೧. ಏಕಕನಿಪಾತೋ

೧. ಪಠಮವಗ್ಗೋ

೧. ಸುಭೂತಿತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಇದಾನಿ ಛನ್ನಾ ಮೇ ಕುಟಿಕಾತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತಾನಂ ಥೇರಗಾಥಾನಂ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾ ಹೋತಿ. ಸಾ ಪನಾಯಂ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾ ಯಸ್ಮಾ ತಾಸಂ ತಾಸಂ ಗಾಥಾನಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ವುಚ್ಚಮಾನಾ ಪಾಕಟಾ ಹೋತಿ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಚ. ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ.

ತತ್ಥ ಛನ್ನಾ ಮೇ ಕುಟಿಕಾತಿಗಾಥಾಯ ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಇತೋ ಕಿರ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಮತ್ಥಕೇ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇಯೇವ ಪದುಮುತ್ತರೇ ಭಗವತಿ ಲೋಕನಾಥೇ ಹಂಸವತೀನಾಮಕೇ ನಗರೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಸ್ಸ ಏಕೋ ಪುತ್ತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ತಸ್ಸ ‘‘ನನ್ದಮಾಣವೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಯೋ ವೇದೇ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಸಾರಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಪರಿವಾರಭೂತೇಹಿ ಚತುಚತ್ತಾಲೀಸಾಯ ಮಾಣವಕಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಬ್ಬತಪಾದೇ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಪಞ್ಚ ಚ ಅಭಿಞ್ಞಾಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸಿ. ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ತೇಪಿ ನ ಚಿರೇನೇವ ಝಾನಲಾಭಿನೋ ಅಹೇಸುಂ.

ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಪದುಮುತ್ತರೋ ಭಗವಾ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಹಂಸವತೀನಗರಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ನನ್ದತಾಪಸಸ್ಸ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಜಟಿಲಾನಂ ಅರಹತ್ತೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ನನ್ದತಾಪಸಸ್ಸ ಚ ದ್ವೀಹಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಸಾವಕಟ್ಠಾನನ್ತರಸ್ಸ ಪತ್ಥನಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಾತೋವ ಸರೀರಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ಕತ್ವಾ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯೇ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಅಞ್ಞಂ ಕಞ್ಚಿ ಅನಾಮನ್ತೇತ್ವಾ ಸೀಹೋ ವಿಯ ಏಕಚರೋ ನನ್ದತಾಪಸಸ್ಸ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇಸು ಫಲಾಫಲತ್ಥಾಯ ಗತೇಸು ‘‘ಬುದ್ಧಭಾವಂ ಮೇ ಜಾನಾತೂ’’ತಿ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸೇವ ನನ್ದತಾಪಸಸ್ಸ ಆಕಾಸತೋ ಓತರಿತ್ವಾ ಪಥವಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ನನ್ದತಾಪಸೋ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವಞ್ಚೇವ ಲಕ್ಖಣಪಾರಿಪೂರಿಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ ಲಕ್ಖಣಮನ್ತೇ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮೇಹಿ ಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ನಾಮ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸನ್ತೋ ರಾಜಾ ಹೋತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ, ಪಬ್ಬಜನ್ತೋ ಲೋಕೇ ವಿವಟಚ್ಛದೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ ಬುದ್ಧೋ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ಪುರಿಸಾಜಾನೀಯೋ ನಿಸ್ಸಂಸಯಂ ಬುದ್ಧೋತಿ ಞತ್ವಾ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕತ್ವಾ, ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ, ಅದಾಸಿ. ನಿಸೀದಿ ಭಗವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ. ನನ್ದತಾಪಸೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಆಸನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಚತುಚತ್ತಾಲೀಸಸಹಸ್ಸಜಟಿಲಾ ಪಣೀತಪಣೀತಾನಿ ಓಜವನ್ತಾನಿ ಫಲಾಫಲಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಸಮ್ಪತ್ತಾ ಬುದ್ಧಾನಞ್ಚೇವ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಚ ನಿಸಿನ್ನಾಸನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಾ ಆಹಂಸು – ‘‘ಆಚರಿಯ, ಮಯಂ ‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಮಹನ್ತತರೋ ನತ್ಥೀ’ತಿ ವಿಚರಾಮ, ಅಯಂ ಪನ ಪುರಿಸೋ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಮಹನ್ತತರೋ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ. ನನ್ದತಾಪಸೋ, ‘‘ತಾತಾ, ಕಿಂ ವದೇಥ, ಸಾಸಪೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಟ್ಠಸಟ್ಠಿಸತಸಹಸ್ಸಯೋಜನುಬ್ಬೇಧಂ ಸಿನೇರುಂ ಉಪಮೇತುಂ ಇಚ್ಛಥ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮಾ ಮಂ ಉಪಮಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ತೇ ತಾಪಸಾ ‘‘ಸಚೇ ಅಯಂ ಓರಕೋ ಅಭವಿಸ್ಸ, ನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯೋ ಏವಂ ಉಪಮಂ ಆಹರೇಯ್ಯ, ಯಾವ ಮಹಾ ವತಾಯಂ ಪುರಿಸಾಜಾನೀಯೋ’’ತಿ ಪಾದೇಸು ನಿಪತಿತ್ವಾ ಸಿರಸಾ ವನ್ದಿಂಸು. ಅಥ ತೇ ಆಚರಿಯೋ ಆಹ – ‘‘ತಾತಾ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ನತ್ಥಿ, ಭಗವಾ ಚ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಾಯಂ ಇಧಾಗತೋ, ತಸ್ಮಾ ಮಯಂ ಯಥಾಬಲಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ದಸ್ಸಾಮ, ತುಮ್ಹೇ ಯಂ ಯಂ ಪಣೀತಂ ಫಲಾಫಲಂ ಆನೀತಂ, ತಂ ತಂ ಆಹರಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಹತ್ಥೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ಸಯಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಸತ್ಥಾರಾ ಫಲಾಫಲೇ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಮತ್ತೇ ದೇವತಾ ದಿಬ್ಬೋಜಂ ಪಕ್ಖಿಪಿಂಸು. ತಾಪಸೋ ಉದಕಮ್ಪಿ ಸಯಮೇವ ಪರಿಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ತತೋ ಭೋಜನಕಿಚ್ಚಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೇ ಸತ್ಥರಿ ಸಬ್ಬೇ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇ ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಸಾರಣೀಯಂ ಕಥಂ ಕಥೇನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಆಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ಥು ಚಿತ್ತಂ ಞತ್ವಾ ಸತಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾ ಖೀಣಾಸವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಂಸು.

ನನ್ದತಾಪಸೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ತಾತಾ, ಬುದ್ಧಾನಂ ನಿಸಿನ್ನಾಸನಮ್ಪಿ ನೀಚಂ, ಸಮಣಸತಸಹಸ್ಸಸ್ಸಪಿ ಆಸನಂ ನತ್ಥಿ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಅಜ್ಜ ಉಳಾರಂ ಭಗವತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಪಬ್ಬತಪಾದತೋ ವಣ್ಣಗನ್ಧಸಮ್ಪನ್ನಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಆಹರಥಾ’’ತಿ. ಅಚಿನ್ತೇಯ್ಯತ್ತಾ ಇದ್ಧಿವಿಸಯಸ್ಸ ಮುಹುತ್ತೇನೇವ ವಣ್ಣಗನ್ಧಸಮ್ಪನ್ನಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣಂ ಪುಪ್ಫಾಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಸುಂ. ಅಗ್ಗಸಾವಕಾನಂ ತಿಗಾವುತಂ, ಸೇಸಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಡ್ಢಯೋಜನಿಕಾದಿಭೇದಂ, ಸಙ್ಘನವಕಸ್ಸ ಉಸಭಮತ್ತಂ ಅಹೋಸಿ. ಏವಂ ಪಞ್ಞತ್ತೇಸು ಆಸನೇಸು ನನ್ದತಾಪಸೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುರತೋ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಠಿತೋ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಇಮಂ ಪುಪ್ಫಾಸನಂ ಅಭಿರುಹಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ನಿಸೀದಿ ಭಗವಾ ಪುಪ್ಫಾಸನೇ. ಏವಂ ನಿಸಿನ್ನೇ ಸತ್ಥರಿ ಸತ್ಥು ಆಕಾರಂ ಞತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಿಂಸು. ನನ್ದತಾಪಸೋ ಮಹನ್ತಂ ಪುಪ್ಫಛತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇ ಧಾರೇನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ತಾಪಸಾನಂ ಅಯಂ ಸಕ್ಕಾರೋ ಮಹಪ್ಫಲೋ ಹೋತೂ’’ತಿ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ. ಸತ್ಥು ಸಮಾಪನ್ನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಪಿ ಸಮಾಪಜ್ಜಿಂಸು. ತಥಾಗತೇ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೇ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಕಾಲೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ವನಮೂಲಫಲಾಫಲಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸೇಸಕಾಲೇ ಬುದ್ಧಾನಂ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ನನ್ದತಾಪಸೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಮ್ಪಿ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಪುಪ್ಫಛತ್ತಂ ಧಾರೇನ್ತೋ ಸತ್ತಾಹಂ ಪೀತಿಸುಖೇನೇವ ವೀತಿನಾಮೇತಿ.

ಸತ್ಥಾ ನಿರೋಧತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಅರಣವಿಹಾರಿಅಙ್ಗೇನ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಙ್ಗೇನ ಚಾತಿ ದ್ವೀಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಏಕಂ ಸಾವಕಂ ‘‘ಇಸಿಗಣಸ್ಸ ಪುಪ್ಫಾಸನಾನುಮೋದನಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಆಣಾಪೇಸಿ. ಸೋ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಾ ಪಟಿಲದ್ಧಮಹಾಲಾಭೋ ಮಹಾಯೋಧೋ ವಿಯ ತುಟ್ಠಮಾನಸೋ ಅತ್ತನೋ ವಿಸಯೇ ಠತ್ವಾ ತೇಪಿಟಕಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದನಂ ಅಕಾಸಿ. ತಸ್ಸ ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಸತ್ಥಾ ಸಯಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸಬ್ಬೇ ಚತುಚತ್ತಾಲೀಸಸಹಸ್ಸತಾಪಸಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏಥ, ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇಸಿ. ತೇಸಂ ತಾವದೇವ ಕೇಸಮಸ್ಸು ಅನ್ತರಧಾಯಿ. ಅಟ್ಠ ಪರಿಕ್ಖಾರಾ ಕಾಯೇ ಪಟಿಮುಕ್ಕಾವ ಅಹೇಸುಂ ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸತ್ಥೇರಾ ವಿಯ ಸತ್ಥಾರಂ ಪರಿವಾರಯಿಂಸು. ನನ್ದತಾಪಸೋ ಪನ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಚಿತ್ತತಾಯ ವಿಸೇಸಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛಿ. ತಸ್ಸ ಕಿರ ಅರಣವಿಹಾರಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸೋತುಂ ಆರದ್ಧಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ‘‘ಅಹೋ ವತಾಹಮ್ಪಿ ಅನಾಗತೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಇಮಿನಾ ಸಾವಕೇನ ಲದ್ಧಧುರಂ ಲಭೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉದಪಾದಿ. ಸೋ ತೇನ ಪರಿವಿತಕ್ಕೇನ ಮಗ್ಗಫಲಪಟಿವೇಧಂ ಕಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ತಥಾಗತಂ ಪನ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮುಖೇ ಠತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಯೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಇಸಿಗಣಸ್ಸ ಪುಪ್ಫಾಸನಾನುಮೋದನಾ ಕತಾ, ಕೋ ನಾಮಾಯಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಾಸನೇ’’ತಿ. ‘‘ಅರಣವಿಹಾರಿಅಙ್ಗೇ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಅಙ್ಗೇ ಚ ಏತದಗ್ಗಂ ಪತ್ತೋ ಏಸೋ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ಯ್ವಾಯಂ ಮಯಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಪುಪ್ಫಛತ್ತಂ ಧಾರೇನ್ತೇನ ಸಕ್ಕಾರೋ ಕತೋ, ತೇನ ಅಧಿಕಾರೇನ ನ ಅಞ್ಞಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪತ್ಥೇಮಿ, ಅನಾಗತೇ ಪನ ಏಕಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಅಯಂ ಥೇರೋ ವಿಯ ದ್ವೀಹಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸಾವಕೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಮಕಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಮಿಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ ನು, ಖೋ ಇಮಸ್ಸ ತಾಪಸಸ್ಸ ಪತ್ಥನಾ’’ತಿ ಅನಾಗತಂಸಞಾಣಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಮಿಜ್ಝನಕಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ನನ್ದತಾಪಸಂ ಆಹ – ‘‘ನ ತೇ ಅಯಂ ಪತ್ಥನಾ ಮೋಘಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅನಾಗತೇ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಗೋತಮೋ ನಾಮ ಬುದ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಮಿಜ್ಝಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಆಕಾಸಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿ. ನನ್ದತಾಪಸೋ ಯಾವ ಚಕ್ಖುಪಥಸಮತಿಕ್ಕಮಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಿ. ಅಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನೋವ ಕಾಲಙ್ಕತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ತತೋ ಪನ ಚುತೋ ಅಪರಾನಿಪಿ ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಆರಞ್ಞಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಕಾಲೇಪಿ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಆರಞ್ಞಕೋ ಹುತ್ವಾ ಗತಪಚ್ಚಾಗತವತ್ತಂ ಪೂರೇಸಿ. ಏತಂ ಕಿರ ವತ್ತಂ ಅಪರಿಪೂರೇತ್ವಾ ಮಹಾಸಾವಕಭಾವಂ ಪಾಪುಣನ್ತಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಗತಪಚ್ಚಾಗತವತ್ತಂ ಪನ ಆಗಮಟ್ಠಕಥಾಸು ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸೋ ವೀಸತಿವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಗತಪಚ್ಚಾಗತವತ್ತಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಕಾಲಙ್ಕತ್ವಾ ಕಾಮಾವಚರದೇವಲೋಕೇ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೩.೧೫೧) –

‘‘ಹಿಮವನ್ತಸ್ಸಾವಿದೂರೇ, ನಿಸಭೋ ನಾಮ ಪಬ್ಬತೋ;

ಅಸ್ಸಮೋ ಸುಕತೋ ಮಯ್ಹಂ, ಪಣ್ಣಸಾಲಾ ಸುಮಾಪಿತಾ.

‘‘ಕೋಸಿಯೋ ನಾಮ ನಾಮೇನ, ಜಟಿಲೋ ಉಗ್ಗತಾಪನೋ;

ಏಕಾಕಿಯೋ ಅದುತಿಯೋ, ವಸಾಮಿ ನಿಸಭೇ ತದಾ.

‘‘ಫಲಂ ಮೂಲಞ್ಚ ಪಣ್ಣಞ್ಚ, ನ ಭುಞ್ಜಾಮಿ ಅಹಂ ತದಾ;

ಪವತ್ತಂವ ಸುಪಾತಾಹಂ, ಉಪಜೀವಾಮಿ ತಾವದೇ.

‘‘ನಾಹಂ ಕೋಪೇಮಿ ಆಜೀವಂ, ಚಜಮಾನೋಪಿ ಜೀವಿತಂ;

ಆರಾಧೇಮಿ ಸಕಂ ಚಿತ್ತಂ, ವಿವಜ್ಜೇಮಿ ಅನೇಸನಂ.

‘‘ರಾಗೂಪಸಂಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ, ಯದಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೇ ಮಮ;

ಸಯಂವ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಾಮಿ, ಏಕಗ್ಗೋ ತಂ ದಮೇಮಹಂ.

‘‘ರಜ್ಜಸೇ ರಜ್ಜನೀಯೇ ಚ, ದುಸ್ಸನೀಯೇ ಚ ದುಸ್ಸಸೇ;

ಮುಯ್ಹಸೇ ಮೋಹನೀಯೇ ಚ, ನಿಕ್ಖಮಸ್ಸು ವನಾ ತುವಂ.

‘‘ವಿಸುದ್ಧಾನಂ ಅಯಂ ವಾಸೋ, ನಿಮ್ಮಲಾನಂ ತಪಸ್ಸಿನಂ;

ಮಾ ಖೋ ವಿಸುದ್ಧಂ ದೂಸೇಸಿ, ನಿಕ್ಖಮಸ್ಸು ವನಾ ತುವಂ.

‘‘ಅಗಾರಿಕೋ ಭವಿತ್ವಾನ, ಯದಾ ಪುತ್ತಂ ಲಭಿಸ್ಸಸಿ;

ಉಭೋಪಿ ಮಾ ವಿರಾಧೇಸಿ, ನಿಕ್ಖಮಸ್ಸು ವನಾ ತುವಂ.

‘‘ಛವಾಲಾತಂ ಯಥಾ ಕಟ್ಠಂ, ನ ಕ್ವಚಿ ಕಿಚ್ಚಕಾರಕಂ;

ನೇವ ಗಾಮೇ ಅರಞ್ಞೇ ವಾ, ನ ಹಿ ತಂ ಕಟ್ಠಸಮ್ಮತಂ.

‘‘ಛವಾಲಾತೂಪಮೋ ತ್ವಂ ಸಿ, ನ ಗಿಹೀ ನಾಪಿ ಸಞ್ಞತೋ;

ಉಭತೋ ಮುತ್ತಕೋ ಅಜ್ಜ, ನಿಕ್ಖಮಸ್ಸು ವನಾ ತುವಂ.

‘‘ಸಿಯಾ ನು ಖೋ ತವ ಏತಂ, ಕೋ ಪಜಾನಾತಿ ತೇ ಇದಂ;

ಸದ್ಧಾಧುರಂ ವಹಿಸಿ ಮೇ, ಕೋಸಜ್ಜಬಹುಲಾಯ ಚ.

‘‘ಜಿಗುಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ ತಂ ವಿಞ್ಞೂ, ಅಸುಚಿಂ ನಾಗರಿಕೋ ಯಥಾ;

ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾನ ಇಸಯೋ, ಚೋದಯಿಸ್ಸನ್ತಿ ತಂ ಸದಾ.

‘‘ತಂ ವಿಞ್ಞೂ ಪವದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತಸಾಸನಂ;

ಸಂವಾಸಂ ಅಲಭನ್ತೋ ಹಿ, ಕಥಂ ಜೀವಿಹಿಸಿ ತುವಂ.

‘‘ತಿಧಾಪಭಿನ್ನಂ ಮಾತಙ್ಗಂ, ಕುಞ್ಜರಂ ಸಟ್ಠಿಹಾಯನಂ;

ಬಲೀ ನಾಗೋ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ, ಯೂಥಾ ನೀಹರತೇ ಗಜಂ.

‘‘ಯೂಥಾ ವಿನಿಸ್ಸಟೋ ಸನ್ತೋ, ಸುಖಂ ಸಾತಂ ನ ವಿನ್ದತಿ;

ದುಕ್ಖಿತೋ ವಿಮನೋ ಹೋತಿ, ಪಜ್ಝಾಯನ್ತೋ ಪವೇಧತಿ.

‘‘ತಥೇವ ಜಟಿಲಾ ತಮ್ಪಿ, ನೀಹರಿಸ್ಸನ್ತಿ ದುಮ್ಮತಿಂ;

ತೇಹಿ ತ್ವಂ ನಿಸ್ಸಟೋ ಸನ್ತೋ, ಸುಖಂ ಸಾತಂ ನ ಲಚ್ಛಸಿ.

‘‘ದಿವಾ ವಾ ಯದಿ ವಾ ರತ್ತಿಂ, ಸೋಕಸಲ್ಲಸಮಪ್ಪಿತೋ;

ದಯ್ಹತಿ ಪರಿಳಾಹೇನ, ಗಜೋ ಯೂಥಾವ ನಿಸ್ಸಟೋ.

‘‘ಜಾತರೂಪಂ ಯಥಾ ಕೂಟಂ, ನೇವ ಝಾಯತಿ ಕತ್ಥಚಿ;

ತಥಾ ಸೀಲವೀಹಿನೋ ತ್ವಂ, ನ ಝಾಯಿಸ್ಸಸಿ ಕತ್ಥಚಿ.

‘‘ಅಗಾರಂ ವಸಮಾನೋಪಿ, ಕಥಂ ಜೀವಿಹಿಸಿ ತುವಂ;

ಮತ್ತಿಕಂ ಪೇತ್ತಿಕಞ್ಚಾಪಿ, ನತ್ಥಿ ತೇ ನಿಹಿತಂ ಧನಂ.

‘‘ಸಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರಿತ್ವಾನ, ಗತ್ತೇ ಸೇದಂ ಪಮೋಚಯಂ;

ಏವಂ ಜೀವಿಹಿಸಿ ಗೇಹೇ, ಸಾಧು ತೇ ತಂ ನ ರುಚ್ಚತಿ.

‘‘ಏವಾಹಂ ತತ್ಥ ವಾರೇಮಿ, ಸಂಕಿಲೇಸಗತಂ ಮನಂ;

ನಾನಾಧಮ್ಮಕಥಂ ಕತ್ವಾ, ಪಾಪಾ ಚಿತ್ತಂ ನಿವಾರಯಿಂ.

‘‘ಏವಂ ಮೇ ವಿಹರನ್ತಸ್ಸ, ಅಪ್ಪಮಾದವಿಹಾರಿನೋ;

ತಿಂಸವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ, ವಿಪಿನೇ ಮೇ ಅತಿಕ್ಕಮುಂ.

‘‘ಅಪ್ಪಮಾದರತಂ ದಿಸ್ವಾ, ಉತ್ತಮತ್ಥಂ ಗವೇಸಕಂ;

ಪದುಮುತ್ತರಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಆಗಚ್ಛಿ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ.

‘‘ತಿಮ್ಬರೂಸಕವಣ್ಣಾಭೋ, ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ ಅನೂಪಮೋ;

ರೂಪೇನಾಸದಿಸೋ ಬುದ್ಧೋ, ಆಕಾಸೇ ಚಙ್ಕಮೀ ತದಾ.

‘‘ಸುಫುಲ್ಲೋ ಸಾಲರಾಜಾವ, ವಿಜ್ಜೂವಬ್ಭಘನನ್ತರೇ;

ಞಾಣೇನಾಸದಿಸೋ ಬುದ್ಧೋ, ಆಕಾಸೇ ಚಙ್ಕಮೀ ತದಾ.

‘‘ಸೀಹರಾಜಾವಸಮ್ಭೀತೋ, ಗಜರಾಜಾವ ದಪ್ಪಿತೋ;

ಲಾಸೀತೋ ಬ್ಯಗ್ಘರಾಜಾವ, ಆಕಾಸೇ ಚಙ್ಕಮೀ ತದಾ.

‘‘ಸಿಙ್ಘೀನಿಕ್ಖಸವಣ್ಣಾಭೋ, ಖದಿರಙ್ಗಾರಸನ್ನಿಭೋ;

ಮಣಿ ಯಥಾ ಜೋತಿರಸೋ, ಆಕಾಸೇ ಚಙ್ಕಮೀ ತದಾ.

‘‘ವಿಸುದ್ಧಕೇಲಾಸನಿಭೋ, ಪುಣ್ಣಮಾಯೇವ ಚನ್ದಿಮಾ;

ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೇವ ಸೂರಿಯೋ, ಆಕಾಸೇ ಚಙ್ಕಮೀ ತದಾ.

‘‘ದಿಸ್ವಾ ನಭೇ ಚಙ್ಕಮನ್ತಂ, ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಹಂ ತದಾ;

ದೇವೋ ನು ಖೋ ಅಯಂ ಸತ್ತೋ, ಉದಾಹು ಮನುಜೋ ಅಯಂ.

‘‘ನ ಮೇ ಸುತೋ ವಾ ದಿಟ್ಠೋ ವಾ, ಮಹಿಯಾ ಏದಿಸೋ ನರೋ;

ಅಪಿ ಮನ್ತಪದಂ ಅತ್ಥಿ, ಅಯಂ ಸತ್ಥಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ಏವಾಹಂ ಚಿನ್ತಯಿತ್ವಾನ, ಸಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದಯಿಂ;

ನಾನಾಪುಪ್ಫಞ್ಚ ಗನ್ಧಞ್ಚ, ಸನ್ನಿಪಾತೇಸಹಂ ತದಾ.

‘‘ಪುಪ್ಫಾಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ, ಸಾಧುಚಿತ್ತಂ ಮನೋರಮಂ;

ನರಸಾರಥಿನಂ ಅಗ್ಗಂ, ಇದಂ ವಚನಮಬ್ರವಿಂ.

‘‘ಇದಂ ಮೇ ಆಸನಂ ವೀರ, ಪಞ್ಞತ್ತಂ ತವನುಚ್ಛವಂ;

ಹಾಸಯನ್ತೋ ಮಮಂ ಚಿತ್ತಂ, ನಿಸೀದ ಕುಸುಮಾಸನೇ.

‘‘ನಿಸೀದಿ ತತ್ಥ ಭಗವಾ, ಅಸಮ್ಭೀತೋವ ಕೇಸರೀ;

ಸತ್ತರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ಬುದ್ಧೋ, ಪವರೇ ಕುಸುಮಾಸನೇ.

‘‘ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ಅಟ್ಠಾಸಿಂ, ಸತ್ತರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ಅಹಂ;

ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸಮಾಧಿಮ್ಹಾ, ಸತ್ಥಾ ಲೋಕೇ ಅನುತ್ತರೋ;

ಮಮ ಕಮ್ಮಂ ಪಕಿತ್ತೇನ್ತೋ, ಇದಂ ವಚನಮಬ್ರವಿ.

‘‘ಭಾವೇಹಿ ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿಂ, ಭಾವನಾನಮನುತ್ತರಂ;

ಇಮಂ ಸತಿಂ ಭಾವಯಿತ್ವಾ, ಪೂರಯಿಸ್ಸಸಿ ಮಾನಸಂ.

‘‘ತಿಂಸಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ, ದೇವಲೋಕೇ ರಮಿಸ್ಸಸಿ;

ಅಸೀತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ದೇವಿನ್ದೋ, ದೇವರಜ್ಜಂ ಕರಿಸ್ಸಸಿ;

ಸಹಸ್ಸಕ್ಖತ್ತುಂ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ, ರಾಜಾ ರಟ್ಠೇ ಭವಿಸ್ಸಸಿ.

‘‘ಪದೇಸರಜ್ಜಂ ವಿಪುಲಂ, ಗಣನಾತೋ ಅಸಙ್ಖಿಯಂ;

ಅನುಭೋಸ್ಸಸಿ ತಂ ಸಬ್ಬಂ, ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿಯಾ ಫಲಂ.

‘‘ಭವಾಭವೇ ಸಂಸರನ್ತೋ, ಮಹಾಭೋಗಂ ಲಭಿಸ್ಸಸಿ;

ಭೋಗೇ ತೇ ಊನತಾ ನತ್ಥಿ, ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿಯಾ ಫಲಂ.

‘‘ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಹಿ, ಓಕ್ಕಾಕಕುಲಸಮ್ಭವೋ;

ಗೋತಮೋ ನಾಮ ಗೋತ್ತೇನ, ಸತ್ಥಾ ಲೋಕೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ಅಸೀತಿಕೋಟಿಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ, ದಾಸೇ ಕಮ್ಮಕರೇ ಬಹೂ;

ಗೋತಮಸ್ಸ ಭಗವತೋ, ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಸಿ.

‘‘ಆರಾಧಯಿತ್ವಾ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಗೋತಮಂ ಸಕ್ಯಪುಙ್ಗವಂ;

ಸುಭೂತಿ ನಾಮ ನಾಮೇನ, ಹೇಸ್ಸಸಿ ಸತ್ಥು ಸಾವಕೋ.

‘‘ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ, ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಗುಣಮ್ಹಿ ತಂ;

ತಥಾರಣವಿಹಾರೇ ಚ, ದ್ವೀಸು ಅಗ್ಗೇ ಠಪೇಸ್ಸಸಿ.

‘‘ಇದಂ ವತ್ವಾನ ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಜಲಜುತ್ತಮನಾಮಕೋ;

ನಭಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗಮೀ ವೀರೋ, ಹಂಸರಾಜಾವ ಅಮ್ಬರೇ.

‘‘ಸಾಸಿತೋ ಲೋಕನಾಥೇನ, ನಮಸ್ಸಿತ್ವಾ ತಥಾಗತಂ;

ಸದಾ ಭಾವೇಮಿ ಮುದಿತೋ, ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿಮುತ್ತಮಂ.

‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಸುಕತೇನ, ಚೇತನಾಪಣಿಧೀಹಿ ಚ;

ಜಹಿತ್ವಾ ಮಾನುಸಂ ದೇಹಂ, ತಾವತಿಂಸಂ ಅಗಚ್ಛಹಂ.

‘‘ಅಸೀತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ದೇವಿನ್ದೋ, ದೇವರಜ್ಜಮಕಾರಯಿಂ;

ಸಹಸ್ಸಕ್ಖತ್ತುಂ ರಾಜಾ ಚ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಅಹೋಸಹಂ.

‘‘ಪದೇಸರಜ್ಜಂ ವಿಪುಲಂ, ಗಣನಾತೋ ಅಸಙ್ಖಿಯಂ;

ಅನುಭೋಮಿ ಸುಸಮ್ಪತ್ತಿಂ, ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿಯಾ ಫಲಂ.

‘‘ಭವಾಭವೇ ಸಂಸರನ್ತೋ, ಮಹಾಭೋಗಂ ಲಭಾಮಹಂ;

ಭೋಗೇ ಮೇ ಊನತಾ ನತ್ಥಿ, ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿಯಾ ಫಲಂ.

‘‘ಸತಸಹಸ್ಸಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಕಮ್ಮಮಕರಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿಯಾ ಫಲಂ.

‘‘ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಚತಸ್ಸೋ, ವಿಮೋಕ್ಖಾಪಿ ಚ ಅಟ್ಠಿಮೇ;

ಛಳಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ. –

ಇತ್ಥಂ ಸುದಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಸುಭೂತಿತ್ಥೇರೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾಯೋ ಅಭಾಸಿತ್ಥಾತಿ.

ಏವಂ ಪನ ಸೋ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ಅಪರಾಪರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನವಸೇನ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ತತೋ ಚುತೋ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಅನೇಕಸತಕ್ಖತ್ತುಂ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಾ ಚ ಪದೇಸರಾಜಾ ಚ ಹುತ್ವಾ ಉಳಾರಂ ಮನುಸ್ಸಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಅಥ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸುಮನಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಕನಿಟ್ಠೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ‘‘ಸುಭೂತೀ’’ತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ.

ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವಾ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪವತ್ತವರಧಮ್ಮಚಕ್ಕೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ರಾಜಗಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ವೇಳುವನಪಟಿಗ್ಗಹಣಾದಿನಾ ಲೋಕಾನುಗ್ಗಹಂ ಕರೋನ್ತೋ ರಾಜಗಹಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಸೀತವನೇ ವಿಹರತಿ. ತದಾ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಸೇಟ್ಠಿ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಉಟ್ಠಾನಕಭಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಹಾಯಸ್ಸ ರಾಜಗಹಸೇಟ್ಠಿನೋ ಘರಂ ಗತೋ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಸೀತವನೇ ವಿಹರನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಠಮದಸ್ಸನೇನೇವ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಸತ್ಥಾರಂ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಆಗಮನತ್ಥಾಯ ಯಾಚಿತ್ವಾ ತತೋ ಪಞ್ಚಚತ್ತಾಲೀಸಯೋಜನೇ ಮಗ್ಗೇ ಯೋಜನೇ ಯೋಜನೇ ಸತಸಹಸ್ಸಪರಿಚ್ಚಾಗೇನ ವಿಹಾರೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ರಾಜಮಾನೇನ ಅಟ್ಠಕರೀಸಪ್ಪಮಾಣಂ ಜೇತಸ್ಸ ರಾಜಕುಮಾರಸ್ಸ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಂ ಕೋಟಿಸನ್ಥಾರೇನ ಕಿಣಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಭಗವತೋ ವಿಹಾರಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ವಿಹಾರಪರಿಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ಅಯಂ ಸುಭೂತಿಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸೇಟ್ಠಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸದ್ಧಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿ. ಸೋ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ದ್ವೇ ಮಾತಿಕಾ ಪಗುಣಾ ಕತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥಾಪೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಮೇತ್ತಾಝಾನಪಾದಕಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಯಸ್ಮಾ ಸತ್ಥಾರಾ ದೇಸಿತನಿಯಾಮೇನ ಅನೋದಿಸ್ಸಕಂ ಕತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ. ತಸ್ಮಾ ಅರಣವಿಹಾರೀನಂ ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋ. ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತೋ ಘರೇ ಘರೇ ಮೇತ್ತಾಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಭಿಕ್ಖಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ ‘‘ಏವಂ ದಾಯಕಾನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅರಣವಿಹಾರೀನಂ ಯದಿದಂ ಸುಭೂತಿ, ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಾನಂ ಯದಿದಂ ಸುಭೂತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೧೯೮, ೨೦೧). ಏವಮಯಂ ಮಹಾಥೇರೋ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಅತ್ತನಾ ಪೂರಿತಪಾರಮೀನಂ ಫಲಸ್ಸ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ವಾ ಲೋಕೇ ಅಭಿಞ್ಞಾತೋ ಅಭಿಲಕ್ಖಿತೋ ಹುತ್ವಾ ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ರಾಜಗಹಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ರಾಜಾ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋ ಥೇರಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಸುತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಇಧೇವ, ಭನ್ತೇ, ವಸಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ನಿವಾಸನಟ್ಠಾನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಕ್ಕನ್ತೋ ವಿಸ್ಸರಿ. ಥೇರೋ ಸೇನಾಸನಂ ಅಲಭನ್ತೋ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ವೀತಿನಾಮೇಸಿ. ಥೇರಸ್ಸ ಆನುಭಾವೇನ ದೇವೋ ನ ವಸ್ಸತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಅವುಟ್ಠಿತಾಯ ಉಪದ್ದುತಾ ರಞ್ಞೋ ನಿವೇಸನದ್ವಾರೇ ಉಕ್ಕುಟ್ಠಿಮಕಂಸು. ರಾಜಾ ‘‘ಕೇನ ನು ಖೋ ಕಾರಣೇನ ದೇವೋ ನ ವಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವೀಮಂಸನ್ತೋ ‘‘ಥೇರಸ್ಸ ಅಬ್ಭೋಕಾಸವಾಸೇನ ಮಞ್ಞೇ ನ ವಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಣ್ಣಕುಟಿಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿಸ್ಸಾ, ಭನ್ತೇ, ಪಣ್ಣಕುಟಿಯಾ ವಸಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಥೇರೋ ಕುಟಿಕಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತಿಣಸನ್ಥಾರಕೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದಿ. ತದಾ ಪನ ದೇವೋ ಥೋಕಂ ಥೋಕಂ ಫುಸಾಯತಿ, ನ ಸಮ್ಮಾ ಧಾರಂ ಅನುಪ್ಪವೇಚ್ಛತಿ. ಅಥ ಥೇರೋ ಲೋಕಸ್ಸ ಅವುಟ್ಠಿಕಭಯಂ ವಿಸಮಿತುಕಾಮೋ ಅತ್ತನೋ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಬಾಹಿರವತ್ಥುಕಸ್ಸ ಪರಿಸ್ಸಯಸ್ಸ ಅಭಾವಂ ಪವೇದೇನ್ತೋ –

೧. ‘‘ಛನ್ನಾ ಮೇ ಕುಟಿಕಾ ಸುಖಾ ನಿವಾತಾ, ವಸ್ಸ ದೇವ ಯಥಾಸುಖಂ;

ಚಿತ್ತಂ ಮೇ ಸುಸಮಾಹಿತಂ ವಿಮುತ್ತಂ, ಆತಾಪೀ ವಿಹರಾಮಿ ವಸ್ಸ ದೇವಾ’’ತಿ. –

ಗಾಥಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಛನ್ನ-ಸದ್ದೋ ತಾವ ‘‘ಛನ್ನಾ ಸಾ ಕುಮಾರಿಕಾ ಇಮಸ್ಸ ಕುಮಾರಕಸ್ಸ’’ (ಪಾರಾ. ೨೯೬) ‘‘ನಚ್ಛನ್ನಂ ನಪ್ಪತಿರೂಪ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಪಾರಾ. ೩೮೩) ಪತಿರೂಪೇ ಆಗತೋ. ‘‘ಛನ್ನಂ ತ್ವೇವ, ಫಗ್ಗುಣ, ಫಸ್ಸಾಯತನಾನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ವಚನವಿಸಿಟ್ಠೇ ಸಙ್ಖ್ಯಾವಿಸೇಸೇ. ‘‘ಛನ್ನಮತಿವಸ್ಸತಿ, ವಿವಟಂ ನಾತಿವಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಉದಾ. ೪೫; ಚೂಳವ. ೩೮೫) ಗಹಣೇ. ‘‘ಕ್ಯಾಹಂ ತೇ ನಚ್ಛನ್ನೋಪಿ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದೀಸು ನಿವಾಸನಪಾರುಪನೇ ‘‘ಆಯಸ್ಮಾ ಛನ್ನೋ ಅನಾಚಾರಂ ಆಚರತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಪಾರಾ. ೪೨೪) ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಂ. ‘‘ಸಬ್ಬಚ್ಛನ್ನಂ ಸಬ್ಬಪರಿಚ್ಛನ್ನಂ (ಪಾಚಿ. ೫೨, ೫೪), ಛನ್ನಾ ಕುಟಿ ಆಹಿತೋ ಗಿನೀ’’ತಿ (ಸು. ನಿ. ೧೮) ಚ ಆದೀಸು ತಿಣಾದೀಹಿ ಛಾದನೇ. ಇಧಾಪಿ ತಿಣಾದೀಹಿ ಛಾದನೇಯೇವ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ತಸ್ಮಾ ತಿಣೇನ ವಾ ಪಣ್ಣೇನ ವಾ ಛನ್ನಾ ಯಥಾ ನ ವಸ್ಸತಿ ವಸ್ಸೋದಕಪತನಂ ನ ಹೋತಿ ನ ಓವಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಸಮ್ಮದೇವ ಛಾದಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಮೇ-ಸದ್ದೋ ‘‘ಕಿಚ್ಛೇನ ಮೇ ಅಧಿಗತಂ, ಹಲಂ ದಾನಿ ಪಕಾಸಿತು’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಮಹಾವ. ೮; ದೀ. ನಿ. ೨.೬೫; ಮ. ನಿ. ೧.೨೮೧; ೨.೩೩೭; ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೭೨) ಕರಣೇ ಆಗತೋ, ಮಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ತಸ್ಸ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತೂ’’ತಿಆದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೩.೧೮೨; ಅ. ನಿ. ೪.೨೫೭) ಸಮ್ಪದಾನೇ, ಮಯ್ಹನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಬೋಧಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋ’’ಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೨೦೬; ಸಂ. ನಿ. ೪.೧೪) ಸಾಮಿಅತ್ಥೇ ಆಗತೋ. ಇಧಾಪಿ ಸಾಮಿಅತ್ಥೇ ಏವ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಮಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಖೀಣಾಸವಾನಂ ಮಮಾಯಿತಬ್ಬಂ ನಾಮ ಕಿಞ್ಚಿ ನತ್ಥಿ ಲೋಕಧಮ್ಮೇಹಿ ಅನುಪಲಿತ್ತಭಾವತೋ, ಲೋಕಸಮಞ್ಞಾವಸೇನ ಪನ ತೇಸಮ್ಪಿ ‘‘ಅಹಂ ಮಮಾ’’ತಿ ವೋಹಾರಮತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಕಿನ್ತಿ ಮೇ ಸಾವಕಾ ಧಮ್ಮದಾಯಾದಾ ಭವೇಯ್ಯುಂ, ನೋ ಆಮಿಸದಾಯಾದಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೯).

ಕುಟಿಕಾತಿ ಪನ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಪಿ ಕರಜಕಾಯೋಪಿ ತಿಣಾದಿಚ್ಛದನೋ ಪತಿಸ್ಸಯೋಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಥಾ ಹಿ –

‘‘ಮಾತರಂ ಕುಟಿಕಂ ಬ್ರೂಸಿ, ಭರಿಯಂ ಬ್ರೂಸಿ ಕುಲಾವಕಂ;

ಪುತ್ತೇ ಸನ್ತಾನಕೇ ಬ್ರೂಸಿ, ತಣ್ಹಾ ಮೇ ಬ್ರೂಸಿ ಬನ್ಧನ’’ನ್ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೯) –

ಆದೀಸು ಮಾತುಕುಚ್ಛಿ ‘‘ಕುಟಿಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ.

‘‘ಅಟ್ಠಿಕಙ್ಕಲಕುಟಿಕೇ, ಮಂಸನ್ಹಾರುಪಸಿಬ್ಬಿತೇ;

ಧಿರತ್ಥು ಪೂರೇ ದುಗ್ಗನ್ಧೇ, ಪರಗತ್ತೇ ಮಮಾಯಸೀ’’ತಿ. (ಥೇರಗಾ. ೧೧೫೩) –

ಆದೀಸು ಕೇಸಾದಿಸಮೂಹಭೂತೋ ಕರಜಕಾಯೋ. ‘‘ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಭಗಿನಿ ಕುಟಿ ಓವಸ್ಸತಿ’’ (ಮ. ನಿ. ೨.೨೯೧) ‘‘ಕುಟಿ ನಾಮ ಉಲ್ಲಿತ್ತಾ ವಾ ಹೋತಿ ಅವಲಿತ್ತಾ ವಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಪಾರಾ. ೩೪೯) ತಿಣಛದನಪತಿಸ್ಸಯೋ. ಇಧಾಪಿ ಸೋ ಏವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ಕುಟಿ ಏವ ಹಿ ಕುಟಿಕಾ, ಅಪಾಕಟಕುಟಿ ‘‘ಕುಟಿಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ.

ಸುಖ-ಸದ್ದೋ ಪನ ‘‘ವಿಪಿಟ್ಠಿಕತ್ವಾನ ಸುಖಂ ದುಖಞ್ಚ, ಪುಬ್ಬೇವ ಚ ಸೋಮನಸ್ಸದೋಮನಸ್ಸ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಸು. ನಿ. ೬೭) ಸುಖವೇದನಾಯಂ ಆಗತೋ. ‘‘ಸುಖೋ ಬುದ್ಧಾನಮುಪ್ಪಾದೋ, ಸುಖಾ ಸದ್ಧಮ್ಮದೇಸನಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಧ. ಪ. ೧೯೪) ಸುಖಮೂಲೇ. ‘‘ಸುಖಸ್ಸೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಿವಚನಂ ಯದಿದಂ ಪುಞ್ಞಾನೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೭.೬೨; ಇತಿವು. ೨೨) ಸುಖಹೇತುಮ್ಹಿ. ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಚ, ಖೋ, ಮಹಾಲಿ, ರೂಪಂ ಸುಖಂ ಸುಖಾನುಪತಿತಂ ಸುಖಾವಕ್ಕನ್ತ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೩.೬೦) ಸುಖಾರಮ್ಮಣೇ, ‘‘ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಾ ಏತೇ, ಚುನ್ದ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೮೨) ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜೇ. ‘‘ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪರಮಂ ಸುಖ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೨.೨೧೫; ಧ. ಪ. ೨೦೩-೨೦೪) ನಿಬ್ಬಾನೇ. ‘‘ಯಾವಞ್ಚಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನ ಸುಕರಂ ಅಕ್ಖಾನೇನ ಪಾಪುಣಿತುಂ ಯಾವ ಸುಖಾ ಸಗ್ಗಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೩.೨೨೫) ಸುಖಪ್ಪಚ್ಚಯಟ್ಠಾನೇ. ‘‘ಸೋವಗ್ಗಿಕಂ ಸುಖವಿಪಾಕಂ ಸಗ್ಗಸಂವತ್ತನಿಕ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೧.೧೬೩; ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೩೦) ಇಟ್ಠೇ, ಪಿಯಮನಾಪೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಧಾಪಿ ಇಟ್ಠೇ ಸುಖಪ್ಪಚ್ಚಯೇ ವಾ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಸಾ ಹಿ ಕುಟಿ ಅನ್ತೋ ಬಹಿ ಚ ಮನಾಪಭಾವೇನ ಸಮ್ಪಾದಿತಾ ನಿವಾಸನಫಾಸುತಾಯ ‘‘ಸುಖಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ. ತಥಾ ನಾತಿಸೀತನಾತಿಉಣ್ಹತಾಯ ಉತುಸುಖಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋಗೇನ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕಸುಖಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಭಾವತೋ.

ನಿವಾತಾತಿ ಅವಾತಾ, ಫುಸಿತಗ್ಗಳಪಿಹಿತವಾತಪಾನತ್ತಾ ವಾತಪರಿಸ್ಸಯರಹಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಂ ತಸ್ಸಾ ಕುಟಿಕಾ ಸುಖಭಾವವಿಭಾವನಂ. ಸವಾತೇ ಹಿ ಸೇನಾಸನೇ ಉತುಸಪ್ಪಾಯೋ ನ ಲಬ್ಭತಿ, ನಿವಾತೇ ಸೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ. ವಸ್ಸಾತಿ ಪವಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾ ಧಾರಂ ಅನುಪ್ಪವೇಚ್ಛ. ದೇವಾತಿ ಅಯಂ ದೇವ-ಸದ್ದೋ ‘‘ಇಮಾನಿ ತೇ, ದೇವ, ಚತುರಾಸೀತಿ ನಗರಸಹಸ್ಸಾನಿ ಕುಸವತೀರಾಜಧಾನಿಪ್ಪಮುಖಾನಿ, ಏತ್ಥ, ದೇವ, ಛನ್ದಂ ಜನೇಹಿ ಜೀವಿತೇ ಅಪೇಕ್ಖ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೨.೨೬೬) ಸಮ್ಮುತಿದೇವೇ ಖತ್ತಿಯೇ ಆಗತೋ. ‘‘ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾ ದೇವಾ ವಣ್ಣವನ್ತೋ ಸುಖಬಹುಲಾ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೩೭) ಉಪಪತ್ತಿದೇವೇಸು. ‘‘ತಸ್ಸ ದೇವಾತಿದೇವಸ್ಸ, ಸಾಸನಂ ಸಬ್ಬದಸ್ಸಿನೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಸುದ್ಧಿದೇವೇಸು. ವಿಸುದ್ಧಿದೇವಾನಞ್ಹಿ ಭಗವತೋ ಅತಿದೇವಭಾವೇ ವುತ್ತೇ ಇತರೇಸಂ ವುತ್ತೋ ಏವ ಹೋತಿ. ‘‘ವಿದ್ಧೇ ವಿಗತವಲಾಹಕೇ ದೇವೇ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೪೮೬; ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೧೦; ಇತಿವು. ೨೭) ಆಕಾಸೇ. ‘‘ದೇವೋ ಚ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ನ ಸಮ್ಮಾ ಧಾರಂ ಅನುಪ್ಪವೇಚ್ಛತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೪.೭೦) ಮೇಘೇ ಪಜ್ಜುನ್ನೇ ವಾ. ಇಧಾಪಿ ಮೇಘೇ ಪಜ್ಜುನ್ನೇ ವಾ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ವಸ್ಸಾತಿ ಹಿ ತೇ ಆಣಾಪೇನ್ತೋ ಥೇರೋ ಆಲಪತಿ. ಯಥಾಸುಖನ್ತಿ ಯಥಾರುಚಿಂ. ತವ ವಸ್ಸನೇನ ಮಯ್ಹಂ ಬಾಹಿರೋ ಪರಿಸ್ಸಯೋ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಯಥಾಕಾಮಂ ವಸ್ಸಾತಿ ವಸ್ಸೂಪಜೀವಿಸತ್ತೇ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ವದತಿ.

ಇದಾನಿ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಪರಿಸ್ಸಯಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಂ ಮೇ ಸುಸಮಾಹಿತನ್ತಿ ಮಮ ಚಿತ್ತಂ ಸುಟ್ಠು ಅತಿವಿಯ ಸಮ್ಮಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಏಕಗ್ಗಭಾವೇನ ಆರಮ್ಮಣೇ ಠಪಿತಂ. ತಞ್ಚ ಖೋ ನ ನೀವರಣಾದಿವಿಕ್ಖಮ್ಭನಮತ್ತೇನ; ಅಪಿ ಚ ಖೋ ವಿಮುತ್ತಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಉದ್ಧಂಭಾಗಿಯಸಙ್ಗಹೇಹಿ ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನೇಹಿ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಧಮ್ಮತೋ ಚ ವಿಸೇಸೇನ ವಿಮುತ್ತಂ, ಸಮುಚ್ಛೇದಪ್ಪಹಾನವಸೇನ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಿಪ್ಪಹಾನವಸೇನ ತೇ ಪಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆತಾಪೀತಿ ವೀರಿಯವಾ. ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಅತ್ಥಂ ವಿಪಸ್ಸನಾರಮ್ಭವಸೇನ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರತ್ಥಞ್ಚ ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರಾಮಿ, ದಿಬ್ಬವಿಹಾರಾದೀಹಿ ಅತ್ತಭಾವಂ ಪವತ್ತೇಮಿ, ನ ಪನ ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನತ್ಥಂ, ಪಹಾತಬ್ಬಸ್ಸೇವ ಅಭಾವತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘‘ಯಥಾ ಪನ ಬಾಹಿರಪರಿಸ್ಸಯಾಭಾವೇನ, ದೇವ, ಮಯಾ ತ್ವಂ ವಸ್ಸನೇ ನಿಯೋಜಿತೋ, ಏವಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಪರಿಸ್ಸಯಾಭಾವೇನಪೀ’’ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಪುನಪಿ ‘‘ವಸ್ಸ, ದೇವಾ’’ತಿ ಆಹ.

ಅಪರೋ ನಯೋ ಛನ್ನಾತಿ ಛಾದಿತಾ ಪಿಹಿತಾ. ಕುಟಿಕಾತಿ ಅತ್ತಭಾವೋ. ಸೋ ಹಿ ‘‘ಅನೇಕಾವಯವಸ್ಸ ಸಮುದಾಯಸ್ಸ ಅವಿಜ್ಜಾನೀವರಣಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ತಣ್ಹಾಸಂಯುತ್ತಸ್ಸ ಅಯಞ್ಚೇವ ಕಾಯೋ ಸಮುದಾಗತೋ, ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ ನಾಮರೂಪ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೯) ಕಾಯೋತಿ ಆಗತೋ. ‘‘ಸಿಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖು, ಇಮಂ ನಾವಂ, ಸಿತ್ತಾ ತೇ ಲಹುಮೇಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಧ. ಪ. ೬೬) ನಾವಾತಿ ಆಗತೋ. ‘‘ಗಹಕಾರಕ ದಿಟ್ಠೋಸಿ, ಗಹಕೂಟಂ ವಿಸಙ್ಖತ’’ನ್ತಿ (ಧ. ಪ. ೧೫೪) ಚ ಆದೀಸು ಗಹನ್ತಿ ಆಗತೋ. ‘‘ಸತ್ತೋ ಗುಹಾಯಂ ಬಹುನಾಭಿಛನ್ನೋ, ತಿಟ್ಠಂ ನರೋ ಮೋಹನಸ್ಮಿಂ ಪಗಾಳ್ಹೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಸು. ನಿ. ೭೭೮) ಗುಹಾತಿ ಆಗತೋ. ‘‘ನೇಲಙ್ಗೋ ಸೇತಪಚ್ಛಾದೋ, ಏಕಾರೋ ವತ್ತತೀ ರಥೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಉದಾ. ೬೫) ರಥೋತಿ ಆಗತೋ. ‘‘ಪುನ ಗೇಹಂ ನ ಕಾಹಸೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಧ. ಪ. ೧೫೪) ಗೇಹನ್ತಿ ಆಗತೋ. ‘‘ವಿವಟಾ ಕುಟಿ ನಿಬ್ಬುತೋ ಗಿನೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಸು. ನಿ. ೧೯) ಕುಟೀತಿ ಆಗತೋ. ತಸ್ಮಾ ಇಧಾಪಿ ಸೋ ‘‘ಕುಟಿಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಅತ್ತಭಾವೋ ಹಿ ಕಟ್ಠಾದೀನಿ ಪಟಿಚ್ಚ ಲಬ್ಭಮಾನಾ ಗೇಹನಾಮಿಕಾ ಕುಟಿಕಾ ವಿಯ ಅಟ್ಠಿಆದಿಸಞ್ಞಿತೇ ಪಥವೀಧಾತುಆದಿಕೇ ಫಸ್ಸಾದಿಕೇ ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಲಬ್ಭಮಾನೋ ‘‘ಕುಟಿಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತೋ, ಚಿತ್ತಮಕ್ಕಟಸ್ಸ ನಿವಾಸಭಾವತೋ ಚ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಅಟ್ಠಿಕಙ್ಕಲಕುಟಿವೇಸಾ, ಮಕ್ಕಟಾವಸಥೋ ಇತಿ;

ಮಕ್ಕಟೋ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಾಯ, ಕುಟಿಕಾಯ ಪಸಕ್ಕಿಯ;

ದ್ವಾರೇನಾನುಪರಿಯಾತಿ, ಘಟ್ಟಯನ್ತೋ ಪುನಪ್ಪುನ’’ನ್ತಿ ಚ.

ಸಾ ಪನೇಸಾ ಅತ್ತಭಾವಕುಟಿಕಾ ಥೇರಸ್ಸ ತಿಣ್ಣಂ ಛನ್ನಂ ಅಟ್ಠನ್ನಞ್ಚ ಅಸಂವರದ್ವಾರಾನಂ ವಸೇನ ಸಮತಿ ವಿಜ್ಝನಕಸ್ಸ ರಾಗಾದಿಅವಸ್ಸುತಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಂವುತತ್ತಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಪಿಹಿತತ್ತಾ ‘‘ಛನ್ನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಸೋತಾನಂ ಸಂವರಂ ಬ್ರೂಮಿ, ಪಞ್ಞಾಯೇತೇ ಪಿಧೀಯರೇ’’ತಿ (ಸು. ನಿ. ೧೦೪೧). ವುತ್ತನಯೇನ ಛನ್ನತ್ತಾ ಏವ ಕಿಲೇಸದುಕ್ಖಾಭಾವತೋ ನಿರಾಮಿಸಸುಖಸಮಙ್ಗಿತಾಯ ಚ ಸುಖಾ ಸುಖಪ್ಪತ್ತಾ, ತತೋ ಏವ ಚ ನಿವಾತಾ ನಿಹತಮಾನಮದಥಮ್ಭಸಾರಮ್ಭತಾಯ ನಿವಾತವುತ್ತಿಕಾ. ಅಯಞ್ಚ ನಯೋ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ನ ಸಂಕಿಲೇಸಧಮ್ಮಾನಂ ಸಂವರಣಮತ್ತೇನ ಸಿದ್ಧೋ, ಅಥ ಖೋ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಸಮಾಧಿನಾ ಸುಟ್ಠು ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತತಾಯ ಚೇವ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನೇಹಿ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತಚಿತ್ತತಾಯ ಚಾ’’ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಚಿತ್ತಂ ಮೇ ಸುಸಮಾಹಿತಂ ವಿಮುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಏವಂಭೂತೋ ಚ ‘‘ಇದಾನಾಹಂ ಕತಕರಣೀಯೋ’’ತಿ ನ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋ ಹೋಮಿ, ಅಥ ಖೋ ಆತಾಪೀ ವಿಹರಾಮಿ, ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಹಿತಸುಖೂಪಸಂಹಾರೇ ಉಸ್ಸಾಹಜಾತೋ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಕಾಲೇಪಿ ಅನುಘರಂ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇನೇವ ವಿಹರಾಮಿ. ತಸ್ಮಾ ತ್ವಮ್ಪಿ, ದೇವ, ಪಜ್ಜುನ್ನ ಮಯ್ಹಂ ಪಿಯಂ ಕಾತುಕಾಮತಾಯಪಿ ವಸ್ಸೂಪಜೀವೀನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಅನುಕಮ್ಪಾಯಪಿ ವಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾ ಧಾರಂ ಅನುಪ್ಪವೇಚ್ಛಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಏತ್ಥ ಚ ಥೇರೋ ‘‘ಛನ್ನಾ ಮೇ ಕುಟಿಕಾ ಸುಖಾ ನಿವಾತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಭೇದಂ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಚಿತ್ತಂ ಮೇ ಸುಸಮಾಹಿತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಚಿತ್ತಸಿಕ್ಖಂ. ‘‘ವಿಮುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಿಕ್ಖಂ. ‘‘ಆತಾಪೀ ವಿಹರಾಮೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಂ. ಅಥ ವಾ ‘‘ಛನ್ನಾ ಮೇ ಕುಟಿಕಾ ಸುಖಾ ನಿವಾತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನಿಮಿತ್ತವಿಹಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ ಕಿಲೇಸವಸ್ಸಪಿಧಾನಮುಖೇನ ನಿಚ್ಚಾದಿನಿಮಿತ್ತುಗ್ಘಾಟನದೀಪನತೋ. ‘‘ಚಿತ್ತಂ ಮೇ ಸುಸಮಾಹಿತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಪ್ಪಣಿಹಿತವಿಹಾರಂ. ‘‘ವಿಮುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸುಞ್ಞತವಿಹಾರಂ. ‘‘ಆತಾಪೀ ವಿಹರಾಮೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ವಿಹಾರಾನಂ ಅಧಿಗಮೂಪಾಯಂ. ಪಠಮೇನ ವಾ ದೋಸಪ್ಪಹಾನಂ, ದುತಿಯೇನ ರಾಗಪ್ಪಹಾನಂ, ತತಿಯೇನ ಮೋಹಪ್ಪಹಾನಂ. ತಥಾ ದುತಿಯೇನ ಪಠಮದುತಿಯೇಹಿ ವಾ ಧಮ್ಮವಿಹಾರಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತಿಯೇನ ವಿಮುತ್ತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ. ‘‘ಆತಾಪೀ ವಿಹರಾಮೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪರಹಿತಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಅತನ್ದಿತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಏವಂ ‘‘ಯಥಾನಾಮಾ’’ತಿ ಗಾಥಾಯ ವುತ್ತಾನಂ ಧಮ್ಮವಿಹಾರಾದೀನಂ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ದಸ್ಸಿತತ್ತಾ ತತ್ಥ ಅದಸ್ಸಿತೇಸು ನಾಮಗೋತ್ತೇಸು ನಾಮಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಇತ್ಥಂ ಸುದ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಯೇ ಹಿ ಥೇರಾ ನಾಮಮತ್ತೇನ ಪಾಕಟಾ, ತೇ ನಾಮೇನ, ಯೇ ಗೋತ್ತಮತ್ತೇನ ಪಾಕಟಾ, ತೇ ಗೋತ್ತೇನ, ಯೇ ಉಭಯಥಾ ಪಾಕಟಾ, ತೇ ಉಭಯೇನಪಿ ದಸ್ಸಿಸ್ಸ’’ನ್ತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಥೇರೋ ನಾಮೇನ ಅಭಿಲಕ್ಖಿತೋ, ನ ತಥಾ ಗೋತ್ತೇನಾತಿ ‘‘ಇತ್ಥಂ ಸುದಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಸುಭೂತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಇತ್ಥನ್ತಿ ಇದಂ ಪಕಾರಂ, ಇಮಿನಾ ಆಕಾರೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುದನ್ತಿ ಸು ಇದಂ, ಸನ್ಧಿವಸೇನ ಇಕಾರಲೋಪೋ. ಸೂತಿ ಚ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಇದಂ ಗಾಥನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಆಯಸ್ಮಾತಿ ಪಿಯವಚನಮೇತಂ ಗರುಗಾರವಸಪ್ಪತಿಸ್ಸವಚನಮೇತಂ. ಸುಭೂತೀತಿ ನಾಮಕಿತ್ತನಂ. ಸೋ ಹಿ ಸರೀರಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾಪಿ ದಸ್ಸನೀಯೋ ಪಾಸಾದಿಕೋ, ಗುಣಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾಪಿ. ಇತಿ ಸುನ್ದರಾಯ ಸರೀರಾವಯವವಿಭೂತಿಯಾ ಸೀಲಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾದಿವಿಭೂತಿಯಾ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಸುಭೂತೀತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ ಸೀಲಸಾರಾದಿಥಿರಗುಣಯೋಗತೋ ಥೇರೋ. ಅಭಾಸಿತ್ಥಾತಿ ಕಥೇಸಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತೇ ಮಹಾಥೇರಾ ಅತ್ತನೋ ಗುಣೇ ಪಕಾಸೇನ್ತೀತಿ? ಇಮಿನಾ ದೀಘೇನ ಅದ್ಧುನಾ ಅನಧಿಗತಪುಬ್ಬಂ ಪರಮಗಮ್ಭೀರಂ ಅತಿವಿಯ ಸನ್ತಂ ಪಣೀತಂ ಅತ್ತನಾ ಅಧಿಗತಂ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪೀತಿವೇಗಸಮುಸ್ಸಾಹಿತಉದಾನವಸೇನ ಸಾಸನಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಭಾವವಿಭಾವನವಸೇನ ಚ ಪರಮಪ್ಪಿಚ್ಛಾ ಅರಿಯಾ ಅತ್ತನೋ ಗುಣೇ ಪಕಾಸೇನ್ತಿ, ಯಥಾ ತಂ ಲೋಕನಾಥೋ ಬೋಧನೇಯ್ಯಅಜ್ಝಾಸಯವಸೇನ ‘‘ದಸಬಲಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಚತುವೇಸಾರಜ್ಜವಿಸಾರದೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಅತ್ತನೋ ಗುಣೇ ಪಕಾಸೇತಿ, ಏವಮಯಂ ಥೇರಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾಬ್ಯಾಕರಣಗಾಥಾ ಹೋತೀತಿ.

ಪರಮತ್ಥದೀಪನಿಯಾ ಥೇರಗಾಥಾಸಂವಣ್ಣನಾಯ

ಸುಭೂತಿತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಮಹಾಕೋಟ್ಠಿಕತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಉಪಸನ್ತೋತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಕೋಟ್ಠಿಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ತಸ್ಸ ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಥೇರೋ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಮಹಾಭೋಗಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಸಣ್ಠಪೇತ್ವಾ ಘರಾವಾಸಂ ವಸನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರವಾಸಿಕೇ ಗನ್ಧಮಾಲಾದಿಹತ್ಥೇ ಯೇನ ಬುದ್ಧೋ ಯೇನ ಧಮ್ಮೋ ಯೇನ ಸಙ್ಘೋ, ತನ್ನಿನ್ನೇ ತಪ್ಪೋಣೇ ತಪ್ಪಬ್ಭಾರೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಮಹಾಜನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪಗತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಕಿರ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗೋ, ಅಹೋ ವತಾಹಮ್ಪಿ ಏಕಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಅಯಂ ವಿಯ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ವುಟ್ಠಿತಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಸ್ವೇ ಮಯ್ಹಂ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ನಿಮನ್ತೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ. ಸೋ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಸಕನಿವೇಸನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ನಿಸಜ್ಜಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ಧದಾಮಮಾಲಾದಾಮಾದೀಹಿ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಪಣೀತಂ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ ಪಟಿಯಾದಾಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಯಾ ಅಚ್ಚಯೇನ ಸಕೇ ನಿವೇಸನೇ ಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರಂ ಭಗವನ್ತಂ ವಿವಿಧಯಾಗುಖಜ್ಜಕಪರಿವಾರಂ ನಾನಾರಸಸೂಪಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಗನ್ಧಸಾಲಿಭೋಜನಂ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಹನ್ತಂ, ಖೋ, ಅಹಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇಮಿ ನ ಖೋ ಪನ ಮಯ್ಹಂ ಯುತ್ತಂ ಏಕದಿವಸಮೇವ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇತುಂ, ಅನುಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಸತ್ತ ದಿವಸೇ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಪತ್ಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ತೇನೇವ ನಿಯಾಮೇನ ಸತ್ತ ದಿವಸೇ ಮಹಾದಾನಾನಿ ದತ್ವಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ದುಸ್ಸಕೋಟ್ಠಾಗಾರಂ ವಿವರಾಪೇತ್ವಾ ಉತ್ತಮಂ ತಿಚೀವರಪ್ಪಹೋನಕಂ ಸುಖುಮವತ್ಥಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ಚ ತಿಚೀವರಂ ದತ್ವಾ ತಥಾಗತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಯೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ತುಮ್ಹೇಹಿ ಇತೋ ಸತ್ತಮದಿವಸಮತ್ಥಕೇ ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪಿತೋ, ಅಹಮ್ಪಿ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ವಿಯ ಅನಾಗತೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಪತ್ಥನಾಯ ಸಮಿಜ್ಝನಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅನಾಗತೇ ಇತೋ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಮತ್ಥಕೇ ಗೋತಮೋ ನಾಮ ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ತವ ಪತ್ಥನಾ ಸಮಿಜ್ಝಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೫೪.೨೨೧-೨೫೦) –

‘‘ಪದುಮುತ್ತರೋ ನಾಮ ಜಿನೋ, ಸಬ್ಬಲೋಕವಿದೂ ಮುನಿ;

ಇತೋ ಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಹಿ, ಕಪ್ಪೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ಚಕ್ಖುಮಾ.

‘‘ಓವಾದಕೋ ವಿಞ್ಞಾಪಕೋ, ತಾರಕೋ ಸಬ್ಬಪಾಣಿನಂ;

ದೇಸನಾಕುಸಲೋ ಬುದ್ಧೋ, ತಾರೇಸಿ ಜನತಂ ಬಹುಂ.

‘‘ಅನುಕಮ್ಪಕೋ ಕಾರುಣಿಕೋ, ಹಿತೇಸೀ ಸಬ್ಬಪಾಣಿನಂ;

ಸಮ್ಪತ್ತೇ ತಿತ್ಥಿಯೇ ಸಬ್ಬೇ, ಪಞ್ಚಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಪಿ.