೧. ಗಹ್ವರತೀರಿಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಫುಟ್ಠೋ ಡಂಸೇಹೀತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಗಹ್ವರತೀರಿಯತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಸೋ ಕಿರ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ಇತೋ ಏಕತಿಂಸೇ ಕಪ್ಪೇ ಸಿಖಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಮಿಗಲುದ್ದೋ ಹುತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಚರನ್ತೋ ಅದ್ದಸ ಸಿಖಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ದೇವನಾಗಯಕ್ಖಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಂ, ದಿಸ್ವಾ ಪನ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ‘‘ಧಮ್ಮೋ ಏಸ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಸರೇ ನಿಮಿತ್ತಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಚಿತ್ತಪ್ಪಸಾದೇನ ದೇವಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಪುನ ಅಪರಾಪರಂ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ‘‘ಅಗ್ಗಿದತ್ತೋ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಭಗವತೋ ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಞ್ಜಾತಪ್ಪಸಾದೋ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಹ್ವರತೀರೇ ನಾಮ ಅರಞ್ಞಟ್ಠಾನೇ ವಸತಿ. ತೇನಸ್ಸ ಗಹ್ವರತೀರಯೋತಿ ಸಮಞ್ಞಾ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೫೨.೪೪-೫೦) –

‘‘ಮಿಗಲುದ್ದೋ ಪುರೇ ಆಸಿ, ಅರಞ್ಞೇ ವಿಪಿನೇ ಅಹಂ;

ಅದ್ದಸಂ ವಿರಜಂ ಬುದ್ಧಂ, ದೇವಸಙ್ಘಪುರಕ್ಖತಂ.

‘‘ಚತುಸಚ್ಚಂ ಪಕಾಸೇನ್ತಂ, ದೇಸೇನ್ತಂ, ಅಮತಂ ಪದಂ;

ಅಸ್ಸೋಸಿಂ ಮಧುರಂ ಧಮ್ಮಂ, ಸಿಖಿನೋ ಲೋಕಬನ್ಧುನೋ.

‘‘ಘೋಸೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇಸಿಂ, ಅಸಮಪ್ಪಟಿಪುಗ್ಗಲೇ;

ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ, ಉತ್ತರಿಂ ದುತ್ತರಂ ಭವಂ.

‘‘ಏಕತಿಂಸೇ ಇತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಸಞ್ಞಮಲಭಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಘೋಸಸಞ್ಞಾಯಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತಸ್ಸ ಆಗತಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ಞಾತಕಾ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾದಾನಂ ಪವತ್ತೇಸುಂ. ಸೋ ಕತಿಪಯದಿವಸೇ ವಸಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಮೇವ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸಿ. ತಂ ಞಾತಕಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅರಞ್ಞಂ ನಾಮ ಡಂಸಮಕಸಾದಿವಸೇನ ಬಹುಪರಿಸ್ಸಯಂ, ಇಧೇವ ವಸಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಥೇರೋ ‘‘ಅರಞ್ಞವಾಸೋಯೇವ ಮಯ್ಹಂ ರುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ವಿವೇಕಾಭಿರತಿಕಿತ್ತನಮುಖೇನ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಫುಟ್ಠೋ ಡಂಸೇಹೀ’’ತಿ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ.

೩೧. ತತ್ಥ ಫುಟ್ಠೋ ಡಂಸೇಹಿ ಮಕಸೇಹೀತಿ ಡಂಸನಸೀಲತಾಯ ‘‘ಡಂಸಾ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಾಹಿ ಅನ್ಧಕಮಕ್ಖಿಕಾಹಿ, ಮಕಸನಞ್ಞಿತೇಹಿ ಚ ಸೂಚಿಮುಖಪಾಣೇಹಿ ಫುಸ್ಸಿತೋ ದಟ್ಠೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅರಞ್ಞಸ್ಮಿನ್ತಿ ‘‘ಪಞ್ಚಧನುಸತಿಕಂ ಪಚ್ಛಿಮ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೫೪) ವುತ್ತಅರಞ್ಞಲಕ್ಖಣಯೋಗತೋ ಅರಞ್ಞೇ. ಬ್ರಹಾವನೇತಿ ಮಹಾರುಕ್ಖಗಚ್ಛಗಹನತಾಯ ಮಹಾವನೇ ಅರಞ್ಞಾನಿಯಂ. ನಾಗೋ ಸಙ್ಗಾಮಸೀಸೇವಾತಿ ಸಙ್ಗಾಮಾವಚರೋ ಹತ್ಥಿನಾಗೋ ವಿಯ ಸಙ್ಗಾಮಮುದ್ಧನಿ ಪರಸೇನಾಸಮ್ಪಹಾರಂ. ‘‘ಅರಞ್ಞವಾಸೋ ನಾಮ ಬುದ್ಧಾದೀಹಿ ವಣ್ಣಿತೋ ಥೋಮಿತೋ’’ತಿ ಉಸ್ಸಾಹಜಾತೋ ಸತೋ ಸತಿಮಾ ಹುತ್ವಾ ತತ್ರ ತಸ್ಮಿಂ ಅರಞ್ಞೇ, ತಸ್ಮಿಂ ವಾ ಡಂಸಾದಿಸಮ್ಫಸ್ಸೇ ಉಪಟ್ಠಿತೇ ಅಧಿವಾಸಯೇ ಅಧಿವಾಸೇಯ್ಯ ಸಹೇಯ್ಯ, ‘‘ಡಂಸಾದಯೋ ಮಂ ಆಬಾಧೇನ್ತೀ’’ತಿ ಅರಞ್ಞವಾಸಂ ನ ಜಹೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಗಹ್ವರತೀರಿಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.