೬. ಛಟ್ಠವಗ್ಗೋ

೧. ಗೋಧಿಕಾದಿಚತುತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ವಸ್ಸತಿ ದೇವೋತಿಆದಿಕಾ ಚತಸ್ಸೋ – ಗೋಧಿಕೋ, ಸುಬಾಹು, ವಲ್ಲಿಯೋ, ಉತ್ತಿಯೋತಿ ಇಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಥೇರಾನಂ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಇಮೇಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತಾ ಇತೋ ಚತುನವುತೇ ಕಪ್ಪೇ ಸಿದ್ಧತ್ಥಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಹಾಯಾ ಹುತ್ವಾ ವಿಚರಿಂಸು. ತೇಸು ಏಕೋ ಸಿದ್ಧತ್ಥಂ ಭಗವನ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಕಟಚ್ಛುಭಿಕ್ಖಂ ಅದಾಸಿ. ದುತಿಯೋ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿ. ತತಿಯೋ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಏಕೇನ ಪುಪ್ಫಹತ್ಥೇನ ಭಗವನ್ತಂ ಪೂಜೇಸಿ. ಚತುತ್ಥೋ ಸುಮನಪುಪ್ಫೇಹಿ ಪೂಜಮಕಾಸಿ. ಏವಂ ತೇ ಸತ್ಥರಿ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ ಪಸುತೇನ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಪುನ ಅಪರಾಪರಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಸಹಾಯಕಾ ಹುತ್ವಾ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಪಾವಾಯಂ ಚತುನ್ನಂ ಮಲ್ಲರಾಜಾನಂ ಪುತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂಸು. ತೇಸಂ ಗೋಧಿಕೋ, ಸುಬಾಹು, ವಲ್ಲಿಯೋ, ಉತ್ತಿಯೋತಿ ನಾಮಾನಿ ಅಕಂಸು. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಿಯಸಹಾಯಾ ಅಹೇಸುಂ. ತೇ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ಕಪಿಲವತ್ಥುಂ ಅಗಮಂಸು. ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸಮಯೇ ಸತ್ಥಾ ಕಪಿಲವತ್ಥುಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಗ್ರೋಧಾರಾಮೇ ವಸನ್ತೋ ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸುದ್ಧೋದನಪ್ಪಮುಖೇ ಸಕ್ಯರಾಜಾನೋ ದಮೇಸಿ. ತದಾ ತೇಪಿ ಚತ್ತಾರೋ ಮಲ್ಲರಾಜಪುತ್ತಾ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಲದ್ಧಪ್ಪಸಾದಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೧.೧-೨೩) –

‘‘ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಆಹುತೀನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಂ;

ಪವರಾ ಅಭಿನಿಕ್ಖನ್ತಂ, ವನಾ ನಿಬ್ಬನಮಾಗತಂ.

‘‘ಕಟಚ್ಛುಭಿಕ್ಖಂ ಪಾದಾಸಿಂ, ಸಿದ್ಧತ್ಥಸ್ಸ ಮಹೇಸಿನೋ;

ಪಞ್ಞಾಯ ಉಪಸನ್ತಸ್ಸ, ಮಹಾವೀರಸ್ಸ ತಾದಿನೋ.

‘‘ಪದೇನಾನುಪದಾಯನ್ತಂ, ನಿಬ್ಬಾಪೇನ್ತೇ ಮಹಾಜನಂ;

ಉಳಾರಾ ವಿತ್ತಿ ಮೇ ಜಾತಾ, ಬುದ್ಧೇ ಆದಿಚ್ಚಬನ್ಧುನೇ.

‘‘ಚತುನ್ನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ದಾನಮದದಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖಾದಾನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಸತ್ತಾಸೀತಿಮ್ಹಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಮಹಾರೇಣುಸನಾಮಕಾ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಸತ್ತೇತೇ ಚಕ್ಕವತ್ತಿನೋ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಗೋಧಿಕೋ ಥೇರೋ.

‘‘ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ನಿಸಭಾಜಾನಿಯಂ ಯಥಾ;

ತಿಧಾಪಭಿನ್ನಂ ಮಾತಙ್ಗಂ, ಕುಞ್ಜರಂವ ಮಹೇಸಿನಂ.

‘‘ಓಭಾಸೇನ್ತಂ ದಿಸಾ ಸಬ್ಬಾ, ಉಳುರಾಜಂವ ಪೂರಿತಂ;

ರಥಿಯಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಂ, ಲೋಕಜೇಟ್ಠಂ ಅಪಸ್ಸಹಂ.

‘‘ಞಾಣೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ, ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾನ ಅಞ್ಜಲಿಂ;

ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಸುಮನೋ, ಸಿದ್ಧತ್ಥಮಭಿವಾದಯಿಂ.

‘‘ಚತುನ್ನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಕಮ್ಮಮಕರಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಞಾಣಸಞ್ಞಾಯಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ತೇಸತ್ತತಿಮ್ಹಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಸೋಳಸಾಸುಂ ನರುತ್ತಮಾ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲಾ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಸುಬಾಹುತ್ಥೇರೋ.

‘‘ತಿವರಾಯಂ ನಿವಾಸೀಹಂ, ಅಹೋಸಿಂ ಮಾಲಿಕೋ ತದಾ;

ಅದ್ದಸಂ ವಿರಜಂ ಬುದ್ಧಂ, ಸಿದ್ಧತ್ಥಂ ಲೋಕಪೂಜಿತಂ.

‘‘ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಸುಮನೋ, ಪುಪ್ಫಹತ್ಥಮದಾಸಹಂ;

ಯತ್ಥ ಯತ್ಥುಪಪಜ್ಜಾಮಿ, ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಾಹಸಾ.

‘‘ಅನುಭೋಮಿ ಫಲಂ ಇಟ್ಠಂ, ಪುಬ್ಬೇ ಸುಕತಮತ್ತನೋ;

ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಸುಮಲ್ಲೇಹಿ, ಪುಪ್ಫದಾನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಚತುನ್ನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಪುಪ್ಫಮಭಿರೋಪಯಿಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಪುಪ್ಫಪೂಜಾಯಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಚತುನ್ನವುತುಪಾದಾಯ, ಠಪೇತ್ವಾ ವತ್ತಮಾನಕಂ;

ಪಞ್ಚರಾಜಸತಾ ತತ್ಥ, ನಜ್ಜಸಮಸನಾಮಕಾ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ವಲ್ಲಿಯೋ ಥೇರೋ.

‘‘ಸಿದ್ಧತ್ಥಸ್ಸ ಭಗವತೋ, ಜಾತಿಪುಪ್ಫಮದಾಸಹಂ;

ಪಾದೇಸು ಸತ್ತ ಪುಪ್ಫಾನಿ, ಹಾಸೇನೋಕಿರಿತಾನಿ ಮೇ.

‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮೇನಹಂ ಅಜ್ಜ, ಅಭಿಭೋಮಿ ನರಾಮರೇ;

ಧಾರೇಮಿ ಅನ್ತಿಮಂ ದೇಹಂ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ.

‘‘ಚತುನ್ನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಪುಪ್ಫಮಭಿರೋಪಯಿಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಪುಪ್ಫಪೂಜಾಯಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಸಮನ್ತಗನ್ಧನಾಮಾಸುಂ, ತೇರಸ ಚಕ್ಕವತ್ತಿನೋ;

ಇತೋ ಪಞ್ಚಮಕೇ ಕಪ್ಪೇ, ಚಾತುರನ್ತಾ ಜನಾಧಿಪಾ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ. (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೧.೧-೨೩);

ಉತ್ತಿಯೋ ಥೇರೋ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಥೇರಾ ಲೋಕೇ ಪಾಕಟಾ ಪಞ್ಞಾತಾ ರಾಜರಾಜಮಹಾಮತ್ತೇಹಿ ಸಕ್ಕತಾ ಗರುಕತಾ ಹುತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ಸಹೇವ ವಿಹರನ್ತಿ. ಅಥೇಕದಾ ರಾಜಾ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋ ತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಥೇರೇ ರಾಜಗಹಂ ಉಪಗತೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ತೇಮಾಸಂ ವಸ್ಸಾವಾಸತ್ಥಾಯ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ಕುಟಿಕಾಯೋ ಕಾರೇತ್ವಾ ಸತಿಸಮ್ಮೋಸೇನ ನ ಛಾದೇಸಿ. ಥೇರಾ ಅಚ್ಛನ್ನಾಸು ಕುಟಿಕಾಸು ವಿಹರನ್ತಿ. ವಸ್ಸಕಾಲೇ ದೇವೋ ನ ವಸ್ಸತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣಂ ದೇವೋ ನ ವಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ, ತಂ ಕಾರಣಂ ಞತ್ವಾ, ತಾ ಕುಟಿಕಾಯೋ ಛಾದಾಪೇತ್ವಾ, ಮತ್ತಿಕಾಕಮ್ಮಂ ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಞ್ಚ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ, ಕುಟಿಕಾಮಹಂ ಕರೋನ್ತೋ ಮಹತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾನಂ ಅದಾಸಿ. ಥೇರಾ ರಞ್ಞೋ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಕುಟಿಕಾಯೋ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮೇತ್ತಾಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಸಮಾಪಜ್ಜಿಂಸು. ಅಥುತ್ತರಪಾಚೀನದಿಸತೋ ಮಹಾಮೇಘೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಥೇರಾನಂ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾನಕ್ಖಣೇಯೇವ ವಸ್ಸಿತುಂ ಆರಭಿ. ತೇಸು ಗೋಧಿಕತ್ಥೇರೋ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಸಹ ಮೇಘಗಜ್ಜಿತೇನ –

೫೧. ‘‘ವಸ್ಸತಿ ದೇವೋ ಯಥಾ ಸುಗೀತಂ, ಛನ್ನಾ ಮೇ ಕುಟಿಕಾ ಸುಖಾ ನಿವಾತಾ;

ಚಿತ್ತಂ ಸುಸಮಾಹಿತಞ್ಚ ಮಯ್ಹಂ, ಅಥ ಚೇ ಪತ್ಥಯಸಿ ಪವಸ್ಸ ದೇವಾ’’ತಿ. –

ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ವಸ್ಸತೀತಿ ಸಿಞ್ಚತಿ ವುಟ್ಠಿಧಾರಂ ಪವೇಚ್ಛತಿ. ದೇವೋತಿ ಮೇಘೋ. ಯಥಾ ಸುಗೀತನ್ತಿ ಸುನ್ದರಗೀತಂ ವಿಯ ಗಜ್ಜನ್ತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಮೇಘೋ ಹಿ ವಸ್ಸನಕಾಲೇ ಸತಪಟಲಸಹಸ್ಸಪಟಲೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಥನಯನ್ತೋ ವಿಜ್ಜುತಾ ನಿಚ್ಛಾರೇನ್ತೋವ ಸೋಭತಿ, ನ ಕೇವಲೋ. ತಸ್ಮಾ ಸಿನಿದ್ಧಮಧುರಗಮ್ಭೀರನಿಗ್ಘೋಸೋ ವಸ್ಸತಿ ದೇವೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನ ಸದ್ದತೋ ಅನುಪಪೀಳಿತಂ ಆಹ ‘‘ಛನ್ನಾ ಮೇ ಕುಟಿಕಾ ಸುಖಾ ನಿವಾತಾ’’ತಿ. ಯಥಾ ನ ದೇವೋ ವಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ತಿಣಾದೀಹಿ ಛಾದಿತಾ ಅಯಂ ಮೇ ಕುಟಿಕಾ, ತೇನ ವುಟ್ಠಿವಸ್ಸೇನ ಅನುಪಪೀಳಿತಂ ಆಹ. ಪರಿಭೋಗಸುಖಸ್ಸ ಉತುಸಪ್ಪಾಯಉತುಸುಖಸ್ಸ ಚ ಸಬ್ಭಾವತೋ ಸುಖಾ. ಫುಸಿತಗ್ಗಳಪಿಹಿತವಾತಪಾನತಾಹಿ ವಾತಪರಿಸ್ಸಯರಹಿತಾ. ಉಭಯೇನಪಿ ಆವಾಸಸಪ್ಪಾಯವಸೇನ ಅನುಪಪೀಳಿತಂ ಆಹ. ಚಿತ್ತಂ ಸುಸಮಾಹಿತಞ್ಚ ಮಯ್ಹನ್ತಿ ಚಿತ್ತಞ್ಚ ಮಮ ಸುಟ್ಠು ಸಮಾಹಿತಂ ಅನುತ್ತರಸಮಾಧಿನಾ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣೇ ಸುಟ್ಠು ಅಪ್ಪಿತಂ, ಏತೇನ ಅಬ್ಭನ್ತರಪರಿಸ್ಸಯಾಭಾವತೋ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಥ ಚೇ ಪತ್ಥಯಸೀತಿ ಅಥ ಇದಾನಿ ಪತ್ಥಯಸಿ ಚೇ, ಯದಿ ಇಚ್ಛಸಿ. ಪವಸ್ಸಾತಿ ಸಿಞ್ಚ ಉದಕಂ ಪಗ್ಘರ ವುಟ್ಠಿಧಾರಂ ಪವೇಚ್ಛ. ದೇವಾತಿ ಮೇಘಂ ಆಲಪತಿ.

ಗೋಧಿಕತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಸುಬಾಹುತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

೫೨. ಇತರೇಹಿ ವುತ್ತಗಾಥಾಸು ತತಿಯಪದೇ ಏವ ವಿಸೇಸೋ. ತತ್ಥ ಸುಬಾಹುನಾ ವುತ್ತಗಾಥಾಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಸುಸಮಾಹಿತಞ್ಚ ಕಾಯೇತಿ ಮಮ ಚಿತ್ತಂ ಕರಜಕಾಯೇ ಕಾಯಗತಾಸತಿಭಾವನಾವಸೇನ ಸುಟ್ಠು ಸಮಾಹಿತಂ ಸಮ್ಮದೇವ ಅಪ್ಪಿತಂ. ಅಯಞ್ಹಿ ಥೇರೋ ಕಾಯಗತಾಸತಿಭಾವನಾವಸೇನ ಪಟಿಲದ್ಧಝಾನಂ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಚಿತ್ತಂ ಸುಸಮಾಹಿತಞ್ಚ ಕಾಯೇ’’ತಿ.

ಸುಬಾಹುತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ವಲ್ಲಿಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

೫೩. ವಲ್ಲಿಯತ್ಥೇರಗಾಥಾಯಂ ತಸ್ಸಂ ವಿಹರಾಮಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋತಿ ತಸ್ಸಂ ಕುಟಿಕಾಯಂ ಅಪ್ಪಮಾದಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪಿತತ್ತಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಅರಿಯವಿಹಾರೂಪಸಂಹಿತೇನ ದಿಬ್ಬವಿಹಾರಾದಿಸಂಹಿತೇನ ಚ ಇರಿಯಾಪಥವಿಹಾರೇನ ವಿಹರಾಮಿ, ಅತ್ತಭಾವಂ ಪವತ್ತೇಮೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ವಲ್ಲಿಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ

೪. ಉತ್ತಿಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

೫೪. ಉತ್ತಿಯತ್ಥೇರೇನ ವುತ್ತಗಾಥಾಯಂ ಅದುತಿಯೋತಿ ಅಸಹಾಯೋ, ಕಿಲೇಸಸಙ್ಗಣಿಕಾಯ ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕಾಯ ಚ ವಿರಹಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಉತ್ತಿಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಚತುನ್ನಂ ಥೇರಾನಂ ಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಅಞ್ಜನವನಿಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಆಸನ್ದಿಂ ಕುಟಿಕಂ ಕತ್ವಾತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಅಞ್ಜನವನಿಯತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಸೋ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಸುದಸ್ಸನೋ ನಾಮ ಮಾಲಾಕಾರೋ ಹುತ್ವಾ ಸುಮನಪುಪ್ಫೇಹಿ ಭಗವನ್ತಂ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಬಹುಂ ಪುಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಅಕಾಸಿ. ಅಥ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ವೇಸಾಲಿಯಂ ವಜ್ಜಿರಾಜಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವಯಪ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ವಜ್ಜಿರಟ್ಠೇ ಅವುಟ್ಠಿಭಯಂ ಬ್ಯಾಧಿಭಯಂ ಅಮನುಸ್ಸಭಯನ್ತಿ ತೀಣಿ ಭಯಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಂಸು. ತಂ ಸಬ್ಬಂ ರತನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯಂ (ಖು. ಪಾ. ಅಟ್ಠ. ರತನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ; ಸು. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.ರತನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಭಗವತಿ ಪನ ವೇಸಾಲಿಂ ಪವಿಟ್ಠೇ ಭಯೇಸು ಚ ವೂಪಸನ್ತೇಸು ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಸಮ್ಬಹುಲಾನಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೇ ಚ ಜಾತೇ ಅಯಂ ರಾಜಕುಮಾರೋ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿ. ಯಥಾ ಚಾಯಂ ಏವಂ ಅನನ್ತರಂ ವುಚ್ಚಮಾನಾ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಜನಾ. ತೇಪಿ ಹಿ ಇಮಸ್ಸ ಸಹಾಯಭೂತಾ ಲಿಚ್ಛವಿರಾಜಕುಮಾರಾ ಏವಂ ಇಮಿನಾವ ನೀಹಾರೇನ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು. ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಬುದ್ಧಕಾಲೇಪಿ ಸಹಾಯಾ ಹುತ್ವಾ ಇಮಿನಾ ಸಹೇವ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಅಕಂಸು, ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸಪಿ ಭಗವತೋ ಪಾದಮೂಲೇ ಕುಸಲಬೀಜರೋಪನಾದಿಂ ಅಕಂಸೂತಿ. ತತ್ಥಾಯಂ ಕತಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚೋ ಸಾಕೇತೇ ಅಞ್ಜನವನೇ ಸುಸಾನಟ್ಠಾನೇ ವಸನ್ತೋ ಉಪಕಟ್ಠಾಯ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾಯ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಛಡ್ಡಿತಂ ಜಿಣ್ಣಕಂ ಆಸನ್ದಿಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತಂ ಚತೂಸು ಪಾಸಾಣೇಸು ಠಪೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ತಿರಿಯಞ್ಚ ತಿಣಾದೀಹಿ ಛಾದೇತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗತೋ. ಪಠಮಮಾಸೇಯೇವ ಘಟೇನ್ತೋ ವಾಯಮನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೧.೨೪-೨೮) –

‘‘ಸುದಸ್ಸನೋತಿ ನಾಮೇನ, ಮಾಲಾಕಾರೋ ಅಹಂ ತದಾ;

ಅದ್ದಸಂ ವಿರಜಂ ಬುದ್ಧಂ, ಲೋಕಜೇಟ್ಠಂ ನರಾಸಭಂ.

‘‘ಜಾತಿಪುಪ್ಫಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಪೂಜಯಿಂ ಪದುಮುತ್ತರಂ;

ವಿಸುದ್ಧಚಕ್ಖು ಸುಮನೋ, ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಂ ಸಮಜ್ಝಗಂ.

‘‘ಏತಿಸ್ಸಾ ಪುಪ್ಫಪೂಜಾಯ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪಣಿಧೀಹಿ ಚ;

ಕಪ್ಪಾನಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂ, ದುಗ್ಗತಿಂ ನುಪಪಜ್ಜಹಂ.

‘‘ಸೋಳಸಾಸಿಂಸು ರಾಜಾನೋ, ದೇವುತ್ತರಸನಾಮಕಾ;

ಛತ್ತಿಂಸಮ್ಹಿ ಇತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲಾ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ವಿಮುತ್ತಿಸುಖಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇನ್ತೋ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಯಥಾಲದ್ಧಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪೀತಿವೇಗೇನ ಉದಾನೇನ್ತೋ ‘‘ಆಸನ್ದಿಂ ಕುಟಿಕಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ.

೫೫. ತತ್ಥ ಆಸನ್ದಿಂ ಕುಟಿಕಂ ಕತ್ವಾತಿ ಆಸನ್ದೀ ನಾಮ ದೀಘಪಾದಕಂ ಚತುರಸ್ಸಪೀಠಂ, ಆಯತಂ ಚತುರಸ್ಸಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿಯೇವ, ಯತ್ಥ ನಿಸೀದಿತುಮೇವ ಸಕ್ಕಾ, ನ ನಿಪಜ್ಜಿತುಂ ತಂ ಆಸನ್ದಿಂ ಕುಟಿಕಂ ಕತ್ವಾ ವಾಸತ್ಥಾಯ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಕುಟಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಯಥಾ ತತ್ಥ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಉತುಪರಿಸ್ಸಯಾಭಾವೇನ ಸುಖೇನ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ಏವಂ ಕುಟಿಕಂ ಕತ್ವಾ. ಏತೇನ ಪರಮುಕ್ಕಂಸಗತಂ ಸೇನಾಸನೇ ಅತ್ತನೋ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಂ ಸನ್ತುಟ್ಠಿಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತಿ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ –

‘‘ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ, ಜಣ್ಣುಕೇನಾಭಿವಸ್ಸತಿ;

ಅಲಂ ಫಾಸುವಿಹಾರಾಯ, ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ’’ತಿ. (ಥೇರಗಾ. ೯೮೫; ಮಿ. ಪ. ೬.೧.೧);

ಅಪರೇ ‘‘ಆಸನ್ದಿಕುಟಿಕ’’ನ್ತಿ ಪಾಠಂ ವತ್ವಾ ‘‘ಆಸನ್ದಿಪ್ಪಮಾಣಂ ಕುಟಿಕಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ. ಅಞ್ಞೇ ಪನ ‘‘ಆಸನನಿಸಜ್ಜಾದಿಗತೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಮಞ್ಚಕಸ್ಸ ಉಪರಿ ಕತಕುಟಿಕಾ ಆಸನ್ದೀ ನಾಮ, ತಂ ಆಸನ್ದಿಂ ಕುಟಿಕಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ. ಓಗ್ಗಯ್ಹಾತಿ ಓಗಾಹೇತ್ವಾ ಅನುಪವಿಸಿತ್ವಾ. ಅಞ್ಜನಂ ವನನ್ತಿ ಏವಂನಾಮಕಂ ವನಂ, ಅಞ್ಜನವಣ್ಣಪುಪ್ಫಭಾವತೋ ಹಿ ಅಞ್ಜನಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ವಲ್ಲಿಯೋ, ತಬ್ಬಹುಲತಾಯ ತಂ ವನಂ ‘‘ಅಞ್ಜನವನ’’ನ್ತಿ ನಾಮಂ ಲಭಿ. ಅಪರೇ ಪನ ‘‘ಅಞ್ಜನಾ ನಾಮ ಮಹಾಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಅಞ್ಜನವನಂ ಓಗ್ಗಯ್ಹ ಆಸನ್ದಿಕಂ ಕುಟಿಕಂ ಕತ್ವಾ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನನ್ತಿ ವಿಹರತಾ ಮಯಾತಿ ವಚನಸೇಸೇನೇವ ಯೋಜನಾ. ಇದಮೇವ ಚ ಥೇರಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾಬ್ಯಾಕರಣಂ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಅಞ್ಜನವನಿಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಕುಟಿವಿಹಾರಿತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಕೋ ಕುಟಿಕಾಯನ್ತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಕುಟಿವಿಹಾರಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಸೋ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ‘‘ಉದಕದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸೀತಲಂ ಉದಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ಉದ್ಧಮ್ಮುಖೋ ಹುತ್ವಾ ಉಕ್ಖಿಪಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಞತ್ವಾ ಪಸಾದಸಂವಡ್ಢನತ್ಥಂ ಆಕಾಸೇ ಠಿತೋವ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ಸೋ ತೇನ ಅನಪ್ಪಕಂ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇಸಿ. ಸೇಸಂ ಅಞ್ಜನವನಿಯತ್ಥೇರಸ್ಸ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ವುತ್ತಸದಿಸಮೇವ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಅಯಂ ಕಿರ ವುತ್ತನಯೇನ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕತಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಅನುಯುಞ್ಜನ್ತೋ ಸಾಯಂ ಖೇತ್ತಸಮೀಪೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ದೇವೇ ಫುಸಾಯನ್ತೇ ಖೇತ್ತಪಾಲಕಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಂ ತಿಣಕುಟಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ತಿಣಸನ್ಥಾರಕೇ ನಿಸೀದಿ. ನಿಸಿನ್ನಮತ್ತೋವ ಉತುಸಪ್ಪಾಯಂ ಲಭಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೧.೨೯-೩೫) –

‘‘ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಅನಿಲಞ್ಜಸೇ;

ಘತಾಸನಂವ ಜಲಿತಂ, ಆದಿತ್ತಂವ ಹುತಾಸನಂ.

‘‘ಪಾಣಿನಾ ಉದಕಂ ಗಯ್ಹ, ಆಕಾಸೇ ಉಕ್ಖಿಪಿಂ ಅಹಂ;

ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ ಮಹಾವೀರೋ, ಬುದ್ಧೋ ಕಾರುಣಿಕೋ ಇಸಿ.

‘‘ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ಠಿತೋ ಸತ್ಥಾ, ಪದುಮುತ್ತರನಾಮಕೋ;

ಮಮ ಸಙ್ಕಪ್ಪಮಞ್ಞಾಯ, ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಥ.

‘‘ಇಮಿನಾ ದಕದಾನೇನ, ಪೀತಿಉಪ್ಪಾದನೇನ ಚ;

ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ, ದುಗ್ಗತಿಂ ನುಪಪಜ್ಜತಿ.

‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ದ್ವಿಪದಿನ್ದ, ಲೋಕಜೇಟ್ಠ ನರಾಸಭ;

ಪತ್ತೋಮ್ಹಿ ಅಚಲಂ ಠಾನಂ, ಹಿತ್ವಾ ಜಯಪರಾಜಯಂ.

‘‘ಸಹಸ್ಸರಾಜನಾಮೇನ, ತಯೋ ತೇ ಚಕ್ಕವತ್ತಿನೋ;

ಪಞ್ಚಸಟ್ಠಿಕಪ್ಪಸತೇ, ಚಾತುರನ್ತಾ ಜನಾಧಿಪಾ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಥೇರೇ ತತ್ಥ ನಿಸಿನ್ನೇ ಖೇತ್ತಪಾಲಕೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕೋ ಕುಟಿಕಾಯ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಥೇರೋ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಕುಟಿಕಾಯ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತಯಿದಂ ಖೇತ್ತಪಾಲಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ಚ ವಚನಂ ಏಕಜ್ಝಂ ಕತ್ವಾ –

೫೬. ‘‘ಕೋ ಕುಟಿಕಾಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಕುಟಿಕಾಯಂ, ವೀತರಾಗೋ ಸುಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತೋ;

ಏವಂ ಜಾನಾಹಿ ಆವುಸೋ, ಅಮೋಘಾ ತೇ ಕುಟಿಕಾ ಕತಾ’’ತಿ. –

ತಥಾರೂಪೇನ ಸಙ್ಗೀತಿಂ ಆರೋಪಿತಂ.

ತತ್ಥ ಕೋ ಕುಟಿಕಾಯನ್ತಿ, ‘‘ಇಮಿಸ್ಸಂ ಕುಟಿಕಾಯಂ ಕೋ ನಿಸಿನ್ನೋ’’ತಿ ಖೇತ್ತಪಾಲಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾವಚನಂ. ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖು ಕುಟಿಕಾಯನ್ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಪಟಿವಚನದಾನಂ. ಅಥ ನಂ ಅತ್ತನೋ ಅನುತ್ತರದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಭಾವತೋ ತಂ ಕುಟಿಪರಿಭೋಗಂ ಅನುಮೋದಾಪೇತ್ವಾ ಉಳಾರಂ ತಮೇವ ಪುಞ್ಞಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತುಂ ‘‘ವೀತರಾಗೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಏಕೋ ಭಿನ್ನಕಿಲೇಸೋ ಭಿಕ್ಖು ತೇ ಕುಟಿಕಾಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋ, ತತೋ ಏವ ಸೋ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನರಾಗತಾಯ ವೀತರಾಗೋ ಅನುತ್ತರಸಮಾಧಿನಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಸುಟ್ಠು ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತತಾಯ ಸುಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತೋ, ಇಮಞ್ಚ ಅತ್ಥಂ, ಆವುಸೋ ಖೇತ್ತಪಾಲ, ಯಥಾಹಂ ವದಾಮಿ, ಏವಂ ಜಾನಾಹಿ ಸದ್ದಹ ಅಧಿಮುಚ್ಚಸ್ಸು. ಅಮೋಘಾ ತೇ ಕುಟಿಕಾ ಕತಾ ತಯಾ ಕತಾ ಕುಟಿಕಾ ಅಮೋಘಾ ಅವಞ್ಝಾ ಸಫಲಾ ಸಉದ್ರಯಾ, ಯಸ್ಮಾ ಅರಹತಾ ಖೀಣಾಸವೇನ ಪರಿಭುತ್ತಾ. ಸಚೇ ತ್ವಂ ಅನುಮೋದಸಿ, ತಂ ತೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯಾತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಖೇತ್ತಪಾಲೋ ‘‘ಲಾಭಾ ವತ ಮೇ, ಸುಲದ್ಧಂ ವತ ಮೇ, ಯಸ್ಸ ಮೇ ಕುಟಿಕಾಯಂ ಏದಿಸೋ ಅಯ್ಯೋ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸೀದತೀ’’ತಿ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಅನುಮೋದನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಇಮಂ ಪನ ತೇಸಂ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪಂ ಭಗವಾ ದಿಬ್ಬಾಯ ಸೋತಧಾತುಯಾ ಸುತ್ವಾ ಅನುಮೋದನಞ್ಚಸ್ಸ ಞತ್ವಾ ತಮ್ಭಾವಿನಿಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ಖೇತ್ತಪಾಲಂ ಇಮಾಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಅಜ್ಝಭಾಸಿ –

‘‘ವಿಹಾಸಿ ಕುಟಿಯಂ ಭಿಕ್ಖು, ಸನ್ತಚಿತ್ತೋ ಅನಾಸವೋ;

ತೇನ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇನ, ದೇವಿನ್ದೋ ತ್ವಂ ಭವಿಸ್ಸಸಿ.

‘‘ಛತ್ತಿಂಸಕ್ಖತ್ತುಂ ದೇವಿನ್ದೋ, ದೇವರಜ್ಜಂ ಕರಿಸ್ಸಸಿ;

ಚತುತ್ತಿಂಸಕ್ಖತ್ತುಂ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ, ರಾಜಾ ರಟ್ಠೇ ಭವಿಸ್ಸಸಿ;

ರತನಕುಟಿ ನಾಮ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ, ವೀತರಾಗೋ ಭವಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ.

ಕುಟಿಕಾಯಂ ಲದ್ಧವಿಸೇಸತ್ತಾ ಪನ ಥೇರಸ್ಸ ತತೋ ಪಭುತಿ ಕುಟಿವಿಹಾರೀತ್ವೇವ ಸಮಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ. ಅಯಮೇವ ಚ ಥೇರಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾಬ್ಯಾಕರಣಗಾಥಾಪಿ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಕುಟಿವಿಹಾರಿತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ದುತಿಯಕುಟಿವಿಹಾರಿತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಅಯಮಾಹು ಪುರಾಣಿಯಾತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಕುಟಿವಿಹಾರಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಸೋ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಪರಿಳಾಹಕಾಲೇ ನಳವಿಲೀವೇಹಿ ವಿರಚಿತಂ ಬೀಜನಿಂ ಅದಾಸಿ. ತಂ ಸತ್ಥಾ ಅನುಮೋದನಗಾಥಾಯ ಸಮ್ಪಹಂಸೇಸಿ. ಸೇಸಂ ಯದೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಅಞ್ಜನವನಿಯತ್ಥೇರವತ್ಥುಮ್ಹಿ ವುತ್ತಸದಿಸಮೇವ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಅಯಂ ಕಿರ ವುತ್ತನಯೇನ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಾಯ ಪುರಾಣಕುಟಿಕಾಯ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಅಯಂ ಕುಟಿಕಾ ಜಿಣ್ಣಾ, ಅಞ್ಞಂ ಕುಟಿಕಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ನವಕಮ್ಮವಸೇನ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಕಾಮಾ ದೇವತಾ ಸಂವೇಗಜನನತ್ಥಂ ಇಮಂ ಉತ್ತಾನೋಭಾಸಂ ಗಮ್ಭೀರತ್ಥಂ ‘‘ಅಯಮಾಹು’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ.

೫೭. ತತ್ಥ ಅಯನ್ತಿ ಆಸನ್ನಪಚ್ಚಕ್ಖವಚನಂ. ಆಹೂತಿ ಅಹೋಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಗಾಥಾಸುಖತ್ಥಞ್ಹಿ ದೀಘಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಪುರಾಣಿಯಾತಿ ಪುರಾತನೀ ಅದ್ಧಗತಾ. ಅಞ್ಞಂ ಪತ್ಥಯಸೇ ನವಂ ಕುಟಿನ್ತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಕುಟಿಯಾ ಪುರಾಣಭಾವೇನ ಜಿಣ್ಣತಾಯ ಇತೋ ಅಞ್ಞಂ ಇದಾನಿ ನಿಬ್ಬತ್ತನೀಯತಾಯ ನವಂ ಕುಟಿಂ ಪತ್ಥಯಸೇ ಪತ್ಥೇಸಿ ಆಸೀಸಸಿ. ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಪನ ಆಸಂ ಕುಟಿಯಾ ವಿರಾಜಯ ಪುರಾಣಿಯಂ ವಿಯ ನವಾಯಮ್ಪಿ ಕುಟಿಯಂ ಆಸಂ ತಣ್ಹಂ ಅಪೇಕ್ಖಂ ವಿರಾಜೇಹಿ, ಸಬ್ಬಸೋ ತತ್ಥ ವಿರತ್ತಚಿತ್ತೋ ಹೋಹಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ದುಕ್ಖಾ ಭಿಕ್ಖು ಪುನ ನವಾ ನಾಮ ಕುಟಿ ಭಿಕ್ಖು ಪುನ ಇದಾನಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಮಾನಾ ದುಕ್ಖಾವಹತ್ತಾ ದುಕ್ಖಾ, ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞಂ ನವಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನುಪ್ಪಾದೇನ್ತೋ ಯಥಾನಿಬ್ಬತ್ತಾಯಂ ಪುರಾಣಿಯಂಯೇವ ಕುಟಿಯಂ ಠತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಕತಬ್ಬಂ ಕರೋಹೀತಿ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ‘‘ಅಯಂ ಪುರಾಣೀ ತಿಣಕುಟಿಕಾ ಜಿಣ್ಣಾ’’ತಿ ಅಞ್ಞಂ ನವಂ ತಿಣಕುಟಿಕಂ ಕಾತುಂ ಇಚ್ಛಸಿ, ನ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ, ಏವಂ ಇಚ್ಛನ್ತೋ ಪನ ಭಾವನಾಯ ಅನನುಯುಞ್ಜನೇನ ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ ಅನತಿವತ್ತನತೋ ಆಯತಿಂ ಅತ್ತಭಾವಕುಟಿಮ್ಪಿ ಪತ್ಥೇನ್ತೋ ಕಾತುಂ ಇಚ್ಛನ್ತೋಯೇವ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಸಾ ಪನ ನವಾ ತಿಣಕುಟಿ ವಿಯ ಕರಣದುಕ್ಖೇನ ತತೋ ಭಿಯ್ಯೋಪಿ ಜರಾಮರಣಸೋಕಪರಿದೇವಾದಿದುಕ್ಖಸಂಸಟ್ಠತಾಯ ದುಕ್ಖಾ, ತಸ್ಮಾ ತಿಣಕುಟಿಯಂ ವಿಯ ಅತ್ತಭಾವಕುಟಿಯಂ ಆಸಂ ಅಪೇಕ್ಖಂ ವಿರಾಜಯ ಸಬ್ಬಸೋ ತತ್ಥ ವಿರತ್ತಚಿತ್ತೋ ಹೋಹಿ, ಏವಂ ತೇ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ನ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ. ದೇವತಾಯ ಚ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಥೇರೋ ಸಂವೇಗಜಾತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಘಟೇನ್ತೋ ವಾಯಮನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೧.೩೬-೪೬) –

‘‘ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಸ್ಸ, ಲೋಕಜೇಟ್ಠಸ್ಸ ತಾದಿನೋ;

ತಿಣತ್ಥರೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ, ಉಪಸನ್ತಸ್ಸ ತಾದಿನೋ.

‘‘ನಳಮಾಲಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಬೀಜನಿಂ ಅಹಂ;

ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಉಪನಾಮೇಸಿಂ, ದ್ವಿಪದಿನ್ದಸ್ಸ ತಾದಿನೋ.

‘‘ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ, ಬೀಜನಿಂ ಲೋಕನಾಯಕೋ;

ಮಮ ಸಙ್ಕಪ್ಪಮಞ್ಞಾಯ, ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಥ.

‘‘ಯಥಾ ಮೇ ಕಾಯೋ ನಿಬ್ಬಾತಿ, ಪರಿಳಾಹೋ ನ ವಿಜ್ಜತಿ;

ತಥೇವ ತಿವಿಧಗ್ಗೀಹಿ, ಚಿತ್ತಂ ತವ ವಿಮುಚ್ಚತು.

‘‘ಸಬ್ಬೇ ದೇವಾ ಸಮಾಗಚ್ಛುಂ, ಯೇ ಕೇಚಿ ವನನಿಸ್ಸಿತಾ;

ಸೋಸ್ಸಾಮ ಬುದ್ಧವಚನಂ, ಹಾಸಯನ್ತಞ್ಚ ದಾಯಕಂ.

‘‘ನಿಸಿನ್ನೋ ಭಗವಾ ತತ್ಥ, ದೇವಸಙ್ಘಪುರಕ್ಖತೋ;

ದಾಯಕಂ ಸಮ್ಪಹಂಸೇನ್ತೋ, ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಥ.

‘‘ಇಮಿನಾ ಬೀಜನಿದಾನೇನ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪಣಿಧೀಹಿ ಚ;

ಸುಬ್ಬತೋ ನಾಮ ನಾಮೇನ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮಾವಸೇಸೇನ, ಸುಕ್ಕಮೂಲೇನ ಚೋದಿತೋ;

ಮಾಲುತೋ ನಾಮ ನಾಮೇನ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ಇಮಿನಾ ಬೀಜನಿದಾನೇನ, ಸಮ್ಮಾನವಿಪುಲೇನ ಚ;

ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ, ದುಗ್ಗತಿಂ ನುಪಪಜ್ಜತಿ.

‘‘ತಿಂಸಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಮ್ಹಿ, ಸುಬ್ಬತಾ ಅಟ್ಠತಿಂಸ ತೇ;

ಏಕೂನತಿಂಸಸಹಸ್ಸೇ, ಅಟ್ಠ ಮಾಲುತನಾಮಕಾ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತೇ ಪನ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಙ್ಕುಸಭೂತಾ’’ತಿ ತಮೇವ ಗಾಥಂ ಪಚ್ಚುದಾಹಾಸಿ. ಸಾಯೇವ ಚ ಥೇರಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾಬ್ಯಾಕರಣಗಾಥಾ ಅಹೋಸಿ. ಕುಟಿಓವಾದೇನ ಲದ್ಧವಿಸೇಸತ್ತಾ ಚಸ್ಸ ಕುಟಿವಿಹಾರೀತ್ವೇವ ಸಮಞ್ಞಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ದುತಿಯಕುಟಿವಿಹಾರಿತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ರಮಣೀಯಕುಟಿಕತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ರಮಣೀಯಾ ಮೇ ಕುಟಿಕಾತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ರಮಣೀಯಕುಟಿಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಸೋಪಿ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಸಲಬೀಜರೋಪನಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇತೋ ಅಟ್ಠಾರಸಕಪ್ಪಸತಮತ್ಥಕೇ ಅತ್ಥದಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಬುದ್ಧಾರಹಂ ಆಸನಂ ಭಗವತೋ ಅದಾಸಿ. ಪುಪ್ಫೇಹಿ ಚ ಭಗವನ್ತಂ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸೇಸಂ ಅಞ್ಜನವನಿಯತ್ಥೇರಸ್ಸ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ವುತ್ತಸದಿಸಮೇವ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಅಯಂ ಕಿರ ವುತ್ತನಯೇನ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕತಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚೋ ವಜ್ಜಿರಟ್ಠೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕಾವಾಸೇ ಕುಟಿಕಾಯಂ ವಿಹರತಿ, ಸಾ ಹೋತಿ ಕುಟಿಕಾ ಅಭಿರೂಪಾ ದಸ್ಸನೀಯಾ ಪಾಸಾದಿಕಾ ಸುಪರಿಕಮ್ಮಕತಭಿತ್ತಿಭೂಮಿಕಾ ಆರಾಮಪೋಕ್ಖರಣಿರಾಮಣೇಯ್ಯಾದಿಸಮ್ಪನ್ನಾ ಮುತ್ತಾಜಾಲಸದಿಸವಾಲಿಕಾಕಿಣ್ಣಭೂಮಿಭಾಗಾ ಥೇರಸ್ಸ ಚ ವತ್ತಸಮ್ಪನ್ನತಾಯ ಸುಸಮ್ಮಟ್ಠಙ್ಗಣತಾದಿನಾ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ರಮಣೀಯತರಾ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ವಿಹರನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೧.೪೭-೫೨) –

‘‘ಕಾನನಂ ವನಮೋಗ್ಗಯ್ಹ, ಅಪ್ಪಸದ್ದಂ ನಿರಾಕುಲಂ;

ಸೀಹಾಸನಂ ಮಯಾ ದಿನ್ನಂ, ಅತ್ಥದಸ್ಸಿಸ್ಸ ತಾದಿನೋ.

‘‘ಮಾಲಾಹತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಕತ್ವಾ ಚ ನಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ;

ಸತ್ಥಾರಂ ಪಯಿರುಪಾಸಿತ್ವಾ, ಪಕ್ಕಾಮಿಂ ಉತ್ತರಾಮುಖೋ.

‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ದ್ವಿಪದಿನ್ದ, ಲೋಕಜೇಟ್ಠ ನರಾಸಭ;

ಸನ್ನಿಬ್ಬಾಪೇಮಿ ಅತ್ತಾನಂ, ಭವಾ ಸಬ್ಬೇ ಸಮೂಹತಾ.

‘‘ಅಟ್ಠಾರಸಕಪ್ಪಸತೇ, ಯಂ ದಾನಮದದಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಸೀಹಾಸನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಇತೋ ಸತ್ತಕಪ್ಪಸತೇ, ಸನ್ನಿಬ್ಬಾಪಕಖತ್ತಿಯೋ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲೋ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಥೇರೇ ತತ್ಥ ವಿಹರನ್ತೇ ಕುಟಿಕಾಯ ರಮಣೀಯಭಾವತೋ ವಿಹಾರಪೇಕ್ಖಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ ತತೋ ತತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಕುಟಿಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಕತಿಪಯಾ ಧುತ್ತಜಾತಿಕಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ತತ್ಥ ಗತಾ ಕುಟಿಕಾಯ ರಮಣೀಯಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಏತ್ಥ ವಸನ್ತೋ ಅಯಂ ಸಮಣೋ ಸಿಯಾ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಆಕಡ್ಢನೀಯಹದಯೋ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ – ‘‘ರಮಣೀಯಂ ವೋ, ಭನ್ತೇ, ವಸನಟ್ಠಾನಂ. ಮಯಮ್ಪಿ ರಮಣೀಯರೂಪಾ ಪಠಮಯೋಬ್ಬನೇ ಠಿತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇತ್ಥಿಕುತ್ತಾದೀನಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆರಭಿಂಸು. ಥೇರೋ ಅತ್ತನೋ ವೀತರಾಗಭಾವಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ‘‘ರಮಣೀಯಾ ಮೇ ಕುಟಿಕಾ, ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯಾ ಮನೋರಮಾ’’ತಿ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ.