೨. ಜೋತಿದಾಸತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಯೇ ಖೋ ತೇತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಜೋತಿದಾಸತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಸಿಖಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಕಾಸುಮಾರಿಕಫಲಂ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಪಾದಿಯತ್ಥಜನಪದೇ ವಿಭವಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಜೋತಿದಾಸೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ಘರಮಾವಸನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಂ ಅತ್ತನೋ ಗಾಮೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಗಾಮಸಮೀಪೇ ಪಬ್ಬತೇ ಮಹನ್ತಂ ವಿಹಾರಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಥೇರಂ ತತ್ಥ ವಾಸೇತ್ವಾ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೋ ಥೇರಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಪಟಿಲದ್ಧಸಂವೇಗೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಅಹೋಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೫೧.೫೧-೫೬) –

‘‘ಕಣಿಕಾರಂವ ಜೋತನ್ತಂ, ನಿಸಿನ್ನಂ ಪಬ್ಬತನ್ತರೇ;

ಅದ್ದಸಂ ವಿರಜಂ ಬುದ್ಧಂ, ಲೋಕಜೇಟ್ಠಂ ನರಾಸಭಂ.

‘‘ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಸುಮನೋ, ಸಿರೇ ಕತ್ವಾನ ಅಞ್ಜಲಿಂ;

ಕಾಸುಮಾರಿಕಮಾದಾಯ, ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠಸ್ಸದಾಸಹಂ.

‘‘ಏಕತಿಂಸೇ ಇತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಫಲಂ ಅದದಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಫಲದಾನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಪನ ಹುತ್ವಾ ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಸೇಸತೋ ವಿನಯಪಿಟಕೇ ಸುಕುಸಲಭಾವಂ ಪತ್ವಾ ದಸವಸ್ಸಿಕೋ ಪರಿಸುಪಟ್ಠಾಕೋ ಚ ಹುತ್ವಾ ಬಹೂಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತುಂ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಅದ್ಧಾನಪರಿಸ್ಸಮವಿನೋದನತ್ಥಂ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಆರಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಏಕಂ ಪಞ್ಚತಪಂ ತಪನ್ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ತಪನೀಯೇ ಅಞ್ಞಂ ತಪತೀ’’ತಿ ಆಹ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಕುಪಿತೋ, ‘‘ಭೋ, ಮುಣ್ಡಕ, ಕಿಂ ಅಞ್ಞಂ ತಪನೀಯ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ತಸ್ಸ –

‘‘ಕೋಪೋ ಚ ಇಸ್ಸಾ ಪರಹೇಠನಾ ಚ, ಮಾನೋ ಚ ಸಾರಮ್ಭಮದೋ ಪಮಾದೋ;

ತಣ್ಹಾ ಅವಿಜ್ಜಾ ಭವಸಙ್ಗತೀ ಚ, ತೇ ತಪ್ಪನೀಯಾ ನ ಹಿ ರೂಪಖನ್ಧೋ’’ತಿ. –

ಗಾಥಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಸ್ಮಿಂ ತಿತ್ಥಿಯಾರಾಮೇ ಸಬ್ಬೇ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಚ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು. ಥೇರೋ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಕತಿಪಾಹಂ ತತ್ಥ ವಸಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಜಾತಿಭೂಮಿಂಯೇವ ಗತೋ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಉಪಗತೇಸು ಞಾತಕೇಸು ನಾನಾಲದ್ಧಿಕೇ ಯಞ್ಞಸುದ್ಧಿಕೇ ಓವದನ್ತೋ –

೧೪೩. ‘‘ಯೇ ಖೋ ತೇ ವೇಠಮಿಸ್ಸೇನ, ನಾನತ್ತೇನ ಚ ಕಮ್ಮುನಾ;

ಮನುಸ್ಸೇ ಉಪರುನ್ಧನ್ತಿ, ಫರುಸೂಪಕ್ಕಮಾ ಜನಾ;

ತೇಪಿ ತತ್ಥೇವ ಕೀರನ್ತಿ, ನ ಹಿ ಕಮ್ಮಂ ಪನಸ್ಸತಿ.

೧೪೪. ‘‘ಯಂ ಕರೋತಿ ನರೋ ಕಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಯಾಣಂ ಯದಿ ಪಾಪಕಂ;

ತಸ್ಸ ತಸ್ಸೇವ ದಾಯಾದೋ, ಯಂ ಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಪಕುಬ್ಬತೀ’’ತಿ. – ಗಾಥಾದ್ವಯಂ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ಯೇತಿ ಅನಿಯಮುದ್ದೇಸೋ. ತೇತಿ ಅನಿಯಮತೋ ಏವ ಪಟಿನಿದ್ದೇಸೋ. ಪದದ್ವಯಸ್ಸಾಪಿ ‘‘ಜನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಖೋತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ವೇಠಮಿಸ್ಸೇನಾತಿ ವರತ್ತಖಣ್ಡಾದಿನಾ ಸೀಸಾದೀಸು ವೇಠದಾನೇನ. ‘‘ವೇಧಮಿಸ್ಸೇನಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಳಿ, ಸೋ ಏವತ್ಥೋ. ನಾನತ್ತೇನ ಚ ಕಮ್ಮುನಾತಿ ಹನನಘಾತನಹತ್ಥಪಾದಾದಿಚ್ಛೇದನೇನ ಖುದ್ದಕಸೇಳದಾನಾದಿನಾ ಚ ನಾನಾವಿಧೇನ ಪರೂಪಘಾತಕಮ್ಮೇನ. ಮನುಸ್ಸೇತಿ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಯೇ ಕೇಚಿ ಸತ್ತೇತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಉಪರುನ್ಧನ್ತೀತಿ ವಿಬಾಧೇನ್ತಿ. ಫರುಸೂಪಕ್ಕಮಾತಿ ದಾರುಣಪಯೋಗಾ, ಕುರೂರಕಮ್ಮನ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಜನಾತಿ ಸತ್ತಾ. ತೇಪಿ ತತ್ಥೇವ ಕೀರನ್ತೀತಿ ತೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾ ಪುಗ್ಗಲಾ ಯಾಹಿ ಕಮ್ಮಕಾರಣಾಹಿ ಅಞ್ಞೇ ಬಾಧಿಂಸು. ತತ್ಥೇವ ತಾಸುಯೇವ ಕಾರಣಾಸು ಸಯಮ್ಪಿ ಕೀರನ್ತಿ ಪಕ್ಖಿಪೀಯನ್ತಿ, ತಥಾರೂಪಂಯೇವ ದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ತಥೇವ ಕೀರನ್ತೀ’’ತಿ ಚ ಪಾಠೋ, ಯಥಾ ಸಯಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ದುಕ್ಖಂ ಅಕಂಸು, ತಥೇವ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಕರೀಯನ್ತಿ, ದುಕ್ಖಂ ಪಾಪೀಯನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ಕಸ್ಮಾ? ನ ಹಿ ಕಮ್ಮಂ ಪನಸ್ಸತಿ ಕಮ್ಮಞ್ಹಿ ಏಕನ್ತಂ ಉಪಚಿತಂ ವಿಪಾಕಂ ಅದತ್ವಾ ನ ವಿಗಚ್ಛತಿ, ಅವಸೇಸಪಚ್ಚಯಸಮವಾಯೇ ವಿಪಚ್ಚತೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಇದಾನಿ ‘‘ನ ಹಿ ಕಮ್ಮಂ ಪನಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಸತ್ತಾನಂ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಯಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ ಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಕುಸಲಂ, ಯದಿ ವಾ ಪಾಪಕಂ ಅಕುಸಲಂ ಸತ್ತೋ ಕರೋತಿ, ಕರೋನ್ತೋ ಚ ತತ್ಥ ಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಯಥಾ ಫಲದಾನಸಮತ್ಥಂ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಪಕುಬ್ಬತಿ ಉಪಚಿನೋತಿ. ತಸ್ಸ ತಸ್ಸೇವ ದಾಯಾದೋತಿ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸೇವ ಕಮ್ಮಫಲಸ್ಸ ಗಣ್ಹನತೋ ತೇನ ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ದಾತಬ್ಬವಿಪಾಕಸ್ಸ ಭಾಗೀ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಕಮ್ಮಸ್ಸಕಾ, ಮಾಣವ, ಸತ್ತಾ ಕಮ್ಮದಾಯಾದಾ’’ತಿಆದಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೨೮೯). ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಸುತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಞಾತಕಾ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಾಯಂ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸೂತಿ.

ಜೋತಿದಾಸತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.