೩. ತಿಕನಿಪಾತೋ

೧. ಅಪರಾಸಾಮಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ತಿಕನಿಪಾತೇ ಪಣ್ಣವೀಸತಿವಸ್ಸಾನೀತಿಆದಿಕಾ ಅಪರಾಯ ಸಾಮಾಯ ಥೇರಿಯಾ ಗಾಥಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನನ್ತೀ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಚನ್ದಭಾಗಾಯ ನದಿಯಾ ತೀರೇ ಕಿನ್ನರಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸಾ ತತ್ಥ ಕಿನ್ನರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕೀಳಾಪಸುತಾ ವಿಚರತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸಾ ಕುಸಲಬೀಜರೋಪನತ್ಥಂ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ನದೀತೀರೇ ಚಙ್ಕಮಿ. ಸಾ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠಾ ಸಳಲಪುಪ್ಫಾನಿ ಆದಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ತೇಹಿ ಪುಪ್ಫೇಹಿ ಭಗವನ್ತಂ ಪೂಜೇಸಿ. ಸಾ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೀ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಕುಲಘರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ಸಾಮಾವತಿಯಾ ಸಹಾಯಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಮತಕಾಲೇ ಸಂವೇಗಜಾತಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಚಿತ್ತಸಮಾಧಾನಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಮಹಲ್ಲಿಕಾಕಾಲೇ ಸುಗತೋವಾದಂ ಲಭಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರೀ ೨.೨.೨೨-೨೯) –

‘‘ಚನ್ದಭಾಗಾನದೀತೀರೇ, ಅಹೋಸಿಂ ಕಿನ್ನರೀ ತದಾ;

ಅದ್ದಸಾಹಂ ದೇವದೇವಂ, ಚಙ್ಕಮನ್ತಂ ನರಾಸಭಂ.

‘‘ಓಚಿನಿತ್ವಾನ ಸಳಲಂ, ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠಸ್ಸದಾಸಹಂ;

ಉಪಸಿಙ್ಘಿ ಮಹಾವೀರೋ, ಸಳಲಂ ದೇವಗನ್ಧಿಕಂ.

‘‘ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಲೋಕನಾಯಕೋ;

ಉಪಸಿಙ್ಘಿ ಮಹಾವೀರೋ, ಪೇಕ್ಖಮಾನಾಯ ಮೇ ತದಾ.

‘‘ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾನ, ವನ್ದಿತ್ವಾ ದ್ವಿಪದುತ್ತಮಂ;

ಸಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ, ತತೋ ಪಬ್ಬತಮಾರುಹಿಂ.

‘‘ಏಕನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಪುಪ್ಫಮದದಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಬುದ್ಧಪೂಜಾಯಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಉದಾನವಸೇನ –

೩೯. ‘‘ಪಣ್ಣವೀಸತಿ ವಸ್ಸಾನಿ, ಯತೋ ಪಬ್ಬಜಿತಾಯ ಮೇ;

ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ, ಸಮಂ ಲದ್ಧಂ ಕುದಾಚನಂ.

೪೦. ‘‘ಅಲದ್ಧಾ ಚೇತಸೋ ಸನ್ತಿಂ, ಚಿತ್ತೇ ಅವಸವತ್ತಿನೀ;

ತತೋ ಸಂವೇಗಮಾಪಾದಿಂ, ಸರಿತ್ವಾ ಜಿನಸಾಸನಂ.

೪೧. ‘‘ಬಹೂಹಿ ದುಕ್ಖಧಮ್ಮೇಹಿ, ಅಪ್ಪಮಾದರತಾಯ ಮೇ;

ತಣ್ಹಕ್ಖಯೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನಂ;

ಅಜ್ಜ ಮೇ ಸತ್ತಮೀ ರತ್ತಿ, ಯತೋ ತಣ್ಹಾ ವಿಸೋಸಿತಾ’’ತಿ. –

ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸಮನ್ತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವೂಪಸಮಂ, ಚೇತೋಸಮಥಮಗ್ಗಫಲಸಮಾಧೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತತೋತಿ ತಸ್ಮಾ ಚಿತ್ತವಸಂ ವತ್ತೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥಭಾವತೋ. ಸಂವೇಗಮಾಪಾದಿನ್ತಿ ಸತ್ಥರಿ ಧರನ್ತೇಪಿ ಪಬ್ಬಜಿತಕಿಚ್ಚಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ಪಚ್ಛಾ ಕಥಂ ಪಾಪಯಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಂವೇಗಂ ಞಾಣುತ್ರಾಸಂ ಆಪಜ್ಜಿಂ. ಸರಿತ್ವಾ ಜಿನಸಾಸನನ್ತಿ ಕಾಣಕಚ್ಛಪೋಪಮಾದಿಸತ್ಥುಓವಾದಂ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೧೧೭; ಮ. ನಿ. ೩.೨೫೨) ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಅಪರಾಸಾಮಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಉತ್ತಮಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಚತುಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಞ್ಚಕ್ಖತ್ತುನ್ತಿಆದಿಕಾ ಉತ್ತಮಾಯ ಥೇರಿಯಾ ಗಾಥಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನನ್ತೀ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಬನ್ಧುಮತೀನಗರೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಘರದಾಸೀ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಅಯ್ಯಕಾನಂ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತೀ ಜೀವತಿ. ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಬನ್ಧುಮರಾಜಾ ಪುಣ್ಣಮೀದಿವಸೇ ಉಪೋಸಥಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಪುರೇಭತ್ತಂ ದಾನಾನಿ ದತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾತಿ. ಅಥ ಮಹಾಜನಾ ಯಥಾ ರಾಜಾ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ, ತಥೇವ ಪುಣ್ಣಮೀದಿವಸೇ ಉಪೋಸಥಙ್ಗಾನಿ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತನ್ತಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ದಾಸಿಯಾ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಏತರಹಿ ಖೋ ಮಹಾರಾಜಾ ಮಹಾಜನಾ ಚ ಉಪೋಸಥಙ್ಗಾನಿ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತನ್ತಿ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಉಪೋಸಥದಿವಸೇಸು ಉಪೋಸಥಸೀಲಂ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಸಾ ತಥಾ ಕರೋನ್ತೀ ಸುಪರಿಸುದ್ಧಂ ಉಪೋಸಥಸೀಲಂ ರಕ್ಖಿತ್ವಾ ತಾವತಿಂಸೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಅಪರಾಪರಂ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಸಂಸರನ್ತೀ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ಪಟಾಚಾರಾಯ ಥೇರಿಯಾ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ತಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಪಟಾಚಾರಾ ಥೇರೀ ತಸ್ಸಾ ಚಿತ್ತಾಚಾರಂ ಞತ್ವಾ ಓವಾದಮದಾಸಿ. ಸಾ ತಸ್ಸಾ ಓವಾದೇ ಠತ್ವಾ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರೀ ೨.೨.೧-೨೧) –

‘‘ನಗರೇ ಬನ್ಧುಮತಿಯಾ, ಬನ್ಧುಮಾ ನಾಮ ಖತ್ತಿಯೋ;

ದಿವಸೇ ಪುಣ್ಣಮಾಯ ಸೋ, ಉಪವಸಿ ಉಪೋಸಥಂ.

‘‘ಅಹಂ ತೇನ ಸಮಯೇನ, ಕುಮ್ಭದಾಸೀ ಅಹಂ ತಹಿಂ;

ದಿಸ್ವಾ ಸರಾಜಕಂ ಸೇನಂ, ಏವಾಹಂ ಚಿನ್ತಯಿಂ ತದಾ.

‘‘ರಾಜಾಪಿ ರಜ್ಜಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ, ಉಪವಸಿ ಉಪೋಸಥಂ;

ಸಫಲಂ ನೂನ ತಂ ಕಮ್ಮಂ, ಜನಕಾಯೋ ಪಮೋದಿತೋ.

‘‘ಯೋನಿಸೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ, ದುಗ್ಗಚ್ಚಞ್ಚ ದಲಿದ್ದತಂ;

ಮಾನಸಂ ಸಮ್ಪಹಂಸಿತ್ವಾ, ಉಪವಸಿಂ ಉಪೋಸಥಂ.

‘‘ಅಹಂ ಉಪೋಸಥಂ ಕತ್ವಾ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ;

ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಸುಕತೇನ, ತಾವತಿಂಸಮಗಚ್ಛಹಂ.

‘‘ತತ್ಥ ಮೇ ಸುಕತಂ ಬ್ಯಮ್ಹಂ, ಉಬ್ಭಯೋಜನಮುಗ್ಗತಂ;

ಕೂಟಾಗಾರವರೂಪೇತಂ, ಮಹಾಸನಸುಭೂಸಿತಂ.

‘‘ಅಚ್ಛರಾ ಸತಸಹಸ್ಸಾ, ಉಪತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಮಂ ಸದಾ;

ಅಞ್ಞೇ ದೇವೇ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ, ಅತಿರೋಚಾಮಿ ಸಬ್ಬದಾ.

‘‘ಚತುಸಟ್ಠಿದೇವರಾಜೂನಂ, ಮಹೇಸಿತ್ತಮಕಾರಯಿಂ;

ತೇಸಟ್ಠಿಚಕ್ಕವತ್ತೀನಂ, ಮಹೇಸಿತ್ತಮಕಾರಯಿಂ.

‘‘ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಾ ಹುತ್ವಾನ, ಭವೇಸು ಸಂಸರಾಮಹಂ;

ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪವರಾ ಹೋಮಿ, ಉಪೋಸಥಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಹತ್ಥಿಯಾನಂ ಅಸ್ಸಯಾನಂ, ರಥಯಾನಞ್ಚ ಸೀವಿಕಂ;

ಲಭಾಮಿ ಸಬ್ಬಮೇವೇತಂ, ಉಪೋಸಥಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಸೋಣ್ಣಮಯಂ ರೂಪಿಮಯಂ, ಅಥೋಪಿ ಫಲಿಕಾಮಯಂ;

ಲೋಹಿತಙ್ಗಮಯಞ್ಚೇವ, ಸಬ್ಬಂ ಪಟಿಲಭಾಮಹಂ.

‘‘ಕೋಸೇಯ್ಯಕಮ್ಬಲಿಯಾನಿ, ಖೋಮಕಪ್ಪಾಸಿಕಾನಿ ಚ;

ಮಹಗ್ಘಾನಿ ಚ ವತ್ಥಾನಿ, ಸಬ್ಬಂ ಪಟಿಲಭಾಮಹಂ.

‘‘ಅನ್ನಂ ಪಾನಂ ಖಾದನೀಯಂ, ವತ್ಥಸೇನಾಸನಾನಿ ಚ;

ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಪಟಿಲಭೇ, ಉಪೋಸಥಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ವರಗನ್ಧಞ್ಚ ಮಾಲಞ್ಚ, ಚುಣ್ಣಕಞ್ಚ ವಿಲೇಪನಂ;

ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಪಟಿಲಭೇ, ಉಪೋಸಥಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕೂಟಾಗಾರಞ್ಚ ಪಾಸಾದಂ, ಮಣ್ಡಪಂ ಹಮ್ಮಿಯಂ ಗುಹಂ;

ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಪಟಿಲಭೇ, ಉಪೋಸಥಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಜಾತಿಯಾ ಸತ್ತವಸ್ಸಾಹಂ, ಪಬ್ಬಜಿಂ ಅನಗಾರಿಯಂ;

ಅಡ್ಢಮಾಸೇ ಅಸಮ್ಪತ್ತೇ, ಅರಹತ್ತಮಪಾಪುಣಿಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ, ಭವಾ ಸಬ್ಬೇ ಸಮೂಹತಾ;

ಸಬ್ಬಾಸವಪರಿಕ್ಖೀಣಾ, ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ.

‘‘ಏಕನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಕಮ್ಮಮಕರಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಉಪೋಸಥಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಉದಾನವಸೇನ –

೪೨. ‘‘ಚತುಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಞ್ಚಕ್ಖತ್ತುಂ, ವಿಹಾರಾ ಉಪನಿಕ್ಖಮಿಂ;

ಅಲದ್ಧಾ ಚೇತಸೋ ಸನ್ತಿಂ, ಚಿತ್ತೇ ಅವಸವತ್ತಿನೀ.

೪೩. ‘‘ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಉಪಾಗಚ್ಛಿಂ, ಯಾ ಮೇ ಸದ್ಧಾಯಿಕಾ ಅಹು;

ಸಾ ಮೇ ಧಮ್ಮಮದೇಸೇಸಿ, ಖನ್ಧಾಯತನಧಾತುಯೋ.

೪೪. ‘‘ತಸ್ಸಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಿತ್ವಾನ, ಯಥಾ ಮಂ ಅನುಸಾಸಿ ಸಾ;

ಸತ್ತಾಹಂ ಏಕಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ, ನಿಸೀದಿಂ ಪೀತಿಸುಖಸಮಪ್ಪಿತಾ;

ಅಟ್ಠಮಿಯಾ ಪಾದೇ ಪಸಾರೇಸಿಂ, ತಮೋಖನ್ಧಂ ಪದಾಲಿಯಾ’’ತಿ. –

ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಉಪಾಗಚ್ಛಿಂ , ಯಾ ಮೇ ಸದ್ಧಾಯಿಕಾ ಅಹೂತಿ ಯಾ ಮಯಾ ಸದ್ಧಾತಬ್ಬಾ ಸದ್ಧೇಯ್ಯವಚನಾ ಅಹೋಸಿ, ತಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಸಾಹಂ ಉಪಗಚ್ಛಿಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಂ, ಪಟಾಚಾರಾಥೇರಿಂ ಸದ್ಧಾಯ ವದತಿ. ‘‘ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಉಪಗಚ್ಛಿ, ಯಾ ಮೇ ಸಾಧಯಿಕಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಸಾ ಪಟಾಚಾರಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಮಂ ಉಪಗಚ್ಛಿ, ಯಾ ಮಯ್ಹಂ ಸದತ್ಥಸ್ಸ ಸಾಧಿಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಾ ಮೇ ಧಮ್ಮಮದೇಸೇಸಿ, ಖನ್ಧಾಯತನಧಾತುಯೋತಿ ಸಾ ಪಟಾಚಾರಾ ಥೇರೀ ‘‘ಇಮೇ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ, ಇಮಾನಿ ದ್ವಾದಸಾಯತನಾನಿ, ಇಮಾ ಅಟ್ಠಾರಸ ಧಾತುಯೋ’’ತಿ ಖನ್ಧಾದಿಕೇ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೀ ಮಯ್ಹಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ.

ತಸ್ಸಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಿತ್ವಾನಾತಿ ತಸ್ಸಾ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪ್ಪತ್ತಾಯ ಥೇರಿಯಾ ಸನ್ತಿಕೇ ಖನ್ಧಾದಿವಿಭಾಗಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ದೇಸಿತಸಣ್ಹಸುಖುಮವಿಪಸ್ಸನಾಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ. ಯಥಾ ಮಂ ಅನುಸಾಸಿ ಸಾತಿ ಸಾ ಥೇರೀ ಯಥಾ ಮಂ ಅನುಸಾಸಿ ಓವದಿ, ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೀ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇತ್ವಾಪಿ ಸತ್ತಾಹಂ ಏಕಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದಿಂ. ಕಥಂ? ಪೀತಿಸುಖಸಮಪ್ಪಿತಾತಿ ಝಾನಮಯೇನ ಪೀತಿಸುಖೇನ ಸಮಙ್ಗೀಭೂತಾ. ಅಟ್ಠಮಿಯಾ ಪಾದೇ ಪಸಾರೇಸಿಂ, ತಮೋಖನ್ಧಂ ಪದಾಲಿಯಾತಿ ಅನವಸೇಸಂ ಮೋಹಕ್ಖನ್ಧಂ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇನ ಪದಾಲೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಮೇ ದಿವಸೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಭಿನ್ದನ್ತೀ ಪಾದೇ ಪಸಾರೇಸಿಂ. ಇದಮೇವ ಚಸ್ಸಾ ಅಞ್ಞಾಬ್ಯಾಕರಣಂ ಅಹೋಸಿ.

ಉತ್ತಮಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಅಪರಾ ಉತ್ತಮಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಯೇ ಇಮೇ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾತಿಆದಿಕಾ ಅಪರಾಯ ಉತ್ತಮಾಯ ಥೇರಿಯಾ ಗಾಥಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನನ್ತೀ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಬನ್ಧುಮತೀನಗರೇ ಕುಲದಾಸೀ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸಾ ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥು ಸಾವಕಂ ಏಕಂ ಖೀಣಾಸವತ್ಥೇರಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸಾ ತೀಣಿ ಮೋದಕಾನಿ ಅದಾಸಿ. ಸಾ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೀ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಕೋಸಲಜನಪದೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತಾ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತಸ್ಸ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರೀ ೨.೨.೩೦-೩೬) –

‘‘ನಗರೇ ಬನ್ಧುಮತಿಯಾ, ಕುಮ್ಭದಾಸೀ ಅಹೋಸಹಂ;

ಮಮ ಭಾಗಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಗಚ್ಛಂ ಉದಕಹಾರಿಕಾ.

‘‘ಪನ್ಥಮ್ಹಿ ಸಮಣಂ ದಿಸ್ವಾ, ಸನ್ತಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಹಿತಂ;

ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಸುಮನಾ, ಮೋದಕೇ ತೀಣಿದಾಸಹಂ.

‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಸುಕತೇನ, ಚೇತನಾಪಣಿಧೀಹಿ ಚ;

ಏಕನವುತಿಕಪ್ಪಾನಿ, ವಿನಿಪಾತಂ ನ ಗಚ್ಛಹಂ.

‘‘ಸಮ್ಪತ್ತಿ ತಂ ಕರಿತ್ವಾನ, ಸಬ್ಬಂ ಅನುಭವಿಂ ಅಹಂ;

ಮೋದಕೇ ತೀಣಿ ದತ್ವಾನ, ಪತ್ತಾಹಂ ಅಚಲಂ ಪದಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಉದಾನವಸೇನ –

೪೫. ‘‘ಯೇ ಇಮೇ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ, ಮಗ್ಗಾ ನಿಬ್ಬಾನಪತ್ತಿಯಾ;

ಭಾವಿತಾ ತೇ ಮಯಾ ಸಬ್ಬೇ, ಯಥಾ ಬುದ್ಧೇನ ದೇಸಿತಾ.

೪೬. ‘‘ಸುಞ್ಞತಸ್ಸಾನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ, ಲಾಭಿನೀಹಂ ಯದಿಚ್ಛಕಂ;

ಓರಸಾ ಧೀತಾ ಬುದ್ಧಸ್ಸ, ನಿಬ್ಬಾನಾಭಿರತಾ ಸದಾ.

೪೭. ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಕಾಮಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾ, ಯೇ ದಿಬ್ಬಾ ಯೇ ಚ ಮಾನುಸಾ;

ವಿಕ್ಖೀಣೋ ಜಾತಿಸಂಸಾರೋ, ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ’’ತಿ. –

ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಸುಞ್ಞತಸ್ಸಾನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ, ಲಾಭಿನೀಹಂ ಯದಿಚ್ಛಕನ್ತಿ ಸುಞ್ಞತಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಅನಿಮಿತ್ತಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಅಹಂ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಲಾಭಿನೀ, ತತ್ಥ ಯಂ ಯಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಂ ಇಚ್ಛಾಮಿ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಯದಾ ಯದಾ, ತಂ ತಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ತದಾ ತದಾ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಿಹರಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯದಿಪಿ ಹಿ ಸುಞ್ಞತಾಪ್ಪಣಿಹಿತಾದಿನಾಮಕಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿಪಿ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಸುಞ್ಞತಾದಿಭೇದಂ ತಿವಿಧಮ್ಪಿ ಫಲಂ ಸಮ್ಭವತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಥೇರೀ ಸುಞ್ಞತಾನಿಮಿತ್ತಸಮಾಪತ್ತಿಯೋವ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸುಞ್ಞತಸ್ಸಾನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ, ಲಾಭಿನೀಹಂ ಯದಿಚ್ಛಕ’’ನ್ತಿ. ಯೇಭುಯ್ಯವಸೇನ ವಾ ಏತಂ ವುತ್ತಂ. ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಮೇತನ್ತಿ ಅಪರೇ.

ಯೇ ದಿಬ್ಬಾ ಯೇ ಚ ಮಾನುಸಾತಿ ಯೇ ದೇವಲೋಕಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಯೇ ಚ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ವತ್ಥುಕಾಮಾ, ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನೇನ ಮಯಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಉಚ್ಛಿನ್ನಾ, ಅಪರಿಭೋಗಾರಹಾ ಕತಾ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ – ‘‘ಅಭಬ್ಬೋ, ಆವುಸೋ, ಖೀಣಾಸವೋ ಭಿಕ್ಖು ಕಾಮೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅಗಾರಿಯಭೂತೋ’’ತಿ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಅಪರಾ ಉತ್ತಮಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ದನ್ತಿಕಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ದಿವಾವಿಹಾರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮಾತಿಆದಿಕಾ ದನ್ತಿಕಾಯ ಥೇರಿಯಾ ಗಾಥಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನನ್ತೀ ಬುದ್ಧಸುಞ್ಞಕಾಲೇ ಚನ್ದಭಾಗಾಯ ನದಿಯಾ ತೀರೇ ಕಿನ್ನರಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸಾ ಏಕದಿವಸಂ ಕಿನ್ನರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕೀಳನ್ತೀ ವಿಚರಮಾನಾ ಅದ್ದಸ ಅಞ್ಞತರಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ನಿಸಿನ್ನಂ. ದಿಸ್ವಾನ ಪಸನ್ನಮಾನಸಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಾಲಪುಪ್ಫೇಹಿ ಪೂಜಂ ಕತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸಾ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೀ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ಪುರೋಹಿತಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ಜೇತವನಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧಾ ಉಪಾಸಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮಿಯಾ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಸಮಾನಾ ಏಕದಿವಸಂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಗಿಜ್ಝಕೂಟಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಹತ್ಥಾರೋಹಕಸ್ಸ ಅಭಿರುಹನತ್ಥಾಯ ಪಾದಂ ಪಸಾರೇನ್ತಂ ಹತ್ಥಿಂ ದಿಸ್ವಾ ತದೇವ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರೀ ೨.೨.೮೬-೯೬) –

‘‘ಚನ್ದಭಾಗಾನದೀತೀರೇ, ಅಹೋಸಿಂ ಕಿನ್ನರೀ ತದಾ;

ಅದ್ದಸಂ ವಿರಜಂ ಬುದ್ಧಂ, ಸಯಮ್ಭುಂ ಅಪರಾಜಿತಂ.

‘‘ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಸುಮನಾ, ವೇದಜಾತಾ ಕತಞ್ಜಲೀ;

ಸಾಲಮಾಲಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಸಯಮ್ಭುಂ ಅಭಿಪೂಜಯಿಂ.

‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಸುಕತೇನ, ಚೇತನಾಪಣಿಧೀಹಿ ಚ;

ಜಹಿತ್ವಾ ಕಿನ್ನರೀದೇಹಂ, ತಾವತಿಂಸಮಗಚ್ಛಹಂ.

‘‘ಛತ್ತಿಂಸದೇವರಾಜೂನಂ, ಮಹೇಸಿತ್ತಮಕಾರಯಿಂ;

ಮನಸಾ ಪತ್ಥಿತಂ ಮಯ್ಹಂ, ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ ಯಥಿಚ್ಛಿತಂ.

‘‘ದಸನ್ನಂ ಚಕ್ಕವತ್ತೀನಂ, ಮಹೇಸಿತ್ತಮಕಾರಯಿಂ;

ಓಚಿತತ್ತಾವ ಹುತ್ವಾನ, ಸಂಸರಾಮಿ ಭವೇಸ್ವಹಂ.

‘‘ಕುಸಲಂ ವಿಜ್ಜತೇ ಮಯ್ಹಂ, ಪಬ್ಬಜಿಂ ಅನಗಾರಿಯಂ;

ಪೂಜಾರಹಾ ಅಹಂ ಅಜ್ಜ, ಸಕ್ಯಪುತ್ತಸ್ಸ ಸಾಸನೇ.

‘‘ವಿಸುದ್ಧಮನಸಾ ಅಜ್ಜ, ಅಪೇತಮನಪಾಪಿಕಾ;

ಸಬ್ಬಾಸವಪರಿಕ್ಖೀಣಾ, ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ.

‘‘ಚತುನ್ನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಬುದ್ಧಮಭಿಪೂಜಯಿಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಸಾಲಮಾಲಾಯಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಜಾತಾ ಉದಾನವಸೇನ –

೪೮. ‘‘ದಿವಾವಿಹಾರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ, ಗಿಜ್ಝಕೂಟಮ್ಹಿ ಪಬ್ಬತೇ;

ನಾಗಂ ಓಗಾಹಮುತ್ತಿಣ್ಣಂ, ನದೀತೀರಮ್ಹಿ ಅದ್ದಸಂ.

೪೯. ‘‘ಪುರಿಸೋ ಅಙ್ಕುಸಮಾದಾಯ, ‘ದೇಹಿ ಪಾದ’ನ್ತಿ ಯಾಚತಿ;

ನಾಗೋ ಪಸಾರಯೀ ಪಾದಂ, ಪುರಿಸೋ ನಾಗಮಾರುಹಿ.

೫೦. ‘‘ದಿಸ್ವಾ ಅದನ್ತಂ ದಮಿತಂ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಸಂ ಗತಂ;

ತತೋ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧೇಸಿಂ, ಖಲು ತಾಯ ವನಂ ಗತಾ’’ತಿ. – ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ನಾಗಂ ಓಗಾಹಮುತ್ತಿಣ್ಣನ್ತಿ ಹತ್ಥಿನಾಗಂ ನದಿಯಂ ಓಗಾಹಂ ಕತ್ವಾ ಓಗಯ್ಹ ತತೋ ಉತ್ತಿಣ್ಣಂ. ‘‘ಓಗಯ್ಹ ಮುತ್ತಿಣ್ಣ’’ನ್ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ. ಮ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ. ನದೀತೀರಮ್ಹಿ ಅದ್ದಸನ್ತಿ ಚನ್ದಭಾಗಾಯ ನದಿಯಾ ತೀರೇ ಅಪಸ್ಸಿಂ.

ಕಿಂ ಕರೋನ್ತನ್ತಿ ಚೇತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪುರಿಸೋ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ‘ದೇಹಿ ಪಾದ’ನ್ತಿ ಯಾಚತೀತಿ ‘‘ಪಾದಂ ದೇಹಿ’’ಇತಿ ಪಿಟ್ಠಿಆರೋಹನತ್ಥಂ ಪಾದಂ ಪಸಾರೇತುಂ ಸಞ್ಞಂ ದೇತಿ, ಯಥಾಪರಿಚಿತಞ್ಹಿ ಸಞ್ಞಂ ದೇನ್ತೋ ಇಧ ಯಾಚತೀತಿ ವುತ್ತೋ.

ದಿಸ್ವಾ ಅದನ್ತಂ ದಮಿತನ್ತಿ ಪಕತಿಯಾ ಪುಬ್ಬೇ ಅದನ್ತಂ ಇದಾನಿ ಹತ್ಥಾಚರಿಯೇನ ಹತ್ಥಿಸಿಕ್ಖಾಯ ದಮಿತದಮಥಂ ಉಪಗಮಿತಂ. ಕೀದಿಸಂ ದಮಿತಂ? ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಸಂ ಗತಂ ಯಂ ಯಂ ಮನುಸ್ಸಾ ಆಣಾಪೇನ್ತಿ, ತಂ ತಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಯೋಜನಾ. ತತೋ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧೇಸಿಂ, ಖಲು ತಾಯ ವನಂ ಗತಾತಿ ಖಲೂತಿ ಅವಧಾರಣತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ತತೋ ಹತ್ಥಿದಸ್ಸನತೋ ಪಚ್ಛಾ, ತಾಯ ಹತ್ಥಿನೋ ಕಿರಿಯಾಯ ಹೇತುಭೂತಾಯ, ವನಂ ಅರಞ್ಞಂ ಗತಾ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧೇಸಿಂಯೇವ. ಕಥಂ? ‘‘ಅಯಮ್ಪಿ ನಾಮ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೋ ಹತ್ಥೀ ಹತ್ಥಿದಮಕಸ್ಸ ವಸೇನ ದಮಥಂ ಗತೋ, ಕಸ್ಮಾ ಮನುಸ್ಸಭೂತಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಪುರಿಸದಮಕಸ್ಸ ಸತ್ಥು ವಸೇನ ದಮಥಂ ನ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಂವೇಗಜಾತಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಸಮಾಧಿನಾ ಮಮ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧೇಸಿಂ ಅಚ್ಚನ್ತಸಮಾಧಾನೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ಕಿಲೇಸೇ ಖೇಪೇಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದನ್ತಿಕಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಉಬ್ಬಿರಿಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಅಮ್ಮ, ಜೀವಾತಿಆದಿಕಾ ಉಬ್ಬಿರಿಯಾ ಥೇರಿಯಾ ಗಾಥಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನನ್ತೀ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತಾ ಏಕದಿವಸಂ ಮಾತಾಪಿತೂಸು ಮಙ್ಗಲಂ ಅನುಭವಿತುಂ ಗೇಹನ್ತರಗತೇಸು ಅದುತಿಯಾ ಸಯಂ ಗೇಹೇ ಓಹೀನಾ ಉಪಕಟ್ಠಾಯ ವೇಲಾಯ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಂ ಏಕಂ ಖೀಣಾಸವತ್ಥೇರಂ ಗೇಹದ್ವಾರಸಮೀಪೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಂ ದಾತುಕಾಮಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಧ ಪವಿಸಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಥೇರೇ ಗೇಹಂ ಪವಿಟ್ಠೇ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ಥೇರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಗೋನಕಾದೀಹಿ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ನಿಸೀದಿ ಥೇರೋ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ. ಸಾ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಸ್ಸ ಪೂರೇತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇಸಿ. ಥೇರೋ ಅನುಮೋದನಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸಾ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ತಾವತಿಂಸೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಉಳಾರದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ತತೋ ಚುತಾ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಸಂಸರನ್ತೀ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಗಹಪತಿಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಉಬ್ಬಿರೀತಿ ಲದ್ಧನಾಮಾ ಅಭಿರೂಪಾ ದಸ್ಸನೀಯಾ ಪಾಸಾದಿಕಾ ಅಹೋಸಿ. ಸಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ಕೋಸಲರಞ್ಞಾ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹಂ ನೀತಾ, ಕತಿಪಯಸಂವಚ್ಛರಾತಿಕ್ಕಮೇನ ಏಕಂ ಧೀತರಂ ಲಭಿ. ತಸ್ಸಾ ಜೀವನ್ತೀತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ರಾಜಾ ತಸ್ಸಾ ಧೀತರಂ ದಿಸ್ವಾ ತುಟ್ಠಮಾನಸೋ ಉಬ್ಬಿರಿಯಾ ಅಭಿಸೇಕಂ ಅದಾಸಿ. ಧೀತಾ ಪನಸ್ಸಾ ಆಧಾವಿತ್ವಾ ಪರಿಧಾವಿತ್ವಾ ವಿಚರಣಕಾಲೇ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಮಾತಾ ಯತ್ಥ ತಸ್ಸಾ ಸರೀರನಿಕ್ಖೇಪೋ ಕತೋ, ತಂ ಸುಸಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಪರಿದೇವತಿ. ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಥೋಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಗತಾ ಅಚಿರವತೀನದಿಯಾ ತೀರೇ ಠತ್ವಾ ಧೀತರಂ ಆರಬ್ಭ ಪರಿದೇವತಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ಯಥಾನಿಸಿನ್ನೋವ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ವಿಪ್ಪಲಪಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಮಮ ಧೀತರಂ ಆರಬ್ಭ ವಿಪ್ಪಲಪಾಮಿ, ಭಗವಾ’’ತಿ. ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುಸಾನೇ ಝಾಪಿತಾ ತವ ಧೀತರೋ ಚತುರಾಸೀತಿಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾ, ತಾಸಂ ಕತರ ಸನ್ಧಾಯ ವಿಪ್ಪಲಪಸೀ’’ತಿ. ತಾಸಂ ತಂ ತಂ ಆಳಾಹನಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ –

೫೧. ‘‘ಅಮ್ಮ ಜೀವಾತಿ ವನಮ್ಹಿ ಕನ್ದಸಿ, ಅತ್ತಾನಂ ಅಧಿಗಚ್ಛ ಉಬ್ಬಿರಿ;

ಚುಲ್ಲಾಸೀತಿಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಸಬ್ಬಾ ಜೀವಸನಾಮಿಕಾ;

ಏತಮ್ಹಾಳಾಹನೇ ದಡ್ಢಾ, ತಾಸಂ ಕಮನುಸೋಚಸೀ’’ತಿ. – ಸಉಪಡ್ಢಗಾಥಮಾಹ;

ತತ್ಥ, ಅಮ್ಮ, ಜೀವಾತಿ ಮಾತುಪಚಾರನಾಮೇನ ಧೀತುಯಾ ಆಲಪನಂ, ಇದಞ್ಚಸ್ಸಾ ವಿಪ್ಪಲಪನಾಕಾರದಸ್ಸನಂ. ವನಮ್ಹಿ ಕನ್ದಸೀತಿ ವನಮಜ್ಝೇ ಪರಿದೇವಸಿ. ಅತ್ತಾನಂ ಅಧಿಗಚ್ಛ ಉಬ್ಬಿರೀತಿ ಉಬ್ಬಿರಿ ತವ ಅತ್ತಾನಮೇವ ತಾವ ಬುಜ್ಝಸ್ಸು ಯಾಥಾವತೋ ಜಾನಾಹಿ. ಚುಲ್ಲಾಸೀತಿಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ಚತುರಾಸೀತಿಸಹಸ್ಸಾನಿ. ಸಬ್ಬಾ ಜೀವಸನಾಮಿಕಾತಿ ತಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಜೀವನ್ತಿ, ಯಾ ಸಮಾನನಾಮಿಕಾ. ಏತಮ್ಹಾಳಾಹನೇ ದಡ್ಢಾತಿ ಏತಮ್ಹಿ ಸುಸಾನೇ ಝಾಪಿತಾ. ತಾಸಂ ಕಮನುಸೋಚಸೀತಿ ತಾಸು ಜೀವನ್ತೀನಾಮಾಸು ಚತುರಾಸೀತಿಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾಸು ಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ತ್ವಂ ಅನುಸೋಚಸಿ ಅನುಸೋಕಂ ಆಪಜ್ಜಸೀತಿ ಏವಂ ಸತ್ಥಾರಾ ಧಮ್ಮೇ ದೇಸಿತೇ ದೇಸನಾನುಸಾರೇನ ಞಾಣಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಆರಭಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ದೇಸನಾವಿಲಾಸೇನ ಅತ್ತನೋ ಚ ಹೇತುಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಯಥಾಠಾತಾವ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಅಗ್ಗಫಲೇ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರೀ ೨.೨.೩೭-೬೦) –

‘‘ನಗರೇ ಹಂಸವತಿಯಾ, ಅಹೋಸಿಂ ಬಾಲಿಕಾ ತದಾ;

ಮಾತಾ ಚ ಮೇ ಪಿತಾ ಚೇವ, ಕಮ್ಮನ್ತಂ ಅಗಮಂಸು ತೇ.

‘‘ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಮ್ಹಿ ಸೂರಿಯೇ, ಅದ್ದಸಂ ಸಮಣಂ ಅಹಂ;

ವೀಥಿಯಾ ಅನುಗಚ್ಛನ್ತಂ, ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇಸಹಂ.

‘‘ಗೋನಕಾವಿಕತಿಕಾಹಿ, ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಮಮಾಸನಂ;

ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಸುಮನಾ, ಇದಂ ವಚನಮಬ್ರವಿಂ.

‘‘ಸನ್ತತ್ತಾ ಕುಥಿತಾ ಭೂಮಿ, ಸೂರೋ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೇ ಠಿತೋ;

ಮಾಲುತಾ ಚ ನ ವಾಯನ್ತಿ, ಕಾಲೋ ಚೇವೇತ್ಥ ಮೇಹಿತಿ.

‘‘ಪಞ್ಞತ್ತಮಾಸನಮಿದಂ, ತವತ್ಥಾಯ ಮಹಾಮುನಿ;

ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯ, ನಿಸೀದ ಮಮ ಆಸನೇ.

‘‘ನಿಸೀದಿ ತತ್ಥ ಸಮಣೋ, ಸುದನ್ತೋ ಸುದ್ಧಮಾನಸೋ;

ತಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಯಥಾರನ್ಧಂ ಅದಾಸಹಂ.

‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಸುಕತೇನ, ಚೇತನಾಪಣಿಧೀಹಿ ಚ;

ಜಹಿತ್ವಾ ಮಾನುಸಂ ದೇಹಂ, ತಾವತಿಂಸಮಗಚ್ಛಹಂ.

‘‘ತತ್ಥ ಮೇ ಸುಕತಂ ಬ್ಯಮ್ಹಂ, ಆಸನೇನ ಸುನಿಮ್ಮಿತಂ;