ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ

ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯೇ

ಥೇರೀಗಾಥಾ-ಅಟ್ಠಕಥಾ

೧. ಏಕಕನಿಪಾತೋ

೧. ಅಞ್ಞತರಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಇದಾನಿ ಥೇರೀಗಾಥಾನಂ ಅತ್ಥಸಂವಣ್ಣನಾಯ ಓಕಾಸೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಆದಿತೋ ಯಥಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಚ ಪಟಿಲದ್ಧಾ, ತಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಅತ್ಥಸಂವಣ್ಣನಾಯ ಕರೀಯಮಾನಾಯ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಗಾಥಾನಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ಸುಕರಾ ಹೋತಿ ಸುಪಾಕಟಾ ಚ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಪಕಾಸೇತುಂ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಅಯಂ ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ –

ಅಯಞ್ಹಿ ಲೋಕನಾಥೋ ‘‘ಮನುಸ್ಸತ್ತಂ ಲಿಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತೀ’’ತ್ಯಾದಿನಾ ವುತ್ತಾನಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಾನಿ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ದೀಪಙ್ಕರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪಾದಮೂಲೇ ಕತಮಹಾಭಿನೀಹಾರೋ ಸಮತಿಂಸಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇನ್ತೋ ಚತುವೀಸತಿಯಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಲದ್ಧಬ್ಯಾಕರಣೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಞಾತತ್ಥಚರಿಯಾಯ ಲೋಕತ್ಥಚರಿಯಾಯ ಬುದ್ಧತ್ಥಚರಿಯಾಯ ಚ ಕೋಟಿಂ ಪತ್ವಾ ತುಸಿತಭವನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳದೇವತಾಹಿ ಬುದ್ಧಭಾವಾಯ –

‘‘ಕಾಲೋ ಖೋ ತೇ ಮಹಾವೀರ, ಉಪ್ಪಜ್ಜ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಯಂ;

ಸದೇವಕಂ ತಾರಯನ್ತೋ, ಬುಜ್ಝಸ್ಸು ಅಮತಂ ಪದ’’ನ್ತಿ. (ಬು. ವಂ. ೧.೬೭) –

ಆಯಾಚಿತಮನುಸ್ಸೂಪಪತ್ತಿಕೋ ತಾಸಂ ದೇವತಾನಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ದತ್ವಾ, ಕತಪಞ್ಚಮಹಾವಿಲೋಕನೋ ಸಕ್ಯರಾಜಕುಲೇ ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಂ ಓಕ್ಕನ್ತೋ ದಸಮಾಸೇ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ತತ್ಥ ಠತ್ವಾ, ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ತತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಲುಮ್ಬಿನೀವನೇ ಲದ್ಧಾಭಿಜಾತಿಕೋ ವಿವಿಧಾ ಧಾತಿಯೋ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಮಹತಾ ಪರಿಹಾರೇನ ಸಮ್ಮದೇವ ಪರಿಹರಿಯಮಾನೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ವುಡ್ಢಿಪ್ಪತ್ತೋ ತೀಸು ಪಾಸಾದೇಸು ವಿವಿಧನಾಟಕಜನಪರಿವುತೋ ದೇವೋ ವಿಯ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವನ್ತೋ ಜಿಣ್ಣಬ್ಯಾಧಿಮತದಸ್ಸನೇನ ಜಾತಸಂವೇಗೋ ಞಾಣಸ್ಸ ಪರಿಪಾಕತಂ ಗತತ್ತಾ, ಕಾಮೇಸು ಆದೀನವಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಚ ಆನಿಸಂಸಂ ದಿಸ್ವಾ, ರಾಹುಲಕುಮಾರಸ್ಸ ಜಾತದಿವಸೇ ಛನ್ನಸಹಾಯೋ ಕಣ್ಡಕಂ ಅಸ್ಸರಾಜಂ ಆರುಯ್ಹ, ದೇವತಾಹಿ ವಿವಟೇನ ದ್ವಾರೇನ ಅಡ್ಢರತ್ತಿಕಸಮಯೇ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ, ತೇನೇವ ರತ್ತಾವಸೇಸೇನ ತೀಣಿ ರಜ್ಜಾನಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅನೋಮಾನದೀತೀರಂ ಪತ್ವಾ ಘಟಿಕಾರಮಹಾಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಆನೀತೇ ಅರಹತ್ತದ್ಧಜೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ತಾವದೇವ ವಸ್ಸಸಟ್ಠಿಕತ್ಥೇರೋ ವಿಯ ಆಕಪ್ಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹುತ್ವಾ, ಪಾಸಾದಿಕೇನ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ರಾಜಗಹಂ ಪತ್ವಾ, ತತ್ಥ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಣ್ಡವಪಬ್ಬತಪಬ್ಭಾರೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ, ಮಾಗಧರಾಜೇನ ರಜ್ಜೇನ ನಿಮನ್ತಿಯಮಾನೋ ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ, ಭಗ್ಗವಸ್ಸಾರಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ತಸ್ಸ ಸಮಯಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ತತೋ ಆಳಾರುದಕಾನಂ ಸಮಯಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಅನಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಉರುವೇಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಂ ಕತ್ವಾ, ತಾಯ ಅರಿಯಧಮ್ಮಪಟಿವೇಧಸ್ಸಾಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ನಾಯಂ ಮಗ್ಗೋ ಬೋಧಾಯಾ’’ತಿ ಓಳಾರಿಕಂ ಆಹಾರಂ ಆಹರನ್ತೋ ಕತಿಪಾಹೇನ ಬಲಂ ಗಾಹೇತ್ವಾ ವಿಸಾಖಾಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಸುಜಾತಾಯ ದಿನ್ನಂ ವರಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ, ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಂ ನದಿಯಾ ಪಟಿಸೋತಂ ಖಿಪಿತ್ವಾ, ‘‘ಅಜ್ಜ ಬುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕತಸನ್ನಿಟ್ಠಾನೋ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಕಾಳೇನ ನಾಗರಾಜೇನ ಅಭಿತ್ಥುತಿಗುಣೋ ಬೋಧಿಮಣ್ಡಂ ಆರುಯ್ಹ ಅಚಲಟ್ಠಾನೇ ಪಾಚೀನಲೋಕಧಾತುಅಭಿಮುಖೋ ಅಪರಾಜಿತಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ವೀರಿಯಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ, ಸೂರಿಯೇ ಅನತ್ಥಙ್ಗತೇಯೇವ ಮಾರಬಲಂ ವಿಧಮಿತ್ವಾ, ಪಠಮಯಾಮೇ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ, ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಂ ವಿಸೋಧೇತ್ವಾ, ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೇ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೇ ಞಾಣಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ, ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮಂ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರಂ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಬುದ್ಧೇಹಿ ಅಧಿಗತಂ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಧಿಗನ್ತ್ವಾ, ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣಾಯ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ತತ್ಥೇವ ಸತ್ತಾಹಂ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ, ತೇನೇವ ನಯೇನ ಇತರಸತ್ತಾಹೇಪಿ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇಯೇವ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ, ರಾಜಾಯತನಮೂಲೇ ಮಧುಪಿಣ್ಡಿಕಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ, ಪುನ ಅಜಪಾಲನಿಗ್ರೋಧಮೂಲೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಧಮ್ಮಗಮ್ಭೀರತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕತಾಯ ಚಿತ್ತೇ ನಮನ್ತೇ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಆಯಾಚಿತೋ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ತಿಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಮುದಿನ್ದ್ರಿಯಾದಿಭೇದೇ ಸತ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಕತಪಟಿಞ್ಞೋ ‘‘ಕಸ್ಸ ನು ಖೋ ಅಹಂ ಪಠಮಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಆಳಾರುದಕಾನಂ ಕಾಲಙ್ಕತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ, ‘‘ಬಹುಪಕಾರಾ ಖೋ ಮೇ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂ, ಯೇ ಮಂ ಪಧಾನಪಹಿತತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಹಿಂಸು, ಯಂನೂನಾಹಂ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಠಮಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೦) ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ, ಆಸಾಳ್ಹಿಪುಣ್ಣಮಾಯಂ ಮಹಾಬೋಧಿತೋ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅಟ್ಠಾರಸಯೋಜನಂ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಉಪಕೇನ ಆಜೀವಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತೇತ್ವಾ, ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಇಸಿಪತನಂ ಪತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯೇ ಸಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ದ್ವೇಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನ್ತಾ ಪಬ್ಬಜಿತೇನ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ. ೧೩; ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೮೧; ಪಟಿ. ಮ. ೨.೩೦) ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪವತ್ತನಸುತ್ತನ್ತದೇಸನಾಯ ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞಪ್ಪಮುಖಾ ಅಟ್ಠಾರಸಬ್ರಹ್ಮಕೋಟಿಯೋ ಧಮ್ಮಾಮತಂ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಪಾಟಿಪದೇ ಭದ್ದಿಯತ್ಥೇರಂ, ಪಕ್ಖಸ್ಸ ದುತಿಯಾಯಂ ವಪ್ಪತ್ಥೇರಂ, ಪಕ್ಖಸ್ಸ ತತಿಯಾಯಂ ಮಹಾನಾಮತ್ಥೇರಂ, ಚತುತ್ಥಿಯಂ ಅಸ್ಸಜಿತ್ಥೇರಂ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ, ಪಞ್ಚಮಿಯಂ ಪನ ಪಕ್ಖಸ್ಸ ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಸುತ್ತನ್ತದೇಸನಾಯ (ಮಹಾವ. ೨೦; ಸಂ. ನಿ. ೩.೫೯) ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ತತೋ ಪರಂ ಯಸದಾರಕಪ್ಪಮುಖೇ ಪಞ್ಚಪಣ್ಣಾಸಪುರಿಸೇ, ಕಪ್ಪಾಸಿಕವನಸಣ್ಡೇ ತಿಂಸಮತ್ತೇ ಭದ್ದವಗ್ಗಿಯೇ, ಗಯಾಸೀಸೇ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೇ ಸಹಸ್ಸಮತ್ತೇ ಪುರಾಣಜಟಿಲೇತಿ ಏವಂ ಮಹಾಜನಂ ಅರಿಯಭೂಮಿಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಪ್ಪಮುಖಾನಿ ಏಕಾದಸನಹುತಾನಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ನಹುತಂ ಸರಣತ್ತಯೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ವೇಳುವನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಸ್ಸಜಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಾಹಸಾ ಅಧಿಗತಪಠಮಮಗ್ಗೇ ಸಞ್ಚಯಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿಸಾಯ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಗತೇ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇ ಅಗ್ಗಫಲಂ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಸಾವಕಪಾರಮಿಯಾ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಕಾಳುದಾಯಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅಭಿಯಾಚನಾಯ ಕಪಿಲವತ್ಥುಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ಮಾನತ್ಥದ್ಧೇ ಞಾತಕೇ ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯೇನ ದಮೇತ್ವಾ, ಪಿತರಂ ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ, ಮಹಾಪಜಾಪತಿಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪಟಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ, ನನ್ದಕುಮಾರಂ ರಾಹುಲಕುಮಾರಞ್ಚ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ, ಸತ್ಥಾ ಪುನದೇವ ರಾಜಗಹಂ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛಿ.

ಅಥಾಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಸತ್ಥರಿ ವೇಸಾಲಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಕೂಟಾಗಾರಸಾಲಾಯಂ ವಿಹರನ್ತೇ ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಾ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾವ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ. ಅಥ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಯಾ ಗೋತಮಿಯಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ತತೋ ರೋಹಿನೀನದೀತೀರೇ ಕಲಹವಿವಾದಸುತ್ತನ್ತದೇಸನಾಯ (ಸು. ನಿ. ೮೬೮ ಆದಯೋ) ಪರಿಯೋಸಾನೇ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ, ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಕುಮಾರಸತಾನಂ ಪಾದಪರಿಚಾರಿಕಾ ಏಕಜ್ಝಾಸಯಾವ ಹುತ್ವಾ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಯಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ಸಬ್ಬಾವ ‘‘ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಂ ಜೇಟ್ಠಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತುಕಾಮಾ ಅಹೇಸುಂ. ಅಯಞ್ಚ ಮಹಾಪಜಾಪತಿ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಏಕವಾರಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ನಾಲತ್ಥ, ತಸ್ಮಾ ಕಪ್ಪಕಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಕೇಸೇ ಛಿನ್ದಾಪೇತ್ವಾ ಕಾಸಾಯಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾ ತಾ ಸಾಕಿಯಾನಿಯೋ ಆದಾಯ ವೇಸಾಲಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೇನ ದಸಬಲಂ ಯಾಚಾಪೇತ್ವಾ, ಅಟ್ಠಗರುಧಮ್ಮಪಟಿಗ್ಗಹಣೇನ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಉಪಸಮ್ಪದಞ್ಚ ಅಲತ್ಥ. ಇತರಾ ಪನ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಏಕತೋ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಅಹೇಸುಂ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ. ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನೇತಂ ವತ್ಥು ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಾಳಿಯಂ (ಚೂಳವ. ೪೦೨) ಆಗತಮೇವ.

ಏವಂ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಪನ ಮಹಾಪಜಾಪತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಸಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಸೇಸಾ ಚ ಪಞ್ಚಸತಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ನನ್ದಕೋವಾದಪರಿಯೋಸಾನೇ (ಮ. ನಿ. ೩.೩೯೮) ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ಏವಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘೇ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೇ ಪುಥುಭೂತೇ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಗಾಮನಿಗಮಜನಪದರಾಜಧಾನೀಸು ಕುಲಿತ್ಥಿಯೋ ಕುಲಸುಣ್ಹಾಯೋ ಕುಲಕುಮಾರಿಕಾಯೋ ಬುದ್ಧಸುಬುದ್ಧತಂ ಧಮ್ಮಸುಧಮ್ಮತಂ ಸಙ್ಘಸುಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿತಞ್ಚ ಸುತ್ವಾ, ಸಾಸನೇ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನಾ ಸಂಸಾರೇ ಚ ಜಾತಸಂವೇಗಾ ಅತ್ತನೋ ಸಾಮಿಕೇ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಞಾತಕೇ ಚ ಅನುಜಾನಾಪೇತ್ವಾ, ಸಾಸನೇ ಉರಂ ದತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು. ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಚ ಸೀಲಾಚಾರಸಮ್ಪನ್ನಾ ಸತ್ಥುನೋ ಚ ತೇಸಂ ಥೇರಾನಞ್ಚ ಸನ್ತಿಕೇ ಓವಾದಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಘಟೇನ್ತಿಯೋ ವಾಯಮನ್ತಿಯೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಾಕಂಸು. ತಾಹಿ ಉದಾನಾದಿವಸೇನ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭಾಸಿತಾ ಗಾಥಾ ಪಚ್ಛಾ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಕೇಹಿ ಏಕಜ್ಝಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಕನಿಪಾತಾದಿವಸೇನ ಸಙ್ಗೀತಿಂ ಆರೋಪಯಿಂಸು ‘‘ಇಮಾ ಥೇರೀಗಾಥಾ ನಾಮಾ’’ತಿ. ತಾಸಂ ನಿಪಾತಾದಿವಿಭಾಗೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೋಯೇವ. ತತ್ಥ ನಿಪಾತೇಸು ಏಕಕನಿಪಾತೋ ಆದಿ. ತತ್ಥಪಿ –

೧. ‘‘ಸುಖಂ ಸುಪಾಹಿ ಥೇರಿಕೇ, ಕತ್ವಾ ಚೋಳೇನ ಪಾರುತಾ;

ಉಪಸನ್ತೋ ಹಿ ತೇ ರಾಗೋ, ಸುಕ್ಖಡಾಕಂವ ಕುಮ್ಭಿಯ’’ನ್ತಿ. –

ಅಯಂ ಗಾಥಾ ಆದಿ. ತಸ್ಸಾ ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅತೀತೇ ಕಿರ ಅಞ್ಞತರಾ ಕುಲಧೀತಾ ಕೋಣಾಗಮನಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಸಾಸನೇ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನಾ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಸಾಖಾಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ವಾಲಿಕಂ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಉಪರಿ ವಿತಾನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಗನ್ಧಪುಪ್ಫಾದೀಹಿ ಪೂಜಂ ಕತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಕಾಲಂ ಆರೋಚಾಪೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ಸಾ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಣೀತೇನ ಖಾದನೀಯೇನ ಭೋಜನೀಯೇನ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ, ಭಗವನ್ತಂ ಭುತ್ತಾವಿಂ ಓನೀತಪತ್ತಪಾಣಿಂ ತಿಚೀವರೇನ ಅಚ್ಛಾದೇಸಿ. ತಸ್ಸಾ ಭಗವಾ ಅನುಮೋದನಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸಾ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಆಯುಪರಿಯೋಸಾನೇ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ಸುಗತೀಸು ಏವ ಸಂಸರನ್ತೀ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಗಹಪತಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ, ಸಂಸಾರೇ ಜಾತಸಂವೇಗಾ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವೀಸತಿವಸ್ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಸೀಲಂ ಪೂರೇತ್ವಾ, ಪುಥುಜ್ಜನಕಾಲಕಿರಿಯಂ ಕತ್ವಾ, ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ಸಗ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ವೇಸಾಲಿಯಂ ಖತ್ತಿಯಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಂ ಥಿರಸನ್ತಸರೀರತಾಯ ಥೇರಿಕಾತಿ ವೋಹರಿಂಸು. ಸಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ಕುಲಪ್ಪದೇಸಾದಿನಾ ಸಮಾನಜಾತಿಕಸ್ಸ ಖತ್ತಿಯಕುಮಾರಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ದಿನ್ನಾ ಪತಿದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ವಸನ್ತೀ ಸತ್ಥು ವೇಸಾಲಿಗಮನೇ ಸಾಸನೇ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧಾ ಉಪಾಸಿಕಾ ಹುತ್ವಾ, ಅಪರಭಾಗೇ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮೀಥೇರಿಯಾ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ರುಚಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಾಮಿಕಸ್ಸಾರೋಚೇಸಿ. ಸಾಮಿಕೋ ನಾನುಜಾನಾತಿ. ಸಾ ಪನ ಕತಾಧಿಕಾರತಾಯ ಯಥಾಸುತಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮೇ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಅನುಯುತ್ತಾ ವಿಹರತಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಮಹಾನಸೇ ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ಪಚ್ಚಮಾನೇ ಮಹತೀ ಅಗ್ಗಿಜಾಲಾ ಉಟ್ಠಹಿ. ಸಾ ಅಗ್ಗಿಜಾಲಾ ಸಕಲಭಾಜನಂ ತಟತಟಾಯನ್ತಂ ಝಾಯತಿ. ಸಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತದೇವಾರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಅನಿಚ್ಚತಂ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಂ ಉಪಧಾರೇತ್ವಾ ತತೋ ತತ್ಥ ದುಕ್ಖಾನಿಚ್ಚಾನತ್ತತಞ್ಚ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ಸಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಆಭರಣಂ ವಾ ಅಲಙ್ಕಾರಂ ವಾ ನ ಧಾರೇತಿ. ಸಾ ಸಾಮಿಕೇನ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ತ್ವಂ, ಭದ್ದೇ, ಇದಾನಿ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯ ಆಭರಣಂ ವಾ ಅಲಙ್ಕಾರಂ ವಾ ನ ಧಾರೇಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಗಿಹಿಭಾವೇ ಅಭಬ್ಬಭಾವಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅನುಜಾನಾಪೇಸಿ. ಸೋ ವಿಸಾಖೋ ಉಪಾಸಕೋ ವಿಯ ಧಮ್ಮದಿನ್ನಂ ಮಹತಾ ಪರಿಹಾರೇನ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮಿಯಾ ಸನ್ತಿಕಂ ನೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ, ಅಯ್ಯೇ, ಪಬ್ಬಾಜೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮೀ ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ನೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಸತ್ಥಾಪಿಸ್ಸಾ ಪಕತಿಯಾ ದಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಮೇವ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ‘‘ಸುಖಂ ಸುಪಾಹೀ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಸುಖನ್ತಿ ಭಾವನಪುಂಸಕನಿದ್ದೇಸೋ. ಸುಪಾಹೀತಿ ಆಣತ್ತಿವಚನಂ. ಥೇರಿಕೇತಿ ಆಮನ್ತನವಚನಂ. ಕತ್ವಾ ಚೋಳೇನ ಪಾರುತಾತಿ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ನಿಯೋಜನಂ. ಉಪಸನ್ತೋ ಹಿ ತೇ ರಾಗೋತಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಕಿತ್ತನಂ. ಸುಕ್ಖಡಾಕಂವಾತಿ ಉಪಸಮೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಕಿಲೇಸಸ್ಸ ಅಸಾರಭಾವನಿದಸ್ಸನಂ. ಕುಮ್ಭಿಯನ್ತಿ ತದಾಧಾರಸ್ಸ ಅನಿಚ್ಚತುಚ್ಛಾದಿಭಾವನಿದಸ್ಸನಂ.

ಸುಖನ್ತಿ ಚೇತಂ ಇಟ್ಠಾಧಿವಚನಂ. ಸುಖೇನ ನಿದುಕ್ಖಾ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುಪಾಹೀತಿ ನಿಪಜ್ಜನಿದಸ್ಸನಞ್ಚೇತಂ ಚತುನ್ನಂ ಇರಿಯಾಪಥಾನಂ, ತಸ್ಮಾ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಇರಿಯಾಪಥೇ ಸುಖೇನೇವ ಕಪ್ಪೇಹಿ ಸುಖಂ ವಿಹರಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಥೇರಿಕೇತಿ ಇದಂ ಯದಿಪಿ ತಸ್ಸಾ ನಾಮಕಿತ್ತನಂ, ಪಚುರೇನ ಅನ್ವತ್ಥಸಞ್ಞಾಭಾವತೋ ಪನ ಥಿರೇ ಸಾಸನೇ ಥಿರಭಾವಪ್ಪತ್ತೇ, ಥಿರೇಹಿ ಸೀಲಾದಿಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕತ್ವಾ ಚೋಳೇನ ಪಾರುತಾತಿ ಪಂಸುಕೂಲಚೋಳೇಹಿ ಚೀವರಂ ಕತ್ವಾ ಅಚ್ಛಾದಿತಸರೀರಾ ತಂ ನಿವತ್ಥಾ ಚೇವ ಪಾರುತಾ ಚ. ಉಪಸನ್ತೋ ಹಿ ತೇ ರಾಗೋತಿ ಹಿ-ಸದ್ದೋ ಹೇತ್ವತ್ಥೋ. ಯಸ್ಮಾ ತವ ಸನ್ತಾನೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಕಾಮರಾಗೋ ಉಪಸನ್ತೋ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಞಾಣಗ್ಗಿನಾ ದಡ್ಢೋ, ಇದಾನಿ ತದವಸೇಸಂ ರಾಗಂ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಞಾಣಗ್ಗಿನಾ ದಹೇತ್ವಾ ಸುಖಂ ಸುಪಾಹೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸುಕ್ಖಡಾಕಂವ ಕುಮ್ಭಿಯನ್ತಿ ಯಥಾ ತಂ ಪಕ್ಕೇ ಭಾಜನೇ ಅಪ್ಪಕಂ ಡಾಕಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಮಹತಿಯಾ ಅಗ್ಗಿಜಾಲಾಯ ಪಚ್ಚಮಾನಂ ಝಾಯಿತ್ವಾ ಸುಸ್ಸನ್ತಂ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ, ಯಥಾ ವಾ ಉದಕಮಿಸ್ಸೇ ಡಾಕಬ್ಯಞ್ಜನೇ ಉದ್ಧನಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚಮಾನೇ ಉದಕೇ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ ತಂ ಚಿಚ್ಚಿಟಾಯತಿ ಚಿಟಿಚಿಟಾಯತಿ, ಉದಕೇ ಪನ ಛಿನ್ನೇ ಉಪಸನ್ತಮೇವ ಹೋತಿ, ಏವಂ ತವ ಸನ್ತಾನೇ ಕಾಮರಾಗೋ ಉಪಸನ್ತೋ, ಇತರಮ್ಪಿ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ ಸುಖಂ ಸುಪಾಹೀತಿ.

ಥೇರೀ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಪರಿಪಾಕಂ ಗತತ್ತಾ ಸತ್ಥು ದೇಸನಾವಿಲಾಸೇನ ಚ ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರೀ ೨.೧.೨೬-೩೦).

‘‘ಕೋಣಾಗಮನಬುದ್ಧಸ್ಸ, ಮಣ್ಡಪೋ ಕಾರಿತೋ ಮಯಾ;

ಧುವಂ ತಿಚೀವರಂದಾಸಿಂ, ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಲೋಕಬನ್ಧುನೋ.

‘‘ಯಂ ಯಂ ಜನಪದಂ ಯಾಮಿ, ನಿಗಮೇ ರಾಜಧಾನಿಯೋ;

ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪೂಜಿತೋ ಹೋಮಿ, ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ, ಭವಾ ಸಬ್ಬೇ ಸಮೂಹತಾ;

ನಾಗೀವ ಬನ್ಧನಂ ಛೇತ್ವಾ, ವಿಹರಾಮಿ ಅನಾಸವಾ.

‘‘ಸ್ವಾಗತಂ ವತ ಮೇ ಆಸಿ, ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ;

ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನಂ.

‘‘ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಚತಸ್ಸೋ, ವಿಮೋಕ್ಖಾಪಿ ಚ ಅಟ್ಠಿಮೇ;

ಛಳಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಥೇರೀ ಉದಾನೇನ್ತೀ ತಮೇವ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ, ತೇನಾಯಂ ಗಾಥಾ ತಸ್ಸಾ ಥೇರಿಯಾ ಗಾಥಾ ಅಹೋಸಿ. ತತ್ಥ ಥೇರಿಯಾ ವುತ್ತಗಾಥಾಯ ಅನವಸೇಸೋ ರಾಗೋ ಪರಿಗ್ಗಹಿತೋ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇನ ತಸ್ಸ ವೂಪಸಮಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ರಾಗವೂಪಸಮೇನೇವ ಚೇತ್ಥ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ವೂಪಸಮೋ ವುತ್ತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ತದೇಕಟ್ಠತಾಯ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಕಿಲೇಸಧಮ್ಮಾನಂ ವೂಪಸಮಸಿದ್ಧಿತೋ. ತಥಾ ಹಿ ವುಚ್ಚತಿ –

‘‘ಉದ್ಧಚ್ಚವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಹಿ, ಯೋ ಮೋಹೋ ಸಹಜೋ ಮತೋ;

ಪಹಾನೇಕಟ್ಠಭಾವೇನ, ರಾಗೇನ ಸರಣೋ ಹಿ ಸೋ’’ತಿ.

ಯಥಾ ಚೇತ್ಥ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಂಕಿಲೇಸಾನಂ ವೂಪಸಮೋ ವುತ್ತೋ, ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥಾಪಿ ತೇಸಂ ವೂಪಸಮೋ ವುತ್ತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ತದಙ್ಗವಸೇನ, ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಕ್ಖಣೇ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಸೇನ, ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ, ಫಲಕ್ಖಣೇ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಸೇನ ವೂಪಸಮಸಿದ್ಧಿತೋ. ತೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧಸ್ಸಾಪಿ ಪಹಾನಸ್ಸ ಸಿದ್ಧಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥ ತದಙ್ಗಪ್ಪಹಾನೇನ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಸಿದ್ಧಿ, ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಪಹಾನೇನ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪದಾಸಿದ್ಧಿ, ಇತರೇಹಿ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪದಾಸಿದ್ಧಿ ದಸ್ಸಿತಾ ಹೋತಿ ಪಹಾನಾಭಿಸಮಯೋಪಸಿಜ್ಝನತೋ. ಯಥಾ ಭಾವನಾಭಿಸಮಯಂ ಸಾಧೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ತದಭಾವತೋ, ತಥಾ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಭಿಸಮಯಂ ಪರಿಞ್ಞಾಭಿಸಮಯಞ್ಚ ಸಾಧೇತಿ ಏವಾತಿ. ಚತುರಾಭಿಸಮಯಸಿದ್ಧಿಯಾ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ, ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ತಿವಿಧಕಲ್ಯಾಣತಾ, ಸತ್ತವಿಸುದ್ಧಿಯೋ ಚ ಪರಿಪುಣ್ಣಾ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಪಕಾಸಿತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಞ್ಞತರಾಥೇರೀ ಅಪಞ್ಞಾತಾ ನಾಮಗೋತ್ತಾದಿವಸೇನ ಅಪಾಕಟಾ, ಏಕಾ ಥೇರೀ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಅಞ್ಞತರಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಮುತ್ತಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

೨. ‘‘ಮುತ್ತೇ ಮುಚ್ಚಸ್ಸು ಯೋಗೇಹಿ, ಚನ್ದೋ ರಾಹುಗ್ಗಹಾ ಇವ;

ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ, ಅನಣಾ ಭುಞ್ಜ ಪಿಣ್ಡಕ’’ನ್ತಿ. –

ಅಯಂ ಮುತ್ತಾಯ ನಾಮ ಸಿಕ್ಖಮಾನಾಯ ಗಾಥಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನನ್ತೀ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾರಂ ರಥಿಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸಾ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪೀತಿವೇಗೇನ ಸತ್ಥು ಪಾದಮೂಲೇ ಅವಕುಜ್ಜಾ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಸಾ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಪರಾಪರಂ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಸಂಸರನ್ತೀ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಮುತ್ತಾತಿಸ್ಸಾ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನತಾಯ ವೀಸತಿವಸ್ಸಕಾಲೇ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮಿಯಾ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖಮಾನಾವ ಹುತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥಾಪೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ. ಸಾ ಏಕದಿವಸಂ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತಾ ಥೇರೀನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ದಿವಾಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಹೋ ನಿಸಿನ್ನಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಮನಸಿಕಾರಂ ಆರಭಿ. ಸತ್ಥಾ ಸುರಭಿಗನ್ಧಕುಟಿಯಾ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಓಭಾಸಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಪುರತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ವಿಯ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಮುತ್ತೇ ಮುಚ್ಚಸ್ಸು ಯೋಗೇಹೀ’’ತಿ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಮುತ್ತೇತಿ ತಸ್ಸಾ ಆಲಪನಂ. ಮುಚ್ಚಸ್ಸು ಯೋಗೇಹೀತಿ ಮಗ್ಗಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಕಾಮಯೋಗಾದೀಹಿ ಚತೂಹಿ ಯೋಗೇಹಿ ಮುಚ್ಚ, ತೇಹಿ ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತಾ ಹೋಹಿ. ಯಥಾ ಕಿಂ? ಚನ್ದೋ ರಾಹುಗ್ಗಹಾ ಇವಾತಿ ರಾಹುಸಙ್ಖಾತೋ ಗಹತೋ ಚನ್ದೋ ವಿಯ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸತೋ ಮುಚ್ಚಸ್ಸು. ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಸಮುಚ್ಛೇದವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಸುಟ್ಠು ವಿಮುತ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ, ಇತ್ಥಂ ಭೂತಲಕ್ಖಣೇ ಚೇತಂ ಕರಣವಚನಂ. ಅನಣಾ ಭುಞ್ಜ ಪಿಣ್ಡಕನ್ತಿ ಕಿಲೇಸಇಣಂ ಪಹಾಯ ಅನಣಾ ಹುತ್ವಾ ರಟ್ಠಪಿಣ್ಡಂ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯಾಸಿ. ಯೋ ಹಿ ಕಿಲೇಸೇ ಅಪ್ಪಹಾಯ ಸತ್ಥಾರಾ ಅನುಞ್ಞಾತಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಸೋ ಸಾಣೋ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ ನಾಮ. ಯಥಾಹ ಆಯಸ್ಮಾ ಬಾಕುಲೋ – ‘‘ಸತ್ತಾಹಮೇವ ಖೋ ಅಹಂ, ಆವುಸೋ, ಸಾಣೋ ರಟ್ಠಪಿಣ್ಡಂ ಭುಞ್ಜಿ’’ನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೨೧೧). ತಸ್ಮಾ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತೇನ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಾದಿಇಣಂ ಪಹಾನಾಯ ಅನಣೇನ ಹುತ್ವಾ ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಪಿಣ್ಡಕನ್ತಿ ದೇಸನಾಸೀಸಮೇವ, ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಪಚ್ಚಯೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಭಿಣ್ಹಂ ಓವದತೀತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ವಿಸೋಧೇನ್ತೋ ಬಹುಸೋ ಓವಾದಂ ದೇತಿ.

ಸಾ ತಸ್ಮಿಂ ಓವಾದೇ ಠತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರೀ ೨.೧.೩೧-೩೬) –

‘‘ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ, ಲೋಕಜೇಟ್ಠಸ್ಸ ತಾದಿನೋ;

ರಥಿಯಂ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ, ತಾರಯನ್ತಸ್ಸ ಪಾಣಿನೋ.

‘‘ಘರತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾನ, ಅವಕುಜ್ಜಾ ನಿಪಜ್ಜಹಂ;

ಅನುಕಮ್ಪಕೋ ಲೋಕನಾಥೋ, ಸಿರಸಿ ಅಕ್ಕಮೀ ಮಮ.

‘‘ಅಕ್ಕಮಿತ್ವಾನ ಸಿರಸಿ, ಅಗಮಾ ಲೋಕನಾಯಕೋ;

ತೇನ ಚಿತ್ತಪ್ಪಸಾದೇನ, ತುಸಿತಂ ಅಗಮಾಸಹಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಸಾ ತಮೇವ ಗಾಥಂ ಉದಾನೇಸಿ. ಪರಿಪುಣ್ಣಸಿಕ್ಖಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕಾಲೇಪಿ ತಮೇವ ಗಾಥಂ ಪಚ್ಚಭಾಸೀತಿ.

ಮುತ್ತಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಪುಣ್ಣಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಪುಣ್ಣೇ ಪೂರಸ್ಸು ಧಮ್ಮೇಹೀತಿ ಪುಣ್ಣಾಯ ನಾಮ ಸಿಕ್ಖಮಾನಾಯ ಗಾಥಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನನ್ತೀ ಬುದ್ಧಸುಞ್ಞೇ ಲೋಕೇ ಚನ್ದಭಾಗಾಯ ನದಿಯಾ ತೀರೇ ಕಿನ್ನರಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ. ಏಕದಿವಸಂ ತತ್ಥ ಅಞ್ಞತರಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸಾ ನಳಮಾಲಾಯ ತಂ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸಾ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಸಂಸರನ್ತೀ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಗಹಪತಿಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಪುಣ್ಣಾತಿಸ್ಸಾ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನತಾಯ ವೀಸತಿವಸ್ಸಾನಿ ವಸಮಾನಾ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮಿಯಾ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖಮಾನಾ ಏವ ಹುತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಆರಭಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಏವ ಓಭಾಸಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ –

೩. ‘‘ಪುಣ್ಣೇ ಪೂರಸ್ಸು ಧಮ್ಮೇಹಿ, ಚನ್ದೋ ಪನ್ನರಸೇರಿವ;

ಪರಿಪುಣ್ಣಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ, ತಮೋಖನ್ಧಂ ಪದಾಲಯಾ’’ತಿ. – ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ;

ತತ್ಥ ಪುಣ್ಣೇತಿ ತಸ್ಸಾ ಆಲಪನಂ. ಪೂರಸ್ಸು ಧಮ್ಮೇಹೀತಿ ಸತ್ತತಿಂಸಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮೇಹಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಾ ಹೋಹಿ. ಚನ್ದೋ ಪನ್ನರಸೇರಿವಾತಿ ರ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ. ಪನ್ನರಸೇ ಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಂ ಸಬ್ಬಾಹಿ ಕಲಾಹಿ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ ಚನ್ದೋ ವಿಯ. ಪರಿಪುಣ್ಣಾಯ ಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಸೋಳಸನ್ನಂ ಕಿಚ್ಚಾನಂ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಾಯ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ. ತಮೋಖನ್ಧಂ ಪದಾಲಯಾತಿ ಮೋಹಕ್ಖನ್ಧಂ ಅನವಸೇಸತೋ ಭಿನ್ದ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದ. ಮೋಹಕ್ಖನ್ಧಪದಾಲನೇನ ಸಹೇವ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಕಿಲೇಸಾ ಪದಾಲಿತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ.

ಸಾ ತಂ ಗಾಥಂ ಸುತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರೀ ೨.೧.೩೭-೪೫) –

‘‘ಚನ್ದಭಾಗಾನದೀತೀರೇ, ಅಹೋಸಿಂ ಕಿನ್ನರೀ ತದಾ;

ಅದ್ದಸಂ ವಿರಜಂ ಬುದ್ಧಂ, ಸಯಮ್ಭುಂ ಅಪರಾಜಿತಂ.

‘‘ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಸುಮನಾ, ವೇದಜಾತಾ ಕತಞ್ಜಲೀ;

ನಳಮಾಲಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಸಯಮ್ಭುಂ ಅಭಿಪೂಜಯಿಂ.

‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಸುಕತೇನ, ಚೇತನಾಪಣಿಧೀಹಿ ಚ;

ಜಹಿತ್ವಾ ಕಿನ್ನರೀದೇಹಂ, ಅಗಚ್ಛಿಂ ತಿದಸಂ ಗತಿಂ.

‘‘ಛತ್ತಿಂಸದೇವರಾಜೂನಂ, ಮಹೇಸಿತ್ತಮಕಾರಯಿಂ;

ದಸನ್ನಂ ಚಕ್ಕವತ್ತೀನಂ, ಮಹೇಸಿತ್ತಮಕಾರಯಿಂ;

ಸಂವೇಜೇತ್ವಾನ ಮೇ ಚಿತ್ತಂ, ಪಬ್ಬಜಿಂ ಅನಗಾರಿಯಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ, ಭವಾ ಸಬ್ಬೇ ಸಮೂಹತಾ;

ಸಬ್ಬಾಸವಪರಿಕ್ಖೀಣಾ, ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ.

‘‘ಚತುನ್ನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಪುಪ್ಫಮಭಿಪೂಜಯಿಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಪುಪ್ಫಪೂಜಾಯಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಸಾ ಥೇರೀ ತಮೇವ ಗಾಥಂ ಉದಾನೇಸಿ. ಅಯಮೇವ ಚಸ್ಸಾ ಅಞ್ಞಾಬ್ಯಾಕರಣಗಾಥಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಪುಣ್ಣಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ತಿಸ್ಸಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ತಿಸ್ಸೇ ಸಿಕ್ಖಸ್ಸು ಸಿಕ್ಖಾಯಾತಿ ತಿಸ್ಸಾಯ ಸಿಕ್ಖಮಾನಾಯ ಗಾಥಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನಿತ್ವಾ ಸಮ್ಭತಕುಸಲಪಚ್ಚಯಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಕಪಿಲವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಸಕ್ಯರಾಜಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಓರೋಧಭೂತಾ ಪಚ್ಛಾ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ. ತಸ್ಸಾ ಸತ್ಥಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಓಭಾಸಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ –

೪. ‘‘ತಿಸ್ಸೇ ಸಿಕ್ಖಸ್ಸು ಸಿಕ್ಖಾಯ, ಮಾ ತಂ ಯೋಗಾ ಉಪಚ್ಚಗುಂ;

ಸಬ್ಬಯೋಗವಿಸಂಯುತ್ತಾ, ಚರ ಲೋಕೇ ಅನಾಸವಾ’’ತಿ. – ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ತಿಸ್ಸೇತಿ ತಸ್ಸಾ ಆಲಪನಂ. ಸಿಕ್ಖಸ್ಸು ಸಿಕ್ಖಾಯಾತಿ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾದಿಕಾಯ ತಿವಿಧಾಯ ಸಿಕ್ಖಾಯ ಸಿಕ್ಖ, ಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾಯೋ ಸಮ್ಪಾದೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಾನಿ ತಾಸಂ ಸಮ್ಪಾದನೇ ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ಮಾ ತಂ ಯೋಗಾ ಉಪಚ್ಚಗು’’ನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸತ್ತಂ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾವೇಕಲ್ಲಂ, ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೋ, ಸದ್ಧಾಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಇಮೇ ಯೋಗಾ ಸಮಯಾ ದುಲ್ಲಭಕ್ಖಣಾ ತಂ ಮಾ ಅತಿಕ್ಕಮುಂ. ಕಾಮಯೋಗಾದಯೋ ಏವ ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಯೋಗಾ ತಂ ಮಾ ಉಪಚ್ಚಗುಂ ಮಾ ಅಭಿಭವೇಯ್ಯುಂ. ಸಬ್ಬಯೋಗವಿಸಂಯುತ್ತಾತಿ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಕಾಮಯೋಗಾದೀಹಿ ಯೋಗೇಹಿ ವಿಮುತ್ತಾ ತತೋ ಏವ ಅನಾಸವಾ ಹುತ್ವಾ ಲೋಕೇ ಚರ, ದಿಟ್ಠಸುಖವಿಹಾರೇನ ವಿಹರಾಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸಾ ತಂ ಗಾಥಂ ಸುತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣೀತಿ ಆದಿನಯೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ತಿಸ್ಸಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫-೧೦. ತಿಸ್ಸಾದಿಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ತಿಸ್ಸೇ ಯುಞ್ಜಸ್ಸು ಧಮ್ಮೇಹೀತಿ ತಿಸ್ಸಾಯ ಥೇರಿಯಾ ಗಾಥಾ. ತಸ್ಸಾ ವತ್ಥು ತಿಸ್ಸಾಸಿಕ್ಖಮಾನಾಯ ವತ್ಥುಸದಿಸಂ. ಅಯಂ ಪನ ಥೇರೀ ಹುತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಯಥಾ ಚ ಅಯಂ, ಏವಂ ಇತೋ ಪರಂ ಧೀರಾ, ವೀರಾ, ಮಿತ್ತಾ, ಭದ್ರಾ, ಉಪಸಮಾತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಥೇರೀನಂ ವತ್ಥು ಏಕಸದಿಸಮೇವ. ಸಬ್ಬಾಪಿ ಇಮಾ ಕಪಿಲವತ್ಥುವಾಸಿನಿಯೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಓರೋಧಭೂತಾ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ ಓಭಾಸಗಾಥಾಯ ಚ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಸತ್ತಮಿಂ. ಸಾ ಪನ ಓಭಾಸಗಾಥಾಯ ವಿನಾ ಪಗೇವ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಲದ್ಧಂ ಓವಾದಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ಉದಾನವಸೇನ ‘‘ವೀರಾ ವೀರೇಹೀ’’ತಿ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ. ಇತರಾಪಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ –

೫. ‘‘ತಿಸ್ಸೇ ಯುಞ್ಜಸ್ಸು ಧಮ್ಮೇಹಿ, ಖಣೋ ತಂ ಮಾ ಉಪಚ್ಚಗಾ;

ಖಣಾತೀತಾ ಹಿ ಸೋಚನ್ತಿ, ನಿರಯಮ್ಹಿ ಸಮಪ್ಪಿತಾ.

೬. ‘‘ಧೀರೇ ನಿರೋಧಂ ಫುಸೇಹಿ, ಸಞ್ಞಾವೂಪಸಮಂ ಸುಖಂ;

ಆರಾಧಯಾಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಯೋಗಕ್ಖೇಮಮನುತ್ತರಂ.

೭. ‘‘ವೀರಾ ವೀರೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ, ಭಿಕ್ಖುನೀ ಭಾವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಾ;

ಧಾರೇತಿ ಅನ್ತಿಮಂ ದೇಹಂ, ಜೇತ್ವಾ ಮಾರಂ ಸವಾಹನಂ.

೮. ‘‘ಸದ್ಧಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾನ, ಮಿತ್ತೇ ಮಿತ್ತರತಾ ಭವ;

ಭಾವೇಹಿ ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ, ಯೋಗಕ್ಖೇಮಸ್ಸ ಪತ್ತಿಯಾ.

೯. ‘‘ಸದ್ಧಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾನ, ಭದ್ರೇ ಭದ್ರರತಾ ಭವ;

ಭಾವೇಹಿ ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ, ಯೋಗಕ್ಖೇಮಮನುತ್ತರಂ.

೧೦. ‘‘ಉಪಸಮೇ ತರೇ ಓಘಂ, ಮಚ್ಚುಧೇಯ್ಯಂ ಸುದುತ್ತರಂ;

ಧಾರೇಹಿ ಅನ್ತಿಮಂ ದೇಹಂ, ಜೇತ್ವಾ ಮಾರಂ ಸವಾಹನ’’ನ್ತಿ. – ಗಾಥಾಯೋ ಅಭಾಸಿಂಸು;

ತತ್ಥ ಯುಞ್ಜಸ್ಸು ಧಮ್ಮೇಹೀತಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಧಮ್ಮೇಹಿ ಅರಿಯೇಹಿ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮೇಹಿ ಚ ಯುಞ್ಜ ಯೋಗಂ ಕರೋಹಿ. ಖಣೋ ತಂ ಮಾ ಉಪಚ್ಚಗಾತಿ ಯೋ ಏವಂ ಯೋಗಭಾವನಂ ನ ಕರೋತಿ, ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಪತಿರೂಪದೇಸೇ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕ್ಖಣೋ, ಛನ್ನಂ ಆಯತನಾನಂ ಅವೇಕಲ್ಲಕ್ಖಣೋ, ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೋ, ಸದ್ಧಾಯ ಪಟಿಲದ್ಧಕ್ಖಣೋ, ಸಬ್ಬೋಪಿ ಅಯಂ ಖಣೋ ಅತಿಕ್ಕಮತಿ ನಾಮ. ಸೋ ಖಣೋ ತಂ ಮಾ ಅತಿಕ್ಕಮಿ. ಖಣಾತೀತಾತಿ ಯೇ ಹಿ ಖಣಂ ಅತೀತಾ, ಯೇ ಚ ಪುಗ್ಗಲೇ ಸೋ ಖಣೋ ಅಭೀತೋ, ತೇ ನಿರಯಮ್ಹಿ ಸಮಪ್ಪಿತಾ ಹುತ್ವಾ ಸೋಚನ್ತಿ, ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚನುಭವನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ನಿರೋಧಂ ಫುಸೇಹೀತಿ ಕಿಲೇಸನಿರೋಧಂ ಫುಸ್ಸ ಪಟಿಲಭ. ಸಞ್ಞಾವೂಪಸಮಂ ಸುಖಂ, ಆರಾಧಯಾಹಿ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಕಾಮಸಞ್ಞಾದೀನಂ ಪಾಪಸಞ್ಞಾನಂ ಉಪಸಮನಿಮಿತ್ತಂ ಅಚ್ಚನ್ತಸುಖಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆರಾಧೇಹಿ.

ವೀರಾ ವೀರೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹೀತಿ ವೀರಿಯಪಧಾನತಾಯ ವೀರೇಹಿ ತೇಜುಸ್ಸದೇಹಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಧಮ್ಮೇಹಿ ಭಾವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಾ ವಡ್ಢಿತಸದ್ಧಾದಿಇನ್ದ್ರಿಯಾ ವೀರಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ವತ್ಥುಕಾಮೇಹಿ ಸವಾಹನಂ ಕಿಲೇಸಮಾರಂ ಜಿನಿತ್ವಾ ಆಯತಿಂ ಪುನಬ್ಭವಾಭಾವತೋ ಅನ್ತಿಮಂ ದೇಹಂ ಧಾರೇತೀತಿ ಥೇರೀ ಅಞ್ಞಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಮಿತ್ತೇತಿ ತಂ ಆಲಪತಿ. ಮಿತ್ತರತಾತಿ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೇಸು ಅಭಿರತಾ. ತತ್ಥ ಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನಕರಣತಾ ಹೋಹಿ. ಭಾವೇಹಿ ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಧಮ್ಮೇ ವಡ್ಢೇಹಿ. ಯೋಗಕ್ಖೇಮಸ್ಸಾತಿ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಚ ಪತ್ತಿಯಾ ಅಧಿಗಮಾಯ.

ಭದ್ರೇತಿ ತಂ ಆಲಪತಿ. ಭದ್ರರತಾತಿ ಭದ್ರೇಸು ಸೀಲಾದಿಧಮ್ಮೇಸು ರತಾ ಅಭಿರತಾ ಹೋಹಿ. ಯೋಗಕ್ಖೇಮಮನುತ್ತರನ್ತಿ ಚತೂಹಿ ಯೋಗೇಹಿ ಖೇಮಂ ಅನುಪದ್ದವಂ ಅನುತ್ತರಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ತಸ್ಸ ಪತ್ತಿಯಾ ಕುಸಲೇ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮೇ ಭಾವೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಉಪಸಮೇತಿ ತಂ ಆಲಪತಿ. ತರೇ ಓಘಂ ಮಚ್ಚುಧೇಯ್ಯಂ ಸುದುತ್ತರನ್ತಿ ಮಚ್ಚು ಏತ್ಥ ಧೀಯತೀತಿ ಮಚ್ಚುಧೇಯ್ಯಂ, ಅನುಪಚಿತಕುಸಲಸಮ್ಭಾರೇಹಿ ಸುಟ್ಠು ದುತ್ತರನ್ತಿ ಸುದುತ್ತರಂ, ಸಂಸಾರಮಹೋಘಂ ತರೇ ಅರಿಯಮಗ್ಗನಾವಾಯ ತರೇಯ್ಯಾಸಿ. ಧಾರೇಹಿ ಅನ್ತಿಮಂ ದೇಹನ್ತಿ ತಸ್ಸ ತರಣೇನೇವ ಅನ್ತಿಮದೇಹಧರಾ ಹೋಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತಿಸ್ಸಾದಿಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನಿಟ್ಠಿತಾ ಪಠಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ.

೧೧. ಮುತ್ತಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಸುಮುತ್ತಾ ಸಾಧುಮುತ್ತಾಮ್ಹೀತಿಆದಿಕಾ ಮುತ್ತಾಥೇರಿಯಾ ಗಾಥಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಕೋಸಲಜನಪದೇ ಓಘಾತಕಸ್ಸ ನಾಮ ದಲಿದ್ದಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಧೀತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ತಂ ವಯಪ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಏಕಸ್ಸ ಖುಜ್ಜಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅದಂಸು. ಸಾ ತೇನ ಘರಾವಾಸಂ ಅರೋಚನ್ತೀ ತಂ ಅನುಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ. ತಸ್ಸಾ ಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣೇಸು ಚಿತ್ತಂ ವಿಧಾವತಿ, ಸಾ ತಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೀ ‘‘ಸುಮುತ್ತಾ ಸಾಧುಮುತ್ತಾಮ್ಹೀ’’ತಿ ಗಾಥಂ ವದನ್ತೀಯೇವ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ –

‘‘ಪದುಮುತ್ತರೋ ನಾಮ ಜಿನೋ, ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಮಾ;

ಪಾಣಿನೇ ಅನುಗಣ್ಹನ್ತೋ, ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸೀ ಪುರಂ.

‘‘ತಸ್ಸ ಆಗಚ್ಛತೋ ಸತ್ಥು, ಸಬ್ಬೇ ನಗರವಾಸಿನೋ;

ಹಟ್ಠತುಟ್ಠಾ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ, ವಾಲಿಕಾ ಆಕಿರಿಂಸು ತೇ.

‘‘ವೀಥಿಸಮ್ಮಜ್ಜನಂ ಕತ್ವಾ, ಕದಲಿಪುಣ್ಣಕದ್ಧಜೇ;

ಧೂಮಂ ಚುಣ್ಣಞ್ಚ ಮಾಸಞ್ಚ, ಸಕ್ಕಾರಂ ಕಚ್ಚ ಸತ್ಥುನೋ.

‘‘ಮಣ್ಡಪಂ ಪಟಿಯಾದೇತ್ವಾ, ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ವಿನಾಯಕಂ;

ಮಹಾದಾನಂ ದದಿತ್ವಾನ, ಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಪತ್ಥಯಿ.

‘‘ಪದುಮುತ್ತರೋ ಮಹಾವೀರೋ, ಹಾರಕೋ ಸಬ್ಬಪಾಣಿನಂ;

ಅನುಮೋದನಿಯಂ ಕತ್ವಾ, ಬ್ಯಾಕಾಸಿ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲೋ.

‘‘ಸತಸಹಸ್ಸೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ, ಕಪ್ಪೋ ಹೇಸ್ಸತಿ ಭದ್ದಕೋ;

ಭವಾಭವೇ ಸುಖಂ ಲದ್ಧಾ, ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಸಿ ಬೋಧಿಯಂ.

‘‘ಹತ್ಥಕಮ್ಮಞ್ಚ ಯೇ ಕೇಚಿ, ಕತಾವೀ ನರನಾರಿಯೋ;

ಅನಾಗತಮ್ಹಿ ಅದ್ಧಾನೇ, ಸಬ್ಬಾ ಹೇಸ್ಸನ್ತಿ ಸಮ್ಮುಖಾ.

‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇನ, ಚೇತನಾಪಣಿಧೀಹಿ ಚ;

ಉಪ್ಪನ್ನದೇವಭವನೇ, ತುಯ್ಹಂ ತಾ ಪರಿಚಾರಿಕಾ.

‘‘ದಿಬ್ಬಂ ಸುಖಮಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ, ಮಾನುಸಞ್ಚ ಅಸಙ್ಖಿಯಂ;

ಅನುಭೋನ್ತಿ ಚಿರಂ ಕಾಲಂ, ಸಂಸರಿಮ್ಹ ಭವಾಭವೇ.

‘‘ಸತಸಹಸ್ಸಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಕಮ್ಮಮಕರಿಂ ತದಾ;

ಸುಖುಮಾಲಾ ಮನುಸ್ಸೇಸು, ಅಥೋ ದೇವಪುರೇಸು ಚ.

‘‘ರೂಪಂ ಭೋಗಂ ಯಸಂ ಆಯುಂ, ಅಥೋ ಕಿತ್ತಿಸುಖಂ ಪಿಯಂ;

ಲಭಾಮಿ ಸತತಂ ಸಬ್ಬಂ, ಸುಕತಂ ಕಮ್ಮಸಮ್ಪದಂ.

‘‘ಪಚ್ಛಿಮೇ ಭವೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ, ಜಾತಾಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಕುಲೇ;

ಸುಖುಮಾಲಹತ್ಥಪಾದಾ, ರಮಣಿಯೇ ನಿವೇಸನೇ.

‘‘ಸಬ್ಬಕಾಲಮ್ಪಿ ಪಥವೀ, ನ ಪಸ್ಸಾಮನಲಙ್ಕತಂ;

ಚಿಕ್ಖಲ್ಲಭೂಮಿಂ ಅಸುಚಿಂ, ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ ಕುದಾಚನಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಉದಾನೇನ್ತೀ –

೧೧. ‘‘ಸುಮುತ್ತಾ ಸಾಧುಮುತ್ತಾಮ್ಹಿ, ತೀಹಿ ಖುಜ್ಜೇಹಿ ಮುತ್ತಿಯಾ;

ಉದುಕ್ಖಲೇನ ಮುಸಲೇನ, ಪತಿನಾ ಖುಜ್ಜಕೇನ ಚ;

ಮುತ್ತಾಮ್ಹಿ ಜಾತಿಮರಣಾ, ಭವನೇತ್ತಿ ಸಮೂಹತಾ’’ತಿ. – ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ಸುಮುತ್ತಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಮುತ್ತಾ. ಸಾಧುಮುತ್ತಾಮ್ಹೀತಿ ಸಾಧು ಸಮ್ಮದೇವ ಮುತ್ತಾ ಅಮ್ಹಿ. ಕುತೋ ಪನ ಸುಮುತ್ತಾ ಸಾಧುಮುತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ತೀಹಿ ಖುಜ್ಜೇಹಿ ಮುತ್ತಿಯಾ’’ತಿ, ತೀಹಿ ವಙ್ಕಕೇಹಿ ಪರಿಮುತ್ತಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಾನಿ ತಾನಿ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೀ ‘‘ಉದುಕ್ಖಲೇನ ಮುಸಲೇನ, ಪತಿನಾ ಖುಜ್ಜಕೇನ ಚಾ’’ತಿ ಆಹ. ಉದುಕ್ಖಲೇ ಹಿ ಧಞ್ಞಂ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತಿಯಾ ಪರಿವತ್ತೇನ್ತಿಯಾ ಮುಸಲೇನ ಕೋಟ್ಟೇನ್ತಿಯಾ ಚ ಪಿಟ್ಠಿ ಓನಾಮೇತಬ್ಬಾ ಹೋತೀತಿ ಖುಜ್ಜಕರಣಹೇತುತಾಯ ತದುಭಯಂ ‘‘ಖುಜ್ಜ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಾಮಿಕೋ ಪನಸ್ಸಾ ಖುಜ್ಜೋ ಏವ. ಇದಾನಿ ಯಸ್ಸಾ ಮುತ್ತಿಯಾ ನಿದಸ್ಸನವಸೇನ ತೀಹಿ ಖುಜ್ಜೇಹಿ ಮುತ್ತಿ ವುತ್ತಾ. ತಮೇವ ದಸ್ಸೇನ್ತೀ ‘‘ಮುತ್ತಾಮ್ಹಿ ಜಾತಿಮರಣಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ಭವನೇತ್ತಿ ಸಮೂಹತಾ’’ತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ನ ಕೇವಲಮಹಂ ತೀಹಿ ಖುಜ್ಜೇಹಿ ಏವ ಮುತ್ತಾ, ಅಥ ಖೋ ಸಬ್ಬಸ್ಮಾ ಜಾತಿಮರಣಾಪಿ, ಯಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಸ್ಸಾಪಿ ಭವಸ್ಸ ನೇತ್ತಿ ನಾಯಿಕಾ ತಣ್ಹಾ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇನ ಮಯಾ ಸಮುಗ್ಘಾಟಿತಾತಿ.

ಮುತ್ತಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೨. ಧಮ್ಮದಿನ್ನಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಛನ್ದಜಾತಾ ಅವಸಾಯೀತಿ ಧಮ್ಮದಿನ್ನಾಥೇರಿಯಾ ಗಾಥಾ. ಸಾ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಪರಾಧೀನವುತ್ತಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಜೀವನ್ತೀ ನಿರೋಧತೋ ವುಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಸಾವಕಸ್ಸ ಪೂಜಾಸಕ್ಕಾರಪುಬ್ಬಕಂ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ. ತತೋ ಚವಿತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೀ ಫುಸ್ಸಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಸತ್ಥು ವೇಮಾತಿಕಭಾತಿಕಾನಂ ಕಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಗೇಹೇ ವಸಮಾನಾ ದಾನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ‘‘ಏಕಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಸಾಮಿಕೇನ ವುತ್ತೇ ದ್ವೇ ದೇನ್ತೀ, ಬಹುಂ ಪುಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾ ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಕಿಕಿಸ್ಸ ಕಾಸಿಕರಞ್ಞೋ ಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ತನ್ನಂ ಭಗಿನೀನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಾ ಹುತ್ವಾ ವೀಸತಿವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೀ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ರಾಜಗಹೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ವಿಸಾಖಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಗೇಹಂ ಗತಾ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ವಿಸಾಖೋ ಸೇಟ್ಠಿ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಅನಾಗಾಮೀ ಹುತ್ವಾ ಘರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಹನ್ತೋ ಸೋಪಾನಮತ್ಥಕೇ ಠಿತಾಯ ಧಮ್ಮದಿನ್ನಾಯ ಪಸಾರಿತಹತ್ಥಂ ಅನಾಲಮ್ಬಿತ್ವಾವ ಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಮಾನೋಪಿ ತುಣ್ಹೀಭೂತೋವ ಭುಞ್ಜಿ. ಧಮ್ಮದಿನ್ನಾ ತಂ ಉಪಧಾರೇತ್ವಾ, ‘‘ಅಯ್ಯಪುತ್ತ, ಕಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಅಜ್ಜ ಮಮ ಹತ್ಥಂ ನಾಲಮ್ಬಿ, ಭುಞ್ಜಮಾನೋಪಿ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥೇಸಿ, ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಕೋಚಿ ಮಯ್ಹಂ ದೋಸೋ’’ತಿ ಆಹ. ವಿಸಾಖೋ ‘‘ಧಮ್ಮದಿನ್ನೇ, ನ ತೇ ದೋಸೋ ಅತ್ಥಿ, ಅಹಂ ಪನ ಅಜ್ಜ ಪಟ್ಠಾಯ ಇತ್ಥಿಸರೀರಂ ಫುಸಿತುಂ ಆಹಾರೇ ಚ ಲೋಲಭಾವಂ ಕಾತುಂ ಅನರಹೋ, ತಾದಿಸೋ ಮಯಾ ಧಮ್ಮೋ ಪಟಿವಿದ್ಧೋ. ತ್ವಂ ಪನ ಸಚೇ ಇಚ್ಛಸಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಗೇಹೇ ವಸ. ನೋ ಚೇ ಇಚ್ಛಸಿ, ಯತ್ತಕೇನ ಧನೇನ ತೇ ಅತ್ಥೋ, ತತ್ತಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕುಲಘರಂ ಗಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ನಾಹಂ, ಅಯ್ಯಪುತ್ತ, ತಯಾ ವನ್ತವಮನಂ ಆಚಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಮೇ ಅನುಜಾನಾಹೀ’’ತಿ. ವಿಸಾಖೋ ‘‘ಸಾಧು, ಧಮ್ಮದಿನ್ನೇ’’ತಿ ತಂ ಸುವಣ್ಣಸಿವಿಕಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಉಪಸ್ಸಯಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಸಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕತಿಪಾಹಂ ತತ್ಥ ವಸಿತ್ವಾ ವಿವೇಕವಾಸಂ ವಸಿತುಕಾಮಾ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಅಯ್ಯಾ, ಆಕಿಣ್ಣಟ್ಠಾನೇ ಮಯ್ಹಂ ಚಿತ್ತಂ ನ ರಮತಿ, ಗಾಮಕಾವಾಸಂ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ತಂ ಗಾಮಕಾವಾಸಂ ನಯಿಂಸು. ಸಾ ತತ್ಥ ವಸನ್ತೀ ಅತೀತೇ ಮದ್ದಿತಸಙ್ಖಾರತಾಯ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರೀ ೨.೩.೯೫-೧೩೦) –

‘‘ಪದುಮುತ್ತರೋ ನಾಮ ಜಿನೋ, ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನ ಪಾರಗೂ;

ಇತೋ ಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಹಿ, ಕಪ್ಪೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ನಾಯಕೋ.

‘‘ತದಾಹಂ ಹಂಸವತಿಯಂ, ಕುಲೇ ಅಞ್ಞತರೇ ಅಹುಂ;

ಪರಕಮ್ಮಕಾರೀ ಆಸಿಂ, ನಿಪಕಾ ಸೀಲಸಂವುತಾ.

‘‘ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಸ್ಸ, ಸುಜಾತೋ ಅಗ್ಗಸಾವಕೋ;

ವಿಹಾರಾ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮ್ಮ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಾಯ ಗಚ್ಛತಿ.

‘‘ಘಟಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೀ, ತದಾ ಉದಕಹಾರಿಕಾ;

ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅದದಂ ಪೂಪಂ, ಪಸನ್ನಾ ಸೇಹಿ ಪಾಣಿಭಿ.

‘‘ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ, ನಿಸಿನ್ನೋ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ ಸೋ;

ತತೋ ನೇತ್ವಾನ ತಂ ಗೇಹಂ, ಅದಾಸಿಂ ತಸ್ಸ ಭೋಜನಂ.

‘‘ತತೋ ಮೇ ಅಯ್ಯಕೋ ತುಟ್ಠೋ, ಅಕರೀ ಸುಣಿಸಂ ಸಕಂ;

ಸಸ್ಸುಯಾ ಸಹ ಗನ್ತ್ವಾನ, ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಅಭಿವಾದಯಿಂ.