೩. ಸುಮಙ್ಗಲತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಸುಮುತ್ತಿಕೋತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸುಮಙ್ಗಲತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಸೋಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಪುಞ್ಞಂ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಸಿದ್ಧತ್ಥಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾರಂ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಏಕಚೀವರಂ ಠಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಅಪ್ಫೋಟೇಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಾ ಅವಿದೂರೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕೇ ತಾದಿಸೇನ ಕಮ್ಮನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ದಲಿದ್ದಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಸುಮಙ್ಗಲೋತಿ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಖುಜ್ಜಕಾಸಿತನಙ್ಗಲಕುದ್ದಾಲಪರಿಕ್ಖಾರೋ ಹುತ್ವಾ ಕಸಿಯಾ ಜೀವತಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ರಞ್ಞಾ ಪಸೇನದಿಕೋಸಲೇನ ಭಗವತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಮಹಾದಾನೇ ಪವತ್ತಿಯಮಾನೇ ದಾನೋಪಕರಣಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇಹಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ದಧಿಘಟಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಸಮಣಾ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯಾ ಸುಖುಮವತ್ಥಸುನಿವತ್ಥಾ ಸುಭೋಜನಾನಿ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ನಿವಾತೇಸು ಸೇನಾಸನೇಸು ವಿಹರನ್ತಿ, ಯಂನೂನಾಹಮ್ಪಿ ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ, ಅಞ್ಞತರಂ ಮಹಾಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ನಿವೇದೇಸಿ. ಸೋ ತಂ ಕರುಣಾಯನ್ತೋ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಸೋ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕವಿಹಾರೇ ನಿಬ್ಬಿನ್ನೋ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ ಹುತ್ವಾ, ವಿಬ್ಭಮಿತುಕಾಮೋ ಞಾತಿಗಾಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಕಚ್ಛಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಖೇತ್ತಂ ಕಸನ್ತೇ ಕಿಲಿಟ್ಠವತ್ಥನಿವತ್ಥೇ ಸಮನ್ತತೋ ರಜೋಕಿಣ್ಣಸರೀರೇ ವಾತಾತಪೇನ ಫುಸ್ಸನ್ತೇ ಕಸ್ಸಕೇ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಮಹನ್ತಂ ವತಿಮೇ ಸತ್ತಾ ಜೀವಿಕನಿಮಿತ್ತಂ ದುಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚನುಭೋನ್ತೀ’’ತಿ ಸಂವೇಗಂ ಪಟಿಲಭಿ. ಞಾಣಸ್ಸ ಪರಿಪಾಕಂ ಗತತ್ತಾ ಯಥಾಗಹಿತಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋ ಅಞ್ಞತರಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ವಿವೇಕಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೨.೧೧-೧೯) –

‘‘ಅತ್ಥದಸ್ಸೀ ಜಿನವರೋ, ಲೋಕಜೇಟ್ಠೋ ನರಾಸಭೋ;

ವಿಹಾರಾ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮ್ಮ, ತಳಾಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ.

‘‘ನ್ಹಾತ್ವಾ ಪಿತ್ವಾ ಚ ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಉತ್ತರಿತ್ವೇಕಚೀವರೋ;

ಅಟ್ಠಾಸಿ ಭಗವಾ ತತ್ಥ, ವಿಲೋಕೇನ್ತೋ ದಿಸೋದಿಸಂ.

‘‘ಭವನೇ ಉಪವಿಟ್ಠೋಹಂ, ಅದ್ದಸಂ ಲೋಕನಾಯಕಂ;

ಹಟ್ಠೋ ಹಟ್ಠೇನ ಚಿತ್ತೇನ, ಅಪ್ಫೋಟೇಸಿಂ ಅಹಂ ತದಾ.

‘‘ಸತರಂಸಿಂವ ಜೋತನ್ತಂ, ಪಭಾಸನ್ತಂವ ಕಞ್ಚನಂ;

ನಚ್ಚಗೀತೇ ಪಯುತ್ತೋಹಂ, ಪಞ್ಚಙ್ಗತೂರಿಯಮ್ಹಿ ಚ.

‘‘ಯಂ ಯಂ ಯೋನುಪಪಜ್ಜಾಮಿ, ದೇವತ್ತಂ ಅಥ ಮಾನುಸಂ;

ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತೇ ಅಭಿಭೋಮಿ, ವಿಪುಲೋ ಹೋತಿ ಮೇ ಯಸೋ.

‘‘ನಮೋ ತೇ ಪುರಿಸಾಜಞ್ಞ, ನಮೋ ತೇ ಪುರಿಸುತ್ತಮ;

ಅತ್ತಾನಂ ತೋಸಯಿತ್ವಾನ, ಪರೇ ತೋಸೇಸಿ ತ್ವಂ ಮುನಿ.

‘‘ಪರಿಗ್ಗಹೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ, ಹಾಸಂ ಕತ್ವಾನ ಸುಬ್ಬತೇ;

ಉಪಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ತುಸಿತಂ ಉಪಪಜ್ಜಹಂ.

‘‘ಸೋಳಸೇತೋ ಕಪ್ಪಸತೇ, ದ್ವಿನವಏಕಚಿನ್ತಿತಾ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲಾ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅತ್ತನೋ ದುಕ್ಖವಿಮುತ್ತಿಞ್ಚ ಕಿತ್ತನವಸೇನ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇನ್ತೋ ‘‘ಸುಮುತ್ತಿಕೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

೪೩. ತತ್ಥ ಸುಮುತ್ತಿಕೋತಿ ಸುನ್ದರಾ ಅಚ್ಚನ್ತಿಕತಾಯ ಅಪುನಬ್ಭವಿಕಾ ಮುತ್ತಿ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಸುಮುತ್ತಿಕೋ. ತಸ್ಸ ಪನ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಪಾಸಂಸಿಯತಾಯ ಅಚ್ಛರಿಯತಾಯ ಚ ಅಪ್ಫೋಟೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸುಮುತ್ತಿಕೋ’’ತಿ. ಪುನ ತತ್ಥ ವಿಮುತ್ತಿಯಂ ಅತ್ತನೋ ಪಸಾದಸ್ಸ ದಳ್ಹಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಾಹು ಸುಮುತ್ತಿಕೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಸಾಧು ಸುಟ್ಠು ಮುತ್ತಿಕೋ ವತಮ್ಹೀ’’ತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಕುತೋ ಪನಾಯಂ ಸುಮುತ್ತಿಕತಾ’’ತಿ? ಕಾಮಞ್ಚಾಯಂ ಥೇರೋ ಸಬ್ಬಸ್ಮಾಪಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖತೋ ಸುವಿಮುತ್ತೋ, ಅತ್ತನೋ ಪನ ತಾವ ಉಪಟ್ಠಿತಂ ಅತಿವಿಯ ಅನಿಟ್ಠಭೂತಂ ದುಕ್ಖಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತೀಹಿ ಖುಜ್ಜಕೇಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಖುಜ್ಜಕೇಹೀತಿ ಖುಜ್ಜಸಭಾವೇಹಿ, ಖುಜ್ಜಾಕಾರೇಹಿ ವಾ. ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಞ್ಚೇತಂ ಮುತ್ತಸದ್ದಾಪೇಕ್ಖಾಯ. ಕಸ್ಸಕೋ ಹಿ ಅಖುಜ್ಜೋಪಿ ಸಮಾನೋ ತೀಸು ಠಾನೇಸು ಅತ್ತಾನಂ ಖುಜ್ಜಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ ಲಾಯನೇ ಕಸನೇ ಕುದ್ದಾಲಕಮ್ಮೇ ಚ. ಯೋ ಹಿ ಪನ ಕಸ್ಸಕೋ ಲಾಯನಾದೀನಿ ಕರೋತಿ, ತಾನಿಪಿ ಅಸಿತಾದೀನಿ ಕುಟಿಲಾಕಾರತೋ ಖುಜ್ಜಕಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ತೀಹಿ ಖುಜ್ಜಕೇಹೀ’’ತಿ.

ಇದಾನಿ ತಾನಿ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಸಿತಾಸು ಮಯಾ, ನಙ್ಗಲಾಸು ಮಯಾ, ಖುದ್ದಕುದ್ದಾಲಾಸು ಮಯಾ’’ತಿ ಆಹ. ತತ್ಥ ಅಸಿತಾಸು ಮಯಾತಿ ಲವಿತ್ತೇಹಿ ಮಯಾ ಮುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಸ್ಸಕ್ಕೇ ಚೇತಂ ಭುಮ್ಮವಚನಂ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಪರೇ ಪನ ‘‘ಅಸಿತಾಸು ಮಯಾತಿ ಲವಿತ್ತೇಹಿ ಕರಣಭೂತೇಹಿ ಮಯಾ ಖುಜ್ಜಿತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಮತೇನ ಕರಣತ್ಥೇ ಹೇತುಮ್ಹಿ ವಾ ಭುಮ್ಮವಚನಂ. ‘‘ನಙ್ಗಲಾಸೂ’’ತಿ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ನಙ್ಗಲೇಹಿ ಕಸಿರೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತ್ತನಾ ವಳಞ್ಜಿತಕುದ್ದಾಲಸ್ಸ ಸಭಾವತೋ ವಳಞ್ಜನೇನ ವಾ ಅಪ್ಪಕತಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಖುದ್ದಕುದ್ದಾಲಾಸೂ’’ತಿ ‘‘ಕುಣ್ಠಕುದ್ದಾಲಾಸೂ’’ತಿಪಿ ಪಾಳಿ. ವಳಞ್ಜನೇನೇವ ಅತಿಖಿಣಖಣಿತ್ತೇಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಧಮೇವಾತಿ ಮ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ. ಅಥ ವಾಪೀತಿ ವಾ-ಸದ್ದೋ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಗಾಮಕೇ ಠಿತತ್ತಾ ತಾನಿ ಅಸಿತಾದೀನಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಇಧೇವ ಮಮ ಸಮೀಪೇಯೇವ, ತಥಾಪಿ ಅಲಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತುರಿತವಸೇನ ಚೇತಂ ಆಮೇಡಿತವಚನಂ. ಝಾಯಾತಿ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಜ್ಝಾನವಸೇನ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರತ್ಥಂ ದಿಬ್ಬವಿಹಾರಾದಿವಸೇನ ಚ ಝಾಯ. ಸುಮಙ್ಗಲಾತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಆಲಪತಿ. ಝಾನೇ ಪನ ಆದರದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಆಮೇಡಿತಂ ಕತಂ. ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ವಿಹರಾತಿ ಸತಿಪಞ್ಞಾವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಬ್ಬತ್ಥಕಮೇವ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋಸಿ ತ್ವಂ, ತಸ್ಮಾ ಇದಾನಿ ಸುಖಂ ವಿಹರ, ಸುಮಙ್ಗಲ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಅರಹತ್ತಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ಏವ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ವೀಥಿಪಟಿಪನ್ನಾಯ ಸಾಸನೇ ಸಞ್ಜಾತಾಭಿರತಿಯಾ ಯಥಾನುಭೂತಂ ಘರಾವಾಸದುಕ್ಖಂ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತೋ ಥೇರೋ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ವತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಮತೇನ ‘‘ಝಾಯ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ವಿಹರಾ’’ತಿ ಪದಾನಂ ಅತ್ಥೋ ವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗವಸೇನಪಿ ಯುಜ್ಜತಿ ಏವ.

ಸುಮಙ್ಗಲತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.