇದನಾ ಅಞ್ಞೋ ವೇದಿಯತೀ’’ತಿ ಖೋ, ತಿಮ್ಬರುಕ, ಆದಿಮ್ಹಿಯೇವ ಏವಂ ಸತಿ ಪಚ್ಛಾ ಯಾ ಪುರಿಮಪಕ್ಖೇ ಕಾರಕವೇದನಾ, ಸಾ ಉಚ್ಛಿನ್ನಾ. ತಾಯ ಪನ ಕತಂ ಅಞ್ಞೋ ವೇದಿಯತೀತಿ ಏವಂ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾಯ ವೇದನಾಯ ಅಭಿತುನ್ನಸ್ಸ ಸತೋ ‘‘ಪರಂಕತಂ ಸುಖದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಅಯಂ ಲದ್ಧಿ ಹೋತಿ. ಏವಞ್ಚ ವದನ್ತೋ ಕಾರಕೋ ಉಚ್ಛಿನ್ನೋ, ಅಞ್ಞೇನ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಗಹಿತಾತಿ ಉಚ್ಛೇದಂ ದೀಪೇತಿ, ಉಚ್ಛೇದಂ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ತಸ್ಸ ಹಿ ತಂ ದಸ್ಸನಂ ಏತಂ ಪರೇತಿ, ಏತಂ ಉಚ್ಛೇದಂ ಉಪಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಧಾಪಿ ಹಿ ಇಮಾನಿ ಪದಾನಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಯೋಜಿತಾನೇವ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ವೇದನಾಸುಖದುಕ್ಖಂ ಕಥಿತಂ. ತಞ್ಚ ಖೋ ವಿಪಾಕಸುಖದುಕ್ಖಮೇವ ವಟ್ಟತೀತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಬಾಲಪಣ್ಡಿತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯. ನವಮೇ ಅವಿಜ್ಜಾನೀವರಣಸ್ಸಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ನಿವಾರಿತಸ್ಸ. ಏವಮಯಂ ಕಾಯೋ ಸಮುದಾಗತೋತಿ ಏವಂ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ನಿವಾರಿತತ್ತಾ ತಣ್ಹಾಯ ಚ ಸಮ್ಪಯುತ್ತತ್ತಾಯೇವ ಅಯಂ ಕಾಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ಅಯಞ್ಚೇವ ಕಾಯೋತಿ ಅಯಞ್ಚಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕೋ ಕಾಯೋ. ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ ನಾಮರೂಪನ್ತಿ ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ ಪರೇಸಂ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕೋ ಕಾಯೋ. ಅತ್ತನೋ ಚ ಪರಸ್ಸ ಚ ಪಞ್ಚಹಿ ಖನ್ಧೇಹಿ ಛಹಿ ಆಯತನೇಹಿ ಚಾಪಿ ಅಯಂ ಅತ್ಥೋ ದೀಪೇತಬ್ಬೋವ. ಇತ್ಥೇತಂ ದ್ವಯನ್ತಿ ಏವಮೇತಂ ದ್ವಯಂ. ದ್ವಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಫಸ್ಸೋತಿ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಚಕ್ಖುರೂಪಾದೀನಿ ದ್ವಯಾನಿ ಪಟಿಚ್ಚ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಾದಯೋ ವುತ್ತಾ, ಇಧ ಪನ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಬಾಹಿರಾನಿ ಆಯತನಾನಿ. ಮಹಾದ್ವಯಂ ನಾಮ ಕಿರೇತಂ. ಸಳೇವಾಯತನಾನೀತಿ ಸಳೇವ ಫಸ್ಸಾಯತನಾನಿ ಫಸ್ಸಕಾರಣಾನಿ. ಯೇಹಿ ಫುಟ್ಠೋತಿ ಯೇಹಿ ಕಾರಣಭೂತೇಹಿ ಆಯತನೇಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ಫಸ್ಸೇನ ಫುಟ್ಠೋ. ಅಞ್ಞತರೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಪರಿಪುಣ್ಣವಸೇನ ಅಞ್ಞತರತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಬಾಲಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಕಾಯನಿಬ್ಬತ್ತನಾದಿಮ್ಹಿ. ಕೋ ಅಧಿಪ್ಪಯಾಸೋತಿ ಕೋ ಅಧಿಕಪಯೋಗೋ.

ಭಗವಂಮೂಲಕಾತಿ ಭಗವಾ ಮೂಲಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಭಗವಂಮೂಲಕಾ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಇಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧಮ್ಮಾ ಪುಬ್ಬೇ ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಉಪ್ಪಾದಿತಾ, ತಸ್ಮಿಂ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ಅಞ್ಞೋ ಸಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ಇಮೇ ಧಮ್ಮೇ ಉಪ್ಪಾದೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ, ಭಗವತಾ ಪನ ನೋ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಉಪ್ಪಾದಿತಾ. ಭಗವನ್ತಞ್ಹಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಯಂ ಇಮೇ ಧಮ್ಮೇ ಆಜಾನಾಮ ಪಟಿವಿಜ್ಝಾಮಾತಿ ಏವಂ ಭಗವಂಮೂಲಕಾ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮಾತಿ. ಭಗವಂನೇತ್ತಿಕಾತಿ ಭಗವಾ ಹಿ ಧಮ್ಮಾನಂ ನೇತಾ ವಿನೇತಾ ಅನುನೇತಾ, ಯಥಾಸಭಾವತೋ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಾತಿ ಧಮ್ಮಾ ಭಗವಂನೇತ್ತಿಕಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಭಗವಂಪಟಿಸರಣಾತಿ ಚತುಭೂಮಕಧಮ್ಮಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛಮಾನಾ ಭಗವತಿ ಪಟಿಸರನ್ತಿ ನಾಮಾತಿ ಭಗವಂಪಟಿಸರಣಾ. ಪಟಿಸರನ್ತೀತಿ ಸಮೋಸರನ್ತಿ. ಅಪಿಚ ಮಹಾಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪಟಿವೇಧವಸೇನ ಫಸ್ಸೋ ಆಗಚ್ಛತಿ ‘‘ಅಹಂ ಭಗವಾ ಕಿನ್ನಾಮೋ’’ತಿ? ತ್ವಂ ಫುಸನಟ್ಠೇನ ಫಸ್ಸೋ ನಾಮ. ವೇದನಾ, ಸಞ್ಞಾ, ಸಙ್ಖಾರಾ, ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಆಗಚ್ಛತಿ ‘‘ಅಹಂ ಭಗವಾ ಕಿನ್ನಾಮ’’ನ್ತಿ, ತ್ವಂ ವಿಜಾನನಟ್ಠೇನ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ನಾಮಾತಿ ಏವಂ ಚತುಭೂಮಕಧಮ್ಮಾನಂ ಯಥಾಸಭಾವತೋ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ನಾಮಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಭಗವಾ ಧಮ್ಮೇ ಪಟಿಸರತೀತಿ ಭಗವಂಪಟಿಸರಣಾ. ಭಗವನ್ತಂಯೇವ ಪಟಿಭಾತೂತಿ ಭಗವತೋವ ಏತಸ್ಸ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ಉಪಟ್ಠಾತು, ತುಮ್ಹೇಯೇವ ನೋ ಕಥೇತ್ವಾ ದೇಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸಾ ಚೇವ ಅವಿಜ್ಜಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸಾ ಅವಿಜ್ಜಾ ಚ ತಣ್ಹಾ ಚ ಕಮ್ಮಂ ಜವಾಪೇತ್ವಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ನಿರುದ್ಧಾ, ಯಥಾ ಪನ ಅಜ್ಜಾಪಿ ಯಂ ಹಿಯ್ಯೋ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಪೀತಂ, ತದೇವ ಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಾತಿ ಸರಿಕ್ಖಕತ್ತೇನ ತದೇವಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ಸಾ ಚೇವ ಅವಿಜ್ಜಾ ಸಾ ಚ ತಣ್ಹಾತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಸರಿಕ್ಖಕತ್ತೇನ ವುತ್ತಂ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ. ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯಾತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಖಯತ್ಥಾಯ. ಕಾಯೂಪಗೋ ಹೋತೀತಿ ಅಞ್ಞಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಾಯಂ ಉಪಗನ್ತಾ ಹೋತಿ. ಯದಿದಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೋತಿ ಯೋ ಅಯಂ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೋ, ಅಯಂ ಬಾಲತೋ ಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ವಿಸೇಸೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಸಪಟಿಸನ್ಧಿಕೋ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ‘‘ಬಾಲೋ’’ತಿ, ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕೋ ಖೀಣಾಸವೋ ‘‘ಪಣ್ಡಿತೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮಿಅನಾಗಾಮಿನೋ ಪನ ‘‘ಪಣ್ಡಿತಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಬಾಲಾ’’ತಿ ವಾ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ, ಭಜಮಾನಾ ಪನ ಪಣ್ಡಿತಪಕ್ಖಂ ಭಜನ್ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ಪಚ್ಚಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೦. ದಸಮೇ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಞ್ಚ ವೋ ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನೇ ಚ ಧಮ್ಮೇತಿ ಸತ್ಥಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಚ ಪಚ್ಚಯನಿಬ್ಬತ್ತೇ ಚ ಸಭಾವಧಮ್ಮೇ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಉಭಯಂ ಆರಭಿ. ಉಪ್ಪಾದಾ ವಾ ತಥಾಗತಾನನ್ತಿ ತಥಾಗತಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೇಪಿ, ಬುದ್ಧೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ಅನುಪ್ಪನ್ನೇಸುಪಿ ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣಂ, ಜಾತಿಯೇವ ಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ. ಠಿತಾವ ಸಾ ಧಾತೂತಿ ಠಿತೋವ ಸೋ ಪಚ್ಚಯಸಭಾವೋ, ನ ಕದಾಚಿ ಜಾತಿ ಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ನ ಹೋತಿ. ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತತಾ ಧಮ್ಮನಿಯಾಮತಾತಿ ಇಮೇಹಿಪಿ ದ್ವೀಹಿ ಪಚ್ಚಯಮೇವ ಕಥೇತಿ. ಪಚ್ಚಯೇನ ಹಿ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಾ ಧಮ್ಮಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಚ್ಚಯೋವ ‘‘ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತತಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪಚ್ಚಯೋ ಧಮ್ಮೇ ನಿಯಮೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಧಮ್ಮನಿಯಾಮತಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾತಿ ಇಮೇಸಂ ಜರಾಮರಣಾದೀನಂ ಪಚ್ಚಯಾ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾ, ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾವ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾ. ತನ್ತಿ ತಂ ಪಚ್ಚಯಂ. ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝತೀತಿ ಞಾಣೇನ ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝತಿ. ಅಭಿಸಮೇತೀತಿ ಞಾಣೇನ ಅಭಿಸಮಾಗಚ್ಛತಿ. ಆಚಿಕ್ಖತೀತಿ ಕಥೇತಿ. ದೇಸೇತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಞ್ಞಾಪೇತೀತಿ ಜಾನಾಪೇತಿ. ಪಟ್ಠಪೇತೀತಿ ಞಾಣಮುಖೇ ಠಪೇತಿ. ವಿವರತೀತಿ ವಿವರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ. ವಿಭಜತೀತಿ ವಿಭಾಗತೋ ದಸ್ಸೇತಿ. ಉತ್ತಾನೀಕರೋತೀತಿ ಪಾಕಟಂ ಕರೋತಿ. ಪಸ್ಸಥಾತಿ ಚಾಹಾತಿ ಪಸ್ಸಥ ಇತಿ ಚ ವದತಿ. ಕಿನ್ತಿ? ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಜರಾಮರಣನ್ತಿಆದಿ.

ಇತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ. ಯಾ ತತ್ರಾತಿ ಯಾ ತೇಸು ‘‘ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣ’’ನ್ತಿಆದೀಸು. ತಥತಾತಿಆದೀನಿ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಾನಿ. ಸೋ ತೇಹಿ ತೇಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಅನೂನಾಧಿಕೇಹೇವ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸಮ್ಭವತೋ ತಥತಾತಿ, ಸಾಮಗ್ಗಿಂ ಉಪಗತೇಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಮುಹುತ್ತಮ್ಪಿ ತತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅಸಮ್ಭವಾಭಾವತೋ ಅವಿತಥತಾತಿ, ಅಞ್ಞಧಮ್ಮಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಅಞ್ಞಧಮ್ಮಾನುಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಅನಞ್ಞಥತಾತಿ, ಜರಾಮರಣಾದೀನಂ ಪಚ್ಚಯತೋ ವಾ ಪಚ್ಚಯಸಮೂಹತೋ ವಾ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾತಿ ವುತ್ತೋ. ತತ್ರಾಯಂ ವಚನತ್ಥೋ – ಇಮೇಸಂ ಪಚ್ಚಯಾ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾ, ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಏವ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾ, ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾನಂ ವಾ ಸಮೂಹೋ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾ. ಲಕ್ಖಣಂ ಪನೇತ್ಥ ಸದ್ದಸತ್ಥತೋ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿ ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವಟ್ಠೇನ ಅನಿಚ್ಚಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿ ನ ಜರಾಮರಣಂ ಅನಿಚ್ಚಂ, ಅನಿಚ್ಚಸಭಾವಾನಂ ಪನ ಖನ್ಧಾನಂ ಜರಾಮರಣತ್ತಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ನಾಮ ಜಾತಂ. ಸಙ್ಖತಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಸಙ್ಖತನ್ತಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ ಕತಂ. ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಪಚ್ಚಯೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಂ. ಖಯಧಮ್ಮನ್ತಿ ಖಯಸಭಾವಂ. ವಯಧಮ್ಮನ್ತಿ ವಿಗಚ್ಛನಕಸಭಾವಂ. ವಿರಾಗಧಮ್ಮನ್ತಿ ವಿರಜ್ಜನಕಸಭಾವಂ. ನಿರೋಧಧಮ್ಮನ್ತಿ ನಿರುಜ್ಝನಕಸಭಾವಂ. ಜಾತಿಯಾಪಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅನಿಚ್ಚತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಜನಕಪಚ್ಚಯಾನಂ ವಾ ಕಿಚ್ಚಾನುಭಾವಕ್ಖಣೇ ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ಏಕೇನ ಪರಿಯಾಯೇನೇತ್ಥ ಅನಿಚ್ಚಾತಿಆದೀನಿ ಯುಜ್ಜನ್ತಿಯೇವ. ಭವಾದಯೋ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಸಭಾವಾಯೇವ.

ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಸವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ. ಪುಬ್ಬನ್ತನ್ತಿ ಪುರಿಮಂ ಅತೀತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಹೋಸಿಂ ನು ಖೋತಿಆದೀಸು ‘‘ಅಹೋಸಿಂ ನು ಖೋ ನನು ಖೋ’’ತಿ ಸಸ್ಸತಾಕಾರಞ್ಚ ಅಧಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪತ್ತಿಆಕಾರಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅತೀತೇ ಅತ್ತನೋ ವಿಜ್ಜಮಾನತಞ್ಚ ಅವಿಜ್ಜಮಾನತಞ್ಚ ಕಙ್ಖತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣನ್ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಉಮ್ಮತ್ತಕೋ ವಿಯ ಬಾಲಪುಥುಜ್ಜನೋ ಯಥಾ ವಾ ತಥಾ ವಾ ಪವತ್ತತಿ. ಕಿಂ ನು ಖೋ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ ಜಾತಿಲಿಙ್ಗುಪಪತ್ತಿಯೋ ನಿಸ್ಸಾಯ ‘‘ಖತ್ತಿಯೋ ನು ಖೋ ಅಹೋಸಿಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣವೇಸ್ಸಸುದ್ದಗಹಟ್ಠಪಬ್ಬಜಿತದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅಞ್ಞತರೋ’’ತಿ ಕಙ್ಖತಿ. ಕಥಂ ನು ಖೋತಿ ಸಣ್ಠಾನಾಕಾರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ‘‘ದೀಘೋ ನು ಖೋ ಅಹೋಸಿಂ ರಸ್ಸಓದಾತಕಣ್ಹಪಮಾಣಿಕಅಪ್ಪಮಾಣಿಕಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರೋ’’ತಿ ಕಙ್ಖತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನಾದೀನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ‘ಕೇನ ನು ಖೋ ಕಾರಣೇನ ಅಹೋಸಿ’ನ್ತಿ ಹೇತುತೋ ಕಙ್ಖತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಕಿಂ ಹುತ್ವಾ ಕಿಂ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ ಜಾತಿಆದೀನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ‘‘ಖತ್ತಿಯೋ ಹುತ್ವಾ ನು ಖೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಹೋಸಿಂ…ಪೇ… ದೇವೋ ಹುತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸೋ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಪರಮ್ಪರಂ ಕಙ್ಖತಿ. ಸಬ್ಬತ್ಥೇವ ಪನ ಅದ್ಧಾನನ್ತಿ ಕಾಲಾಧಿವಚನಮೇತಂ. ಅಪರನ್ತನ್ತಿ ಅನಾಗತಂ ಅನ್ತಂ. ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ನು ಖೋ ನನು ಖೋತಿ ಸಸ್ಸತಾಕಾರಞ್ಚ ಉಚ್ಛೇದಾಕಾರಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅನಾಗತೇ ಅತ್ತನೋ ವಿಜ್ಜಮಾನತಞ್ಚ ಅವಿಜ್ಜಮಾನತಞ್ಚ ಕಙ್ಖತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಏತರಹಿ ವಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಅದ್ಧಾನನ್ತಿ ಇದಾನಿ ವಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಮಾದಿಂ ಕತ್ವಾ ಚುತಿಪರಿಯನ್ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ವತ್ತಮಾನಕಾಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ. ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಕಥಂಕಥೀ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಖನ್ಧೇಸು ವಿಚಿಕಿಚ್ಛೀ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಅಹಂ ನು ಖೋಸ್ಮೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ಕಙ್ಖತಿ. ಯುತ್ತಂ ಪನೇತನ್ತಿ? ಯುತ್ತಂ ಅಯುತ್ತನ್ತಿ ಕಾ ಏತ್ಥ ಚಿನ್ತಾ. ಅಪಿಚೇತ್ಥ ಇದಂ ವತ್ಥುಮ್ಪಿ ಉದಾಹರನ್ತಿ – ಚೂಳಮಾತಾಯ ಕಿರ ಪುತ್ತೋ ಮುಣ್ಡೋ, ಮಹಾಮಾತಾಯ ಪುತ್ತೋ ಅಮುಣ್ಡೋ, ತಂ ಪುತ್ತಂ ಮುಣ್ಡೇಸುಂ, ಸೋ ಉಟ್ಠಾಯ ‘‘ಅಹಂ ನು ಖೋ ಚೂಳಮಾತಾಯ ಪುತ್ತೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಏವಂ ಅಹಂ ನು ಖೋಸ್ಮೀತಿ ಕಙ್ಖಾ ಹೋತಿ. ನೋ ನು ಖೋಸ್ಮೀತಿ ಅತ್ತನೋ ನತ್ಥಿಭಾವಂ ಕಙ್ಖತಿ. ತತ್ರಾಪಿ ಇದಂ ವತ್ಥು – ಏಕೋ ಕಿರ ಮಚ್ಛೇ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಉದಕೇ ಚಿರಟ್ಠಾನೇನ ಸೀತಿಭೂತಂ ಅತ್ತನೋ ಊರುಂ ಮಚ್ಛೋತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪಹರಿ. ಅಪರೋ ಸುಸಾನಪಸ್ಸೇ ಖೇತ್ತಂ ರಕ್ಖನ್ತೋ ಭೀತೋ ಸಙ್ಕುಟಿತೋ ಸಯಿ, ಸೋ ಪಟಿಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಜಣ್ಣುಕಾನಿ ದ್ವೇ ಯಕ್ಖಾತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪಹರಿ. ಏವಂ ನೋ ನು ಖೋಸ್ಮೀತಿ ಕಙ್ಖತಿ.