೧. ಉಳಾರವಿಮಾನವಣ್ಣನಾ

ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕವಗ್ಗೇ ಉಳಾರೋ ತೇ ಯಸೋ ವಣ್ಣೋತಿ ಉಳಾರವಿಮಾನಂ. ತಸ್ಸ ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ವೇಳುವನೇ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೇ. ತೇನ ಸಮಯೇನ ರಾಜಗಹೇ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಕಕುಲೇ ಏಕಾ ದಾರಿಕಾ ದಾನಜ್ಝಾಸಯಾ ದಾನಸಂವಿಭಾಗರತಾ ಅಹೋಸಿ. ಸಾ ಯಂ ತಸ್ಮಿಂ ಗೇಹೇ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ಅತ್ತನಾ ಲದ್ಧಪಟಿವೀಸತೋ ಉಪಡ್ಢಂ ದೇತಿ, ಉಪಡ್ಢಂ ಅತ್ತನಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಅದತ್ವಾ ಪನ ನ ಭುಞ್ಜತಿ, ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೇ ಅಪಸ್ಸನ್ತೀಪಿ ಠಪೇತ್ವಾ ದಿಟ್ಠಕಾಲೇ ದೇತಿ, ಯಾಚಕಾನಮ್ಪಿ ದೇತಿಯೇವ. ಅಥಸ್ಸಾ ಮಾತಾ ‘‘ಮಮ ಧೀತಾ ದಾನಜ್ಝಾಸಯಾ ದಾನಸಂವಿಭಾಗರತಾ’’ತಿ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠಾ ತಸ್ಸಾ ದಿಗುಣಂ ಭಾಗಂ ದೇತಿ. ದೇನ್ತೀ ಚ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಭಾಗೇ ತಾಯ ಸಂವಿಭಾಗೇ ಕತೇ ಪುನ ಅಪರಂ ದೇತಿ, ಸಾ ತತೋಪಿ ಸಂವಿಭಾಗಂ ಕರೋತಿಯೇವ.

ಏವಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ತಂ ವಯಪ್ಪತ್ತಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಗರೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಅದಂಸು. ತಂ ಪನ ಕುಲಂ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಂ ಹೋತಿ ಅಸ್ಸದ್ಧಂ ಅಪ್ಪಸನ್ನಂ. ಅಥಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ರಾಜಗಹೇ ಸಪದಾನಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಮಾನೋ ತಸ್ಸಾ ದಾರಿಕಾಯ ಸಸುರಸ್ಸ ಗೇಹದ್ವಾರೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಾ ದಾರಿಕಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ‘‘ಪವಿಸಥ ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸಸ್ಸುಯಾ ಠಪಿತಂ ಪೂವಂ ತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೀ ‘‘ತಸ್ಸಾ ಕಥೇತ್ವಾ ಅನುಮೋದಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಾಸೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಅದಾಸಿ, ಥೇರೋ ಅನುಮೋದನಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ದಾರಿಕಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಠಪಿತಂ ಪೂವಂ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅದಾಸಿ’’ನ್ತಿ ಸಸ್ಸುಯಾ ಕಥೇಸಿ. ಸಾ ತಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಕಿನ್ನಾಮಿದಂ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ, ಅಯಂ ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾವ ಸಮಣಸ್ಸ ಅದಾಸೀ’’ತಿ ತಂ ಕಟತಟಾಯಮಾನಾ ಕೋಧಾಭಿಭೂತಾ ಯುತ್ತಾಯುತ್ತಂ ಅಚಿನ್ತೇನ್ತೀ ಪುರತೋ ಠಿತಂ ಮುಸಲಖಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಂಸಕೂಟೇ ಪಹರಿ. ಸಾ ಸುಖುಮಾಲತಾಯ ಪರಿಕ್ಖೀಣಾಯುಕತಾಯ ಚ ತೇನೇವ ಪಹಾರೇನ ಬಲವದುಕ್ಖಾಭಿಭೂತಾ ಹುತ್ವಾ ಕತಿಪಾಹೇನೇವ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ತಾವತಿಂಸೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಸಾ ಸತಿಪಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಸುಚರಿತಕಮ್ಮೇ ಥೇರಸ್ಸ ಕತದಾನಮೇವ ಸಾತಿಸಯಂ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ. ತಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಗನ್ತ್ವಾ –

೨೮೬. ‘‘ಉಳಾರೋ ತೇ ಯಸೋ ವಣ್ಣೋ, ಸಬ್ಬಾ ಓಭಾಸತೇ ದಿಸಾ;

ನಾರಿಯೋ ನಚ್ಚನ್ತಿ ಗಾಯನ್ತಿ, ದೇವಪುತ್ತಾ ಅಲಙ್ಕತಾ.

೨೮೭. ‘‘ಮೋದೇನ್ತಿ ಪರಿವಾರೇನ್ತಿ, ತವ ಪೂಜಾಯ ದೇವತೇ;

ಸೋವಣ್ಣಾನಿ ವಿಮಾನಾನಿ, ತವಿಮಾನಿ ಸುದಸ್ಸನೇ.

೨೮೮. ‘‘ತುವಂಸಿ ಇಸ್ಸರಾ ತೇಸಂ, ಸಬ್ಬಕಾಮಸಮಿದ್ಧಿನೀ;

ಅಭಿಜಾತಾ ಮಹನ್ತಾಸಿ, ದೇವಕಾಯೇ ಪಮೋದಸಿ;

ದೇವತೇ ಪುಚ್ಛಿತಾಚಿಕ್ಖ, ಕಿಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸಿದಂ ಫಲ’’ನ್ತಿ. –

ತೀಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಪುಚ್ಛಿ.

೨೮೬. ತತ್ಥ ಯಸೋತಿ ಪರಿವಾರೋ. ವಣ್ಣೋತಿ ವಣ್ಣನಿಭಾ ಸರೀರೋಭಾಸೋ. ‘‘ಉಳಾರೋ’’ತಿ ಪನ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ತಸ್ಸಾ ದೇವತಾಯ ಪರಿವಾರಸಮ್ಪತ್ತಿ ಚ ವಣ್ಣಸಮ್ಪತ್ತಿ ಚ ವುತ್ತಾ ಹೋತಿ. ತಾಸು ‘‘ಉಳಾರೋ ತೇ ವಣ್ಣೋ’’ತಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವುತ್ತಂ ವಣ್ಣಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ವಿಸಯವಸೇನ ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಬ್ಬಾ ಓಭಾಸತೇ ದಿಸಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಉಳಾರೋ ತೇ ಯಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಪರಿವಾರಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ವತ್ಥುವಸೇನ ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನಾರಿಯೋ ನಚ್ಚನ್ತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಾ ಓಭಾಸತೇ ದಿಸಾತಿ ಸಬ್ಬಾಸು ದಿಸಾಸು ವಿಜ್ಜೋತತೇ, ಸಬ್ಬಾ ವಾ ದಿಸಾ ಓಭಾಸಯತೇ, ವಿಜ್ಜೋತಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಓಭಾಸತೇ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ‘‘ಓಭಾಸನ್ತೇ’’ತಿ ಕೇಚಿ ವಚನವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ, ತೇಹಿ ‘‘ವಣ್ಣೇನಾ’’ತಿ ವಿಭತ್ತಿ ವಿಪರಿಣಾಮೇತಬ್ಬಾ. ವಣ್ಣೇನಾತಿ ಚ ಹೇತುಮ್ಹಿ ಕರಣವಚನಂ, ವಣ್ಣೇನ ಹೇತುಭೂತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಸಬ್ಬಾ ದಿಸಾ’’ತಿ ಚ ಜಾತಿವಸೇನ ದಿಸಾಸಾಮಞ್ಞೇ ಅಪೇಕ್ಖಿತೇ ವಚನವಿಪಲ್ಲಾಸೇನಪಿ ಪಯೋಜನಂ ನತ್ಥಿ. ನಾರಿಯೋತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಅಲಙ್ಕತಾ’’ತಿ ಪದಂ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ. ದೇವಪುತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ಚ-ಸದ್ದೋ ಲುತ್ತನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ. ತೇನ ನಾರಿಯೋ ದೇವಪುತ್ತಾ ಚಾತಿ ಸಮುಚ್ಚಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೨೮೭. ಮೋದೇನ್ತೀತಿ ಪಮೋದಯನ್ತಿ. ಪೂಜಾಯಾತಿ ಪೂಜನತ್ಥಂ ಪೂಜಾನಿಮಿತ್ತಂ ವಾ, ನಚ್ಚನ್ತಿ ಗಾಯನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತವಿಮಾನೀತಿ ತವ ಇಮಾನಿ.

೨೮೮. ಸಬ್ಬಕಾಮಸಮಿದ್ಧಿನೀತಿ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾಮಗುಣೇಹಿ, ಸಬ್ಬೇಹಿ ವಾ ತಯಾ ಕಾಮಿತೇಹಿ ಇಚ್ಛಿತೇಹಿ ವತ್ಥೂಹಿ ಸಮಿದ್ಧಾ. ಅಭಿಜಾತಾತಿ ಸುಜಾತಾ. ಮಹನ್ತಾಸೀತಿ ಮಹತೀ ಮಹಾನುಭಾವಾ ಅಸಿ. ದೇವಕಾಯೇ ಪಮೋದಸೀತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ದೇವನಿಕಾಯೇ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಹೇತುಕೇನ ಪರಮೇನ ಪಮೋದನೇನ ಪಮೋದಸಿ.

ಏವಂ ಥೇರೇನ ಪುಚ್ಛಿತಾ ಸಾ ದೇವತಾ ತಮತ್ಥಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ –

೨೮೯. ‘‘ಅಹಂ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಮನುಸ್ಸಭೂತಾ, ಪುರಿಮಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ;

ದುಸ್ಸೀಲಕುಲೇ ಸುಣಿಸಾ ಅಹೋಸಿಂ, ಅಸ್ಸದ್ಧೇಸು ಕದರಿಯೇಸು ಅಹಂ.

೨೯೦. ‘‘ಸದ್ಧಾ ಸೀಲೇನ ಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಸಂವಿಭಾಗರತಾ ಸದಾ;

ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಮಾನಸ್ಸ, ಅಪೂವಂ ತೇ ಅದಾಸಹಂ.

೨೯೧. ‘‘ತದಾಹಂ ಸಸ್ಸುಯಾಚಿಕ್ಖಿಂ, ‘ಸಮಣೋ ಆಗತೋ ಇಧ;

ತಸ್ಸ ಅದಾಸಹಂ ಪೂವಂ, ಪಸನ್ನಾ ಸೇಹಿ ಪಾಣಿಭಿ’.

೨೯೨. ‘‘ಇತಿಸ್ಸಾ ಸಸ್ಸು ಪರಿಭಾಸಿ, ಅವಿನೀತಾಸಿ ತ್ವಂ ವಧು;

ನ ಮಂ ಸಮ್ಪುಚ್ಛಿತುಂ ಇಚ್ಛಿ, ‘ಸಮಣಸ್ಸ ದದಾಮಹಂ’.

೨೯೩. ‘‘ತತೋ ಮೇ ಸಸ್ಸು ಕುಪಿತಾ, ಪಹಾಸಿ ಮುಸಲೇನ ಮಂ;

ಕೂಟಙ್ಗಚ್ಛಿ ಅವಧಿ ಮಂ, ನಾಸಕ್ಖಿಂ ಜೀವಿತುಂ ಚಿರಂ.

೨೯೪. ‘‘ಅಹಂ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ, ವಿಪ್ಪಮುತ್ತಾ ತತೋ ಚುತಾ;

ದೇವಾನಂ ತಾವತಿಂಸಾನಂ, ಉಪಪನ್ನಾ ಸಹಬ್ಯತಂ.

೨೯೫. ‘‘ತೇನ ಮೇತಾದಿಸೋ ವಣ್ಣೋ…ಪೇ…

ವಣ್ಣೋ ಚ ಮೇ ಸಬ್ಬದಿಸಾ ಪಭಾಸತೀ’’ತಿ.

೨೮೯. ತತ್ಥ ಅಸ್ಸದ್ಧೇಸೂತಿ ರತನತ್ತಯಸದ್ಧಾಯ ಕಮ್ಮಫಲಸದ್ಧಾಯ ಚ ಅಭಾವೇನ ಅಸ್ಸದ್ಧೇಸು, ಥದ್ಧಮಚ್ಛರಿಯತಾಯ ಕದರಿಯೇಸು ಸಸ್ಸುಆದೀಸು ಅಹಂ ಸದ್ಧಾ ಸೀಲೇನ ಸಮ್ಪನ್ನಾ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ ಯೋಜನಾ.

೨೯೦-೧. ಅಪೂವನ್ತಿ ಕಪಲ್ಲಪೂವಂ. ತೇತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಸಸ್ಸುಯಾ ಆಚಿಕ್ಖಿಂ ಗಹಿತಭಾವಞಾಪನತ್ಥಞ್ಚ ಅನುಮೋದನತ್ಥಞ್ಚಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೨೯೨. ಇತಿಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಸ್ಸಾತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಸಮಣಸ್ಸ ದದಾಮಹನ್ತಿ ಅಹಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಅಪೂವಂ ದದಾಮೀತಿ. ಯಸ್ಮಾ ನ ಮಂ ಸಮ್ಪುಚ್ಛಿತುಂ ಇಚ್ಛಿ, ತಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ವಧು ಅವಿನೀತಾಸೀತಿ ಸಸ್ಸು ಪರಿಭಾಸೀತಿ ಯೋಜನಾ.

೨೯೩. ಪಹಾಸೀತಿ ಪಹರಿ. ಕೂಟಙ್ಗಚ್ಛಿ ಅವಧಿ ಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕೂಟನ್ತಿ ಅಂಸಕೂಟಂ ವುತ್ತಂ ಪುರಿಮಪದಲೋಪೇನ, ಕೂಟಮೇವ ಅಙ್ಗನ್ತಿ ಕೂಟಙ್ಗಂ, ತಂ ಛಿನ್ದತೀತಿ ಕೂಟಙ್ಗಚ್ಛಿ. ಏವಂ ಕೋಧಾಭಿಭೂತಾ ಹುತ್ವಾ ಮಂ ಅವಧಿ, ಮಮ ಅಂಸಕೂಟಂ ಛಿನ್ದಿ, ತೇನೇವ ಉಪಕ್ಕಮೇನ ಮತತ್ತಾ ಮಂ ಮಾರೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ನಾಸಕ್ಖಿಂ ಜೀವಿತುಂ ಚಿರ’’ನ್ತಿ.

೨೯೪. ವಿಪ್ಪಮುತ್ತಾತಿ ತತೋ ದುಕ್ಖತೋ ಸುಟ್ಠು ಮುತ್ತಾ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಉಳಾರವಿಮಾನವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.