೫. ಪಞ್ಚಮವಗ್ಗೋ

೧. ಸಿರಿವಡ್ಢತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ವಿವರಮನುಪತನ್ತಿ ವಿಜ್ಜುತಾತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಿರಿವಡ್ಢತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಸೋಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಇತೋ ಏಕನವುತೇ ಕಪ್ಪೇ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಕಿಙ್ಕಣಿಪುಪ್ಫೇಹಿ ಪೂಜಂ ಕತ್ವಾ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಅಪರಾಪರಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ರಾಜಗಹೇ ವಿಭವಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಸಿರಿವಡ್ಢೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಸಮಾಗಮೇ ಸತ್ಥರಿ ಸದ್ಧಮ್ಮೇ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಪ್ಪಸಾದೋ ಹೇತುಸಮ್ಪನ್ನತಾಯ ಪಬ್ಬಜಿ. ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಚ ಕತಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚೋ ವೇಭಾರಪಣ್ಡವಪಬ್ಬತಾನಂ ಅವಿದೂರೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಅರಞ್ಞಾಯತನೇ ಪಬ್ಬತಗುಹಾಯಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮನುಯುತ್ತೋ ವಿಹರತಿ. ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸಮಯೇ ಮಹಾ ಅಕಾಲಮೇಘೋ ಉಟ್ಠಹಿ. ವಿಜ್ಜುಲ್ಲತಾ ಪಬ್ಬತವಿವರಂ ಪವಿಸನ್ತಿಯೋ ವಿಯ ವಿಚರನ್ತಿ. ಥೇರಸ್ಸ ಘಮ್ಮಪರಿಳಾಹಾಭಿಭೂತಸ್ಸ ಸಾರಗಬ್ಭೇಹಿ ಮೇಘವಾತೇಹಿ ಘಮ್ಮಪರಿಳಾಹೋ ವೂಪಸಮಿ. ಉತುಸಪ್ಪಾಯಲಾಭೇನ ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗಂ ಅಹೋಸಿ. ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೨೧.೧೦-೧೪) –

‘‘ಕಞ್ಚನಗ್ಘಿಯಸಙ್ಕಾಸೋ, ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ ಲೋಕನಾಯಕೋ;

ಓದಕಂ ದಹಮೋಗ್ಗಯ್ಹ, ಸಿನಾಯಿ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲೋ.

‘‘ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಕಿಙ್ಕಣಿಂ ಪುಪ್ಫಂ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಭಿರೋಪಯಿಂ;

ಉದಗ್ಗಚಿತ್ತೋ ಸುಮನೋ, ದ್ವಿಪದಿನ್ದಸ್ಸ ತಾದಿನೋ.

‘‘ಏಕನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಪುಪ್ಫಮಭಿರೋಪಯಿಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಬುದ್ಧಪೂಜಾಯಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಸತ್ತವೀಸತಿಕಪ್ಪಮ್ಹಿ, ರಾಜಾ ಭೀಮರಥೋ ಅಹು;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲೋ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ಅತ್ತಸನ್ನಿಸ್ಸಯಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇನ್ತೋ ‘‘ವಿವರಮನುಪತನ್ತಿ ವಿಜ್ಜುತಾ’’ತಿ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ.

೪೧. ತತ್ಥ ವಿವರನ್ತಿ ಅನ್ತರಾ ವೇಮಜ್ಝಂ. ಅನುಪತನ್ತೀತಿ ಅನುಲಕ್ಖಣೇ ಪತನ್ತಿ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ವಿಜ್ಜೋತನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಜ್ಜೋತನಮೇವ ಹಿ ವಿಜ್ಜುಲ್ಲತಾನಂ ಪವತ್ತಿ ನಾಮ. ಅನು-ಸದ್ದಯೋಗೇನ ಚೇತ್ಥ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ಯಥಾ ‘‘ರುಕ್ಖಮನುವಿಜ್ಜೋತನ್ತೀ’’ತಿ. ವಿಜ್ಜುತಾತಿ ಸತೇರತಾ. ವೇಭಾರಸ್ಸ ಚ ಪಣ್ಡವಸ್ಸ ಚಾತಿ ವೇಭಾರಪಬ್ಬತಸ್ಸ ಚ ಪಣ್ಡವಪಬ್ಬತಸ್ಸ ಚ ವಿವರಮನುಪತನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ನಗವಿವರಗತೋತಿ ನಗವಿವರಂ ಪಬ್ಬತಗುಹಂ ಉಪಗತೋ. ಝಾಯತೀತಿ ಆರಮ್ಮಣೂಪನಿಜ್ಝಾನೇನ ಲಕ್ಖಣೂಪನಿಜ್ಝಾನೇನ ಚ ಝಾಯತಿ, ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇನ್ತೋ ಭಾವೇತಿ. ಪುತ್ತೋ ಅಪ್ಪಟಿಮಸ್ಸ ತಾದಿನೋತಿ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಾದಿಧಮ್ಮಕಾಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ರೂಪಕಾಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಅನುಪಮಸ್ಸ ಉಪಮಾರಹಿತಸ್ಸ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಾದೀಸು ತಾದಿಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ತಾದಿನೋ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಓರಸಪುತ್ತೋ. ಪುತ್ತವಚನೇನೇವ ಚೇತ್ಥ ಥೇರೇನ ಸತ್ಥು ಅನುಜಾತಭಾವದೀಪನೇನ ಅಞ್ಞಾ ಬ್ಯಾಕತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಸಿರಿವಡ್ಢತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಖದಿರವನಿಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಚಾಲೇ ಉಪಚಾಲೇತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಖದಿರವನಿಯರೇವತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತಿ? ಅಯಂ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ತಿತ್ಥನಾವಿಕಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಮಹಾಗಙ್ಗಾಯ ಪಯಾಗತಿತ್ಥೇ ತಿತ್ಥನಾವಾಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸಸಾವಕಸಙ್ಘಂ ಭಗವನ್ತಂ ಗಙ್ಗಾತೀರಂ ಉಪಗತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ನಾವಾಸಙ್ಘಾಟಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ಪೂಜಾಸಕ್ಕಾರೇನ ಪರತೀರಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಸತ್ಥಾರಾ ಆರಞ್ಞಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪಿಯಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ತದತ್ಥಂ ಪತ್ಥನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಮಹಾದಾನಂ ಪವತ್ತೇಸಿ. ಭಗವಾ ಚ ತಸ್ಸ ಪತ್ಥನಾಯ ಅವಜ್ಝಭಾವಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಮಗಧರಟ್ಠೇ ನಾಲಕಗಾಮೇ ರೂಪಸಾರಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಂ ವಯಪ್ಪತ್ತಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಘರಬನ್ಧನೇನ ಬನ್ಧಿತುಕಾಮಾ ಜಾತಾ. ಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಜೇಟ್ಠಭಾತಾ ಅಯ್ಯೋ ಉಪತಿಸ್ಸೋ ಇಮಂ ವಿಭವಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ತೇನ ವನ್ತಂ ಖೇಳಪಿಣ್ಡಂ ಕಥಾಹಂ ಪಚ್ಛಾ ಗಿಲಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಜಾತಸಂವೇಗೋ ಪಾಸಂ ಅನುಪಗಚ್ಛನಕಮಿಗೋ ವಿಯ ಞಾತಕೇ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ಹೇತುಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚೋದಿಯಮಾನೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನೋ ಕನಿಟ್ಠಭಾವಂ ನಿವೇದೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಛನ್ದಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಪರಿಪುಣ್ಣವೀಸತಿವಸ್ಸಂ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ನಿಯೋಜೇಸುಂ. ಸೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಖದಿರವನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ, ‘‘ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಞ್ಚ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಘಟೇನ್ತೋ ವಾಯಮನ್ತೋ ಞಾಣಸ್ಸ ಪರಿಪಾಕಗತತ್ತಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಅಹೋಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧.೬೨೮-೬೪೩) –

‘‘ಗಙ್ಗಾ ಭಾಗೀರಥೀ ನಾಮ, ಹಿಮವನ್ತಾ ಪಭಾವಿತಾ;

ಕುತಿತ್ಥೇ ನಾವಿಕೋ ಆಸಿಂ, ಓರಿಮೇ ಚ ತರಿಂ ಅಹಂ.

‘‘ಪದುಮುತ್ತರೋ ನಾಯಕೋ, ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ದ್ವಿಪದುತ್ತಮೋ;

ವಸೀಸತಸಹಸ್ಸೇಹಿ, ಗಙ್ಗಾತೀರಮುಪಾಗತೋ.

‘‘ಬಹೂ ನಾವಾ ಸಮಾನೇತ್ವಾ, ವಡ್ಢಕೀಹಿ ಸುಸಙ್ಖತಂ;

ನಾವಾಯ ಛದನಂ ಕತ್ವಾ, ಪಟಿಮಾನಿಂ ನರಾಸಭಂ.

‘‘ಆಗನ್ತ್ವಾನ ಚ ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಆರೂಹಿ ತಞ್ಚ ನಾವಕಂ;

ವಾರಿಮಜ್ಝೇ ಠಿತೋ ಸತ್ಥಾ, ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಥ.

‘‘ಯೋ ಸೋ ತಾರೇಸಿ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಸಙ್ಘಞ್ಚಾಪಿ ಅನಾಸವಂ;

ತೇನ ಚಿತ್ತಪ್ಪಸಾದೇನ, ದೇವಲೋಕೇ ರಮಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸತಿ ತೇ ಬ್ಯಮ್ಹಂ, ಸುಕತಂ ನಾವಸಣ್ಠಿತಂ;

ಆಕಾಸೇ ಪುಪ್ಫಛದನಂ, ಧಾರಯಿಸ್ಸತಿ ಸಬ್ಬದಾ.

‘‘ಅಟ್ಠಪಞ್ಞಾಸಕಪ್ಪಮ್ಹಿ, ತಾರಕೋ ನಾಮ ಖತ್ತಿಯೋ;

ಚಾತುರನ್ತೋ ವಿಜಿತಾವೀ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ಸತ್ತಪಞ್ಞಾಸಕಪ್ಪಮ್ಹಿ, ಚಮ್ಮಕೋ ನಾಮ ಖತ್ತಿಯೋ;

ಉಗ್ಗಚ್ಛನ್ತೋವ ಸೂರಿಯೋ, ಜೋತಿಸ್ಸತಿ ಮಹಬ್ಬಲೋ.

‘‘ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಹಿ, ಓಕ್ಕಾಕಕುಲಸಮ್ಭವೋ;

ಗೋತಮೋ ನಾಮ ಗೋತ್ತೇನ, ಸತ್ಥಾ ಲೋಕೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ತಿದಸಾ ಸೋ ಚವಿತ್ವಾನ, ಮನುಸ್ಸತ್ತಂ ಗಮಿಸ್ಸತಿ;

ರೇವತೋ ನಾಮ ನಾಮೇನ, ಬ್ರಹ್ಮಬನ್ಧು ಭವಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ಅಗಾರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾನ, ಸುಕ್ಕಮೂಲೇನ ಚೋದಿತೋ;

ಗೋತಮಸ್ಸ ಭಗವತೋ, ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ಸೋ ಪಚ್ಛಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾನ, ಯುತ್ತಯೋಗೋ ವಿಪಸ್ಸಕೋ;

ಸಬ್ಬಾಸವೇ ಪರಿಞ್ಞಾಯ, ನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸತಿನಾಸವೋ.

‘‘ವೀರಿಯಂ ಮೇ ಧುರಧೋರಯ್ಹಂ, ಯೋಗಕ್ಖೇಮಾಧಿವಾಹನಂ;

ಧಾರೇಮಿ ಅನ್ತಿಮಂ ದೇಹಂ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ.

‘‘ಸತಸಹಸ್ಸೇ ಕತಂ ಕಮ್ಮಂ, ಫಲಂ ದಸ್ಸೇಸಿ ಮೇ ಇಧ;

ಸುಮುತ್ತೋ ಸರವೇಗೋವ, ಕಿಲೇಸೇ ಝಾಪಯೀ ಮಮ.

‘‘ತತೋ ಮಂ ವನನಿರತಂ, ದಿಸ್ವಾ ಲೋಕನ್ತಗೂ ಮುನಿ;

ವನವಾಸಿಭಿಕ್ಖೂನಗ್ಗಂ, ಪಞ್ಞಪೇಸಿ ಮಹಾಮತಿ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಪನ ಹುತ್ವಾ ಥೇರೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಞ್ಚ ವನ್ದಿತುಂ ಸೇನಾಸನಂ ಸಂಸಾಮೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪತ್ವಾ ಜೇತವನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಞ್ಚ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಕತಿಪಾಹಂ ಜೇತವನೇ ವಿಹಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ಅರಿಯಗಣಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಆರಞ್ಞಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ – ‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆರಞ್ಞಕಾನಂ ಯದಿದಂ ರೇವತೋ ಖದಿರವನಿಯೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೧೯೮, ೨೦೩). ಸೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಅತ್ತನೋ ಜಾತಗಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಚಾಲಾ, ಉಪಚಾಲಾ, ಸೀಸೂಪಚಾಲಾ’’ತಿ ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ಭಗಿನೀನಂ ಪುತ್ತೇ ‘‘ಚಾಲಾ, ಉಪಚಾಲಾ, ಸೀಸೂಪಚಾಲಾ’’ತಿ ತಯೋ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೇ ಆನೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ನಿಯೋಜೇಸಿ. ತೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಅನುಯುತ್ತಾ ವಿಹರನ್ತಿ. ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸಮಯೇ ಥೇರಸ್ಸ ಕೋಚಿದೇವ ಆಬಾಧೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ರೇವತಂ ‘‘ಗಿಲಾನಪುಚ್ಛನಂ ಅಧಿಗಮಪುಚ್ಛನಞ್ಚ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಪಗಚ್ಛಿ. ರೇವತತ್ಥೇರೋ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಂ ದೂರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತೇಸಂ ಸಾಮಣೇರಾನಂ ಸತುಪ್ಪಾದನವಸೇನ ಓವದನ್ತೋ ‘‘ಚಾಲೇ ಉಪಚಾಲೇ’’ತಿ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ.

೪೨. ತತ್ಥ ಚಾಲೇ ಉಪಚಾಲೇ ಸೀಸೂಪಚಾಲೇತಿ ತೇಸಂ ಆಲಪನಂ. ‘‘ಚಾಲಾ, ಉಪಚಾಲಾ, ಸೀಸೂಪಚಾಲಾ’’ತಿ ಹಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ ಲದ್ಧನಾಮಾ ತೇ ತಯೋ ದಾರಕಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾಪಿ ತಥಾ ವೋಹರೀಯನ್ತಿ. ‘‘‘ಚಾಲೀ, ಉಪಚಾಲೀ, ಸೀಸೂಪಚಾಲೀ’ತಿ ತೇಸಂ ನಾಮ’’ನ್ತಿ ಚ ವದನ್ತಿ. ಯದತ್ಥಂ ‘‘ಚಾಲಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಆಮನ್ತನಂ ಕತಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪತಿಸ್ಸತಾ ನು ಖೋ ವಿಹರಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ಆಗತೋ ವೋ ವಾಲಂ ವಿಯ ವೇಧೀ’’ತಿ. ಪತಿಸ್ಸತಾತಿ ಪತಿಸ್ಸತಿಕಾ. ಖೋತಿ ಅವಧಾರಣೇ. ಆಗತೋತಿ ಆಗಚ್ಛಿ. ವೋತಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ. ವಾಲಂ ವಿಯ ವೇಧೀತಿ ವಾಲವೇಧೀ ವಿಯ, ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ತಿಕ್ಖಜವನನಿಬ್ಬೇಧಿಕಪಞ್ಞತಾಯ ವಾಲವೇಧಿರೂಪೋ ಸತ್ಥುಕಪ್ಪೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಮಾತುಲತ್ಥೇರೋ ಆಗತೋ, ತಸ್ಮಾ ಸಮಣಸಞ್ಞಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಯುತ್ತಾ ಏವ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರಥ, ‘‘ಯಥಾಧಿಗತೇ ವಿಹಾರೇ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಭವಥಾ’’ತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ತೇ ಸಾಮಣೇರಾ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಾದಿವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಉಭಿನ್ನಂ ಮಾತುಲತ್ಥೇರಾನಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರವೇಲಾಯಂ ನಾತಿದೂರೇ ಸಮಾಧಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ರೇವತತ್ಥೇರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ತೇ ಸಾಮಣೇರೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ, ತೇ ತಥಾಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ಥೇರೇ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೇ ಏವ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು. ಥೇರೋ ‘‘ಕತರಕತರವಿಹಾರೇನ ವಿಹರಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತೇಹಿ ‘‘ಇಮಾಯ ಇಮಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ದಾರಕೇಪಿ ನಾಮ ಏವಂ ವಿನೇನ್ತೋ ಮಯ್ಹಂ ಭಾತಿಕೋ ಪಚ್ಚಪಾದಿ ವತ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಥೇರಂ ಪಸಂಸನ್ತೋ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಖದಿರವನಿಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಸುಮಙ್ಗಲತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಸುಮುತ್ತಿಕೋತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸುಮಙ್ಗಲತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಸೋಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಪುಞ್ಞಂ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಸಿದ್ಧತ್ಥಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾರಂ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಏಕಚೀವರಂ ಠಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಅಪ್ಫೋಟೇಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಾ ಅವಿದೂರೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕೇ ತಾದಿಸೇನ ಕಮ್ಮನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ದಲಿದ್ದಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಸುಮಙ್ಗಲೋತಿ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಖುಜ್ಜಕಾಸಿತನಙ್ಗಲಕುದ್ದಾಲಪರಿಕ್ಖಾರೋ ಹುತ್ವಾ ಕಸಿಯಾ ಜೀವತಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ರಞ್ಞಾ ಪಸೇನದಿಕೋಸಲೇನ ಭಗವತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಮಹಾದಾನೇ ಪವತ್ತಿಯಮಾನೇ ದಾನೋಪಕರಣಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇಹಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ದಧಿಘಟಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಸಮಣಾ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯಾ ಸುಖುಮವತ್ಥಸುನಿವತ್ಥಾ ಸುಭೋಜನಾನಿ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ನಿವಾತೇಸು ಸೇನಾಸನೇಸು ವಿಹರನ್ತಿ, ಯಂನೂನಾಹಮ್ಪಿ ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ, ಅಞ್ಞತರಂ ಮಹಾಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ನಿವೇದೇಸಿ. ಸೋ ತಂ ಕರುಣಾಯನ್ತೋ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಸೋ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕವಿಹಾರೇ ನಿಬ್ಬಿನ್ನೋ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ ಹುತ್ವಾ, ವಿಬ್ಭಮಿತುಕಾಮೋ ಞಾತಿಗಾಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಕಚ್ಛಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಖೇತ್ತಂ ಕಸನ್ತೇ ಕಿಲಿಟ್ಠವತ್ಥನಿವತ್ಥೇ ಸಮನ್ತತೋ ರಜೋಕಿಣ್ಣಸರೀರೇ ವಾತಾತಪೇನ ಫುಸ್ಸನ್ತೇ ಕಸ್ಸಕೇ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಮಹನ್ತಂ ವತಿಮೇ ಸತ್ತಾ ಜೀವಿಕನಿಮಿತ್ತಂ ದುಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚನುಭೋನ್ತೀ’’ತಿ ಸಂವೇಗಂ ಪಟಿಲಭಿ. ಞಾಣಸ್ಸ ಪರಿಪಾಕಂ ಗತತ್ತಾ ಯಥಾಗಹಿತಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋ ಅಞ್ಞತರಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ವಿವೇಕಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೨.೧೧-೧೯) –

‘‘ಅತ್ಥದಸ್ಸೀ ಜಿನವರೋ, ಲೋಕಜೇಟ್ಠೋ ನರಾಸಭೋ;

ವಿಹಾರಾ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮ್ಮ, ತಳಾಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ.

‘‘ನ್ಹಾತ್ವಾ ಪಿತ್ವಾ ಚ ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಉತ್ತರಿತ್ವೇಕಚೀವರೋ;

ಅಟ್ಠಾಸಿ ಭಗವಾ ತತ್ಥ, ವಿಲೋಕೇನ್ತೋ ದಿಸೋದಿಸಂ.

‘‘ಭವನೇ ಉಪವಿಟ್ಠೋಹಂ, ಅದ್ದಸಂ ಲೋಕನಾಯಕಂ;

ಹಟ್ಠೋ ಹಟ್ಠೇನ ಚಿತ್ತೇನ, ಅಪ್ಫೋಟೇಸಿಂ ಅಹಂ ತದಾ.

‘‘ಸತರಂಸಿಂವ ಜೋತನ್ತಂ, ಪಭಾಸನ್ತಂವ ಕಞ್ಚನಂ;

ನಚ್ಚಗೀತೇ ಪಯುತ್ತೋಹಂ, ಪಞ್ಚಙ್ಗತೂರಿಯಮ್ಹಿ ಚ.

‘‘ಯಂ ಯಂ ಯೋನುಪಪಜ್ಜಾಮಿ, ದೇವತ್ತಂ ಅಥ ಮಾನುಸಂ;

ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತೇ ಅಭಿಭೋಮಿ, ವಿಪುಲೋ ಹೋತಿ ಮೇ ಯಸೋ.

‘‘ನಮೋ ತೇ ಪುರಿಸಾಜಞ್ಞ, ನಮೋ ತೇ ಪುರಿಸುತ್ತಮ;

ಅತ್ತಾನಂ ತೋಸಯಿತ್ವಾನ, ಪರೇ ತೋಸೇಸಿ ತ್ವಂ ಮುನಿ.

‘‘ಪರಿಗ್ಗಹೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ, ಹಾಸಂ ಕತ್ವಾನ ಸುಬ್ಬತೇ;

ಉಪಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ತುಸಿತಂ ಉಪಪಜ್ಜಹಂ.

‘‘ಸೋಳಸೇತೋ ಕಪ್ಪಸತೇ, ದ್ವಿನವಏಕಚಿನ್ತಿತಾ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲಾ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅತ್ತನೋ ದುಕ್ಖವಿಮುತ್ತಿಞ್ಚ ಕಿತ್ತನವಸೇನ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇನ್ತೋ ‘‘ಸುಮುತ್ತಿಕೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

೪೩. ತತ್ಥ ಸುಮುತ್ತಿಕೋತಿ ಸುನ್ದರಾ ಅಚ್ಚನ್ತಿಕತಾಯ ಅಪುನಬ್ಭವಿಕಾ ಮುತ್ತಿ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಸುಮುತ್ತಿಕೋ. ತಸ್ಸ ಪನ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಪಾಸಂಸಿಯತಾಯ ಅಚ್ಛರಿಯತಾಯ ಚ ಅಪ್ಫೋಟೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸುಮುತ್ತಿಕೋ’’ತಿ. ಪುನ ತತ್ಥ ವಿಮುತ್ತಿಯಂ ಅತ್ತನೋ ಪಸಾದಸ್ಸ ದಳ್ಹಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಾಹು ಸುಮುತ್ತಿಕೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಸಾಧು ಸುಟ್ಠು ಮುತ್ತಿಕೋ ವತಮ್ಹೀ’’ತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಕುತೋ ಪನಾಯಂ ಸುಮುತ್ತಿಕತಾ’’ತಿ? ಕಾಮಞ್ಚಾಯಂ ಥೇರೋ ಸಬ್ಬಸ್ಮಾಪಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖತೋ ಸುವಿಮುತ್ತೋ, ಅತ್ತನೋ ಪನ ತಾವ ಉಪಟ್ಠಿತಂ ಅತಿವಿಯ ಅನಿಟ್ಠಭೂತಂ ದುಕ್ಖಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತೀಹಿ ಖುಜ್ಜಕೇಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಖುಜ್ಜಕೇಹೀತಿ ಖುಜ್ಜಸಭಾವೇಹಿ, ಖುಜ್ಜಾಕಾರೇಹಿ ವಾ. ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಞ್ಚೇತಂ ಮುತ್ತಸದ್ದಾಪೇಕ್ಖಾಯ. ಕಸ್ಸಕೋ ಹಿ ಅಖುಜ್ಜೋಪಿ ಸಮಾನೋ ತೀಸು ಠಾನೇಸು ಅತ್ತಾನಂ ಖುಜ್ಜಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ ಲಾಯನೇ ಕಸನೇ ಕುದ್ದಾಲಕಮ್ಮೇ ಚ. ಯೋ ಹಿ ಪನ ಕಸ್ಸಕೋ ಲಾಯನಾದೀನಿ ಕರೋತಿ, ತಾನಿಪಿ ಅಸಿತಾದೀನಿ ಕುಟಿಲಾಕಾರತೋ ಖುಜ್ಜಕಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ತೀಹಿ ಖುಜ್ಜಕೇಹೀ’’ತಿ.

ಇದಾನಿ ತಾನಿ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಸಿತಾಸು ಮಯಾ, ನಙ್ಗಲಾಸು ಮಯಾ, ಖುದ್ದಕುದ್ದಾಲಾಸು ಮಯಾ’’ತಿ ಆಹ. ತತ್ಥ ಅಸಿತಾಸು ಮಯಾತಿ ಲವಿತ್ತೇಹಿ ಮಯಾ ಮುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಸ್ಸಕ್ಕೇ ಚೇತಂ ಭುಮ್ಮವಚನಂ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಪರೇ ಪನ ‘‘ಅಸಿತಾಸು ಮಯಾತಿ ಲವಿತ್ತೇಹಿ ಕರಣಭೂತೇಹಿ ಮಯಾ ಖುಜ್ಜಿತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಮತೇನ ಕರಣತ್ಥೇ ಹೇತುಮ್ಹಿ ವಾ ಭುಮ್ಮವಚನಂ. ‘‘ನಙ್ಗಲಾಸೂ’’ತಿ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ನಙ್ಗಲೇಹಿ ಕಸಿರೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತ್ತನಾ ವಳಞ್ಜಿತಕುದ್ದಾಲಸ್ಸ ಸಭಾವತೋ ವಳಞ್ಜನೇನ ವಾ ಅಪ್ಪಕತಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಖುದ್ದಕುದ್ದಾಲಾಸೂ’’ತಿ ‘‘ಕುಣ್ಠಕುದ್ದಾಲಾಸೂ’’ತಿಪಿ ಪಾಳಿ. ವಳಞ್ಜನೇನೇವ ಅತಿಖಿಣಖಣಿತ್ತೇಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಧಮೇವಾತಿ ಮ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ. ಅಥ ವಾಪೀತಿ ವಾ-ಸದ್ದೋ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಗಾಮಕೇ ಠಿತತ್ತಾ ತಾನಿ ಅಸಿತಾದೀನಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಇಧೇವ ಮಮ ಸಮೀಪೇಯೇವ, ತಥಾಪಿ ಅಲಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತುರಿತವಸೇನ ಚೇತಂ ಆಮೇಡಿತವಚನಂ. ಝಾಯಾತಿ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಜ್ಝಾನವಸೇನ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರತ್ಥಂ ದಿಬ್ಬವಿಹಾರಾದಿವಸೇನ ಚ ಝಾಯ. ಸುಮಙ್ಗಲಾತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಆಲಪತಿ. ಝಾನೇ ಪನ ಆದರದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಆಮೇಡಿತಂ ಕತಂ. ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ವಿಹರಾತಿ ಸತಿಪಞ್ಞಾವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಬ್ಬತ್ಥಕಮೇವ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋಸಿ ತ್ವಂ, ತಸ್ಮಾ ಇದಾನಿ ಸುಖಂ ವಿಹರ, ಸುಮಙ್ಗಲ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಅರಹತ್ತಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ಏವ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ವೀಥಿಪಟಿಪನ್ನಾಯ ಸಾಸನೇ ಸಞ್ಜಾತಾಭಿರತಿಯಾ ಯಥಾನುಭೂತಂ ಘರಾವಾಸದುಕ್ಖಂ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತೋ ಥೇರೋ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ವತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಮತೇನ ‘‘ಝಾಯ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ವಿಹರಾ’’ತಿ ಪದಾನಂ ಅತ್ಥೋ ವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗವಸೇನಪಿ ಯುಜ್ಜತಿ ಏವ.

ಸುಮಙ್ಗಲತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಸಾನುತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಮತಂ ವಾ ಅಮ್ಮ ರೋದನ್ತೀತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಾನುತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಸೋಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಪುಞ್ಞಂ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಇತೋ ಚತುನವುತೇ ಕಪ್ಪೇ ಸಿದ್ಧತ್ಥಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಹತ್ಥಪಾದಧೋವನಮುಖವಿಕ್ಖಾಲನಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಉದಕಂ ಉಪನೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಹಿ ಭೋಜನಕಾಲೇ ಹತ್ಥಪಾದೇ ಧೋವಿತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಸತ್ಥು ಆಕಾರಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಉದಕಂ ಉಪನೇಸಿ. ಭಗವಾ ಹತ್ಥಪಾದೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಮುಖಂ ವಿಕ್ಖಾಲೇತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ತಮ್ಪಿ ಞತ್ವಾ ಮುಖೋದಕಂ ಉಪನೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಮುಖಂ ವಿಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ ಮುಖಧೋವನಕಿಚ್ಚಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಏವಂ ಭಗವಾ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯ ತೇನ ಕರೀಯಮಾನಂ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಂ ಸಾದಿಯಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಪರಾಪರಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಗಬ್ಭಗತೇಯೇವ ಪಿತಾ ಪವಾಸಂ ಗತೋ, ಉಪಾಸಿಕಾ ದಸಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿತ್ವಾ ಸಾನೂತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ವಡ್ಢನ್ತೇ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಂಯೇವ ನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ, ‘‘ಏವಮಯಂ ಅನನ್ತರಾಯೋ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಅಚ್ಚನ್ತಸುಖಭಾಗೀ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ‘‘ಸೋ ಸಾನುಸಾಮಣೇರೋ’’ತಿ ಪಞ್ಞಾತೋ ಪಞ್ಞವಾ ವತ್ತಸಮ್ಪನ್ನೋ ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ಸತ್ತೇಸು ಮೇತ್ತಜ್ಝಾಸಯೋ ಹುತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಿಯೋ ಅಹೋಸಿ ಮನಾಪೋತಿ ಸಬ್ಬಂ ಸಾನುಸುತ್ತೇ ಆಗತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ತಸ್ಸ ಅತೀತಜಾತಿಯಂ ಮಾತಾ ಯಕ್ಖಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಂ ಯಕ್ಖಾ ‘‘ಸಾನುತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅಯಂ ಮಾತಾ’’ತಿ ಗರುಚಿತ್ತಿಕಾರಬಹುಲಾ ಹುತ್ವಾ ಮಾನೇನ್ತಿ. ಏವಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ಪುಥುಜ್ಜನಭಾವಸ್ಸ ಆದೀನವಂ ವಿಭಾವೇನ್ತಂ ವಿಯ ಏಕದಿವಸಂ ಸಾನುಸ್ಸ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಾಭಾವಾ ಅಯೋನಿಸೋ ಉಮ್ಮುಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ವಿಬ್ಭಮಿತುಕಾಮತಾಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ತಂ ತಸ್ಸ ಯಕ್ಖಿನಿಮಾತಾ ಞತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಮಾತುಯಾ ಆರೋಚೇಸಿ – ‘‘ತವ ಪುತ್ತೋ, ಸಾನು, ‘ವಿಬ್ಭಮಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ, ತಸ್ಮಾ ತ್ವಂ –

‘‘ಸಾನುಂ ಪಬುದ್ಧಂ ವಜ್ಜಾಸಿ, ಯಕ್ಖಾನಂ ವಚನಂ ಇದಂ;

ಮಾಕಾಸಿ ಪಾಪಕಂ ಕಮ್ಮಂ, ಆವಿ ವಾ ಯದಿ ವಾ ರಹೋ.

‘‘ಸಚೇ ತ್ವಂ ಪಾಪಕಂ ಕಮ್ಮಂ, ಕರಿಸ್ಸಸಿ ಕರೋಸಿ ವಾ;

ನ ತೇ ದುಕ್ಖಾ ಪಮುತ್ಯತ್ಥಿ, ಉಪ್ಪಚ್ಚಾಪಿ ಪಲಾಯತೋ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೩೯; ಧ. ಪ. ಅಟ್ಠ. ೨.೩೨೫ ಸಾನುಸಾಮಣೇರವತ್ಥು) –

ಏವಂ ಭಣಾಹೀ’’ತಿ. ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಯಕ್ಖಿನಿಮಾತಾ ತತ್ಥೇವನ್ತರಧಾಯಿ. ಮನುಸ್ಸಮಾತಾ ಪನ ತಂ ಸುತ್ವಾ ಪರಿದೇವಸೋಕಸಮಾಪನ್ನಾ ಚೇತೋದುಕ್ಖಸಮಪ್ಪಿತಾ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ಸಾನುಸಾಮಣೇರೋ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಮಾತು ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಗತೋ ಮಾತರಂ ರೋದಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಮ, ಕಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ರೋದಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೋ ಮಾತು ‘‘ಮತಂ ವಾ, ಅಮ್ಮ, ರೋದನ್ತಿ, ಯೋ ವಾ ಜೀವಂ ನ ದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ.

೪೪. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ‘‘ಅಮ್ಮ, ರೋದನ್ತಾ ನಾಮ ಞಾತಕಾ ಮಿತ್ತಾ ವಾ ಅತ್ತನೋ ಞಾತಕಂ ಮಿತ್ತಂ ವಾ ಮತಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ರೋದನ್ತಿ ಪರಲೋಕಂ ಗತತ್ತಾ, ಯೋ ವಾ ಞಾತಕೋ ಮಿತ್ತೋ ವಾ ಜೀವಂ ಜೀವನ್ತೋ ದೇಸನ್ತರಂ ಪಕ್ಕನ್ತತಾಯ ಚ ನ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ವಾ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ರೋದನ್ತಿ, ಉಭಯಮ್ಪೇತಂ ಮಯಿ ನ ವಿಜ್ಜತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಜೀವನ್ತಂ ಧರಮಾನಂ ಮಂ ಪುರತೋ ಠಿತಂ ಪಸ್ಸನ್ತೀ; ಕಸ್ಮಾ, ಅಮ್ಮ, ರೋದಸಿ?ಮಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ತವ ರೋದನಸ್ಸ ಕಾರಣಮೇವ ನತ್ಥೀ’’ತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಮಾತಾ ‘‘ಮರಣಞ್ಹೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೋ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಹೀನಾಯಾವತ್ತತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೬೩) ಸುತ್ತಪದಾನುಸಾರೇನ ಉಪ್ಪಬ್ಬಜನಂ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಮರಣನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೀ –

‘‘ಮತಂ ವಾ ಪುತ್ತ ರೋದನ್ತಿ, ಯೋ ವಾ ಜೀವಂ ನ ದಿಸ್ಸತಿ;

ಯೋ ಚ ಕಾಮೇ ಚಜಿತ್ವಾನ, ಪುನರಾಗಚ್ಛತೇ ಇಧ.

‘‘ತಂ ವಾಪಿ ಪುತ್ತ ರೋದನ್ತಿ, ಪುನ ಜೀವಂ ಮತೋ ಹಿ ಸೋ;

ಕುಕ್ಕುಳಾ ಉಬ್ಭತೋ ತಾತ, ಕುಕ್ಕುಳಂ ಪತಿತುಮಿಚ್ಛಸೀ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೩೯; ಧ. ಪ. ಅಟ್ಠ. ೨.ಸಾನುಸಾಮಣೇರವತ್ಥು) –

ಗಾಥಾದ್ವಯಂ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಕಾಮೇ ಚಜಿತ್ವಾನಾತಿ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಜ್ಝಾಸಯೇನ ವತ್ಥುಕಾಮೇ ಪಹಾಯ, ತಞ್ಚ ಕಿಲೇಸಕಾಮಸ್ಸ ತದಙ್ಗಪ್ಪಹಾನವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಹೇತ್ಥ ಕಾಮಪರಿಚ್ಚಾಗೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಪುನರಾಗಚ್ಛತೇ ಇಧಾತಿ ಇಧ ಗೇಹೇ ಪುನದೇವ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಹೀನಾಯಾವತ್ತನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ತಂ ವಾಪೀತಿ ಯೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಬ್ಭಮತಿ, ತಂ ವಾಪಿ ಪುಗ್ಗಲಂ ಮತಂ ವಿಯಮಾದಿಸಿಯೋ ರೋದನ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾತಿ ಚೇ? ಪುನ ಜೀವಂ ಮತೋ ಹಿ ಸೋತಿ ವಿಬ್ಭಮನತೋ ಪಚ್ಛಾ ಯೋ ಜೀವನ್ತೋ, ಸೋ ಗುಣಮರಣೇನ ಅತ್ಥತೋ ಮತೋಯೇವ. ಇದಾನಿಸ್ಸ ಸವಿಸೇಸಸಂವೇಗಂ ಜನೇತುಂ ‘‘ಕುಕ್ಕುಳಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ‘‘ಅಹೋರತ್ತಂ ಆದಿತ್ತಂ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಡಹನಟ್ಠೇನ ಕುಕ್ಕುಳನಿರಯಸದಿಸತ್ತಾ ಕುಕ್ಕುಳಾ ಗಿಹಿಭಾವಾ ಅನುಕಮ್ಪನ್ತಿಯಾ ಮಯಾ ಉಬ್ಭತೋ ಉದ್ಧತೋ, ತಾತ ಸಾನು, ಕುಕ್ಕುಳಂ ಪತಿತುಂ ಇಚ್ಛಸಿ ಪತಿತುಕಾಮೋಸೀ’’ತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಾನುಸಾಮಣೇರೋ ಸಂವೇಗಜಾತೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೨೧.೨೫-೨೯) –

‘‘ಭುಞ್ಜನ್ತಂ ಸಮಣಂ ದಿಸ್ವಾ, ವಿಪ್ಪಸನ್ನಮನಾವಿಲಂ;

ಘಟೇನೋದಕಮಾದಾಯ, ಸಿದ್ಧತ್ಥಸ್ಸ ಅದಾಸಹಂ.

‘‘ನಿಮ್ಮಲೋ ಹೋಮಹಂ ಅಜ್ಜ, ವಿಮಲೋ ಖೀಣಸಂಸಯೋ;

ಭವೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಮಾನಸ್ಸ, ಫಲಂ ನಿಬ್ಬತ್ತತೇ ಸುಭಂ.

‘‘ಚತುನ್ನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಉದಕಂ ಯಮದಾಸಹಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ದಕದಾನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಏಕಸಟ್ಠಿಮ್ಹಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಏಕೋವ ವಿಮಲೋ ಅಹು;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲೋ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಥೇರೋ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಗಾಥಾಯ ವಸೇನ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ವಿಪಸ್ಸನಾರಮ್ಭೋ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿ ಚ ಜಾತಾ’’ತಿ ಉದಾನವಸೇನ ತಮೇವ ಗಾಥಂ ಪಚ್ಚುದಾಹಾಸಿ.

ಸಾನುತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ರಮಣೀಯವಿಹಾರಿತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಯಥಾಪಿ ಭದ್ದೋ ಆಜಞ್ಞೋತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ರಮಣೀಯವಿಹಾರಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಸೋಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಇತೋ ಏಕನವುತೇ ಕಪ್ಪೇ ವಿಪಸ್ಸಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಕೋರಣ್ಡಪುಪ್ಫೇಹಿ ಪೂಜಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಪರಾಪರಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ರಾಜಗಹೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಯೋಬ್ಬನಮದೇನ ಕಾಮೇಸು ಮುಚ್ಛಂ ಆಪನ್ನೋ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಪಾರದಾರಿಕಂ ರಾಜಪುರಿಸೇಹಿ ವಿವಿಧಾ ಕಮ್ಮಕಾರಣಾ ಕರೀಯಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಂವೇಗಜಾತೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿ. ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಚ ರಾಗಚರಿತತಾಯ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ಸುಸಮ್ಮಟ್ಠಂ ಪರಿವೇಣಂ ಸೂಪಟ್ಠಿತಂ ಪಾನೀಯಪರಿಭೋಜನೀಯಂ ಸುಪಞ್ಞತಂ ಮಞ್ಚಪೀಠಂ ಕತ್ವಾ ವಿಹರತಿ. ತೇನ ಸೋ ರಮಣೀಯವಿಹಾರೀತ್ವೇವ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ.

ಸೋ ರಾಗುಸ್ಸನ್ನತಾಯ ಅಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿ ಕರಿತ್ವಾ ಸಞ್ಚೇತನಿಕಂ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ, ‘‘ಧಿರತ್ಥು, ಮಂ ಏವಂಭೂತೋ ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯಂ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹುತ್ವಾ ‘‘ವಿಬ್ಭಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸೀದಿ, ತೇನ ಚ ಮಗ್ಗೇನ ಸಕಟೇಸು ಗಚ್ಛನ್ತೇಸು ಏಕೋ ಸಕಟಯುತ್ತೋ ಗೋಣೋ ಪರಿಸ್ಸಮನ್ತೋ ವಿಸಮಟ್ಠಾನೇ ಖಲಿತ್ವಾ ಪತಿ, ತಂ ಸಾಕಟಿಕಾ ಯುಗತೋ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ತಿಣೋದಕಂ ದತ್ವಾ ಪರಿಸ್ಸಮಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಪುನಪಿ ಧುರೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಅಗಮಂಸು. ಥೇರೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಯಥಾಯಂ ಗೋಣೋ ಸಕಿಂ ಖಲಿತ್ವಾಪಿ ಉಟ್ಠಾಯ ಸಕಿಂ ಧುರಂ ವಹತಿ, ಏವಂ ಮಯಾಪಿ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಸಕಿಂ ಖಲಿತೇನಾಪಿ ವುಟ್ಠಾಯ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಯೋನಿಸೋ ಉಮ್ಮುಜ್ಜನ್ತೋ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಪವತ್ತಿಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ತೇನ ವುತ್ತವಿಧಿನಾ ಆಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸೀಲಂ ಪಾಕತಿಕಂ ಕತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೨೧.೩೫-೩೯) –

‘‘ಅಕ್ಕನ್ತಞ್ಚ ಪದಂ ದಿಸ್ವಾ, ಚಕ್ಕಾಲಙ್ಕಾರಭೂಸಿತಂ;

ಪದೇನಾನುಪದಂ ಯನ್ತೋ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಮಹೇಸಿನೋ.

‘‘ಕೋರಣ್ಡಂ ಪುಪ್ಫಿತಂ ದಿಸ್ವಾ, ಸಮೂಲಂ ಪೂಜಿತಂ ಮಯಾ;

ಹಟ್ಠೋ ಹಟ್ಠೇನ ಚಿತ್ತೇನ, ಅವನ್ದಿಂ ಪದಮುತ್ತಮಂ.

‘‘ಏಕನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಪುಪ್ಫಮಭಿಪೂಜಯಿಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಬುದ್ಧಪೂಜಾಯಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಸತ್ತಪಞ್ಞಾಸಕಪ್ಪಮ್ಹಿ, ಏಕೋ ವೀತಮಲೋ ಅಹುಂ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲೋ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ವಿಮುತ್ತಿಸುಖಂ ಅನುಭವನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಅರಿಯಧಮ್ಮಾಧಿಗಮನದೀಪನಿಂ ‘‘ಯಥಾಪಿ ಭದ್ದೋ ಆಜಞ್ಞೋ, ಖಲಿತ್ವಾ ಪತಿತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ.

೪೫. ತತ್ಥ ಖಲಿತ್ವಾತಿ ಪಕ್ಖಲಿತ್ವಾ. ಪತಿತಿಟ್ಠತೀತಿ ಪತಿಟ್ಠಹತಿ, ಪುನದೇವ ಯಥಾಠಾನೇ ತಿಟ್ಠತಿ. ಏವನ್ತಿ ಯಥಾ ಭದ್ದೋ ಉಸಭಾಜಾನೀಯೋ ಭಾರಂ ವಹನ್ತೋ ಪರಿಸ್ಸಮಪ್ಪತ್ತೋ ವಿಸಮಟ್ಠಾನಂ ಆಗಮ್ಮ ಏಕವಾರಂ ಪಕ್ಖಲಿತ್ವಾ ಪತಿತೋ ನ ತತ್ತಕೇನ ಧುರಂ ಛಡ್ಡೇತಿ, ಥಾಮಜವಪರಕ್ಕಮಸಮ್ಪನ್ನತಾಯ ಪನ ಖಲಿತ್ವಾಪಿ ಪತಿತಿಟ್ಠತಿ, ಅತ್ತನೋ ಸಭಾವೇನೇವ ಠತ್ವಾ ಭಾರಂ ವಹತಿ, ಏವಂ ಕಿಲೇಸಪರಿಸ್ಸಮಪ್ಪತ್ತೋ ಕಿರಿಯಾಪರಾಧೇನ ಖಲಿತ್ವಾ ತಂ ಖಲಿತಂ ಥಾಮವೀರಿಯಸಮ್ಪತ್ತಿತಾಯ ಪಟಿಪಾಕತಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಮಗ್ಗಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ದಸ್ಸನಸಮ್ಪನ್ನಂ, ತತೋ ಏವ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸವನನ್ತೇ ಅರಿಯಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಜಾತತಾಯ ಸಾವಕಂ, ತಸ್ಸ ಉರೇ ವಾಯಾಮಜನಿತಾಭಿಜಾತಿತಾಯ ಓರಸಂ ಪುತ್ತಂ ಭದ್ದಾಜಾನೀಯಸದಿಸಕಿಚ್ಚತಾಯ ಆಜಾನೀಯನ್ತಿ ಚ ಮಂ ಧಾರೇಥ ಉಪಧಾರೇಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ರಮಣೀಯವಿಹಾರಿತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಸಮಿದ್ಧಿತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಸದ್ಧಾಯಾಹಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಮಿದ್ಧಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತ್ತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಇತೋ ಚತುನವುತೇ ಕಪ್ಪೇ ಸಿದ್ಧತ್ಥಂ ಭಗವನ್ತಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಸವಣ್ಟಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಕಣ್ಣಿಕಬದ್ಧಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪೂಜೇಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಪರಾಪರಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಪರಿವತ್ತೇನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ರಾಜಗಹೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಜಾತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಂ ಕುಲಂ ಧನಧಞ್ಞಾದೀಹಿ ವಡ್ಢಿ, ಅತ್ತಭಾವೋ ಚಸ್ಸ ಅಭಿರೂಪೋ ದಸ್ಸನೀಯೋ ಗುಣವಾ ಇತಿ ವಿಭವಸಮಿದ್ಧಿಯಾ ಚ ಗುಣಸಮಿದ್ಧಿಯಾ ಚ ಸಮಿದ್ಧೀತ್ವೇವ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ಸೋ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಸಮಾಗಮೇ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಭಾವನಾಯ ಯುತ್ತಪ್ಪಯುತ್ತೋ ವಿಹರನ್ತೋ ಭಗವತಿ ತಪೋದಾರಾಮೇ ವಿಹರನ್ತೇ ಏಕದಿವಸಂ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಲಾಭಾ ವತ ಮೇ ಸತ್ಥಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೇ ಚಾಹಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಚ ಮೇ ಸೀಲವನ್ತೋ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮಾ’’ತಿ. ತಸ್ಸೇವಂ ಚಿನ್ತೇನ್ತಸ್ಸ ಉಳಾರಂ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಂ ಉದಪಾದಿ. ತಂ ಅಸಹನ್ತೋ ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ಥೇರಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಮಹನ್ತಂ ಭೇರವಸದ್ದಮಕಾಸಿ, ಪಥವಿಯಾ ಉನ್ದ್ರಿಯನಕಾಲೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಥೇರೋ ಭಗವತೋ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಭಗವಾ ‘‘ಮಾರೋ ತುಯ್ಹಂ ವಿಚಕ್ಖುಕಮ್ಮಾಯ ಚೇತೇತಿ, ಗಚ್ಛ, ಭಿಕ್ಖು ತತ್ಥ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ವಿಹರಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೨೧.೩೦-೩೪) –

‘‘ಕಣಿಕಾರಂವ ಜೋತನ್ತಂ, ನಿಸಿನ್ನಂ ಪಬ್ಬತನ್ತರೇ;

ಓಭಾಸೇನ್ತಂ ದಿಸಾ ಸಬ್ಬಾ, ಸಿದ್ಧತ್ಥಂ ನರಸಾರಥಿಂ.

‘‘ಧನುಂ ಅದ್ವೇಜ್ಝಂ ಕತ್ವಾನ, ಉಸುಂ ಸನ್ನಯ್ಹಹಂ ತದಾ;

ಪುಪ್ಫಂ ಸವಣ್ಟಂ ಛೇತ್ವಾನ, ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅಭಿರೋಪಯಿಂ.

‘‘ಚತುನ್ನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಪುಪ್ಫಮಭಿರೋಪಯಿಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಬುದ್ಧಪೂಜಾಯಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಏಕಪಞ್ಞಾಸಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಏಕೋ ಆಸಿಂ ಜುತಿನ್ಧರೋ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲೋ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ವಿಹರನ್ತಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಮಾರೋ ಮಹನ್ತಂ ಭೇರವಸದ್ದಂ ಅಕಾಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಥೇರೋ ಅಭೀತೋ ಅಚ್ಛಮ್ಭೀ ‘‘ತಾದಿಸಾನಂ ಮಾರಾನಂ ಸತಮ್ಪಿ ಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಮಯ್ಹಂ ಲೋಮಮ್ಪಿ ನ ಕಮ್ಪೇತೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಸದ್ಧಾಯಾಹಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋ’’ತಿ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ.

೪೬. ತತ್ಥ ಸದ್ಧಾಯಾತಿ ಧಮ್ಮಚ್ಛನ್ದಸಮುಟ್ಠಾನಾಯ ಕಮ್ಮಫಲಸದ್ಧಾಯ ಚೇವ ರತನತ್ತಯಸದ್ಧಾಯ ಚ. ಅಹನ್ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ನಿದ್ದಿಸತಿ. ಪಬ್ಬಜಿತೋತಿ ಉಪಗತೋ. ಅಗಾರಸ್ಮಾತಿ ಗೇಹತೋ ಘರಾವಾಸತೋ ವಾ. ಅನಗಾರಿಯನ್ತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ, ಸಾ ಹಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಕಸಿವಾಣಿಜ್ಜಾದಿಕಮ್ಮಂ ‘ಅಗಾರಸ್ಸ ಹಿತ’ನ್ತಿ ಅಗಾರಿಯಂ ನಾಮ, ತದಭಾವತೋ ‘‘ಅನಗಾರಿಯಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸತಿ ಪಞ್ಞಾ ಚ ಮೇ ವುಡ್ಢಾತಿ ಸರಣಲಕ್ಖಣಾ ಸತಿ, ಪಜಾನನಲಕ್ಖಣಾ ಪಞ್ಞಾತಿ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಕ್ಖಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಗ್ಗಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಾ ಮೇ ವುಡ್ಢಾ ವಡ್ಢಿತಾ, ನ ದಾನಿ ವಡ್ಢೇತಬ್ಬಾ ಅತ್ಥಿ ಸತಿಪಞ್ಞಾ ವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಚಿತ್ತಞ್ಚ ಸುಸಮಾಹಿತನ್ತಿ ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನ ಚೇವ ಲೋಕುತ್ತರಸಮಾಧಿವಸೇನ ಚ ಚಿತ್ತಂ ಮೇ ಸುಟ್ಠು ಸಮಾಹಿತಂ, ನ ದಾನಿ ತಸ್ಸ ಸಮಾಧಾತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥಿ, ಸಮಾಧಿ ವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಸ್ಮಾ ಕಾಮಂ ಕರಸ್ಸು ರೂಪಾನೀತಿ ಪಾಪಿಮ ಮಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಯಾನಿ ಕಾನಿಚಿ ವಿಪ್ಪಕಾರಾನಿ ಯಥಾರುಚಿಂ ಕರೋಹಿ, ತೇಹಿ ಪನ ನೇವ ಮಂ ಬ್ಯಾಧಯಿಸ್ಸಸಿ ಮಮ ಸರೀರಕಮ್ಪನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ, ಕುತೋ ಚಿತ್ತಞ್ಞಥತ್ತಂ? ತಸ್ಮಾ ತವ ಕಿರಿಯಾ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಪಹೇನಕಂ ವಿಯ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತ್ಥಂ ಸೋಧೇತಿ, ಕೇವಲಂ ತವ ಚಿತ್ತವಿಘಾತಮತ್ತಫಲಾತಿ ಥೇರೋ ಮಾರಂ ತಜ್ಜೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಾರೋ ‘‘ಜಾನಾತಿ ಮಂ ಸಮಣೋ’’ತಿ ತತ್ಥೇವನ್ತರಧಾಯಿ.

ಸಮಿದ್ಧಿತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಉಜ್ಜಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ನಮೋ ತೇ ಬುದ್ಧ ವೀರತ್ಥೂತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಉಜ್ಜಯತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋನ್ತೋ ಇತೋ ದ್ವಾನವುತೇ ಕಪ್ಪೇ ತಿಸ್ಸಂ ಭಗವನ್ತಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಕಣಿಕಾರಪುಪ್ಫೇಹಿ ಪೂಜಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಪರಾಪರಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ರಾಜಗಹೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಸೋತ್ತಿಯಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಉಜ್ಜಯೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಿಣ್ಣಂ ವೇದಾನಂ ಪಾರಗೂ ಹುತ್ವಾ ತತ್ಥ ಸಾರಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚೋದಿಯಮಾನೋ ವೇಳುವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಚರಿಯಾನುಕೂಲಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಹರನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೨೧.೧-೪) –

‘‘ಕಣಿಕಾರಂ ಪುಪ್ಫಿತಂ ದಿಸ್ವಾ, ಓಚಿನಿತ್ವಾನಹಂ ತದಾ;

ತಿಸ್ಸಸ್ಸ ಅಭಿರೋಪೇಸಿಂ, ಓಘತಿಣ್ಣಸ್ಸ ತಾದಿನೋ.

‘‘ದ್ವೇನವುತೇ ಇತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಪುಪ್ಫಮಭಿರೋಪಯಿಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಬುದ್ಧಪೂಜಾಯಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಪಞ್ಚತಿಂಸೇ ಇತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಅರುಣಪಾಣೀತಿ ವಿಸ್ಸುತೋ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲೋ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಥೋಮನಾಕಾರೇನ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ ‘‘ನಮೋ ತೇ ಬುದ್ಧ ವೀರತ್ಥೂ’’ತಿ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ.

೪೭. ತತ್ಥ ನಮೋತಿ ಪಣಾಮಕಿತ್ತನಂ. ತೇತಿ ಪಣಾಮಕಿರಿಯಾಯ ಸಮ್ಪದಾನಕಿತ್ತನಂ, ತುಯ್ಹನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬುದ್ಧ ವೀರಾತಿ ಚ ಭಗವತೋ ಆಲಪನಂ. ಭಗವಾ ಹಿ ಯಥಾ ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾದಿಭೇದಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾದಿಭೇದೇನ ಸಯಮ್ಭೂಞಾಣೇನ ಅನವಸೇಸತೋ ಬುದ್ಧತ್ತಾ ‘‘ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಏವಂ ಪಞ್ಚನ್ನಮ್ಪಿ ಮಾರಾನಂ ಅಭಿಪ್ಪಮದ್ದನವಸೇನ ಪದಹನ್ತೇನ ಮಹತಾ ವೀರಿಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ‘‘ವೀರೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅತ್ಥೂತಿ ಹೋತು, ತಸ್ಸ ‘‘ನಮೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋಸಿ ಸಬ್ಬಧೀತಿ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸಙ್ಖಾರಗತೇ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ ವಿಸಂಯುತ್ತೋ ಅಸಿ ಭವಸಿ, ನ ತಯಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವಿಪ್ಪಮುತ್ತಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಯತೋಹಂ ತುಯ್ಹಾಪದಾನೇ ವಿಹರಂ, ವಿಹರಾಮಿ ಅನಾಸವೋತಿ ತುಯ್ಹಂ ತವ ಅಪದಾನೇ ಓವಾದೇ ಗತಮಗ್ಗೇ ಪಟಿಪತ್ತಿಚರಿಯಾಯ ವಿಹರಂ ಯಥಾಸತ್ತಿ ಯಥಾಬಲಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೋ ಕಾಮಾಸವಾದೀನಂ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಆಸವಾನಂ ಸುಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ ಅನಾಸವೋ ವಿಹರಾಮಿ, ತಾದಿಸಸ್ಸ ನಮೋ ತೇ ಬುದ್ಧ-ವೀರತ್ಥೂತಿ.

ಉಜ್ಜಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಸಞ್ಜಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಯತೋ ಅಹನ್ತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಞ್ಜಯತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಸೋಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಪುಞ್ಞಂ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಮಹತಿ ಪೂಗೇ ಸಂಕಿತ್ತಿವಸೇನ ವತ್ಥುಂ ಸಙ್ಘರಿತ್ವಾ ರತನತ್ತಯಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸಯಂ ದಲಿದ್ದೋ ಹುತ್ವಾ ನೇಸಂ ಗಣಾದೀನಂ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯಾಯ ಬ್ಯಾವಟೋ ಅಹೋಸಿ. ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಚ ತಂ ತಂ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಅಪರಾಪರಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ರಾಜಗಹೇ ವಿಭವಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಸಞ್ಜಯೋ ನಾಮ ನಾಮೇನ, ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಾಯುಪೋಕ್ಖರಸಾತಿಆದಿಕೇ ಅಭಿಞ್ಞಾತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಸಾಸನೇ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನೇ ದಿಸ್ವಾ ಸಞ್ಜಾತಪ್ಪಸಾದೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ತಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಪರಭಾಗೇ ಪಬ್ಬಜಿ. ಪಬ್ಬಜನ್ತೋ ಚ ಖುರಗ್ಗೇಯೇವ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಅಹೋಸೀ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೦.೫೧-೫೫) –

‘‘ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ, ಮಹಾಪೂಗಗಣೋ ಅಹು;

ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರೋ ಆಸಿಂ, ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇಸು ವಾವಟೋ.

‘‘ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ಚ ಮೇ ನತ್ಥಿ, ಸುಗತಸ್ಸ ಮಹೇಸಿನೋ;

ಅವನ್ದಿಂ ಸತ್ಥುನೋ ಪಾದೇ, ವಿಪ್ಪಸನ್ನೇನ ಚೇತಸಾ.