೪. ದನ್ತಿಕಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ದಿವಾವಿಹಾರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮಾತಿಆದಿಕಾ ದನ್ತಿಕಾಯ ಥೇರಿಯಾ ಗಾಥಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನನ್ತೀ ಬುದ್ಧಸುಞ್ಞಕಾಲೇ ಚನ್ದಭಾಗಾಯ ನದಿಯಾ ತೀರೇ ಕಿನ್ನರಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸಾ ಏಕದಿವಸಂ ಕಿನ್ನರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕೀಳನ್ತೀ ವಿಚರಮಾನಾ ಅದ್ದಸ ಅಞ್ಞತರಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ನಿಸಿನ್ನಂ. ದಿಸ್ವಾನ ಪಸನ್ನಮಾನಸಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಾಲಪುಪ್ಫೇಹಿ ಪೂಜಂ ಕತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸಾ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೀ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ಪುರೋಹಿತಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ಜೇತವನಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧಾ ಉಪಾಸಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮಿಯಾ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಸಮಾನಾ ಏಕದಿವಸಂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಗಿಜ್ಝಕೂಟಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಹತ್ಥಾರೋಹಕಸ್ಸ ಅಭಿರುಹನತ್ಥಾಯ ಪಾದಂ ಪಸಾರೇನ್ತಂ ಹತ್ಥಿಂ ದಿಸ್ವಾ ತದೇವ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರೀ ೨.೨.೮೬-೯೬) –

‘‘ಚನ್ದಭಾಗಾನದೀತೀರೇ, ಅಹೋಸಿಂ ಕಿನ್ನರೀ ತದಾ;

ಅದ್ದಸಂ ವಿರಜಂ ಬುದ್ಧಂ, ಸಯಮ್ಭುಂ ಅಪರಾಜಿತಂ.

‘‘ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಸುಮನಾ, ವೇದಜಾತಾ ಕತಞ್ಜಲೀ;

ಸಾಲಮಾಲಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಸಯಮ್ಭುಂ ಅಭಿಪೂಜಯಿಂ.

‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಸುಕತೇನ, ಚೇತನಾಪಣಿಧೀಹಿ ಚ;

ಜಹಿತ್ವಾ ಕಿನ್ನರೀದೇಹಂ, ತಾವತಿಂಸಮಗಚ್ಛಹಂ.

‘‘ಛತ್ತಿಂಸದೇವರಾಜೂನಂ, ಮಹೇಸಿತ್ತಮಕಾರಯಿಂ;

ಮನಸಾ ಪತ್ಥಿತಂ ಮಯ್ಹಂ, ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ ಯಥಿಚ್ಛಿತಂ.

‘‘ದಸನ್ನಂ ಚಕ್ಕವತ್ತೀನಂ, ಮಹೇಸಿತ್ತಮಕಾರಯಿಂ;

ಓಚಿತತ್ತಾವ ಹುತ್ವಾನ, ಸಂಸರಾಮಿ ಭವೇಸ್ವಹಂ.

‘‘ಕುಸಲಂ ವಿಜ್ಜತೇ ಮಯ್ಹಂ, ಪಬ್ಬಜಿಂ ಅನಗಾರಿಯಂ;

ಪೂಜಾರಹಾ ಅಹಂ ಅಜ್ಜ, ಸಕ್ಯಪುತ್ತಸ್ಸ ಸಾಸನೇ.

‘‘ವಿಸುದ್ಧಮನಸಾ ಅಜ್ಜ, ಅಪೇತಮನಪಾಪಿಕಾ;

ಸಬ್ಬಾಸವಪರಿಕ್ಖೀಣಾ, ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ.

‘‘ಚತುನ್ನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಬುದ್ಧಮಭಿಪೂಜಯಿಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಸಾಲಮಾಲಾಯಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಜಾತಾ ಉದಾನವಸೇನ –

೪೮. ‘‘ದಿವಾವಿಹಾರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ, ಗಿಜ್ಝಕೂಟಮ್ಹಿ ಪಬ್ಬತೇ;

ನಾಗಂ ಓಗಾಹಮುತ್ತಿಣ್ಣಂ, ನದೀತೀರಮ್ಹಿ ಅದ್ದಸಂ.

೪೯. ‘‘ಪುರಿಸೋ ಅಙ್ಕುಸಮಾದಾಯ, ‘ದೇಹಿ ಪಾದ’ನ್ತಿ ಯಾಚತಿ;

ನಾಗೋ ಪಸಾರಯೀ ಪಾದಂ, ಪುರಿಸೋ ನಾಗಮಾರುಹಿ.

೫೦. ‘‘ದಿಸ್ವಾ ಅದನ್ತಂ ದಮಿತಂ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಸಂ ಗತಂ;

ತತೋ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧೇಸಿಂ, ಖಲು ತಾಯ ವನಂ ಗತಾ’’ತಿ. – ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ನಾಗಂ ಓಗಾಹಮುತ್ತಿಣ್ಣನ್ತಿ ಹತ್ಥಿನಾಗಂ ನದಿಯಂ ಓಗಾಹಂ ಕತ್ವಾ ಓಗಯ್ಹ ತತೋ ಉತ್ತಿಣ್ಣಂ. ‘‘ಓಗಯ್ಹ ಮುತ್ತಿಣ್ಣ’’ನ್ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ. ಮ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ. ನದೀತೀರಮ್ಹಿ ಅದ್ದಸನ್ತಿ ಚನ್ದಭಾಗಾಯ ನದಿಯಾ ತೀರೇ ಅಪಸ್ಸಿಂ.

ಕಿಂ ಕರೋನ್ತನ್ತಿ ಚೇತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪುರಿಸೋ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ‘ದೇಹಿ ಪಾದ’ನ್ತಿ ಯಾಚತೀತಿ ‘‘ಪಾದಂ ದೇಹಿ’’ಇತಿ ಪಿಟ್ಠಿಆರೋಹನತ್ಥಂ ಪಾದಂ ಪಸಾರೇತುಂ ಸಞ್ಞಂ ದೇತಿ, ಯಥಾಪರಿಚಿತಞ್ಹಿ ಸಞ್ಞಂ ದೇನ್ತೋ ಇಧ ಯಾಚತೀತಿ ವುತ್ತೋ.

ದಿಸ್ವಾ ಅದನ್ತಂ ದಮಿತನ್ತಿ ಪಕತಿಯಾ ಪುಬ್ಬೇ ಅದನ್ತಂ ಇದಾನಿ ಹತ್ಥಾಚರಿಯೇನ ಹತ್ಥಿಸಿಕ್ಖಾಯ ದಮಿತದಮಥಂ ಉಪಗಮಿತಂ. ಕೀದಿಸಂ ದಮಿತಂ? ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಸಂ ಗತಂ ಯಂ ಯಂ ಮನುಸ್ಸಾ ಆಣಾಪೇನ್ತಿ, ತಂ ತಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಯೋಜನಾ. ತತೋ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧೇಸಿಂ, ಖಲು ತಾಯ ವನಂ ಗತಾತಿ ಖಲೂತಿ ಅವಧಾರಣತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ತತೋ ಹತ್ಥಿದಸ್ಸನತೋ ಪಚ್ಛಾ, ತಾಯ ಹತ್ಥಿನೋ ಕಿರಿಯಾಯ ಹೇತುಭೂತಾಯ, ವನಂ ಅರಞ್ಞಂ ಗತಾ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧೇಸಿಂಯೇವ. ಕಥಂ? ‘‘ಅಯಮ್ಪಿ ನಾಮ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೋ ಹತ್ಥೀ ಹತ್ಥಿದಮಕಸ್ಸ ವಸೇನ ದಮಥಂ ಗತೋ, ಕಸ್ಮಾ ಮನುಸ್ಸಭೂತಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಪುರಿಸದಮಕಸ್ಸ ಸತ್ಥು ವಸೇನ ದಮಥಂ ನ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಂವೇಗಜಾತಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಸಮಾಧಿನಾ ಮಮ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧೇಸಿಂ ಅಚ್ಚನ್ತಸಮಾಧಾನೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ಕಿಲೇಸೇ ಖೇಪೇಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದನ್ತಿಕಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.