೨. ದುತಿಯವಗ್ಗೋ

೧. ಸತ್ತಧಾತುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯೫. ದುತಿಯವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಆಭಾಧಾತೂತಿ ಆಲೋಕಧಾತು. ಆಲೋಕಸ್ಸಪಿ ಆಲೋಕಕಸಿಣೇ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಜ್ಝಾನಸ್ಸಾಪೀತಿ ಸಹಾರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಏತಂ ನಾಮಂ. ಸುಭಧಾತೂತಿ ಸುಭಕಸಿಣೇ ಉಪ್ಪನ್ನಜ್ಝಾನವಸೇನ ಸಹಾರಮ್ಮಣಜ್ಝಾನಮೇವ. ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಮೇವ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಧಾತು. ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧೋವ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಧಾತು. ಇತಿ ಭಗವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಕುಸಲಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತತ್ಥ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತುಕಾಮಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ದೇನ್ತೋ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ.

ಅನ್ಧಕಾರಂ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಅನ್ಧಕಾರೋ ಹಿ ಆಲೋಕೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ, ಆಲೋಕೋಪಿ ಅನ್ಧಕಾರೇನ. ಅನ್ಧಕಾರೇನ ಹಿ ಸೋ ಪಾಕಟೋ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅನ್ಧಕಾರಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಸುಭಂ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಸುಭಞ್ಹಿ ಸುಭೇನ, ಸುಭಞ್ಚ ಅಸುಭೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ, ಅಸುಭೇ ಸತಿ ಸುಭಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ. ರೂಪಂ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ರೂಪಾವಚರಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಚ್ಚ. ರೂಪಾವಚರಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಹಿ ಸತಿ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿ ನಾಮ ಹೋತಿ ರೂಪಸಮತಿಕ್ಕಮೋ ವಾ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ. ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಧಾತುಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ನಿರೋಧಂ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಚತುನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಅಪ್ಪವತ್ತಿಂ ಪಟಿಚ್ಚ. ಖನ್ಧನಿರೋಧಞ್ಹಿ ಪಟಿಚ್ಚ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿ ನಾಮ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನ ಖನ್ಧಪವತ್ತಿಂ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ. ಏತ್ಥ ಚ ಚತುನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ನಿರೋಧೋವ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಕಥಂ ಸಮಾಪತ್ತಿ ಪತ್ತಬ್ಬಾತಿ ಕಥಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಕೀದಿಸಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ಪತ್ತಬ್ಬಾತಿ? ಸಞ್ಞಾಸಮಾಪತ್ತಿ ಪತ್ತಬ್ಬಾತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಅತ್ಥಿಭಾವೇನ ಸಞ್ಞಾಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಸಞ್ಞಾಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ಪತ್ತಬ್ಬಾ. ಸಙ್ಖಾರಾವಸೇಸಸಮಾಪತ್ತಿ ಪತ್ತಬ್ಬಾತಿ ಸುಖುಮಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಅವಸಿಟ್ಠತಾಯ ಸಙ್ಖಾರಾವಸೇಸಸಮಾಪತ್ತಿ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ಪತ್ತಬ್ಬಾ. ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿ ಪತ್ತಬ್ಬಾತಿ ನಿರೋಧೋವ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ಪತ್ತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಠಮಂ.

೨. ಸನಿದಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯೬. ದುತಿಯೇ ಸನಿದಾನನ್ತಿ ಭಾವನಪುಂಸಕಮೇತಂ, ಸನಿದಾನೋ ಸಪಚ್ಚಯೋ ಹುತ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಮಧಾತುಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಮವಿತಕ್ಕೋಪಿ ಕಾಮಧಾತು ಕಾಮಾವಚರಧಮ್ಮಾಪಿ, ವಿಸೇಸತೋ ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಮ್ಪಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಕಾಮಧಾತು? ಕಾಮಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ತಕ್ಕೋ ವಿತಕ್ಕೋ ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಅಪ್ಪನಾ ಬ್ಯಪ್ಪನಾ ಚೇತಸೋ ಅಭಿನಿರೋಪನಾ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಕಾಮಧಾತು. ಹೇಟ್ಠತೋ ಅವೀಚಿನಿರಯಂ ಪರಿಯನ್ತಂ ಕರಿತ್ವಾ ಉಪರಿತೋ ಪರನಿಮ್ಮಿತವಸವತ್ತೀ ದೇವೇ ಅನ್ತೋಕರಿತ್ವಾ ಯಂ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರೇ ಏತ್ಥಾವಚರಾ ಏತ್ಥ ಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಖನ್ಧಧಾತುಆಯತನಾ ರೂಪಾ ವೇದನಾ ಸಞ್ಞಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಕಾಮಧಾತು. ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಕಾಮಧಾತೂ’’ತಿ (ವಿಭ. ೧೮೨).

ಏತ್ಥ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕಾ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಾತಿ ದ್ವೇ ಕಥಾ ಹೋನ್ತಿ. ಕಥಂ? ಕಾಮಧಾತುಗ್ಗಹಣೇನ ಹಿ ಬ್ಯಾಪಾದಧಾತುವಿಹಿಂಸಾಧಾತುಯೋ ಗಹಿತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅಯಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕಾ. ತಾಸಂ ಪನ ದ್ವಿನ್ನಂ ಧಾತೂನಂ ವಿಸುಂ ಆಗತತ್ತಾ ಸೇಸಧಮ್ಮಾ ಕಾಮಧಾತೂತಿ ಅಯಂ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಕಥಾ. ಅಯಮಿಧ ಗಹೇತಬ್ಬಾ ಇಮಂ ಕಾಮಧಾತುಂ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ವಾ ಸಮ್ಪಯೋಗವಸೇನ ವಾ ಪಟಿಚ್ಚ ಕಾಮಸಞ್ಞಾ ನಾಮ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಕಾಮಸಞ್ಞಂ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಕಾಮಸಞ್ಞಂ ಪನ ಸಮ್ಪಯೋಗವಸೇನ ವಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ವಾ ಪಟಿಚ್ಚ ಕಾಮಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ನಾಮ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬಪದೇಸು ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತೀಹಿ ಠಾನೇಹೀತಿ ತೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ. ಮಿಚ್ಛಾ ಪಟಿಪಜ್ಜತೀತಿ ಅಯಾಥಾವಪಟಿಪದಂ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ.

ಬ್ಯಾಪಾದಧಾತುಂ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಏತ್ಥ ಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕೋಪಿ ಬ್ಯಾಪಾದಧಾತು ಬ್ಯಾಪಾದೋಪಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಬ್ಯಾಪಾದಧಾತು? ಬ್ಯಾಪಾದಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ತಕ್ಕೋ ವಿತಕ್ಕೋ…ಪೇ… ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಬ್ಯಾಪಾದಧಾತು. ದಸಸು ಆಘಾತವತ್ಥೂಸು ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆಘಾತೋ ಪಟಿವಿರೋಧೋ ಕೋಪೋ ಪಕೋಪೋ…ಪೇ… ಅನತ್ತಮನತಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಬ್ಯಾಪಾದಧಾತೂ’’ತಿ (ವಿಭ. ೧೮೨).

ಇಮಂ ಬ್ಯಾಪಾದಧಾತುಂ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯಾದಿವಸೇನ ಪಟಿಚ್ಚ ಬ್ಯಾಪಾದಸಞ್ಞಾ ನಾಮ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಸೇಸಂ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ವಿಹಿಂಸಾಧಾತುಂ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಏತ್ಥ ವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕೋಪಿ ವಿಹಿಂಸಾಧಾತು ವಿಹಿಂಸಾಪಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ವಿಹಿಂಸಾಧಾತು? ವಿಹಿಂಸಾಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ತಕ್ಕೋ ವಿತಕ್ಕೋ…ಪೇ… ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ವಿಹಿಂಸಾಧಾತು. ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪಾಣಿನಾ ವಾ ಲೇಡ್ಡುನಾ ವಾ ದಣ್ಡೇನ ವಾ ಸತ್ಥೇನ ವಾ ರಜ್ಜುಯಾ ವಾ ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ವಾ ಸತ್ತೇ ವಿಹೇಠೇತಿ. ಯಾ ಏವರೂಪಾ ಹೇಠನಾ ವಿಹೇಠನಾ ಹಿಂಸನಾ ವಿಹಿಂಸನಾ ರೋಸನಾ ಪರೂಪಘಾತೋ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ವಿಹಿಂಸಾಧಾತೂ’’ತಿ (ವಿಭ. ೧೮೨).

ಇಮಂ ವಿಹಿಂಸಾಧಾತುಂ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯಾದಿವಸೇನ ಪಟಿಚ್ಚ ವಿಹಿಂಸಾಸಞ್ಞಾ ನಾಮ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಸೇಸಮಿಧಾಪಿ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ತಿಣದಾಯೇತಿ ತಿಣಗಹನೇ ಅರಞ್ಞೇ. ಅನಯಬ್ಯಸನನ್ತಿ ಅವುಡ್ಢಿಂ ವಿನಾಸಂ. ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಸುಕ್ಖತಿಣದಾಯೋ ವಿಯ ಆರಮ್ಮಣಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ತಿಣುಕ್ಕಾ ವಿಯ ಅಕುಸಲಸಞ್ಞಾ, ತಿಣಕಟ್ಠನಿಸ್ಸಿತಾ ಪಾಣಾ ವಿಯ ಇಮೇ ಸತ್ತಾ. ಯಥಾ ಸುಕ್ಖತಿಣದಾಯೇ ಠಪಿತಂ ತಿಣುಕ್ಕಂ ಖಿಪ್ಪಂ ವಾಯಮಿತ್ವಾ ಅನಿಬ್ಬಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ತೇ ಪಾಣಾ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ. ಏವಮೇವ ಯೇ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಕುಸಲಸಞ್ಞಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನತದಙ್ಗಸಮುಚ್ಛೇದಪ್ಪಹಾನೇಹಿ ನಪ್ಪಜಹನ್ತಿ, ತೇ ದುಕ್ಖಂ ವಿಹರನ್ತಿ.

ವಿಸಮಗತನ್ತಿ ರಾಗವಿಸಮಾದೀನಿ ಅನುಗತಂ ಅಕುಸಲಸಞ್ಞಂ. ನ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಪಜಹತೀತಿ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಾದಿವಸೇನ ಸೀಘಂ ನಪ್ಪಜಹತಿ. ನ ವಿನೋದೇತೀತಿ ನ ನೀಹರತಿ. ನ ಬ್ಯನ್ತೀಕರೋತೀತಿ ಭಙ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅನವಸೇಸೇನ್ತೋ ನ ವಿಗತನ್ತಂ ಕರೋತಿ. ನ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇತೀತಿ ನ ಅನುಅಭಾವಂ ಗಮೇತಿ. ಏವಂ ಸಬ್ಬಪದೇಸು ನ – ಕಾರೋ ಆಹರಿತಬ್ಬೋ. ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾತಿ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಿತಬ್ಬಾ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ.

ನೇಕ್ಖಮ್ಮಧಾತುಂ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಏತ್ಥ ನೇಕ್ಖಮ್ಮವಿತಕ್ಕೋಪಿ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಧಾತು ಸಬ್ಬೇಪಿ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ. ಯಥಾಹ –

‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಧಾತು? ನೇಕ್ಖಮ್ಮಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ತಕ್ಕೋ ವಿತಕ್ಕೋ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಧಾತೂ’’ತಿ (ವಿಭ. ೧೮೨).

ಇಧಾಪಿ ದುವಿಧಾ ಕಥಾ. ನೇಕ್ಖಮ್ಮಧಾತುಗ್ಗಹಣೇನ ಹಿ ಇತರಾಪಿ ದ್ವೇ ಧಾತುಯೋ ಗಹಣಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಕುಸಲಧಮ್ಮಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ, ಅಯಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕಾ. ತಾ ಪನ ಧಾತುಯೋ ವಿಸುಂ ದೀಪೇತಬ್ಬಾತಿ ತಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾ ಸಬ್ಬಕುಸಲಾ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಧಾತೂತಿ ಅಯಂ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಾ. ಇಮಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಧಾತುಂ ಸಹಜಾತಾದಿಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಪಟಿಚ್ಚ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಞ್ಞಾ ನಾಮ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಸಞ್ಞಾದೀನಿ ಪಟಿಚ್ಚ ವಿತಕ್ಕಾದಯೋ ಯಥಾನುರೂಪಂ.

ಅಬ್ಯಾಪಾದಧಾತುಂ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಏತ್ಥ ಅಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕೋಪಿ ಅಬ್ಯಾಪಾದಧಾತು ಅಬ್ಯಾಪಾದೋಪಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಅಬ್ಯಾಪಾದಧಾತು? ಅಬ್ಯಾಪಾದಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ತಕ್ಕೋ…ಪೇ… ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅಬ್ಯಾಪಾದಧಾತು. ಯಾ ಸತ್ತೇಸು ಮೇತ್ತಿ ಮೇತ್ತಾಯನಾ ಮೇತ್ತಾಯಿತತ್ತಂ ಮೇತ್ತಾಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅಬ್ಯಾಪಾದಧಾತೂ’’ತಿ (ವಿಭ. ೧೮೨).

ಇಮಂ ಅಬ್ಯಾಪಾದಧಾತುಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅಬ್ಯಾಪಾದಸಞ್ಞಾ ನಾಮ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

ಅವಿಹಿಂಸಾಧಾತುಂ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಅವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕೋಪಿ ಅವಿಹಿಂಸಾಧಾತು ಕರುಣಾಪಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಅವಿಹಿಂಸಾಧಾತು? ಅವಿಹಿಂಸಾಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ತಕ್ಕೋ…ಪೇ… ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅವಿಹಿಂಸಾಧಾತು. ಯಾ ಸತ್ತೇಸು ಕರುಣಾ ಕರುಣಾಯನಾ ಕರುಣಾಯಿತತ್ತಂ ಕರುಣಾಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅವಿಹಿಂಸಾಧಾತೂ’’ತಿ (ವಿಭ. ೧೮೨).

ಇಮಂ ಅವಿಹಿಂಸಾಧಾತುಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅವಿಹಿಂಸಾಸಞ್ಞಾ ನಾಮ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವುತ್ತಾನುಸಾರೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಗಿಞ್ಜಕಾವಸಥಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯೭. ತತಿಯೇ ಧಾತುಂ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಧಾತೂತಿ ದೀಪೇತಿ. ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸಞ್ಞಾತಿ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಸಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ದಿಟ್ಠಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ವಿತಕ್ಕೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ. ಇಧಾಪಿ ‘‘ಕಚ್ಚಾನೋ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಓಕಾಸದಾನತ್ಥಂ ಏತ್ತಾವತಾವ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಅಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇಸೂತಿ ಛಸು ಸತ್ಥಾರೇಸು. ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾತಿ ಮಯಮಸ್ಮ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾತಿ. ಕಿಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಕಿಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಹೋತೀತಿ? ಸತ್ಥಾರಾನಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪುಚ್ಛತಿ. ಅಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇಸು ತೇಸು ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಏತೇತಿ ಏವಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕಾನಮ್ಪಿ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪುಚ್ಛತಿಯೇವ.

ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಅವಿಜ್ಜಾಧಾತುಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಸಾ ದಿಟ್ಠಿ ಹೋತಿ, ಅವಿಜ್ಜಾಧಾತು ಚ ನಾಮ ಮಹತೀ ಧಾತು, ತಸ್ಮಾ ಮಹತಿಂ ಧಾತುಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತಸ್ಸಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿಂ ದೀಪೇನ್ತೋ ಮಹತೀ ಖೋ ಏಸಾತಿಆದಿಮಾಹ. ಹೀನಂ, ಕಚ್ಚಾನ, ಧಾತುಂ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಹೀನಂ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ. ಪಣಿಧೀತಿ ಚಿತ್ತಟ್ಠಪನಂ. ಸಾ ಪನೇಸಾ ಇತ್ಥಿಭಾವಂ ವಾ ಮಕ್ಕಟಾದಿತಿರಚ್ಛಾನಭಾವಂ ವಾ ಪತ್ಥೇನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಹೀನೋ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಯಸ್ಸೇತೇ ಹೀನಾ ಧಮ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೋ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋಪಿ ಹೀನೋ ನಾಮ. ಹೀನಾ ವಾಚಾತಿ ಯಾ ತಸ್ಸ ವಾಚಾ, ಸಾಪಿ ಹೀನಾ. ಹೀನಂ ಆಚಿಕ್ಖತೀತಿ ಸೋ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋಪಿ ಹೀನಮೇವ ಆಚಿಕ್ಖತಿ, ದೇಸೇನ್ತೋಪಿ ಹೀನಮೇವ ದೇಸೇತೀತಿ ಸಬ್ಬಪದಾನಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ. ಉಪಪತ್ತೀತಿ ದ್ವೇ ಉಪಪತ್ತಿಯೋ ಪಟಿಲಾಭೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಚ. ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಹೀನಕುಲಾದಿವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಪಟಿಲಾಭೋ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ಹೀನತ್ತಿಕವಸೇನ. ಕಥಂ? ತಸ್ಸ ಹಿ ಪಞ್ಚಸು ನೀಚಕುಲೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಹೀನಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ವೇಸ್ಸಸುದ್ದಕುಲೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಮಜ್ಝಿಮಾ, ಖತ್ತಿಯಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಪಣೀತಾ. ದ್ವಾದಸಾಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾನಂ ಪನ ಪಟಿಲಾಭತೋ ಹೀನೋ ಪಟಿಲಾಭೋ, ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಾನಂ ಪಟಿಲಾಭತೋ ಮಜ್ಝಿಮೋ, ನವಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಾನಂ ಪಟಿಲಾಭತೋ ಪಣೀತೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಯೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಹೀನಾಧಿಮುತ್ತಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯೮. ಚತುತ್ಥೇ ಸಂಸನ್ದನ್ತೀತಿ ಏಕತೋ ಹೋನ್ತಿ. ಸಮೇನ್ತೀತಿ ಸಮಾಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನಿರನ್ತರಾ ಹೋನ್ತಿ. ಹೀನಾಧಿಮುತ್ತಿಕಾತಿ ಹೀನಜ್ಝಾಸಯಾ. ಕಲ್ಯಾಣಾಧಿಮುತ್ತಿಕಾತಿ ಕಲ್ಯಾಣಜ್ಝಾಸಯಾ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಚಙ್ಕಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯೯. ಪಞ್ಚಮೇ ಪಸ್ಸಥ ನೋತಿ ಪಸ್ಸಥ ನು. ಸಬ್ಬೇ ಖೋ ಏತೇತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಭಗವತಾ ‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಮಹಾಪಞ್ಞಾನಂ ಯದಿದಂ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೧೮೯) ಮಹಾಪಞ್ಞೇಸು ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪಿತೋ. ಇತಿ ನಂ ‘‘ಖನ್ಧನ್ತರಂ ಧಾತ್ವನ್ತರಂ ಆಯತನನ್ತರಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮನ್ತರಂ ತಿಲಕ್ಖಣಾಹತಂ ಗಮ್ಭೀರಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಮಹಾಪಞ್ಞಾವ ಪರಿವಾರೇನ್ತಿ. ಸೋಪಿ ತೇಸಂ ಪಥವಿಂ ಪತ್ಥರೇನ್ತೋ ವಿಯ ಸಿನೇರುಪಾದತೋ ವಾಲಿಕಂ ಉದ್ಧರನ್ತೋ ವಿಯ ಚಕ್ಕವಾಳಪಬ್ಬತಂ ಭಿನ್ದನ್ತೋ ವಿಯ ಸಿನೇರುಂ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ವಿಯ ಆಕಾಸಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ವಿಯ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯೇ ಉಟ್ಠಾಪೇನ್ತೋ ವಿಯ ಚ ಪುಚ್ಛಿತಪುಚ್ಛಿತಂ ಕಥೇತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಖೋ ಏತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಮಹಾಪಞ್ಞಾ’’ತಿ.

ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋಪಿ ಭಗವತಾ ‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಇದ್ಧಿಮನ್ತಾನಂ ಯದಿದಂ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ’’ತಿ ಇದ್ಧಿಮನ್ತೇಸು ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪಿತೋ. ಇತಿ ನಂ ‘‘ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಆನಿಸಂಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಕುಬ್ಬನಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಇದ್ಧಿಮನ್ತೋವ ಪರಿವಾರೇನ್ತಿ. ಸೋಪಿ ತೇಸಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪುಚ್ಛಿತಪುಚ್ಛಿತಂ ಕಥೇತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಖೋ ಏತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಮಹಿದ್ಧಿಕಾ’’ತಿ.

ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋಪಿ ಭಗವತಾ ‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧುತವಾದಾನಂ ಯದಿದಂ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ’’ತಿ ಧುತವಾದೇಸು ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪಿತೋ. ಇತಿ ನಂ ‘‘ಧುತಙ್ಗಪರಿಹಾರಂ ಆನಿಸಂಸಂ ಸಮೋಧಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಭೇದಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಧುತವಾದಾವ ಪರಿವಾರೇನ್ತಿ. ಸೋಪಿ ತೇಸಂ ತಥೇವ ಪುಚ್ಛಿತಪುಚ್ಛಿತಂ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಖೋ ಏತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಧುತವಾದಾ’’ತಿ.

ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರೋಪಿ ಭಗವತಾ ‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಕಾನಂ ಯದಿದಂ ಅನುರುದ್ಧೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೧೯೨) ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಕೇಸು ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪಿತೋ. ಇತಿ ನಂ ‘‘ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಆನಿಸಂಸಂ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಕಾವ ಪರಿವಾರೇನ್ತಿ. ಸೋಪಿ ತೇಸಂ ತಥೇವ ಪುಚ್ಛಿತಪುಚ್ಛಿತಂ ಕಥೇತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಖೋ ಏತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಕಾ’’ತಿ.

ಪುಣ್ಣತ್ಥೇರೋಪಿ ಭಗವತಾ ‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಾನಂ ಯದಿದಂ ಪುಣ್ಣೋ ಮನ್ತಾಣಿಪುತ್ತೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೧೯೬) ಧಮ್ಮಕಥಿಕೇಸು ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪಿತೋ. ಇತಿ ನಂ ‘‘ಧಮ್ಮಕಥಾಯ ಸಙ್ಖೇಪವಿತ್ಥಾರಗಮ್ಭೀರುತ್ತಾನವಿಚಿತ್ರಕಥಾದೀಸು ತಂ ತಂ ಆಕಾರಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಾವ ಪರಿವಾರೇನ್ತಿ. ಸೋಪಿ ತೇಸಂ ‘‘ಆವುಸೋ, ಧಮ್ಮಕಥಿಕೇನ ನಾಮ ಆದಿತೋ ಪರಿಸಂ ವಣ್ಣೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಮಜ್ಝೇ ಸುಞ್ಞತಂ ಪಕಾಸೇತುಂ, ಅನ್ತೇ ಚತುಸಚ್ಚವಸೇನ ಕೂಟಂ ಗಣ್ಹಿತು’’ನ್ತಿ ಏವಂ ತಂ ತಂ ಧಮ್ಮಕಥಾನಯಂ ಆಚಿಕ್ಖತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಖೋ ಏತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಾ’’ತಿ.

ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರೋಪಿ ಭಗವತಾ ‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಿನಯಧರಾನಂ ಯದಿದಂ ಉಪಾಲೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೨೨೮) ವಿನಯಧರೇಸು ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪಿತೋ. ಇತಿ ನಂ ‘‘ಗರುಕಲಹುಕಂ ಸತೇಕಿಚ್ಛಅತೇಕಿಚ್ಛಂ ಆಪತ್ತಾನಾಪತ್ತಿಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವಿನಯಧರಾವ ಪರಿವಾರೇನ್ತಿ. ಸೋಪಿ ತೇಸಂ ಪುಚ್ಛಿತಪುಚ್ಛಿತಂ ತಥೇವ ಕಥೇತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಖೋ ಏತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ವಿನಯಧರಾ’’ತಿ.

ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋಪಿ ಭಗವತಾ ‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಬಹುಸ್ಸುತಾನಂ ಯದಿದಂ ಆನನ್ದೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೨೨೩) ಬಹುಸ್ಸುತೇಸು ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪಿತೋ. ಇತಿ ನಂ ‘‘ದಸವಿಧಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಬುದ್ಧಿಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಪುಬ್ಬಾಪರಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಬಹುಸ್ಸುತಾವ ಪರಿವಾರೇನ್ತಿ. ಸೋಪಿ ತೇಸಂ ‘‘ಇದಂ ಏವಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಇದಂ ಏವಂ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಕಥೇತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಖೋ ಏತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಬಹುಸ್ಸುತಾ’’ತಿ.

ದೇವದತ್ತೋ ಪನ ಪಾಪಿಚ್ಛೋ ಇಚ್ಛಾಪಕತೋ, ತೇನ ನಂ ‘‘ಕುಲಸಙ್ಗಣ್ಹನಪರಿಹಾರಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಕಂ ಕೋಹಞ್ಞತಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪಾಪಿಚ್ಛಾವ ಪರಿವಾರೇನ್ತಿ. ಸೋಪಿ ತೇಸಂ ತಂ ತಂ ನಿಯಾಮಂ ಆಚಿಕ್ಖತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಖೋ ಏತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಪಾಪಿಚ್ಛಾ’’ತಿ.

ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತೇ ಅವಿದೂರೇ ಚಙ್ಕಮಿಂಸೂತಿ. ‘‘ದೇವದತ್ತೋ ಸತ್ಥರಿ ಪದುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಅನತ್ಥಮ್ಪಿ ಕಾತುಂ ಉಪಕ್ಕಮೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಆರಕ್ಖಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ. ಅಥ ದೇವದತ್ತೋ ಕಸ್ಮಾ ಚಙ್ಕಮೀತಿ? ‘‘ಅಕಾರಕೋ ಅಯಂ, ಯದಿ ಕಾರಕೋ ಭವೇಯ್ಯ, ನ ಇಧ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಕತದೋಸಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥಂ. ಕಿಂ ಪನ ದೇವದತ್ತೋ ಭಗವತೋ ಅನತ್ಥಂ ಕಾತುಂ ಸಮತ್ಥೋ, ಭಗವತೋ ವಾ ಆರಕ್ಖಕಿಚ್ಚಂ ಅತ್ಥೀತಿ? ನತ್ಥಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ, ಆನನ್ದ, ಅನವಕಾಸೋ, ಯಂ ತಥಾಗತೋ ಪರೂಪಕ್ಕಮೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೩೪೧). ಭಿಕ್ಖೂ ಪನ ಸತ್ಥರಿ ಗಾರವೇನ ಆಗತಾ. ತೇನೇವ ಭಗವಾ ಏವಂ ವತ್ವಾ ‘‘ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಹಿ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘ’’ನ್ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇಸಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಸಗಾಥಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೦. ಛಟ್ಠೇ ಗೂಥೋ ಗೂಥೇನ ಸಂಸನ್ದತಿ ಸಮೇತೀತಿ ಸಮುದ್ದನ್ತರೇ ಜನಪದನ್ತರೇ ಚಕ್ಕವಾಳನ್ತರೇ ಠಿತೋಪಿ ವಣ್ಣೇನಪಿ ಗನ್ಧೇನಪಿ ರಸೇನಪಿ ನಾನತ್ತಂ ಅನುಪಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸಂಸನ್ದತಿ ಸಮೇತಿ, ಏಕಸದಿಸೋವ ಹೋತಿ ನಿರನ್ತರೋ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಯಂ ಪನ ಅನಿಟ್ಠಉಪಮಾ ಹೀನಜ್ಝಾಸಯಾನಂ ಹೀನಅಜ್ಝಾಸಯಸ್ಸ ಸರಿಕ್ಖಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಆಹಟಾ, ಖೀರಾದಿವಿಸಿಟ್ಠೋಪಮಾ ಕಲ್ಯಾಣಜ್ಝಾಸಯಾನಂ ಅಜ್ಝಾಸಯಸ್ಸ ಸರಿಕ್ಖಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ.

ಸಂಸಗ್ಗಾತಿ ದಸ್ಸನಸವನಸಂಸಗ್ಗಾದಿವತ್ಥುಕೇನ ತಣ್ಹಾಸ್ನೇಹೇನ. ವನಥೋ ಜಾತೋತಿ ಕಿಲೇಸವನಂ ಜಾತಂ. ಅಸಂಸಗ್ಗೇನ ಛಿಜ್ಜತೀತಿ ಏಕತೋ ಠಾನನಿಸಜ್ಜಾದೀನಿ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಅಸಂಸಗ್ಗೇನ ಅದಸ್ಸನೇನ ಛಿಜ್ಜತಿ. ಸಾಧುಜೀವೀತಿ ಪರಿಸುದ್ಧಜೀವಿತಂ ಜೀವಮಾನೋ. ಸಹಾವಸೇತಿ ಸಹವಾಸಂ ವಸೇಯ್ಯ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಅಸ್ಸದ್ಧಸಂಸನ್ದನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೧. ಸತ್ತಮೇ ಅಸ್ಸದ್ಧಾ ಅಸ್ಸದ್ಧೇಹೀತಿಆದೀಸು ಬುದ್ಧೇ ವಾ ಧಮ್ಮೇ ವಾ ಸಙ್ಘೇ ವಾ ಸದ್ಧಾವಿರಹಿತಾ ನಿರೋಜಾ ನಿರಸಾ ಪುಗ್ಗಲಾ ಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಓರಿಮತೀರೇ ಠಿತಾ ಪಾರಿಮತೀರೇಪಿ ಠಿತೇಹಿ ಅಸ್ಸದ್ಧೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ತಾಯ ಅಸ್ಸದ್ಧತಾಯ ಏಕಸದಿಸಾ ನಿರನ್ತರಾ ಹೋನ್ತಿ. ತಥಾ ಅಹಿರಿಕಾ ಭಿನ್ನಮರಿಯಾದಾ ಅಲಜ್ಜಿಪುಗ್ಗಲಾ ಅಹಿರಿಕೇಹಿ, ಅನೋತ್ತಪ್ಪಿನೋ ಪಾಪಕಿರಿಯಾಯ ಅಭಾಯಮಾನಾ ಅನೋತ್ತಪ್ಪೀಹಿ, ಅಪ್ಪಸ್ಸುತಾ ಸುತವಿರಹಿತಾ ಅಪ್ಪಸ್ಸುತೇಹಿ, ಕುಸೀತಾ ಆಲಸಿಯಪುಗ್ಗಲಾ ಕುಸೀತೇಹಿ, ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿನೋ ಭತ್ತನಿಕ್ಖಿತ್ತಕಾಕಮಂಸನಿಕ್ಖಿತ್ತಸಿಙ್ಗಾಲಸದಿಸಾ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತೀಹಿ, ದುಪ್ಪಞ್ಞಾ ಖನ್ಧಾದಿಪರಿಚ್ಛೇದಿಕಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಾವೇನ ನಿಪ್ಪಞ್ಞಾ ತಾದಿಸೇಹೇವ ದುಪ್ಪಞ್ಞೇಹಿ, ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪನ್ನಾ ಚೇತಿಯವನ್ದನಾದಿಕಿಚ್ಚಪಸುತಾ ಸದ್ಧೇಹಿ, ಹಿರಿಮನಾ ಲಜ್ಜಿಪುಗ್ಗಲಾ ಹಿರಿಮನೇಹಿ, ಓತ್ತಪ್ಪಿನೋ ಪಾಪಭೀರುಕಾ ಓತ್ತಪ್ಪೀಹಿ, ಬಹುಸ್ಸುತಾ ಸುತಧರಾ ಆಗಮಧರಾ ತನ್ತಿಪಾಲಕಾ ವಂಸಾನುರಕ್ಖಕಾ ಬಹುಸ್ಸುತೇಹಿ, ಆರದ್ಧವೀರಿಯಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಪರಕ್ಕಮಾ ಆರದ್ಧವೀರಿಯೇಹಿ, ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸತೀ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಪರಿಗ್ಗಾಹಿಕಾಯ ಸತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸತೀಹಿ, ಪಞ್ಞವನ್ತೋ ಮಹಾಪಞ್ಞೇಹಿ ವಜಿರೂಪಮಞಾಣೇಹಿ ಪಞ್ಞವನ್ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ದೂರೇ ಠಿತಾಪಿ ತಾಯ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಂಸನ್ದನ್ತಿ ಸಮೇನ್ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮-೧೨. ಅಸ್ಸದ್ಧಮೂಲಕಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೦೨-೧೦೬. ಅಟ್ಠಮಾದೀನಿ ತೇಯೇವ ಅಸ್ಸದ್ಧಾದಿಧಮ್ಮೇ ತಿಕವಸೇನ ಕತ್ವಾ ದೇಸಿತಾನಿ. ತತ್ಥ ಅಟ್ಠಮೇ ಅಸ್ಸದ್ಧಾದಿಮೂಲಕಾ ಕಣ್ಹಪಕ್ಖಸುಕ್ಕಪಕ್ಖವಸೇನ ಪಞ್ಚ ತಿಕಾ ವುತ್ತಾ, ನವಮೇ ಅಹಿರಿಕಮೂಲಕಾ ಚತ್ತಾರೋ. ದಸಮೇ ಅನೋತ್ತಪ್ಪಮೂಲಕಾ ತಯೋ, ಏಕಾದಸಮೇ ಅಪ್ಪಸ್ಸುತಮೂಲಕಾ ದ್ವೇ, ದ್ವಾದಸಮೇ ಕುಸೀತಮೂಲಕೋ ಏಕೋ ತಿಕೋ ವುತ್ತೋತಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪಞ್ಚಸು ಸುತ್ತನ್ತೇಸು ಪನ್ನರಸ ತಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ಪನ್ನರಸ ಚೇತೇ ಸುತ್ತನ್ತಾತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ಅಯಂ ತಿಕಪೇಯ್ಯಾಲೋ ನಾಮ. ಅಟ್ಠಮಾದೀನಿ.

ದುತಿಯೋ ವಗ್ಗೋ.