೧. ಮಣ್ಡೂಕದೇವಪುತ್ತವಿಮಾನವಣ್ಣನಾ

ಮಹಾರಥವಗ್ಗೇ ಕೋ ಮೇ ವನ್ದತಿ ಪಾದಾನೀತಿ ಮಣ್ಡೂಕದೇವಪುತ್ತವಿಮಾನಂ. ತಸ್ಸ ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಭಗವಾ ಚಮ್ಪಾಯಂ ವಿಹರತಿ ಗಗ್ಗರಾಯ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ ತೀರೇ. ಸೋ ಪಚ್ಚೂಸವೇಲಾಯಂ ಬುದ್ಧಾಚಿಣ್ಣಂ ಮಹಾಕರುಣಾಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ವೇನೇಯ್ಯಬನ್ಧವೇ ಸತ್ತೇ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ಅದ್ದಸ ‘‘ಅಜ್ಜ ಮಯಿ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೇ ಏಕೋ ಮಣ್ಡೂಕೋ ಮಮ ಸರೇ ನಿಮಿತ್ತಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಪರೂಪಕ್ಕಮೇನ ಮರಿತ್ವಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಮಹತಾ ದೇವಪರಿವಾರೇನ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸೇವ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ತತ್ಥ ಬಹೂನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ದಿಸ್ವಾ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಮಹತಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಚಮ್ಪಾನಗರಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿತ್ವಾ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸುಲಭಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಕತ್ವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಸು ವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ, ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ದಿವಾಟ್ಠಾನಂ ಗತೇಸು ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಸುಖೇನ ದಿವಸಭಾಗಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ, ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಚತೂಸು ಪರಿಸಾಸು ಸನ್ನಿಪತಿತಾಸು ಸುರಭಿಗನ್ಧಕುಟಿತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತಙ್ಖಣಾನುರೂಪೇನ ಪಾಟಿಹಾರಿಯೇನ ಪೋಕ್ಖರಣಿತೀರೇ ಧಮ್ಮಸಭಾಮಣ್ಡಪಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕತವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಮನೋಸಿಲಾತಲೇ ಸೀಹನಾದಂ ನದನ್ತೋ ಅಛಮ್ಭೀತಕೇಸರಸೀಹೋ ವಿಯ ಅಟ್ಠಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಸರಂ ನಿಚ್ಛಾರೇನ್ತೋ ಅಚಿನ್ತೇಯ್ಯೇನ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೇನ ಅನುಪಮಾಯ ಬುದ್ಧಲೀಲಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತುಂ ಆರಭಿ.

ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಖಣೇ ಏಕೋ ಮಣ್ಡೂಕೋ ಪೋಕ್ಖರಣಿತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಧಮ್ಮೋ ಏಸೋ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಧಮ್ಮಸಞ್ಞಾಯ ಸರೇ ನಿಮಿತ್ತಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತೇ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಅಥೇಕೋ ವಚ್ಛಪಾಲೋ ತಂ ಪದೇಸಂ ಆಗತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಂ ಪರಿಸಞ್ಚ ಪರಮೇನ ಉಪಸಮೇನ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತಗ್ಗತಮಾನಸೋ ದಣ್ಡಮೋಲುಬ್ಭ ತಿಟ್ಠನ್ತೋ ಮಣ್ಡೂಕಂ ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸೀಸೇ ಸನ್ನಿರುಮ್ಭಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋ ಧಮ್ಮಸಞ್ಞಾಯ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ತಾವದೇವ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಿಕೇ ಕನಕವಿಮಾನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಸುತ್ತಪ್ಪಬುದ್ಧೋ ವಿಯ ತತ್ಥ ಅಚ್ಛರಾಸಙ್ಘಪರಿವುತಂ ಅತ್ತಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕುತೋ ನು ಖೋ ಇಧ ಅಹಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಪುರಿಮಜಾತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ನಾಮ ಇಧ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಂ, ಈದಿಸಞ್ಚ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಲಭಿಂ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಮ್ಮಂ ಅಕಾಸಿ’’ನ್ತಿ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ಅಞ್ಞಂ ನ ಅದ್ದಸ ಅಞ್ಞತ್ರ ಭಗವತೋ ಸರೇ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹಾ. ಸೋ ತಾವದೇವ ಸಹ ವಿಮಾನೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಿಮಾನತೋ ಓತರಿತ್ವಾ, ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸೇವ ಮಹತಾ ಪರಿವಾರೇನ ಮಹನ್ತೇನ ದಿಬ್ಬಾನುಭಾವೇನ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ಸಿರಸಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಭಗವಾ ಜಾನನ್ತೋವ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಕಮ್ಮಫಲಂ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವಞ್ಚ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕಾತುಂ –

೮೫೭. ‘‘ಕೋ ಮೇ ವನ್ದತಿ ಪಾದಾನಿ, ಇದ್ಧಿಯಾ ಯಸಸಾ ಜಲಂ;

ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೇನ ವಣ್ಣೇನ, ಸಬ್ಬಾ ಓಭಾಸಯಂ ದಿಸಾ’’ತಿ. –

ಪುಚ್ಛಿ. ತತ್ಥ ಕೋತಿ ದೇವನಾಗಯಕ್ಖಮನುಸ್ಸಾದೀಸು ಕೋ, ಕತಮೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮೇತಿ ಮಮ. ಪಾದಾನೀತಿ ಪಾದೇ. ಇದ್ಧಿಯಾತಿ ಇಮಾಯ ಈದಿಸಾಯ ದೇವಿದ್ಧಿಯಾ. ಯಸಸಾತಿ ಇಮಿನಾ ಈದಿಸೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಚ. ಜಲನ್ತಿ ವಿಜ್ಜೋತಮಾನೋ. ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೇನಾತಿ ಅತಿವಿಯ ಕನ್ತೇನ ಕಮನೀಯೇನ ಸುನ್ದರೇನ. ವಣ್ಣೇನಾತಿ ಛವಿವಣ್ಣೇನ, ಸರೀರವಣ್ಣನಿಭಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಥ ದೇವಪುತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಪುರಿಮಜಾತಿಆದಿಂ ಆವಿ ಕರೋನ್ತೋ ಇಮಾಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ –

೮೫೮. ‘‘ಮಣ್ಡೂಕೋಹಂ ಪುರೇ ಆಸಿಂ, ಉದಕೇ ವಾರಿಗೋಚರೋ;

ತವ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತಸ್ಸ, ಅವಧೀ ವಚ್ಛಪಾಲಕೋ.

೮೫೯. ‘‘ಮುಹುತ್ತಂ ಚಿತ್ತಪಸಾದಸ್ಸ, ಇದ್ಧಿಂ ಪಸ್ಸ ಯಸಞ್ಚ ಮೇ;

ಆನುಭಾವಞ್ಚ ಮೇ ಪಸ್ಸ, ವಣ್ಣಂ ಪಸ್ಸ ಜುತಿಞ್ಚ ಮೇ.

೮೬೦. ‘‘ಯೇ ಚ ತೇ ದೀಘಮದ್ಧಾನಂ, ಧಮ್ಮಂ ಅಸ್ಸೋಸುಂ ಗೋತಮ;

ಪತ್ತಾ ತೇ ಅಚಲಟ್ಠಾನಂ, ಯತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ನ ಸೋಚರೇ’’ತಿ.

೮೫೮. ತತ್ಥ ಪುರೇತಿ ಪುರಿಮಜಾತಿಯಂ. ಉದಕೇತಿ ಇದಂ ತದಾ ಅತ್ತನೋ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನದಸ್ಸನಂ. ಉದಕೇ ಮಣ್ಡೂಕೋತಿ ಏತೇನ ಉದ್ಧುಮಾಯಿಕಾದಿಕಸ್ಸ ಥಲೇ ಮಣ್ಡೂಕಸ್ಸ ನಿವತ್ತನಂ ಕತಂ ಹೋತಿ. ಗಾವೋ ಚರನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಗೋಚರೋ, ಗೋಚರೋ ವಿಯಾತಿ ಗೋಚರೋ, ಘಾಸೇಸನಟ್ಠಾನಂ. ವಾರಿ ಉದಕಂ ಗೋಚರೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ವಾರಿಗೋಚರೋ. ಉದಕಚಾರೀಪಿ ಹಿ ಕೋಚಿ ಕಚ್ಛಪಾದಿ ಅವಾರಿಗೋಚರೋಪಿ ಹೋತೀತಿ ‘‘ವಾರಿಗೋಚರೋ’’ತಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ತವ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಸರೇನ ಕರವೀಕರುತಮಞ್ಜುನಾ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ತವ ಧಮ್ಮಂ ‘‘ಧಮ್ಮೋ ಏಸೋ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಸರೇ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹವಸೇನ ಸುಣನ್ತಸ್ಸ, ಅನಾದರೇ ಚೇತಂ ಸಾಮಿವಚನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅವಧೀ ವಚ್ಛಪಾಲಕೋತಿ ವಚ್ಛೇ ರಕ್ಖನ್ತೋ ಗೋಪಾಲದಾರಕೋ ಮಮ ಸಮೀಪಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದಣ್ಡಮೋಲುಬ್ಭಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತೋ ಮಮ ಸೀಸೇ ದಣ್ಡಂ ಸನ್ನಿರುಮ್ಭಿತ್ವಾ ಮಂ ಮಾರೇಸಿ.

೮೫೯. ಮುಹುತ್ತಂ ಚಿತ್ತಪಸಾದಸ್ಸಾತಿ ತವ ಧಮ್ಮೇ ಮುಹುತ್ತಮತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚಿತ್ತಪಸಾದಸ್ಸ ಹೇತುಭೂತಸ್ಸ ಇದ್ಧಿನ್ತಿ ಸಮಿದ್ಧಿಂ, ದಿಬ್ಬವಿಭೂತಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಸನ್ತಿ ಪರಿವಾರಂ. ಆನುಭಾವನ್ತಿ ಕಾಮವಣ್ಣಿತಾದಿದಿಬ್ಬಾನುಭಾವಂ. ವಣ್ಣನ್ತಿ ಸರೀರವಣ್ಣಸಮ್ಪತ್ತಿಂ. ಜುತಿನ್ತಿ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಾನಿ ಫರಣಸಮತ್ಥಂ ಪಭಾವಿಸೇಸಂ.

೮೬೦. ಯೇತಿ ಯೇ ಸತ್ತಾ. ಚ-ಸದ್ದೋ ಬ್ಯತಿರೇಕೇ. ತೇತಿ ತವ. ದೀಘಮದ್ಧಾನನ್ತಿ ಬಹುವೇಲಂ. ಅಸ್ಸೋಸುನ್ತಿ ಸುಣಿಂಸು. ಗೋತಮಾತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಗೋತ್ತೇನ ಆಲಪತಿ. ಅಚಲಟ್ಠಾನನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ಗೋತಮ ಭಗವಾ ಅಹಂ ವಿಯ ಇತ್ತರಮೇವ ಕಾಲಂ ಅಸುಣಿತ್ವಾ ಯೇ ಪನ ಕತಪುಞ್ಞಾ ಚಿರಂ ಕಾಲಂ ತವ ಧಮ್ಮಂ ಅಸ್ಸೋಸುಂ ಸೋತುಂ ಲಭಿಂಸು, ತೇ ದೀಘರತ್ತಂ ಸಂಸಾರಬ್ಯಸನಾಭಿಭೂತಾ ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಯತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ನ ಸೋಚೇಯ್ಯುಂ, ತಂ ಅಸೋಕಂ ಸಸ್ಸತಭಾವೇನ ಅಚಲಂ ಸನ್ತಿಪದಂ ಪತ್ತಾ ಏವ, ನ ತೇಸಂ ತಸ್ಸ ಪತ್ತಿಯಾ ಅನ್ತರಾಯೋತಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಸಮ್ಪತ್ತಪರಿಸಾಯ ಚ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸಿ. ದೇವಪುತ್ತೋ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಹ ಪರಿವಾರೇನ ದೇವಲೋಕಮೇವ ಗತೋತಿ.

ಮಣ್ಡೂಕದೇವಪುತ್ತವಿಮಾನವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.