೫. ವಿಸಾಖಪಞ್ಚಾಲಪುತ್ತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ನ ಉಕ್ಖಿಪೇ ನೋ ಚ ಪರಿಕ್ಖಿಪೇ ಪರೇತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ವಿಸಾಖಸ್ಸ ಪಞ್ಚಾಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಪುಞ್ಞಂ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಇತೋ ಚುದ್ದಸೇ ಕಪ್ಪೇ ಪಚ್ಚನ್ತಗಾಮೇ ದಲಿದ್ದಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಫಲಪರಿಯೇಸನಂ ಚರನ್ತೇಹಿ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅರಞ್ಞಂ ಗತೋ ತತ್ಥ ಏಕಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ವಲ್ಲಿಫಲಂ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಮಗಧರಟ್ಠೇ ಮಣ್ಡಲಿಕರಾಜಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಸಾಖೋತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ಪಞ್ಚಾಲರಾಜಧೀತುಯಾ ಪುತ್ತಭಾವತೋ ಪಚ್ಛಾ ಪಞ್ಚಾಲಪುತ್ತೋತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ಸೋ ಪಿತರಿ ಮತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೋ ಸತ್ಥರಿ ಅತ್ತನೋ ಗಾಮಸಮೀಪಗತೇ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಅಹೋಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೩೯.೩೧-೩೬) –

‘‘ಸಬ್ಬೇ ಜನಾ ಸಮಾಗಮ್ಮ, ಅಗಮಿಂಸು ವನಂ ತದಾ;

ಫಲಮನ್ವೇಸಮಾನಾ ತೇ, ಅಲಭಿಂಸು ಫಲಂ ತದಾ.

‘‘ತತ್ಥದ್ದಸಾಸಿಂ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಸಯಮ್ಭುಂ ಅಪರಾಜಿತಂ;

ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಸುಮನೋ, ವಲ್ಲಿಫಲಮದಾಸಹಂ.

‘‘ಚತುದ್ದಸೇ ಇತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಫಲಮದದಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಫಲದಾನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಪನ ಹುತ್ವಾ ಥೇರೋ ಞಾತೀನಂ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಜಾತಿಭೂಮಿಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತತ್ಥ ಮನುಸ್ಸಾ ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತಾ ಏಕದಿವಸಂ ‘‘ಕತಿಹಿ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಲಕ್ಖಣಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಥೇರೋ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಲಕ್ಖಣಂ ಕಥೇನ್ತೋ –

೨೦೯. ‘‘ನ ಉಕ್ಖಿಪೇ ನೋ ಚ ಪರಿಕ್ಖಿಪೇ ಪರೇ, ನ ಓಕ್ಖಿಪೇ ಪಾರಗತಂ ನ ಏರಯೇ;

ನ ಚತ್ತವಣ್ಣಂ ಪರಿಸಾಸು ಬ್ಯಾಹರೇ, ಅನುದ್ಧತೋ ಸಮ್ಮಿತಭಾಣಿ ಸುಬ್ಬತೋ.

೨೧೦. ‘‘ಸುಸುಖುಮನಿಪುಣತ್ಥದಸ್ಸಿನಾ, ಮತಿಕುಸಲೇನ ನಿವಾತವುತ್ತಿನಾ;

ಸಂಸೇವಿತಬುದ್ಧಸೀಲಿನಾ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ನ ಹಿ ತೇನ ದುಲ್ಲಭ’’ನ್ತಿ. –

ಗಾಥಾದ್ವಯಂ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ನ ಉಕ್ಖಿಪೇತಿ ಅತ್ತಾನಂ ನ ಉಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯ, ಜಾತಿಆದೀಹಿ ಬಾಹುಸಚ್ಚಾದೀಹಿ ಚ ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸನಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ. ನೋ ಚ ಪರಿಕ್ಖಿಪೇ ಪರೇತಿ ಪರೇ ಪರಪುಗ್ಗಲೇ ತೇಹೇವ ಜಾತಿಆದೀಹಿ ನೋ ಪರಿಕ್ಖಿಪೇ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ನ ಖಿಪೇಯ್ಯ ಗುಣಪರಿಧಂಸನವಸೇನ ವಾ ನ ಖಿಪೇಯ್ಯ. ನ ಓಕ್ಖಿಪೇ ಪರೇ ಇಚ್ಚೇವಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪರೇ ಓಜ್ಝಾಪನವಸೇನ ನ ಓಕ್ಖಿಪೇ ಹೇಟ್ಠತೋ ಕತ್ವಾ ಪರೇ ನ ಓಲೋಕಾಪೇಯ್ಯ, ನ ಓಜ್ಝಾಪೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ನ ಉಕ್ಖಿಪೇ’’ತಿ ಕೇಚಿ ಪಠನ್ತಿ, ಸೋ ಏವತ್ಥೋ. ಪಾರಗತನ್ತಿ ಸಂಸಾರಪಾರಂ ವಿಯ ವಿಜ್ಜಾಯ ಪಾರಂ ಗತಂ ಖೀಣಾಸವಂ ತೇವಿಜ್ಜಂ ಛಳಭಿಞ್ಞಂ ವಾ ನ ಏರಯೇ ನ ಘಟ್ಟಯೇ ನ ಆಸಾದೇಯ್ಯ. ನ ಚತ್ತವಣ್ಣಂ ಪರಿಸಾಸು ಬ್ಯಾಹರೇತಿ ಅತ್ತನೋ ವಣ್ಣಂ ಗುಣಂ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಂ ನಿಕಾಮಯಮಾನೋ ಖತ್ತಿಯಪರಿಸಾದೀಸು ನ ಭಾಸೇಯ್ಯ. ಅನುದ್ಧತೋತಿ ಉದ್ಧಚ್ಚರಹಿತೋ. ಉದ್ಧತಸ್ಸ ಹಿ ವಚನಂ ನಾದಿಯನ್ತಿ. ಸಮ್ಮಿತಭಾಣೀತಿ ಸಮ್ಮದೇವ ಮಿತಭಾಣೀ, ಕಾಲೇನ ಸಾಪದೇಸಂ ಪರಿಯನ್ತವತಿಂ ಅತ್ಥಸಞ್ಹಿತಮೇವ ವಾಚಂ ಭಾಸನಸೀಲೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತೋ ಅಞ್ಞಥಾ ವದನ್ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಅಗಹಣೀಯಂ ಹೋತಿ. ಸುಬ್ಬತೋತಿ ಸುನ್ದರವತೋ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ. ‘‘ಸಿಯಾ’’ತಿ ಕಿರಿಯಾಪದಂ ಆನೇತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ.

ಏವಂ ಥೇರೋ ಸಙ್ಖೇಪೇನೇವ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಲಕ್ಖಣಂ ವತ್ವಾ ತೇಸಂ ಗುಣಾನಂ ಅತ್ತನಿ ಲಬ್ಭಮಾನತಂ ಅಧಿಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನಂ ಮಹಾಜನಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಏವಂವಿಧಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಸ್ಸ ವಿಮುತ್ತಾಯತನಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ನ ನಿಬ್ಬಾನಂ ದುಲ್ಲಭಂ, ಅಥ ಖೋ ಸುಲಭಮೇವಾ’’ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸುಸುಖುಮನಿಪುಣತ್ಥದಸ್ಸಿನಾ’’ತಿ ದುತಿಯಗಾಥಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೋಯೇವ.

ವಿಸಾಖಪಞ್ಚಾಲಪುತ್ತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.