೩. ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕವಗ್ಗೋ

೧. ಉಳಾರವಿಮಾನವಣ್ಣನಾ

ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕವಗ್ಗೇ ಉಳಾರೋ ತೇ ಯಸೋ ವಣ್ಣೋತಿ ಉಳಾರವಿಮಾನಂ. ತಸ್ಸ ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ವೇಳುವನೇ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೇ. ತೇನ ಸಮಯೇನ ರಾಜಗಹೇ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಕಕುಲೇ ಏಕಾ ದಾರಿಕಾ ದಾನಜ್ಝಾಸಯಾ ದಾನಸಂವಿಭಾಗರತಾ ಅಹೋಸಿ. ಸಾ ಯಂ ತಸ್ಮಿಂ ಗೇಹೇ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ಅತ್ತನಾ ಲದ್ಧಪಟಿವೀಸತೋ ಉಪಡ್ಢಂ ದೇತಿ, ಉಪಡ್ಢಂ ಅತ್ತನಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಅದತ್ವಾ ಪನ ನ ಭುಞ್ಜತಿ, ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೇ ಅಪಸ್ಸನ್ತೀಪಿ ಠಪೇತ್ವಾ ದಿಟ್ಠಕಾಲೇ ದೇತಿ, ಯಾಚಕಾನಮ್ಪಿ ದೇತಿಯೇವ. ಅಥಸ್ಸಾ ಮಾತಾ ‘‘ಮಮ ಧೀತಾ ದಾನಜ್ಝಾಸಯಾ ದಾನಸಂವಿಭಾಗರತಾ’’ತಿ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠಾ ತಸ್ಸಾ ದಿಗುಣಂ ಭಾಗಂ ದೇತಿ. ದೇನ್ತೀ ಚ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಭಾಗೇ ತಾಯ ಸಂವಿಭಾಗೇ ಕತೇ ಪುನ ಅಪರಂ ದೇತಿ, ಸಾ ತತೋಪಿ ಸಂವಿಭಾಗಂ ಕರೋತಿಯೇವ.

ಏವಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ತಂ ವಯಪ್ಪತ್ತಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಗರೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಅದಂಸು. ತಂ ಪನ ಕುಲಂ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಂ ಹೋತಿ ಅಸ್ಸದ್ಧಂ ಅಪ್ಪಸನ್ನಂ. ಅಥಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ರಾಜಗಹೇ ಸಪದಾನಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಮಾನೋ ತಸ್ಸಾ ದಾರಿಕಾಯ ಸಸುರಸ್ಸ ಗೇಹದ್ವಾರೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಾ ದಾರಿಕಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ‘‘ಪವಿಸಥ ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸಸ್ಸುಯಾ ಠಪಿತಂ ಪೂವಂ ತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೀ ‘‘ತಸ್ಸಾ ಕಥೇತ್ವಾ ಅನುಮೋದಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಾಸೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಅದಾಸಿ, ಥೇರೋ ಅನುಮೋದನಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ದಾರಿಕಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಠಪಿತಂ ಪೂವಂ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅದಾಸಿ’’ನ್ತಿ ಸಸ್ಸುಯಾ ಕಥೇಸಿ. ಸಾ ತಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಕಿನ್ನಾಮಿದಂ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ, ಅಯಂ ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾವ ಸಮಣಸ್ಸ ಅದಾಸೀ’’ತಿ ತಂ ಕಟತಟಾಯಮಾನಾ ಕೋಧಾಭಿಭೂತಾ ಯುತ್ತಾಯುತ್ತಂ ಅಚಿನ್ತೇನ್ತೀ ಪುರತೋ ಠಿತಂ ಮುಸಲಖಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಂಸಕೂಟೇ ಪಹರಿ. ಸಾ ಸುಖುಮಾಲತಾಯ ಪರಿಕ್ಖೀಣಾಯುಕತಾಯ ಚ ತೇನೇವ ಪಹಾರೇನ ಬಲವದುಕ್ಖಾಭಿಭೂತಾ ಹುತ್ವಾ ಕತಿಪಾಹೇನೇವ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ತಾವತಿಂಸೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಸಾ ಸತಿಪಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಸುಚರಿತಕಮ್ಮೇ ಥೇರಸ್ಸ ಕತದಾನಮೇವ ಸಾತಿಸಯಂ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ. ತಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಗನ್ತ್ವಾ –

೨೮೬. ‘‘ಉಳಾರೋ ತೇ ಯಸೋ ವಣ್ಣೋ, ಸಬ್ಬಾ ಓಭಾಸತೇ ದಿಸಾ;

ನಾರಿಯೋ ನಚ್ಚನ್ತಿ ಗಾಯನ್ತಿ, ದೇವಪುತ್ತಾ ಅಲಙ್ಕತಾ.

೨೮೭. ‘‘ಮೋದೇನ್ತಿ ಪರಿವಾರೇನ್ತಿ, ತವ ಪೂಜಾಯ ದೇವತೇ;

ಸೋವಣ್ಣಾನಿ ವಿಮಾನಾನಿ, ತವಿಮಾನಿ ಸುದಸ್ಸನೇ.

೨೮೮. ‘‘ತುವಂಸಿ ಇಸ್ಸರಾ ತೇಸಂ, ಸಬ್ಬಕಾಮಸಮಿದ್ಧಿನೀ;

ಅಭಿಜಾತಾ ಮಹನ್ತಾಸಿ, ದೇವಕಾಯೇ ಪಮೋದಸಿ;

ದೇವತೇ ಪುಚ್ಛಿತಾಚಿಕ್ಖ, ಕಿಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸಿದಂ ಫಲ’’ನ್ತಿ. –

ತೀಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಪುಚ್ಛಿ.

೨೮೬. ತತ್ಥ ಯಸೋತಿ ಪರಿವಾರೋ. ವಣ್ಣೋತಿ ವಣ್ಣನಿಭಾ ಸರೀರೋಭಾಸೋ. ‘‘ಉಳಾರೋ’’ತಿ ಪನ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ತಸ್ಸಾ ದೇವತಾಯ ಪರಿವಾರಸಮ್ಪತ್ತಿ ಚ ವಣ್ಣಸಮ್ಪತ್ತಿ ಚ ವುತ್ತಾ ಹೋತಿ. ತಾಸು ‘‘ಉಳಾರೋ ತೇ ವಣ್ಣೋ’’ತಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವುತ್ತಂ ವಣ್ಣಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ವಿಸಯವಸೇನ ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಬ್ಬಾ ಓಭಾಸತೇ ದಿಸಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಉಳಾರೋ ತೇ ಯಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಪರಿವಾರಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ವತ್ಥುವಸೇನ ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನಾರಿಯೋ ನಚ್ಚನ್ತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಾ ಓಭಾಸತೇ ದಿಸಾತಿ ಸಬ್ಬಾಸು ದಿಸಾಸು ವಿಜ್ಜೋತತೇ, ಸಬ್ಬಾ ವಾ ದಿಸಾ ಓಭಾಸಯತೇ, ವಿಜ್ಜೋತಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಓಭಾಸತೇ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ‘‘ಓಭಾಸನ್ತೇ’’ತಿ ಕೇಚಿ ವಚನವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ, ತೇಹಿ ‘‘ವಣ್ಣೇನಾ’’ತಿ ವಿಭತ್ತಿ ವಿಪರಿಣಾಮೇತಬ್ಬಾ. ವಣ್ಣೇನಾತಿ ಚ ಹೇತುಮ್ಹಿ ಕರಣವಚನಂ, ವಣ್ಣೇನ ಹೇತುಭೂತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಸಬ್ಬಾ ದಿಸಾ’’ತಿ ಚ ಜಾತಿವಸೇನ ದಿಸಾಸಾಮಞ್ಞೇ ಅಪೇಕ್ಖಿತೇ ವಚನವಿಪಲ್ಲಾಸೇನಪಿ ಪಯೋಜನಂ ನತ್ಥಿ. ನಾರಿಯೋತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಅಲಙ್ಕತಾ’’ತಿ ಪದಂ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ. ದೇವಪುತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ಚ-ಸದ್ದೋ ಲುತ್ತನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ. ತೇನ ನಾರಿಯೋ ದೇವಪುತ್ತಾ ಚಾತಿ ಸಮುಚ್ಚಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೨೮೭. ಮೋದೇನ್ತೀತಿ ಪಮೋದಯನ್ತಿ. ಪೂಜಾಯಾತಿ ಪೂಜನತ್ಥಂ ಪೂಜಾನಿಮಿತ್ತಂ ವಾ, ನಚ್ಚನ್ತಿ ಗಾಯನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತವಿಮಾನೀತಿ ತವ ಇಮಾನಿ.

೨೮೮. ಸಬ್ಬಕಾಮಸಮಿದ್ಧಿನೀತಿ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾಮಗುಣೇಹಿ, ಸಬ್ಬೇಹಿ ವಾ ತಯಾ ಕಾಮಿತೇಹಿ ಇಚ್ಛಿತೇಹಿ ವತ್ಥೂಹಿ ಸಮಿದ್ಧಾ. ಅಭಿಜಾತಾತಿ ಸುಜಾತಾ. ಮಹನ್ತಾಸೀತಿ ಮಹತೀ ಮಹಾನುಭಾವಾ ಅಸಿ. ದೇವಕಾಯೇ ಪಮೋದಸೀತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ದೇವನಿಕಾಯೇ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಹೇತುಕೇನ ಪರಮೇನ ಪಮೋದನೇನ ಪಮೋದಸಿ.

ಏವಂ ಥೇರೇನ ಪುಚ್ಛಿತಾ ಸಾ ದೇವತಾ ತಮತ್ಥಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ –

೨೮೯. ‘‘ಅಹಂ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಮನುಸ್ಸಭೂತಾ, ಪುರಿಮಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ;

ದುಸ್ಸೀಲಕುಲೇ ಸುಣಿಸಾ ಅಹೋಸಿಂ, ಅಸ್ಸದ್ಧೇಸು ಕದರಿಯೇಸು ಅಹಂ.

೨೯೦. ‘‘ಸದ್ಧಾ ಸೀಲೇನ ಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಸಂವಿಭಾಗರತಾ ಸದಾ;

ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಮಾನಸ್ಸ, ಅಪೂವಂ ತೇ ಅದಾಸಹಂ.

೨೯೧. ‘‘ತದಾಹಂ ಸಸ್ಸುಯಾಚಿಕ್ಖಿಂ, ‘ಸಮಣೋ ಆಗತೋ ಇಧ;

ತಸ್ಸ ಅದಾಸಹಂ ಪೂವಂ, ಪಸನ್ನಾ ಸೇಹಿ ಪಾಣಿಭಿ’.

೨೯೨. ‘‘ಇತಿಸ್ಸಾ ಸಸ್ಸು ಪರಿಭಾಸಿ, ಅವಿನೀತಾಸಿ ತ್ವಂ ವಧು;

ನ ಮಂ ಸಮ್ಪುಚ್ಛಿತುಂ ಇಚ್ಛಿ, ‘ಸಮಣಸ್ಸ ದದಾಮಹಂ’.

೨೯೩. ‘‘ತತೋ ಮೇ ಸಸ್ಸು ಕುಪಿತಾ, ಪಹಾಸಿ ಮುಸಲೇನ ಮಂ;

ಕೂಟಙ್ಗಚ್ಛಿ ಅವಧಿ ಮಂ, ನಾಸಕ್ಖಿಂ ಜೀವಿತುಂ ಚಿರಂ.

೨೯೪. ‘‘ಅಹಂ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ, ವಿಪ್ಪಮುತ್ತಾ ತತೋ ಚುತಾ;

ದೇವಾನಂ ತಾವತಿಂಸಾನಂ, ಉಪಪನ್ನಾ ಸಹಬ್ಯತಂ.

೨೯೫. ‘‘ತೇನ ಮೇತಾದಿಸೋ ವಣ್ಣೋ…ಪೇ…

ವಣ್ಣೋ ಚ ಮೇ ಸಬ್ಬದಿಸಾ ಪಭಾಸತೀ’’ತಿ.

೨೮೯. ತತ್ಥ ಅಸ್ಸದ್ಧೇಸೂತಿ ರತನತ್ತಯಸದ್ಧಾಯ ಕಮ್ಮಫಲಸದ್ಧಾಯ ಚ ಅಭಾವೇನ ಅಸ್ಸದ್ಧೇಸು, ಥದ್ಧಮಚ್ಛರಿಯತಾಯ ಕದರಿಯೇಸು ಸಸ್ಸುಆದೀಸು ಅಹಂ ಸದ್ಧಾ ಸೀಲೇನ ಸಮ್ಪನ್ನಾ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ ಯೋಜನಾ.

೨೯೦-೧. ಅಪೂವನ್ತಿ ಕಪಲ್ಲಪೂವಂ. ತೇತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಸಸ್ಸುಯಾ ಆಚಿಕ್ಖಿಂ ಗಹಿತಭಾವಞಾಪನತ್ಥಞ್ಚ ಅನುಮೋದನತ್ಥಞ್ಚಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೨೯೨. ಇತಿಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಸ್ಸಾತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಸಮಣಸ್ಸ ದದಾಮಹನ್ತಿ ಅಹಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಅಪೂವಂ ದದಾಮೀತಿ. ಯಸ್ಮಾ ನ ಮಂ ಸಮ್ಪುಚ್ಛಿತುಂ ಇಚ್ಛಿ, ತಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ವಧು ಅವಿನೀತಾಸೀತಿ ಸಸ್ಸು ಪರಿಭಾಸೀತಿ ಯೋಜನಾ.

೨೯೩. ಪಹಾಸೀತಿ ಪಹರಿ. ಕೂಟಙ್ಗಚ್ಛಿ ಅವಧಿ ಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕೂಟನ್ತಿ ಅಂಸಕೂಟಂ ವುತ್ತಂ ಪುರಿಮಪದಲೋಪೇನ, ಕೂಟಮೇವ ಅಙ್ಗನ್ತಿ ಕೂಟಙ್ಗಂ, ತಂ ಛಿನ್ದತೀತಿ ಕೂಟಙ್ಗಚ್ಛಿ. ಏವಂ ಕೋಧಾಭಿಭೂತಾ ಹುತ್ವಾ ಮಂ ಅವಧಿ, ಮಮ ಅಂಸಕೂಟಂ ಛಿನ್ದಿ, ತೇನೇವ ಉಪಕ್ಕಮೇನ ಮತತ್ತಾ ಮಂ ಮಾರೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ನಾಸಕ್ಖಿಂ ಜೀವಿತುಂ ಚಿರ’’ನ್ತಿ.

೨೯೪. ವಿಪ್ಪಮುತ್ತಾತಿ ತತೋ ದುಕ್ಖತೋ ಸುಟ್ಠು ಮುತ್ತಾ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಉಳಾರವಿಮಾನವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಉಚ್ಛುದಾಯಿಕಾವಿಮಾನವಣ್ಣನಾ

ಓಭಾಸಯಿತ್ವಾ ಪಥವಿಂ ಸದೇವಕನ್ತಿ ಉಚ್ಛುದಾಯಿಕಾವಿಮಾನಂ. ತಸ್ಸ ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತೀತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ಅನನ್ತರವಿಮಾನೇ ವುತ್ತಸದಿಸಂ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಇಧ ಉಚ್ಛು ದಿನ್ನಾ, ಸಸ್ಸುಯಾ ಚ ಪೀಠಕೇನ ಪಹಟಾ, ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಮತಾ ತಾವತಿಂಸೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ತಸ್ಸಂಯೇವ ರತ್ತಿಯಂ ಥೇರಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗತಾ, ಕೇವಲಕಪ್ಪಂ ಗಿಜ್ಝಕೂಟಂ ಚನ್ದೋ ವಿಯ ಸೂರಿಯೋ ವಿಯ ಚ ಓಭಾಸೇನ್ತೀ ಥೇರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಞ್ಜಲಿಕಾ ನಮಸ್ಸಮಾನಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಥೇರೋ –

೨೯೬. ‘‘ಓಭಾಸಯಿತ್ವಾ ಪಥವಿಂ ಸದೇವಕಂ, ಅತಿರೋಚಸಿ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ವಿಯ;

ಸಿರಿಯಾ ಚ ವಣ್ಣೇನ ಯಸೇನ ತೇಜಸಾ, ಬ್ರಹ್ಮಾವ ದೇವೇ ತಿದಸೇ ಸಹಿನ್ದಕೇ.

೨೯೭. ‘‘ಪುಚ್ಛಾಮಿ ತಂ ಉಪ್ಪಲಮಾಲಧಾರಿನೀ, ಆವೇಳಿನೀ ಕಞ್ಚನಸನ್ನಿಭತ್ತಚೇ;

ಅಲಙ್ಕತೇ ಉತ್ತಮವತ್ಥಧಾರಿನೀ, ಕಾ ತ್ವಂ ಸುಭೇ ದೇವತೇ ವನ್ದಸೇ ಮಮಂ.

೨೯೮. ‘‘ಕಿಂ ತ್ವಂ ಪುರೇ ಕಮ್ಮಮಕಾಸಿ ಅತ್ತನಾ, ಮನುಸ್ಸಭೂತಾ ಪುರಿಮಾಯ ಜಾತಿಯಾ;

ದಾನಂ ಸುಚಿಣ್ಣಂ ಅಥ ಸೀಲಸಂಯಮಂ, ಕೇನೂಪಪನ್ನಾ ಸುಗತಿಂ ಯಸಸ್ಸಿನೀ;

ದೇವತೇ ಪುಚ್ಛಿತಾಚಿಕ್ಖ, ಕಿಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸಿದಂ ಫಲ’’ನ್ತಿ. –

ಇಮಾಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಪುಚ್ಛಿ.

೨೯೬-೭. ತತ್ಥ ಓಭಾಸಯಿತ್ವಾ ಪಥವಿಂ ಸದೇವಕನ್ತಿ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯರಸ್ಮಿಸಮ್ಮಿಸ್ಸೇಹಿ ಸಿನೇರುಪಸ್ಸವಿನಿಗ್ಗತೇಹಿ ಪಭಾವಿಸರೇಹಿ ವಿಜ್ಜೋತಯಮಾನತಾಯ ದೇವೇನ ಆಕಾಸೇನ ಸಹಾತಿ ಸದೇವಕಂ ಉಪಗತಭೂಮಿಭಾಗಭೂತಂ ಇಮಂ ಪಥವಿಂ ವಿಜ್ಜೋತೇತ್ವಾ, ಏಕೋಭಾಸಂ ಏಕಪಜ್ಜೋತಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಓಭಾಸಯಿತ್ವಾ ಪಥವಿಂ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ವಿಯಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಅತಿರೋಚಸೀತಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ರೋಚಸಿ. ತಂ ಪನ ಅತಿರೋಚನಂ ಕೇನ ಕಿಂ ವಿಯ ಕೇನ ವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸಿರಿಯಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಸಿರಿಯಾತಿ ಸೋಭಗ್ಗಾದಿಸೋಭಾವಿಸೇಸೇನ. ತೇಜಸಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ. ಆವೇಳಿನೀತಿ ರತನಮಯಪುಪ್ಫಾವೇಳವತೀ.

ಏವಂ ಥೇರೇನ ಪುಚ್ಛಿತಾ ದೇವತಾ ಇಮಾಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ –

೨೯೯. ‘‘ಇದಾನಿ ಭನ್ತೇ ಇಮಮೇವ ಗಾಮಂ, ಪಿಣ್ಡಾಯ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಘರಂ ಉಪಾಗಮಿ;

ತತೋ ತೇ ಉಚ್ಛುಸ್ಸ ಅದಾಸಿ ಖಣ್ಡಿಕಂ, ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಅತುಲಾಯ ಪೀತಿಯಾ.

೩೦೦. ‘‘ಸಸ್ಸು ಚ ಪಚ್ಛಾ ಅನುಯುಞ್ಜತೇ ಮಮಂ, ಕಹಂ ನು ಉಚ್ಛುಂ ವಧುಕೇ ಅವಾಕಿರಿ;

ನ ಛಡ್ಡಿತಂ ನೋ ಪನ ಖಾದಿತಂ ಮಯಾ, ಸನ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸಯಂ ಅದಾಸಹಂ.

೩೦೧. ‘‘ತುಯ್ಹಂ ನ್ವಿದಂ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ಅಥೋ ಮಮ, ಇತಿಸ್ಸಾ ಸಸ್ಸು ಪರಿಭಾಸತೇ ಮಮಂ;

ಪೀಠಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಹಾರಂ ಅದಾಸಿ ಮೇ, ತತೋ ಚುತಾ ಕಾಲಕತಾಮ್ಹಿ ದೇವತಾ.

೩೦೨. ‘‘ತದೇವ ಕಮ್ಮಂ ಕುಸಲಂ ಕತಂ ಮಯಾ, ಸುಖಞ್ಚ ಕಮ್ಮಂ ಅನುಭೋಮಿ ಅತ್ತನಾ;

ದೇವೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿಚಾರಯಾಮಹಂ, ಮೋದಾಮಹಂ ಕಾಮಗುಣೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ.

೩೦೩. ‘‘ತದೇವ ಕಮ್ಮಂ ಕುಸಲಂ ಕತಂ ಮಯಾ, ಸುಖಞ್ಚ ಕಮ್ಮಂ ಅನುಭೋಮಿ ಅತ್ತನಾ;

ದೇವಿನ್ದಗುತ್ತಾ ತಿದಸೇಹಿ ರಕ್ಖಿತಾ, ಸಮಪ್ಪಿತಾ ಕಾಮಗುಣೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ.

೩೦೪. ‘‘ಏತಾದಿಸಂ ಪುಞ್ಞಫಲಂ ಅನಪ್ಪಕಂ, ಮಹಾವಿಪಾಕಾ ಮಮ ಉಚ್ಛುದಕ್ಖಿಣಾ;

ದೇವೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿಚಾರಯಾಮಹಂ, ಮೋದಾಮಹಂ ಕಾಮಗುಣೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ.

೩೦೫. ‘‘ಏತಾದಿಸಂ ಪುಞ್ಞಫಲಂ ಅನಪ್ಪಕಂ, ಮಹಾಜುತಿಕಾ ಮಮ ಉಚ್ಛುದಕ್ಖಿಣಾ;

ದೇವಿನ್ದಗುತ್ತಾ ತಿದಸೇಹಿ ರಕ್ಖಿತಾ, ಸಹಸ್ಸನೇತ್ತೋರಿವ ನನ್ದನೇ ವನೇ.

೩೦೬. ‘‘ತುವಞ್ಚ ಭನ್ತೇ ಅನುಕಮ್ಪಕಂ ವಿದುಂ, ಉಪೇಚ್ಚ ವನ್ದಿಂ ಕುಸಲಞ್ಚ ಪುಚ್ಛಿಸಂ;

ತತೋ ತೇ ಉಚ್ಛುಸ್ಸ ಅದಾಸಿ ಖಣ್ಡಿಕಂ, ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಅತುಲಾಯ ಪೀತಿಯಾ’’ತಿ.

೨೯೯. ತತ್ಥ ಇದಾನೀತಿ ಅನನ್ತರಾತೀತದಿವಸತ್ತಾ ಆಹ, ಅಧುನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಮೇವ ಗಾಮನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಗಾಮೇ, ರಾಜಗಹಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ ‘‘ಗಾಮೋಪಿ ನಿಗಮೋಪಿ ನಗರಮ್ಪಿ ‘ಗಾಮೋ’ ಇಚ್ಚೇವ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ. ಉಪಾಗಮೀತಿ ಉಪಗತೋ ಅಹೋಸಿ. ಅತುಲಾಯಾತಿ ಅನುಪಮಾಯ, ಅಪ್ಪಮಾಣಾಯ ವಾ.

೩೦೦. ಅವಾಕಿರೀತಿ ಅಪನೇಸಿ ಛಡ್ಡೇಸಿ, ವಿನಾಸೇಸಿ ವಾ. ಸನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಸಾಧುರೂಪಸ್ಸ ಸನ್ತಕಿಲೇಸಸ್ಸ ಪರಿಸ್ಸಮಮಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ವಾ.

೩೦೧. ತುಯ್ಹಂ ನೂತಿ ನು-ಸದ್ದೋ ಅನತ್ತಮನತಾಸೂಚನೇ ನಿಪಾತೋ, ಸೋ ‘‘ಮಮಾ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಆನೇತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ ‘‘ಮಮ ನೂ’’ತಿ. ಇದಂ ಇಸ್ಸರಿಯನ್ತಿ ಗೇಹೇ ಆಧಿಪಚ್ಚಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ತತೋ ಚುತಾತಿ ತತೋ ಮನುಸ್ಸಲೋಕತೋ ಚುತಾ. ಯಸ್ಮಾ ಠಿತಟ್ಠಾನತೋ ಅಪಗತಾಪಿ ‘‘ಚುತಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ಚುತಿಂ ವಿಸೇಸೇತುಂ ‘‘ಕಾಲಕತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕಾಲಕತಾಪಿ ಚ ನ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ಅಪಿಚ ಖೋ ದೇವತ್ತಂ ಉಪಗತಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೀ ಆಹ ‘‘ಅಮ್ಹಿ ದೇವತಾ’’ತಿ.

೩೦೨. ತದೇವ ಕಮ್ಮಂ ಕುಸಲಂ ಕತಂ ಮಯಾತಿ ತದೇವ ಉಚ್ಛುಖಣ್ಡದಾನಮತ್ತಂ ಕುಸಲಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ ಮಯಾ, ಅಞ್ಞಂ ನ ಜಾನಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುಖಞ್ಚ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಸುಖಞ್ಚ ಕಮ್ಮಫಲಂ. ಕಮ್ಮಫಲಞ್ಹಿ ಇಧ ‘‘ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನ, ಕಾರಣೋಪಚಾರೇನ ವಾ ‘‘ಕುಸಲಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮಾದಾನಹೇತು ಏವಮಿದಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪವಡ್ಢತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೮೦). ಅನುಭೋಮಿ ಸಕಂ ಪುಞ್ಞ’’ನ್ತಿ (ವಿ. ವ. ೧೩೩) ಚ ಆದೀಸು ವಿಯ. ಕಮ್ಮನ್ತಿ ವಾ ಕರಣತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ಕಮ್ಮೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಮ್ಮೇ ವಾ ಭವಂ ಕಮ್ಮಂ ಯಥಾ ಕಮ್ಮನ್ತಿ. ಅಥ ವಾ ಕಾಮೇತಬ್ಬತಾಯ ಕಮ್ಮಂ. ತಞ್ಹಿ ಸುಖರಜನೀಯಭಾವತೋ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಂ ಕಾಮೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಕಮನೀಯಂ. ಅತ್ತನಾತಿ ಅತ್ತನಾ ಏವ, ಸಯಂವಸಿತಾಯ ಸೇರಿಭಾವೇನ ಸಯಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರಿಚಾರಯಾಮಹಂ ಅತ್ತಾನನ್ತಿ ಪುರಿಮಗಾಥಾಯ ‘‘ಅತ್ತನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಪದಂ ವಿಭತ್ತಿವಿಪರಿಣಾಮೇನ ‘‘ಅತ್ತಾನ’’ನ್ತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ.

೩೦೩-೫. ದೇವಿನ್ದಗುತ್ತಾತಿ ದೇವಿನ್ದೇನ ಸಕ್ಕೇನ ಗುತ್ತಾ, ದೇವಿನ್ದೋ ವಿಯ ವಾ ಗುತ್ತಾ ಮಹಾಪರಿವಾರತಾಯ. ಸಮಪ್ಪಿತಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಅಪ್ಪಿತಾ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ಮಹಾವಿಪಾಕಾತಿ ವಿಪುಲಫಲಾ. ಮಹಾಜುತಿಕಾತಿ ಮಹಾತೇಜಾ, ಮಹಾನುಭಾವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩೦೬. ತುವನ್ತಿ ತಂ. ಅನುಕಮ್ಪಕನ್ತಿ ಕಾರುಣಿಕಂ. ವಿದುನ್ತಿ ಸಪ್ಪಞ್ಞಂ, ಸಾವಕಪಾರಮಿಯಾ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪೇಚ್ಚಾತಿ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ. ವನ್ದಿನ್ತಿ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ಅಭಿವಾದಯಿಂ. ಕುಸಲಞ್ಚ ಆರೋಗ್ಯ ಪುಚ್ಛಿಸಂ ಅಪುಚ್ಛಿಂ, ಅತುಲಾಯ ಪೀತಿಯಾ ಇದಞ್ಚ ಕುಸಲಂ ಅನುಸ್ಸರಾಮೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸೇಸಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಉಚ್ಛುದಾಯಿಕಾವಿಮಾನವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಪಲ್ಲಙ್ಕವಿಮಾನವಣ್ಣನಾ

ಪಲ್ಲಙ್ಕಸೇಟ್ಠೇ ಮಣಿಸೋಣ್ಣಚಿತ್ತೇತಿ ಪಲ್ಲಙ್ಕವಿಮಾನಂ. ತಸ್ಸ ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ. ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಧೀತಾ ಕುಲಪದೇಸಾದಿನಾ ಸದಿಸಸ್ಸ ತತ್ಥೇವ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ದಿನ್ನಾ, ಸಾ ಚ ಹೋತಿ ಅಕ್ಕೋಧನಾ ಸೀಲಾಚಾರಸಮ್ಪನ್ನಾ ಪತಿದೇವತಾ ಸಮಾದಿನ್ನಪಞ್ಚಸೀಲಾ, ಉಪೋಸಥೇ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಉಪೋಸಥಸೀಲಾನಿ ಚ ರಕ್ಖತಿ. ಸಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ತಾವತಿಂಸೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ತಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಗನ್ತ್ವಾ –

೩೦೭. ‘‘ಪಲ್ಲಙ್ಕಸೇಟ್ಠೇ ಮಣಿಸೋಣ್ಣಚಿತ್ತೇ, ಪುಪ್ಫಾಭಿಕಿಣ್ಣೇ ಸಯನೇ ಉಳಾರೇ;

ತತ್ಥಚ್ಛಸಿ ದೇವಿ ಮಹಾನುಭಾವೇ, ಉಚ್ಚಾವಚಾ ಇದ್ಧಿ ವಿಕುಬ್ಬಮಾನಾ.

೩೦೮. ‘‘ಇಮಾ ಚ ತೇ ಅಚ್ಛರಾಯೋ ಸಮನ್ತತೋ, ನಚ್ಚನ್ತಿ ಗಾಯನ್ತಿ ಪಮೋದಯನ್ತಿ;

ದೇವಿದ್ಧಿಪತ್ತಾಸಿ ಮಹಾನುಭಾವೇ, ಮನುಸ್ಸಭೂತಾ ಕಿಮಕಾಸಿ ಪುಞ್ಞಂ;

ಕೇನಾಸಿ ಏವಂ ಜಲಿತಾನುಭಾವಾ, ವಣ್ಣೋ ಚ ತೇ ಸಬ್ಬದಿಸಾ ಪಭಾಸತೀ’’ತಿ. –

ಗಾಥಾಹಿ ಪುಚ್ಛಿ.

ಸಾಪಿಸ್ಸ ಇಮಾಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ –

೩೦೯. ‘‘ಅಹಂ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಮನುಸ್ಸಭೂತಾ, ಅಡ್ಢೇ ಕುಲೇ ಸುಣಿಸಾ ಅಹೋಸಿಂ;

ಅಕ್ಕೋಧನಾ ಭತ್ತು ವಸಾನುವತ್ತಿನೀ, ಉಪೋಸಥೇ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಅಹೋಸಿಂ.

೩೧೦. ‘‘ಮನುಸ್ಸಭೂತಾ ದಹರಾ ಅಪಾಪಿಕಾ, ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಪತಿಮಾಭಿರಾಧಯಿಂ;

ದಿವಾ ಚ ರತ್ತೋ ಚ ಮನಾಪಚಾರಿನೀ, ಅಹಂ ಪುರೇ ಸೀಲವತೀ ಅಹೋಸಿಂ.

೩೧೧. ‘‘ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವಿರತಾ ಅಚೋರಿಕಾ, ಸಂಸುದ್ಧಕಾಯಾ ಸುಚಿಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೀ;

ಅಮಜ್ಜಪಾ ನೋ ಚ ಮುಸಾ ಅಭಾಣಿಂ, ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಪರಿಪೂರಕಾರಿನೀ.

೩೧೨. ‘‘ಚಾತುದ್ದಸಿಂ ಪಞ್ಚದಸಿಂ, ಯಾ ಚ ಪಕ್ಖಸ್ಸ ಅಟ್ಠಮೀ;

ಪಾಟಿಹಾರಿಯಪಕ್ಖಞ್ಚ, ಪಸನ್ನಮಾನಸಾ ಅಹಂ.

೩೧೩. ‘‘ಅಟ್ಠಙ್ಗುಪೇತಂ ಅನುಧಮ್ಮಚಾರಿನೀ, ಉಪೋಸಥಂ ಪೀತಿಮನಾ ಉಪಾವಸಿಂ;

ಇಮಞ್ಚ ಅರಿಯಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗವರೇಹುಪೇತಂ, ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಕುಸಲಂ ಸುಖುದ್ರಯಂ;

ಪತಿಮ್ಹಿ ಕಲ್ಯಾಣೀ ವಸಾನುವತ್ತಿನೀ, ಅಹೋಸಿಂ ಪುಬ್ಬೇ ಸುಗತಸ್ಸ ಸಾವಿಕಾ.

೩೧೪. ‘‘ಏತಾದಿಸಂ ಕುಸಲಂ ಜೀವಲೋಕೇ, ಕಮ್ಮಂ ಕರಿತ್ವಾನ ವಿಸೇಸಭಾಗಿನೀ;

ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಂ, ದೇವಿದ್ಧಿಪತ್ತಾ ಸುಗತಿಮ್ಹಿ ಆಗತಾ.

೩೧೫. ‘‘ವಿಮಾನಪಾಸಾದವರೇ ಮನೋರಮೇ, ಪರಿವಾರಿತಾ ಅಚ್ಛರಾಸಙ್ಗಣೇನ;

ಸಯಂಪಭಾ ದೇವಗಣಾ ರಮೇನ್ತಿ ಮಂ, ದೀಘಾಯುಕಿಂ ದೇವವಿಮಾನಮಾಗತ’’ನ್ತಿ.

೩೦೭. ತತ್ಥ ಪಲ್ಲಙ್ಕಸೇಟ್ಠೇತಿ ಪಲ್ಲಙ್ಕವರೇ ಉತ್ತಮಪಲ್ಲಙ್ಕೇ. ತಂಯೇವಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಮಣಿಸೋಣ್ಣಚಿತ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ವಿವಿಧರತನರಂಸಿಜಾಲಸಮುಜ್ಜಲೇಹಿ ಮಣೀಹಿ ಚೇವ ಸುವಣ್ಣೇನ ಚ ವಿಚಿತ್ತೇ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿ ‘‘ಸಯನೇ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ಸಯಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನಭೂತೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕಸೇಟ್ಠೇ.

೩೦೮. ತೇತಿ ತುಯ್ಹಂ ಸಮನ್ತತೋ. ‘‘ಪಮೋದಯನ್ತೀ’’ತಿ ಪದಂ ಪನ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ತ’’ನ್ತಿ ವಿಭತ್ತಿ ವಿಪರಿಣಾಮೇತಬ್ಬಾ. ಪಮೋದಯನ್ತೀತಿ ವಾ ಪಮೋದನಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಪಮೋದನಂ ತುಯ್ಹಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩೧೦. ದಹರಾ ಅಪಾಪಿಕಾತಿ ದಹರಾಪಿ ಅಪಾಪಿಕಾ. ‘‘ದಹರಾಸು ಪಾಪಿಕಾ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ಸೋಯೇವತ್ಥೋ. ‘‘ದಹರಸ್ಸಾಪಾಪಿಕಾ’’ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ, ದಹರಸ್ಸ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಅಪಾಪಿಕಾ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಉಪಟ್ಠಾನೇನ ಅನತಿಚರಿಯಾಯ ಚ ಭದ್ದಿಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ’’ತಿಆದಿ. ಅಭಿರಾಧಯಿನ್ತಿ ಆರಾಧೇಸಿಂ. ರತ್ತೋತಿ ರತ್ತಿಯಂ.

೩೧೧. ಅಚೋರಿಕಾತಿ ಚೋರಿಯರಹಿತಾ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ಪಟಿವಿರತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ವಿರತಾ ಚ ಚೋರಿಯಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಥೇಯ್ಯತೋ ಚ ವಿರತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಂಸುದ್ಧಕಾಯಾತಿ ಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತತಾಯ ಸಮ್ಮದೇವ ಸುದ್ಧಕಾಯಾ, ತತೋ ಏವ ಸುಚಿಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೀ ಸಾಮಿಕತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾಸಮ್ಭವತೋ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಮಯಞ್ಚ ಭರಿಯಾ ನಾತಿಕ್ಕಮಾಮ,

ಅಮ್ಹೇಪಿ ಭರಿಯಾ ನಾತಿಕ್ಕಮನ್ತಿ;

ಅಞ್ಞತ್ರ ತಾಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಾಮ,

ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಅಮ್ಹಂ ದಹರಾ ನಿ ಮಿಯ್ಯರೇ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧೦.೯೭);

ಅಥ ವಾ ಸುಚಿಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೀತಿ ಸುಚಿನೋ ಸುದ್ಧಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಸ್ಸ ಉಪೋಸಥಸೀಲಸ್ಸ, ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ವಾ ಅನುರೂಪಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ವಸೇನ ಸುಚಿಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೀ.

೩೧೩. ಅನುಧಮ್ಮಚಾರಿನೀತಿ ಅರಿಯಾನಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಧಮ್ಮಂ ಚರಣಸೀಲಾ. ಇಮಞ್ಚ ಅನನ್ತರಂ ವುತ್ತಂ ನಿದ್ದೋಸತಾಯ ಅರಿಯಂ, ಅಟ್ಠಙ್ಗವರೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಉತ್ತಮಙ್ಗೇಹಿ ಅರಿಯತ್ತಾ ಏವ ವಾ ಅರಿಯಟ್ಠಙ್ಗವರೇಹಿ ಉಪೇತಂ ಆರೋಗ್ಯಟ್ಠೇನ ಅನವಜ್ಜಟ್ಠೇನ ಚ ಕುಸಲಂ ಸುಖವಿಪಾಕತಾಯ ಸುಖಾನಿಸಂಸತಾಯ ಚ ಸುಖುದ್ರಯಂ ಉಪಾವಸಿನ್ತಿ ಯೋಜನಾ.

೩೧೪. ವಿಸೇಸಭಾಗಿನೀತಿ ವಿಸೇಸಸ್ಸ ದಿಬ್ಬಸ್ಸ ಸಮ್ಪತ್ತಿಭವಸ್ಸ ಭಾಗಿನೀ. ಸುಗತಿಮ್ಹಿ ಆಗತಾತಿ ಸುಗತಿಂ ಆಗತಾ ಉಪಗತಾ, ಸುಗತಿಮ್ಹಿ ವಾ ಸುಗತಿಯಂ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಯಂ ಆಗತಾ. ‘‘ಸುಗತಿಞ್ಹಿ ಆಗತಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ತತ್ಥ ಹೀತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಹೇತುಅತ್ಥೋ ವಾ, ಯಸ್ಮಾ ಸುಗತಿಂ ಆಗತಾ, ತಸ್ಮಾ ವಿಸೇಸಭಾಗಿನೀತಿ ಯೋಜನಾ.

೩೧೫. ವಿಮಾನಪಾಸಾದವರೇತಿ ವಿಮಾನೇಸು ಉತ್ತಮಪಾಸಾದೇ, ವಿಮಾನಸಙ್ಖಾತೇ ವಾ ಅಗ್ಗಪಾಸಾದೇ, ವಿಮಾನೇ ವಾ ವಿಗತಮಾನೇ ಅಪ್ಪಮಾಣೇ ಮಹನ್ತೇ ವರಪಾಸಾದೇ ಪರಿವಾರಿತಾ ಅಚ್ಛರಾಸಙ್ಗಣೇನ ಸಯಂಪಭಾ ಪಮೋದಾಮಿ, ‘‘ಅಮ್ಹೀ’’ತಿ ವಾ ಪದಂ ಆನೇತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ದೀಘಾಯುಕಿನ್ತಿ ಹೇಟ್ಠಿಮೇಹಿ ದೇವೇಹಿ ದೀಘತರಾಯುಕತಾಯ ತತ್ರೂಪಪನ್ನೇಹಿ ಅನಪ್ಪಾಯುಕತಾಯ ಚ ದೀಘಾಯುಕಿಂ ಮಂ ಯಥಾವುತ್ತಂ ದೇವವಿಮಾನಮಾಗತಂ ಉಪಗತಂ ದೇವಗಣಾ ರಮೇನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಪಲ್ಲಙ್ಕವಿಮಾನವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಲತಾವಿಮಾನವಣ್ಣನಾ

ಲತಾ ಚ ಸಜ್ಜಾ ಪವರಾ ಚ ದೇವತಾತಿ ಲತಾವಿಮಾನಂ. ತಸ್ಸ ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ. ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸಿನೋ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಧೀತಾ ಲತಾ ನಾಮ ಪಣ್ಡಿತಾ ಬ್ಯತ್ತಾ ಮೇಧಾವಿನೀ ಪತಿಕುಲಂ ಗತಾ ಭತ್ತು ಸಸ್ಸುಸಸುರಾನಞ್ಚ ಮನಾಪಚಾರಿನೀ ಪಿಯವಾದಿನೀ ಪರಿಜನಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹಕುಸಲಾ ಗೇಹೇ ಕುಟುಮ್ಬಭಾರಸ್ಸ ನಿತ್ಥರಣಸಮತ್ಥಾ ಅಕ್ಕೋಧನಾ ಸೀಲಾಚಾರಸಮ್ಪನ್ನಾ ದಾನಸಂವಿಭಾಗರತಾ ಅಖಣ್ಡಪಞ್ಚಸೀಲಾ ಉಪೋಸಥರಕ್ಖಣೇ ಚ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಅಹೋಸಿ. ಸಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ವೇಸ್ಸವಣಸ್ಸ ಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಧೀತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಲತಾತ್ವೇವ ನಾಮೇನ. ಅಞ್ಞಾಪಿ ತಸ್ಸಾ ಸಜ್ಜಾ, ಪವರಾ, ಅಚ್ಚಿಮತೀ, ಸುತಾತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಭಗಿನಿಯೋ ಅಹೇಸುಂ. ತಾ ಪಞ್ಚಪಿ ಸಕ್ಕೇನ ದೇವರಾಜೇನ ಆನೇತ್ವಾ ನಾಟಕಿತ್ಥಿಭಾವೇನ ಪರಿಚಾರಿಕಟ್ಠಾನೇ ಠಪಿತಾ. ಲತಾ ಪನಸ್ಸ ನಚ್ಚಗೀತಾದೀಸು ಛೇಕತಾಯ ಇಟ್ಠತರಾ ಅಹೋಸಿ.

ತಾಸಂ ಏಕತೋ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ ಸುಖನಿಸಜ್ಜಾಯ ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ಸಙ್ಗೀತನೇಪುಞ್ಞಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವಿವಾದೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ. ತಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ವೇಸ್ಸವಣಸ್ಸ ಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿಂಸು ‘‘ತಾತ, ಕತಮಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ನಚ್ಚಾದೀಸು ಕುಸಲಾ’’ತಿ? ಸೋ ಏವಮಾಹ ‘‘ಗಚ್ಛಥ ಧೀತರೋ ಅನೋತತ್ತದಹತೀರೇ ದೇವಸಮಾಗಮೇ ಸಙ್ಗೀತಂ ಪವತ್ತೇಥ, ತತ್ಥ ವೋ ವಿಸೇಸೋ ಪಾಕಟೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ತಾ ತಥಾ ಅಕಂಸು. ತತ್ಥ ದೇವಪುತ್ತಾ ಲತಾಯ ನಚ್ಚಮಾನಾಯ ಅತ್ತನೋ ಸಭಾವೇನ ಠಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು, ಸಞ್ಜಾತಪಹಾಸಾ ಅಚ್ಛರಿಯಬ್ಭುತಚಿತ್ತಜಾತಾ ನಿರನ್ತರಂ ಸಾಧುಕಾರಂ ದೇನ್ತಾ ಉಕ್ಕುಟ್ಠಿಸದ್ದೇ ಚೇಲುಕ್ಖೇಪೇ ಚ ಪವತ್ತೇನ್ತಾ ಹಿಮವನ್ತಂ ಕಮ್ಪಯಮಾನಾ ವಿಯ ಮಹನ್ತಂ ಕೋಲಾಹಲಮಕಂಸು. ಇತರಾಸು ಪನ ನಚ್ಚನ್ತೀಸು ಸಿಸಿರಕಾಲೇ ಕೋಕಿಲಾ ವಿಯ ತುಣ್ಹೀಭೂತಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏವಂ ತತ್ಥ ಸಙ್ಗೀತೇ ಲತಾಯ ವಿಸೇಸೋ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ.

ಅಥ ತಾಸಂ ದೇವಧೀತಾನಂ ಸುತಾಯ ದೇವಧೀತಾಯ ಏತದಹೋಸಿ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅಯಂ ಲತಾ ಅಮ್ಹೇ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ತಿಟ್ಠತಿ ವಣ್ಣೇನ ಚೇವ ಯಸಸಾ ಚ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಲತಾಯ ಕತಕಮ್ಮಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಸಾ ತಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಇತರಾಪಿ ತಸ್ಸಾ ಏತಮತ್ಥಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ತಯಿದಂ ಸಬ್ಬಂ ವೇಸ್ಸವಣಮಹಾರಾಜಾ ದೇವಚಾರಿಕವಸೇನ ಉಪಗತಸ್ಸ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಥೇರೋ ತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛಾಯ ಮೂಲಕಾರಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇನ್ತೋ –

೩೧೬. ‘‘ಲತಾ ಚ ಸಜ್ಜಾ ಪವರಾ ಚ ದೇವತಾ, ಅಚ್ಚಿಮತೀ ರಾಜವರಸ್ಸ ಸಿರೀಮತೋ;

ಸುತಾ ಚ ರಞ್ಞೋ ವೇಸ್ಸವಣಸ್ಸ ಧೀತಾ, ರಾಜೀಮತೀ ಧಮ್ಮಗುಣೇಹಿ ಸೋಭಥ.

೩೧೭. ‘‘ಪಞ್ಚೇತ್ಥ ನಾರಿಯೋ ಆಗಮಂಸು ನ್ಹಾಯಿತುಂ, ಸೀತೋದಕಂ ಉಪ್ಪಲಿನಿಂ ಸಿವಂ ನದಿಂ;

ತಾ ತತ್ಥ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ರಮೇತ್ವಾ ದೇವತಾ, ನಚ್ಚಿತ್ವಾ ಗಾಯಿತ್ವಾ ಸುತಾ ಲತಂ ಬ್ರವಿ.

೩೧೮. ‘‘ಪುಚ್ಛಾಮಿ ತಂ ಉಪ್ಪಲಮಾಲಧಾರಿನಿ, ಆವೇಳಿನಿ ಕಞ್ಚನಸನ್ನಿಭತ್ತಚೇ;

ತಿಮಿರತಮ್ಬಕ್ಖಿ ನಭೇವ ಸೋಭನೇ, ದೀಘಾಯುಕೀ ಕೇನ ಕತೋ ಯಸೋ ತವ.

೩೧೯. ‘‘ಕೇನಾಸಿ ಭದ್ದೇ ಪತಿನೋ ಪಿಯತರಾ, ವಿಸಿಟ್ಠಕಲ್ಯಾಣಿತರಸ್ಸು ರೂಪತೋ;

ಪದಕ್ಖಿಣಾ ನಚ್ಚನಗೀತವಾದಿತೇ, ಆಚಿಕ್ಖ ನೋ ತ್ವಂ ನರನಾರಿಪುಚ್ಛಿತಾ’’ತಿ. –

ಸುತಾಯ ಪುಚ್ಛಾ.

೩೨೦. ‘‘ಅಹಂ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಮನುಸ್ಸಭೂತಾ, ಉಳಾರಭೋಗೇ ಕುಲೇ ಸುಣಿಸಾ ಅಹೋಸಿಂ;

ಅಕ್ಕೋಧನಾ ಭತ್ತು ವಸಾನುವತ್ತಿನೀ, ಉಪೋಸಥೇ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಅಹೋಸಿಂ.

೩೨೧. ‘‘ಮನುಸ್ಸಭೂತಾ ದಹರಾ ಅಪಾಪಿಕಾ, ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಪತಿಮಾಭಿರಾಧಯಿಂ;

ಸದೇವರಂ ಸಸ್ಸಸುರಂ ಸದಾಸಕಂ, ಅಭಿರಾಧಯಿಂ ತಮ್ಹಿ ಕತೋ ಯಸೋ ಮಮ.

೩೨೨. ‘‘ಸಾಹಂ ತೇನ ಕುಸಲೇನ ಕಮ್ಮುನಾ, ಚತುಬ್ಭಿ ಠಾನೇಹಿ ವಿಸೇಸಮಜ್ಝಗಾ;

ಆಯುಞ್ಚ ವಣ್ಣಞ್ಚ ಸುಖಂ ಬಲಞ್ಚ, ಖಿಡ್ಡಾರತಿಂ ಪಚ್ಚನುಭೋಮನಪ್ಪಕಂ.

೩೨೩. ‘‘ಸುತಂ ನು ತಂ ಭಾಸತಿ ಯಂ ಅಯಂ ಲತಾ, ಯಂ ನೋ ಅಪುಚ್ಛಿಮ್ಹ ಅಕಿತ್ತಯೀ ನೋ;

ಪತಿನೋ ಕಿರಮ್ಹಾಕಂ ವಿಸಿಟ್ಠ ನಾರೀನಂ, ಗತೀ ಚ ತಾಸಂ ಪವರಾ ಚ ದೇವತಾ.

೩೨೪. ‘‘ಪತೀಸು ಧಮ್ಮಂ ಪಚರಾಮ ಸಬ್ಬಾ, ಪತಿಬ್ಬತಾ ಯತ್ಥ ಭವನ್ತಿ ಇತ್ಥಿಯೋ;

ಪತೀಸು ಧಮ್ಮಂ ಪಚರಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾ, ಲಚ್ಛಾಮಸೇ ಭಾಸತಿ ಯಂ ಅಯಂ ಲತಾ.

೩೨೫. ‘‘ಸೀಹೋ ಯಥಾ ಪಬ್ಬತಸಾನುಗೋಚರೋ, ಮಹಿನ್ಧರಂ ಪಬ್ಬತಮಾವಸಿತ್ವಾ;

ಪಸಯ್ಹ ಹನ್ತ್ವಾ ಇತರೇ ಚತುಪ್ಪದೇ, ಖುದ್ದೇ ಮಿಗೇ ಖಾದತಿ ಮಂಸಭೋಜನೋ.

೩೨೬. ‘‘ತಥೇವ ಸದ್ಧಾ ಇಧ ಅರಿಯಸಾವಿಕಾ, ಭತ್ತಾರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪತಿಂ ಅನುಬ್ಬತಾ;

ಕೋಧಂ ವಧಿತ್ವಾ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಮಚ್ಛರಂ, ಸಗ್ಗಮ್ಹಿ ಸಾ ಮೋದತಿ ಧಮ್ಮಚಾರಿನೀ’’ತಿ. –

ಲತಾಯ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನನ್ತಿ ಆಹ.

೩೧೬. ತತ್ಥ ಲತಾ ಚ ಸಜ್ಜಾ ಪವರಾ ಅಚ್ಚಿಮತೀ ಸುತಾತಿ ತಾಸಂ ನಾಮಂ. ಚ-ಸದ್ದೋ ಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥೋ. ರಾಜವರಸ್ಸಾತಿ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾರಾಜಾನಂ ವರಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಸ್ಸ ದೇವರಾಜಸ್ಸ. ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಪರಿಚಾರಿಕಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ರಞ್ಞೋತಿ ಮಹಾರಾಜಸ್ಸ. ತೇನಾಹ ‘‘ವೇಸ್ಸವಣಸ್ಸ ಧೀತಾ’’ತಿ, ಇದಂ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ, ವಚನವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ವಾ, ಧೀತರೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ರಾಜತಿ ವಿಜ್ಜೋತತೀತಿ ರಾಜೀ, ರಾಜೀತಿ ಮತಾ ಪಞ್ಞಾತಾ ರಾಜೀಮತೀ, ಇದಂ ತಾಸಂ ಸಬ್ಬಾಸಂ ವಿಸೇಸನಂ. ನಾಮಮೇವ ಏತಂ ಏಕಿಸ್ಸಾ ದೇವತಾಯಾತಿ ಕೇಚಿ, ತೇಸಂ ಮತೇನ ‘‘ಪವರಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬಾಸಂ ವಿಸೇಸನಮೇವ. ಧಮ್ಮಗುಣೇಹೀತಿ ಧಮ್ಮಿಯೇಹಿ ಧಮ್ಮತೋ ಅನಪೇತೇಹಿ ಗುಣೇಹಿ, ಯಥಾಭುಚ್ಚಗುಣೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋಭಥಾತಿ ವಿರೋಚಥ.

೩೧೭. ಪಞ್ಚೇತ್ಥ ನಾರಿಯೋತಿ ಪಞ್ಚ ಯಥಾವುತ್ತನಾಮಾ ದೇವಧೀತರೋ ಏತ್ಥ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ. ಸೀತೋದಕಂ ಉಪ್ಪಲಿನಿಂ ಸಿವಂ ನದಿನ್ತಿ ಅನೋತತ್ತದಹತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತನದಿಮುಖಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ನಚ್ಚಿತ್ವಾ ಗಾಯಿತ್ವಾತಿ ಪಿತು ವೇಸ್ಸವಣಸ್ಸ ಆಣಾಯ ದೇವಸಮಾಗಮೇ ತಾಹಿ ಕತಸ್ಸ ನಚ್ಚಗೀತಸ್ಸ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಸುತಾ ಲತಂ ಬ್ರವೀತಿ ಸುತಾ ದೇವಧೀತಾ ಲತಂ ಅತ್ತನೋ ಭಗಿನಿಂ ಕಥೇಸಿ. ‘‘ಸುತಾ ಲತಂ ಬ್ರವು’’ನ್ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ, ಸುತಾ ಧೀತರೋ ವೇಸ್ಸವಣಸ್ಸ ಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಲತಂ ಕಥೇಸುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩೧೮. ತಿಮಿರತಮ್ಬಕ್ಖೀತಿ ನಿಚುಲಕೇಸರಭಾಸಸದಿಸೇಹಿ ತಮ್ಬರಾಜೀಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಕ್ಖಿ. ನಭೇವ ಸೋಭನೇತಿ ನಭಂ ವಿಯ ಸೋಭಮಾನೇ, ಸರದಸಮಯೇ ಅಬ್ಭಮಹಿಕಾದಿಉಪಕ್ಕಿಲೇಸವಿಮುತ್ತಂ ನಭಂ ವಿಯ ಸುವಿಸುದ್ಧಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗತಾಯ ವಿರಾಜಮಾನೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ನಭೇವಾತಿ ನಭೇ ಏವ, ಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥೋ ಏವ-ಸದ್ದೋ, ಆಕಾಸಟ್ಠವಿಮಾನೇಸು ಹಿಮವನ್ತಯುಗನ್ಧರಾದಿಭೂಮಿಪಟಿಬದ್ಧಟ್ಠಾನೇಸು ಚಾತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥೇವ ಸೋಭಮಾನೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕೇನ ಕತೋತಿ ಕೇನ ಕೀದಿಸೇನ ಪುಞ್ಞೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತೋ. ಯಸೋತಿ ಪರಿವಾರಸಮ್ಪತ್ತಿ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ಚ. ಕಿತ್ತಿಸದ್ದಗ್ಗಹಣೇನ ಚ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದಹೇತುಭೂತಾ ಗುಣಾ ಗಯ್ಹನ್ತಿ.

೩೧೯. ಪತಿನೋ ಪಿಯತರಾತಿ ಸಾಮಿನೋ ಪಿಯತರಾ ಸಾಮಿವಲ್ಲಭಾ. ತೇನಸ್ಸಾ ಸುಭಗತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ವಿಸಿಟ್ಠಕಲ್ಯಾಣಿತರಸ್ಸೂ ರೂಪತೋತಿ ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಿಸಿಟ್ಠಾ ಉತ್ತಮಾ ಕಲ್ಯಾಣಿತರಾ ಸುನ್ದರತರಾ, ಅಸ್ಸೂತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ‘‘ವಿಸಿಟ್ಠಕಲ್ಯಾಣಿತರಾಸಿ ರೂಪತೋ’’ತಿ ಚ ಪಠನ್ತಿ. ಪದಕ್ಖಿಣಾತಿ ಪಕಾರೇಹಿ, ವಿಸೇಸೇನ ವಾ ದಕ್ಖಿಣಾ ಕುಸಲಾ. ನಚ್ಚನಗೀತವಾದಿತೇತಿ ಏತ್ಥ ನಚ್ಚನಾತಿ ವಿಭತ್ತಿಲೋಪೋ ಕತೋ, ನಚ್ಚೇ ಚ ಗೀತೇ ಚ ವಾದಿತೇ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನರನಾರಿಪುಚ್ಛಿತಾತಿ ದೇವಪುತ್ತೇಹಿ ದೇವಧೀತಾಹಿ ಚ ‘‘ಕಹಂ ಲತಾ, ಕಿಂ ಕರೋತಿ ಲತಾ’’ತಿ ರೂಪದಸ್ಸನತ್ಥಞ್ಚೇವ ಸಿಪ್ಪದಸ್ಸನತ್ಥಞ್ಚ ಪುಚ್ಛಿತಾ.

೩೨೧. ನಿಚ್ಚಂ ಕಾಯೇನ ಅಸಂಸಟ್ಠತಾಯ ದೇವೋ ವಿಯ ರಮೇತಿ, ದುತಿಯೋ ವರೋತಿ ವಾ ದೇವರೋ, ಭತ್ತು ಕನಿಟ್ಠಭಾತಾ, ಸಹ ದೇವರೇನಾತಿ ಸದೇವರಂ. ಸಸ್ಸು ಚ ಸಸುರೋ ಚ ಸಸುರಾ, ಸಹ ಸಸುರೇಹೀತಿ ಸಸ್ಸಸುರಂ. ಸಹ ದಾಸೇಹಿ ದಾಸೀಹಿ ಚಾತಿ ಸದಾಸಕಂ ಪತಿಮಾಭಿರಾಧಯಿನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತಮ್ಹಿ ಕತೋತಿ ತಮ್ಹಿ ಕುಲೇ, ಕಾಲೇ ವಾ ಸುಣಿಸಾಕಾಲೇ ಕತೋ ಯಸೋ ತನ್ನಿಬ್ಬತ್ತಕಪುಞ್ಞಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತನೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಮಮಾತಿ ಇದಂ ‘‘ಕತೋ’’ತಿ ಪದಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಮಯಾ’’ತಿ ಪರಿಣಾಮೇತಬ್ಬಂ.

೩೨೨. ಚತುಬ್ಭಿ ಠಾನೇಹೀತಿ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ, ಚತೂಸು ವಾ ಠಾನೇಸು ನಿಮಿತ್ತಭೂತೇಸು. ವಿಸೇಸಮಜ್ಝಗಾತಿ ಅಞ್ಞಾಹಿ ಅತಿಸಯಂ ಅಧಿಗತಾ. ಆಯುಞ್ಚ ವಣ್ಣಞ್ಚ ಸುಖಂ ಬಲಞ್ಚಾತಿ ‘‘ಚತೂಹಿ ಠಾನೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾನಂ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸನಂ. ಆಯುಆದಯೋ ಏವ ಹಿಸ್ಸಾ ಅಞ್ಞಾಹಿ ವಿಸಿಟ್ಠಸಭಾವತಾಯ ವಿಸೇಸಾ ತಸ್ಸಾ ತಥಾ ಸಮ್ಭಾವನಾವಸೇನ ಗಹೇತಬ್ಬತಾಯ ಹೇತುಭಾವತೋ ‘‘ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ. ವಿಸೇಸಮಜ್ಝಗಾ. ಕೀದಿಸಂ? ಆಯುಞ್ಚ ವಣ್ಣಞ್ಚ ಸುಖಞ್ಚ ಬಲಞ್ಚಾತಿ ಯೋಜನಾ.

೩೨೩. ಸುತಂ ನು ತಂ ಭಾಸತಿ ಯಂ ಅಯಂ ಲತಾತಿ ಅಯಂ ಲತಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಜೇಟ್ಠಭಗಿನೀ ಯಂ ಭಾಸತಿ, ತಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸುತಂ ನು ಕಿಂ ಅಸುತ’’ನ್ತಿ ಇತರಾ ತಿಸ್ಸೋ ಭಗಿನಿಯೋ ಪುಚ್ಛತಿ. ಯಂ ನೋತಿ ಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸಂಸಯಿತಂ. ನೋತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಪುನ ನೋತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ, ಅವಧಾರಣೇ ವಾ ‘‘ನ ನೋ ಸಮಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಖು. ಪಾ. ೬.೩; ಸು. ನಿ. ೨೨೬) ವಿಯ, ತೇನ ಅಕಿತ್ತಯಿಯೇವ, ಅವಿಪರೀತಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪತಿನೋ ಕಿರಮ್ಹಾಕಂ ವಿಸಿಟ್ಠ ನಾರೀನಂ, ಗತೀ ಚ ತಾಸಂ ಪವರಾ ಚ ದೇವತಾತಿ ಅನತ್ಥತೋ ಪಾಲನತೋ ಪತಿನೋ ಸಾಮಿಕಾ ನಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ನಾರೀನಂ ಇತ್ಥೀನಂ ವಿಸಿಟ್ಠಾ ಗತಿ ಚ ತಾಸಂ ಪಟಿಸರಣಞ್ಚ, ತಾಸಂ ಮಾತುಗಾಮಾನಂ ಸರಣತೋ ಪವರಾ ಉತ್ತಮಾ ದೇವತಾ ಚ ಸಮ್ಮದೇವ ಆರಾಧಿತಾ ಸಮ್ಪತಿ ಆಯತಿಞ್ಚ ಹಿತಸುಖಾವಹಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩೨೪. ಪತೀಸು ಧಮ್ಮಂ ಪಚರಾಮ ಸಬ್ಬಾತಿ ಸಬ್ಬಾವ ಮಯಂ ಪತೀಸು ಅತ್ತನೋ ಸಾಮಿಕೇಸು ಪುಬ್ಬುಟ್ಠಾನಾದಿಕಂ ಚರಿತಬ್ಬಧಮ್ಮಂ ಪಚರಾಮ. ಯತ್ಥಾತಿ ಯಂ ನಿಮಿತ್ತಂ, ಯಸ್ಮಿಂ ವಾ ಪತೀಸು ಚರಿತಬ್ಬಧಮ್ಮೇ ಚರಿಯಮಾನೇ ಇತ್ಥಿಯೋ ಪತಿಬ್ಬತಾ ನಾಮ ಭವನ್ತಿ. ಲಚ್ಛಾಮಸೇ ಭಾಸತಿ ಯಂ ಅಯಂ ಲತಾತಿ ಅಯಂ ಲತಾ ಯಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಏತರಹಿ ಲಭತೀತಿ ಭಾಸತಿ, ತಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪತೀಸು ಧಮ್ಮಂ ಪಚರಿತ್ವಾತಿ ಲಭಿಸ್ಸಾಮ.

೩೨೫. ಪಬ್ಬತಸಾನುಗೋಚರೋತಿ ಪಬ್ಬತವನಸಣ್ಡಚಾರೀ. ಮಹಿನ್ಧರಂ ಪಬ್ಬತಮಾವಸಿತ್ವಾತಿ ಮಹಿಂ ಧಾರೇತೀತಿ ಮಹಿನ್ಧರನಾಮಕಂ ಪಬ್ಬತಂ ಅಚಲಂ ಆವಸಿತ್ವಾ ಅಧಿವಸಿತ್ವಾ, ತತ್ಥ ವಸನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಆವಸಿತ್ವಾ’’ತಿ ಹಿ ಪದಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ. ಪಸಯ್ಹಾತಿ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ. ಖುದ್ದೇತಿ ಬಲವಸೇನನಿಹೀನೇ ಪಮಾಣತೋ ಪನ ಮಹನ್ತೇ ಹತ್ಥಿಆದಿಕೇಪಿ ಮಿಗೇ ಸೋ ಹನ್ತಿಯೇವ.

೩೨೬. ತಥೇವಾತಿ ಗಾಥಾಯ ಅಯಂ ಉಪಮಾಸಂಸನ್ದನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅತ್ಥಯೋಜನಾ – ಯಥಾ ಸೀಹೋ ಅತ್ತನೋ ನಿವಾಸಗೋಚರಟ್ಠಾನಭೂತಂ ಪಬ್ಬತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಯಥಿಚ್ಛಿತಮತ್ಥಂ ಸಾಧೇತಿ, ಏವಮೇವ ಸಾ ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ ಅರಿಯಸಾವಿಕಾ ಘಾಸಚ್ಛಾದನಾದೀಹಿ ಭರಣತೋ ಪೋಸನತೋ ಭತ್ತಾರಂ ಪತಿಂ ಸಾಮಿಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸನ್ತೀ ಸಬ್ಬತ್ಥಾಪಿ ಪತಿಅನುಕೂಲತಾಸಙ್ಖಾತೇನ ವತೇನ ತಂ ಅನುಬ್ಬತಾ ಪರಿಜನಾದೀಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಂ ಕೋಧಂ ವಧಿತ್ವಾ ಪಜಹಿತ್ವಾ ಪರಿಗ್ಗಹವತ್ಥೂಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಂ ಮಚ್ಛೇರಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಅನುಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಪತಿಬ್ಬತಾಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ಉಪಾಸಿಕಾಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ಸಮ್ಮದೇವ ಚರಣತೋ ಧಮ್ಮಚಾರಿನೀ ಸಾ ಸಗ್ಗಮ್ಹಿ ದೇವಲೋಕೇ ಮೋದತಿ, ಪಮೋದಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಲತಾವಿಮಾನವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಗುತ್ತಿಲವಿಮಾನವಣ್ಣನಾ

ಸತ್ತತನ್ತಿಂ ಸುಮಧುರನ್ತಿ ಗುತ್ತಿಲವಿಮಾನಂ. ತಸ್ಸ ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಭಗವತಿ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರನ್ತೇ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ದೇವಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತೋ ತಾವತಿಂಸಭವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಿತೇಸು ಛತ್ತಿಂಸಾಯ ವಿಮಾನೇಸು ಛತ್ತಿಂಸ ದೇವಧೀತರೋ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಅಚ್ಛರಾಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರಾ ಮಹತಿಂ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವನ್ತಿಯೋ ದಿಸ್ವಾ ತಾಹಿ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಕಮ್ಮಂ ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೇನ ವಣ್ಣೇನಾ’’ತಿಆದೀಹಿ ತೀಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪುಚ್ಛಿ. ತಾಪಿ ತಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾನನ್ತರಂ ‘‘ವತ್ಥುತ್ತಮದಾಯಿಕಾ ನಾರೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಬ್ಯಾಕರಿಂಸು. ಅಥ ಥೇರೋ ತತೋ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಭಗವಾ ‘‘ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ತಾ ದೇವತಾ ನ ಕೇವಲಂ ತಯಾ ಏವ ಪುಚ್ಛಿತಾ ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರಿಂಸು, ಅಥ ಖೋ ಪುಬ್ಬೇ ಮಯಾಪಿ ಪುಚ್ಛಿತಾ ಏವಮೇವ ಬ್ಯಾಕರಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಥೇರೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಅತ್ತನೋ ಗುತ್ತಿಲಾಚರಿಯಂ ಕಥೇಸಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಗನ್ಧಬ್ಬಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಗನ್ಧಬ್ಬಸಿಪ್ಪೇ ಪರಿಯೋದಾತಸಿಪ್ಪತಾಯ ತಿಮ್ಬರುನಾರದಸದಿಸೋ ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಪಾಕಟೋ ಪಞ್ಞಾತಾ ಆಚರಿಯೋ ಅಹೋಸಿ ನಾಮೇನ ಗುತ್ತಿಲೋ ನಾಮ. ಸೋ ಅನ್ಧೇ ಜಿಣ್ಣೇ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪೋಸೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಸಿಪ್ಪನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ಉಜ್ಜೇನಿವಾಸೀ ಮುಸಿಲೋ ನಾಮ ಗನ್ಧಬ್ಬೋ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತು’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಗುತ್ತಿಲಾಚರಿಯೋ ತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಲಕ್ಖಣಕುಸಲತಾಯ ‘‘ಅಯಂ ಪುರಿಸೋ ವಿಸಮಜ್ಝಾಸಯೋ ಕಕ್ಖಳೋ ಫರುಸೋ ಅಕತಞ್ಞೂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ನ ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಸಿಪ್ಪುಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಓಕಾಸಂ ನಾಕಾಸಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪಯಿರುಪಾಸಿತ್ವಾ ತೇಹಿ ಯಾಚಾಪೇಸಿ. ಗುತ್ತಿಲಾಚರಿಯೋ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ನಿಪ್ಪೀಳಿಯಮಾನೋ ‘‘ಗರುವಚನಂ ಅಲಙ್ಘನೀಯ’’ನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಸಿಪ್ಪಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ವಿಗತಮಚ್ಛರಿಯತಾಯ ಕಾರುಣಿಕತಾಯ ಚ ಆಚರಿಯಮುಟ್ಠಿಂ ಅಕತ್ವಾ ಅನವಸೇಸತೋ ಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇಸಿ.