೪. ಚತುತ್ಥವಗ್ಗೋ

೧. ಗಹ್ವರತೀರಿಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಫುಟ್ಠೋ ಡಂಸೇಹೀತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಗಹ್ವರತೀರಿಯತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಸೋ ಕಿರ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ಇತೋ ಏಕತಿಂಸೇ ಕಪ್ಪೇ ಸಿಖಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಮಿಗಲುದ್ದೋ ಹುತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಚರನ್ತೋ ಅದ್ದಸ ಸಿಖಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ದೇವನಾಗಯಕ್ಖಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಂ, ದಿಸ್ವಾ ಪನ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ‘‘ಧಮ್ಮೋ ಏಸ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಸರೇ ನಿಮಿತ್ತಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಚಿತ್ತಪ್ಪಸಾದೇನ ದೇವಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಪುನ ಅಪರಾಪರಂ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ‘‘ಅಗ್ಗಿದತ್ತೋ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಭಗವತೋ ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಞ್ಜಾತಪ್ಪಸಾದೋ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಹ್ವರತೀರೇ ನಾಮ ಅರಞ್ಞಟ್ಠಾನೇ ವಸತಿ. ತೇನಸ್ಸ ಗಹ್ವರತೀರಯೋತಿ ಸಮಞ್ಞಾ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೫೨.೪೪-೫೦) –

‘‘ಮಿಗಲುದ್ದೋ ಪುರೇ ಆಸಿ, ಅರಞ್ಞೇ ವಿಪಿನೇ ಅಹಂ;

ಅದ್ದಸಂ ವಿರಜಂ ಬುದ್ಧಂ, ದೇವಸಙ್ಘಪುರಕ್ಖತಂ.

‘‘ಚತುಸಚ್ಚಂ ಪಕಾಸೇನ್ತಂ, ದೇಸೇನ್ತಂ, ಅಮತಂ ಪದಂ;

ಅಸ್ಸೋಸಿಂ ಮಧುರಂ ಧಮ್ಮಂ, ಸಿಖಿನೋ ಲೋಕಬನ್ಧುನೋ.

‘‘ಘೋಸೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇಸಿಂ, ಅಸಮಪ್ಪಟಿಪುಗ್ಗಲೇ;

ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ, ಉತ್ತರಿಂ ದುತ್ತರಂ ಭವಂ.

‘‘ಏಕತಿಂಸೇ ಇತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಸಞ್ಞಮಲಭಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಘೋಸಸಞ್ಞಾಯಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತಸ್ಸ ಆಗತಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ಞಾತಕಾ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾದಾನಂ ಪವತ್ತೇಸುಂ. ಸೋ ಕತಿಪಯದಿವಸೇ ವಸಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಮೇವ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸಿ. ತಂ ಞಾತಕಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅರಞ್ಞಂ ನಾಮ ಡಂಸಮಕಸಾದಿವಸೇನ ಬಹುಪರಿಸ್ಸಯಂ, ಇಧೇವ ವಸಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಥೇರೋ ‘‘ಅರಞ್ಞವಾಸೋಯೇವ ಮಯ್ಹಂ ರುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ವಿವೇಕಾಭಿರತಿಕಿತ್ತನಮುಖೇನ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಫುಟ್ಠೋ ಡಂಸೇಹೀ’’ತಿ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ.

೩೧. ತತ್ಥ ಫುಟ್ಠೋ ಡಂಸೇಹಿ ಮಕಸೇಹೀತಿ ಡಂಸನಸೀಲತಾಯ ‘‘ಡಂಸಾ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಾಹಿ ಅನ್ಧಕಮಕ್ಖಿಕಾಹಿ, ಮಕಸನಞ್ಞಿತೇಹಿ ಚ ಸೂಚಿಮುಖಪಾಣೇಹಿ ಫುಸ್ಸಿತೋ ದಟ್ಠೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅರಞ್ಞಸ್ಮಿನ್ತಿ ‘‘ಪಞ್ಚಧನುಸತಿಕಂ ಪಚ್ಛಿಮ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೫೪) ವುತ್ತಅರಞ್ಞಲಕ್ಖಣಯೋಗತೋ ಅರಞ್ಞೇ. ಬ್ರಹಾವನೇತಿ ಮಹಾರುಕ್ಖಗಚ್ಛಗಹನತಾಯ ಮಹಾವನೇ ಅರಞ್ಞಾನಿಯಂ. ನಾಗೋ ಸಙ್ಗಾಮಸೀಸೇವಾತಿ ಸಙ್ಗಾಮಾವಚರೋ ಹತ್ಥಿನಾಗೋ ವಿಯ ಸಙ್ಗಾಮಮುದ್ಧನಿ ಪರಸೇನಾಸಮ್ಪಹಾರಂ. ‘‘ಅರಞ್ಞವಾಸೋ ನಾಮ ಬುದ್ಧಾದೀಹಿ ವಣ್ಣಿತೋ ಥೋಮಿತೋ’’ತಿ ಉಸ್ಸಾಹಜಾತೋ ಸತೋ ಸತಿಮಾ ಹುತ್ವಾ ತತ್ರ ತಸ್ಮಿಂ ಅರಞ್ಞೇ, ತಸ್ಮಿಂ ವಾ ಡಂಸಾದಿಸಮ್ಫಸ್ಸೇ ಉಪಟ್ಠಿತೇ ಅಧಿವಾಸಯೇ ಅಧಿವಾಸೇಯ್ಯ ಸಹೇಯ್ಯ, ‘‘ಡಂಸಾದಯೋ ಮಂ ಆಬಾಧೇನ್ತೀ’’ತಿ ಅರಞ್ಞವಾಸಂ ನ ಜಹೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಗಹ್ವರತೀರಿಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಸುಪ್ಪಿಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಅಜರಂ ಜೀರಮಾನೇನಾತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸುಪ್ಪಿಯತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಸೋ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ತಾಪಸಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಾಯತನೇ ವಸನ್ತೋ ತತ್ಥ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಫಲಾಫಲಂ ಅದಾಸಿ, ತಥಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಕಾಲೇ ಖತ್ತಿಯಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸನ್ನಿಸ್ಸಯೇನ ಲದ್ಧಸಂವೇಗೋ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಅಹೋಸಿ. ಜಾತಿಮದೇನ ಸುತಮದೇನ ಚ ಅತ್ತಾನಂ ಉಕ್ಕಂಸೇನ್ತೋ ಪರೇ ಚ ವಮ್ಭೇನ್ತೋ ವಿಹಾಸಿ. ಸೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪರಿಭೂತರೂಪೇ ಸುಸಾನಗೋಪಕಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸುಪ್ಪಿಯೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಸಹಾಯಭೂತಂ ಸೋಪಾಕತ್ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸಂವೇಗೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ‘‘ಅಜರಂ ಜೀರಮಾನೇನಾ’’ತಿ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ.

೩೨. ತತ್ಥ ಅಜರನ್ತಿ ಜರಾರಹಿತಂ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ತಞ್ಹಿ ಅಜಾತತ್ತಾ ನತ್ಥಿ ಏತ್ಥ ಜರಾ, ಏತಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅಧಿಗತೇ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸಾ ನತ್ಥೀತಿ ಜರಾಭಾವಹೇತುತೋಪಿ ಅಜರಂ ನಾಮ. ಜೀರಮಾನೇನಾತಿ ಜೀರನ್ತೇನ, ಖಣೇ ಖಣೇ ಜರಂ ಪಾಪುಣನ್ತೇನ. ತಪ್ಪಮಾನೇನಾತಿ ಸನ್ತಪ್ಪಮಾನೇನ, ರಾಗಾದೀಹಿ ಏಕಾದಸಹಿ ಅಗ್ಗೀಹಿ ದಯ್ಹಮಾನೇನ. ನಿಬ್ಬುತಿನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಸನ್ತಾಪಾಭಾವತೋ ನಿಬ್ಬುತಸಭಾವಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ನಿಮಿಯನ್ತಿ ಪರಿವತ್ತೇಯ್ಯಂ ಚೇತಾಪೇಯ್ಯಂ. ಪರಮಂ ಸನ್ತಿನ್ತಿ ಅನವಸೇಸಕಿಲೇಸಾಭಿಸಙ್ಖಾರಪರಿಳಾಹವೂಪಸಮಧಮ್ಮತಾಯ ಉತ್ತಮಂ ಸನ್ತಿಂ. ಚತೂಹಿ ಯೋಗೇಹಿ ಅನನುಬನ್ಧತ್ತಾ ಯೋಗಕ್ಖೇಮಂ. ಅತ್ತನೋ ಉತ್ತರಿತರಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಭಾವತೋ ಅನುತ್ತರಂ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಖಣೇ ಖಣೇ ಜರಾಯ ಅಭಿಭುಯ್ಯಮಾನತ್ತಾ ಜೀರಮಾನೇನ, ತಥಾ ರಾಗಗ್ಗಿಆದೀಹಿ ಸನ್ತಪ್ಪಮಾನೇನ ಗತೋ ಏವಂ ಅನಿಚ್ಚೇನ ದುಕ್ಖೇನ ಅಸಾರೇನ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಅನುಪಸನ್ತಸಭಾವೇನ ಸಉಪದ್ದವೇನ, ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖಭಾವತೋ ಅಜರಂ ಪರಮುಪಸಮಭೂತಂ ಕೇನಚಿ ಅನುಪದ್ದುತಂ ಅನುತ್ತರಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಿಮಿಯಂ ಪರಿವತ್ತೇಯ್ಯಂ ‘‘ಮಹಾ ವತ ಮೇ ಲಾಭೋ ಮಹಾ ಉದಯೋ ಹತ್ಥಗತೋ’’ತಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಭಣ್ಡಂ ಪರಿವತ್ತೇನ್ತಾ ನಿರಪೇಕ್ಖಾ ಗಯ್ಹಮಾನೇನ ಸಮ್ಬಹುಮಾನಾ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಮಯಂ ಥೇರೋ ಪಹಿತತ್ತೋ ವಿಹರನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಕಾಯೇ ಚ ಜೀವಿತೇ ಚ ನಿರಪೇಕ್ಖತಂ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಟಿಪೇಸಿತತ್ತಞ್ಚ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ‘‘ನಿಮಿಯಂ ಪರಮಂ ಸನ್ತಿಂ, ಯೋಗಕ್ಖೇಮಂ ಅನುತ್ತರ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತಮೇವ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪರಿಬ್ರೂಹಯನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೫೨.೫೧-೭೭) –

‘‘ವರುಣೋ ನಾಮ ನಾಮೇನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಮನ್ತಪಾರಗೂ;

ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ದಸ ಪುತ್ತಾನಿ, ವನಮಜ್ಝೋಗಹಿಂ ತದಾ.

‘‘ಅಸ್ಸಮಂ ಸುಕತಂ ಕತ್ವಾ, ಸುವಿಭತ್ತಂ ಮನೋರಮಂ;

ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಕರಿತ್ವಾನ, ವಸಾಮಿ ವಿಪಿನೇ ಅಹಂ.

‘‘ಪದುಮುತ್ತರೋ ಲೋಕವಿದೂ, ಆಹುತೀನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೋ;

ಮಮುದ್ಧರಿತುಕಾಮೋ ಸೋ, ಆಗಚ್ಛಿ ಮಮ ಅಸ್ಸಮಂ.

‘‘ಯಾವತಾ ವನಸಣ್ಡಮ್ಹಿ, ಓಭಾಸೋ ವಿಪುಲೋ ಅಹು;

ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಆನುಭಾವೇನ, ಪಜ್ಜಲೀ ವಿಪಿನಂ ತದಾ.

‘‘ದಿಸ್ವಾನ ತಂ ಪಾಟಿಹೀರಂ, ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠಸ್ಸ ತಾದಿನೋ;

ಪತ್ತಪುಟಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಫಲೇನ ಪೂಜಯಿಂ ಅಹಂ.

‘‘ಉಪಗನ್ತ್ವಾನ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಸಹಖಾರಿಮದಾಸಹಂ;

ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಮೇ ಬುದ್ಧೋ, ಇದಂ ವಚನಮಬ್ರವಿ.

‘‘ಖಾರಿಭಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಪಚ್ಛತೋ ಏಹಿ ಮೇ ತುವಂ;

ಪರಿಭುತ್ತೇ ಚ ಸಙ್ಘಮ್ಹಿ, ಪುಞ್ಞಂ ತವ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ಪುಟಕಂ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸದಾಸಹಂ;

ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ, ತುಸಿತಂ ಉಪಪಜ್ಜಹಂ.

‘‘ತತ್ಥ ದಿಬ್ಬೇಹಿ ನಚ್ಚೇಹಿ, ಗೀತೇಹಿ ವಾದಿತೇಹಿ ಚ;

ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ಸಂಯುತ್ತಂ, ಅನುಭೋಮಿ ಸದಾ ಸುಖಂ.

‘‘ಯಂ ಯಂ ಯೋನುಪಪಜ್ಜಾಮಿ, ದೇವತ್ತಂ ಅಥ ಮಾನುಸಂ;

ಭೋಗೇ ಮೇ ಊನತಾ ನತ್ಥಿ, ಫಲದಾನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಯಾವತಾ ಚತುರೋ ದೀಪಾ, ಸಸಮುದ್ದಾ ಸಪಬ್ಬತಾ;

ಫಲಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ದತ್ವಾನ, ಇಸ್ಸರಂ ಕಾರಯಾಮಹಂ.

‘‘ಯಾವತಾ ಯೇ ಪಕ್ಖಿಗಣಾ, ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತನ್ತಿ ಚೇ;

ತೇಪಿ ಮೇ ವಸಮನ್ವೇನ್ತಿ, ಫಲದಾನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಯಾವತಾ ವನಸಣ್ಡಮ್ಹಿ, ಯಕ್ಖಾ ಭೂತಾ ಚ ರಕ್ಖಸಾ;

ಕುಮ್ಭಣ್ಡಾ ಗರುಳಾ ಚಾಪಿ, ಪಾರಿಚರಿಯಂ ಉಪೇನ್ತಿ ಮೇ.

‘‘ಕುಮ್ಮಾ ಸೋಣಾ ಮಧುಕಾರಾ, ಡಂಸಾ ಚ ಮಕಸಾ ಉಭೋ;

ತೇಪಿ ಮಂ ವಸಮನ್ವೇನ್ತಿ, ಫಲದಾನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಸುಪಣ್ಣಾ ನಾಮ ಸಕುಣಾ, ಪಕ್ಖಿಜಾತಾ ಮಹಬ್ಬಲಾ;

ತೇಪಿ ಮಂ ಸರಣಂ ಯನ್ತಿ, ಫಲದಾನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಯೇಪಿ ದೀಘಾಯುಕಾ ನಾಗಾ, ಇದ್ಧಿಮನ್ತೋ ಮಹಾಯಸಾ;

ತೇಪಿ ಮಂ ವಸಮನ್ವೇನ್ತಿ, ಫಲದಾನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಸೀಹಾ ಬ್ಯಗ್ಘಾ ಚ ದೀಪೀ ಚ, ಅಚ್ಛಕೋಕತರಚ್ಛಕಾ;

ತೇಪಿ ಮಂ ವಸಮನ್ವೇನ್ತಿ, ಫಲದಾನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಓಸಧೀ ತಿಣವಾಸೀ ಚ, ಯೇ ಚ ಆಕಾಸವಾಸಿನೋ;

ಸಬ್ಬೇ ಮಂ ಸರಣಂ ಯನ್ತಿ, ಫಲದಾನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಸುದುದ್ದಸಂ ಸುನಿಪುಣಂ, ಗಮ್ಭೀರಂ ಸುಪ್ಪಕಾಸಿತಂ;

ಫಸ್ಸಯಿತ್ವಾ ವಿಹರಾಮಿ, ಫಲದಾನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ವಿಮೋಕ್ಖೇ ಅಟ್ಠ ಫುಸಿತ್ವಾ, ವಿಹರಾಮಿ ಅನಾಸವೋ;

ಆತಾಪೀ ನಿಪಕೋ ಚಾಹಂ, ಫಲದಾನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಯೇ ಫಲಟ್ಠಾ ಬುದ್ಧಪುತ್ತಾ, ಖೀಣದೋಸಾ ಮಹಾಯಸಾ;

ಅಹಮಞ್ಞತರೋ ತೇಸಂ, ಫಲದಾನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾರಮಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ಸುಕ್ಕಮೂಲೇನ ಚೋದಿತೋ;

ಸಬ್ಬಾಸವೇ ಪರಿಞ್ಞಾಯ, ವಿಹರಾಮಿ ಅನಾಸವೋ.

‘‘ತೇವಿಜ್ಜಾ ಇದ್ಧಿಪತ್ತಾ ಚ, ಬುದ್ಧಪುತ್ತಾ ಮಹಾಯಸಾ;

ದಿಬ್ಬಸೋತಂ ಸಮಾಪನ್ನಾ, ತೇಸಂ ಅಞ್ಞತರೋ ಅಹಂ.

‘‘ಸತಸಹಸ್ಸಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಫಲಂ ಅದದಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಫಲದಾನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾಪಿ ತಮೇವ ಗಾಥಂ ಅಞ್ಞಾಬ್ಯಾಕರಣವಸೇನ ಅಭಾಸಿ.

ಸುಪ್ಪಿಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಸೋಪಾಕತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಯಥಾಪಿ ಏಕಪುತ್ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸೋಪಾಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಸೋ ಕಿರ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ಹುತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಕಕುಸನ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಬೀಜಪೂರಫಲಾನಿ ಸತ್ಥು ಉಪನೇಸಿ. ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸಿ ಭಗವಾ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯ. ಸೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಚ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನೋ ಸಲಾಕಭತ್ತಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘುದ್ದೇಸವಸೇನ ತಿಣ್ಣಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಖೀರಭತ್ತಂ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ತೇಹಿ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇಹಿ ಅಪರಾಪರಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವನ್ತೋ ಏಕದಾ ಮನುಸ್ಸಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಏಕಸ್ಸ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಖೀರಭತ್ತಂ ಅದಾಸಿ. ಏವಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಸುಗತೀಸು ಏವ ಪರಿಬ್ಭಮನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಪುರಿಮಕಮ್ಮನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಅಞ್ಞತರಾಯ ದುಗ್ಗತಿತ್ಥಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ತಸ್ಸ ಮಾತಾ ದಸ ಮಾಸೇ ಕುಚ್ಛಿನಾ ಪರಿಹರಿತ್ವಾ ಪರಿಪಕ್ಕೇ ಗಬ್ಭೇ ವಿಜಾಯನಕಾಲೇ ವಿಜಾಯಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ಮುಚ್ಛಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಬಹುವೇಲಂ ಮತಾ ವಿಯ ನಿಪಜ್ಜಿ. ತಂ ಞಾತಕಾ ‘‘ಮತಾ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಸುಸಾನಂ ನೇತ್ವಾ ಚಿತಕಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ದೇವತಾನುಭಾವೇನ ವಾತವುಟ್ಠಿಯಾ ಉಟ್ಠಿತಾಯ ಅಗ್ಗಿಂ ಅದತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು. ದಾರಕೋ ಪಚ್ಛಿಮಭಾವಿಕತ್ತಾ ದೇವತಾನುಭಾವೇನ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿತೋ ಅರೋಗೋ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಮಾತಾ ಪನ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ದೇವತಾ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸರೂಪೇನ ಸುಸಾನಗೋಪಕಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಕತಿಪಯಕಾಲಂ ಪತಿರೂಪೇನ ಆಹಾರೇನ ಪೋಸೇಸಿ. ತತೋ ಪರಂ ಸುಸಾನಗೋಪಕೋ ಚ ನಂ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ವಡ್ಢೇತಿ. ಸೋ ತಥಾ ವಡ್ಢೇನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೇನ ಸುಪಿಯೇನ ನಾಮ ದಾರಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕೀಳನ್ತೋ ವಿಚರತಿ. ತಸ್ಸ ಸುಸಾನೇ ಜಾತಸಂವಡ್ಢಭಾವತೋ ಸೋಪಾಕೋತಿ ಸಮಞ್ಞಾ ಅಹೋಸಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಂ ತಂ ಭಗವಾ ಪಚ್ಚೂಸವೇಲಾಯ ಞಾಣಜಾಲಂ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ವೇನೇಯ್ಯಬನ್ಧವೇ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಞಾಣಜಲನ್ತೋಗಧಂ ದಿಸ್ವಾ ಸುಸಾನಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ದಾರಕೋ ಪುಬ್ಬಹೇತುನಾ ಚೋದಿಯಮಾನೋ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ‘‘ಪಿತರಾ ಅನುಞ್ಞಾತೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ಪಿತರಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ನೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಪಿತಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಂ ದಾರಕಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಥಾ’’ತಿ ಅನುಜಾನಿ. ಸತ್ಥಾ ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾಯ ನಿಯೋಜೇಸಿ. ಸೋ ಮೇತ್ತಾಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸುಸಾನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಚ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಮೇತ್ತಾಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಝಾನಂ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಾಕಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೪೫.೧-೭) –

‘‘ಕಕುಸನ್ಧೋ ಮಹಾವೀರೋ, ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನ ಪಾರಗೂ;

ಗಣಮ್ಹಾ ವೂಪಕಟ್ಠೋ ಸೋ, ಅಗಮಾಸಿ ವನನ್ತರಂ.

‘‘ಬೀಜಮಿಞ್ಜಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಲತಾಯ ಆವುಣಿಂ ಅಹಂ;

ಭಗವಾ ತಮ್ಹಿ ಸಮಯೇ, ಝಾಯತೇ ಪಬ್ಬತನ್ತರೇ.

‘‘ದಿಸ್ವಾನಹಂ ದೇವದೇವಂ, ವಿಪ್ಪಸನ್ನೇನ ಚೇತಸಾ;

ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಸ್ಸ ವೀರಸ್ಸ, ಬೀಜಮಿಞ್ಜಮದಾಸಹಂ.

‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಕಪ್ಪಮ್ಹಿ, ಯಂ ಮಿಞ್ಜಮದದಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಬೀಜಮಿಞ್ಜಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹಾ ಹುತ್ವಾ ಪನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸೋಸಾನಿಕಭಿಕ್ಖೂನಂ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯಥಾಪಿ ಏಕಪುತ್ತಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ.

೩೩. ತತ್ಥ ಯಥಾತಿ ಓಪಮ್ಮತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಏಕಪುತ್ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಪುನಾತಿ ಚ ಕುಲವಂಸಂ ತಾಯತಿ ಚಾತಿ ಪುತ್ತೋ, ಅತ್ರಜಾದಿಭೇದೋ ಪುತ್ತೋ. ಏಕೋ ಪುತ್ತೋ ಏಕಪುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಏಕಪುತ್ತಸ್ಮಿಂ. ವಿಸಯೇ ಚೇತಂ ಭುಮ್ಮವಚನಂ. ಪಿಯಸ್ಮಿನ್ತಿ ಪಿಯಾಯಿತಬ್ಬತಾಯ ಚೇವ ಏಕಪುತ್ತತಾಯ ಚ ರೂಪಸೀಲಾಚಾರಾದೀಹಿ ಚ ಪೇಮಕರಣಟ್ಠಾನಭೂತೇ. ಕುಸಲೀತಿ ಕುಸಲಂ ವುಚ್ಚತಿ ಖೇಮಂ ಸೋತ್ಥಿಭಾವೋ, ತಂ ಲಭಿತಬ್ಬಂ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಕುಸಲೀ, ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತೇಸೀ ಮೇತ್ತಜ್ಝಾಸಯೋ. ಸಬ್ಬೇಸು ಪಾಣೇಸೂತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಸತ್ತೇಸು. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬಾಸು ದಿಸಾಸು ಸಬ್ಬೇಸು ವಾ ಭವಾದೀಸು, ಸಬ್ಬಾಸು ವಾ ಅವತ್ಥಾಸು. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾ ಏಕಪುತ್ತಕೇ ಪಿಯೇ ಮನಾಪೇ ಮಾತಾಪಿತಾ ಕುಸಲೀ ಏಕನ್ತಹಿತೇಸೀ ಭವೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಪುರತ್ಥಿಮಾದಿಭೇದಾಸು ಸಬ್ಬಾಸು ದಿಸಾಸು, ಕಾಮಭವಾದಿಭೇದೇಸು ಸಬ್ಬೇಸು ಭವೇಸು ದಹರಾದಿಭೇದಾಸು ಸಬ್ಬಾಸು ಅವತ್ಥಾಸು ಚ ಠಿತೇಸು ಸಬ್ಬೇಸು ಸತ್ತೇಸು ಏಕನ್ತಹಿತೇಸಿತಾಯ ಕುಸಲೀ ಭವೇಯ್ಯ, ‘‘ಮಿತ್ತೋ ಉದಾಸೀನೋ ಪಞ್ಚತ್ಥಿಕೋ’’ತಿ ಸೀಮಂ ಅಕತ್ವಾ ಸೀಮಾಸಮ್ಭೇದವಸೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಏಕರಸಂ ಮೇತ್ತಂ ಭಾವೇಯ್ಯಾತಿ. ಇಮಂ ಪನ ಗಾಥಂ ವತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ತುಮ್ಹೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಏವಂ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಂ ಅನುಯುಞ್ಜೇಯ್ಯಾಥ, ಯೇ ತೇ ಭಗವತಾ ‘ಸುಖಂ ಸುಪತೀ’ತಿಆದಿನಾ (ಅ. ನಿ. ೧೧.೧೫) ಏಕಾದಸ ಮೇತ್ತಾನಿಸಂಸಾ ವುತ್ತಾ, ಏಕಂಸೇನ ತೇಸಂ ಭಾಗಿನೋ ಭವಥಾ’’ತಿ ಓವಾದಮದಾಸಿ.

ಸೋಪಾಕತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಪೋಸಿಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಅನಾಸನ್ನವರಾತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಪೋಸಿಯತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಸೋ ಕಿರ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಬಹುಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನಿತ್ವಾ ಸುಗತೀಸು ಏವ ಸಂಸರನ್ತೋ ಇತೋ ದ್ವೇನವುತೇ ಕಪ್ಪೇ ತಿಸ್ಸಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಮಿಗಲುದ್ದೋ ಹುತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಚರತಿ. ಅಥ ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ಅನುಗ್ಗಹಂ ಕಾತುಂ ಅರಞ್ಞಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಚಕ್ಖುಪಥೇ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಸೋ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಆವುಧಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಭಗವಾ ನಿಸೀದಿತುಕಾಮತಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಸೋ ತಾವದೇವ ತಿಣಮುಟ್ಠಿಯೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಮೇ ಭೂಮಿಭಾಗೇ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ನಿಸೀದಿ ತತ್ಥ ಭಗವಾ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯ. ನಿಸಿನ್ನೇ ಪನ ಭಗವತಿ ಅನಪ್ಪಕಂ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇನ್ತೋ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ಭಗವಾ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ವಟ್ಟತಿ ಇಮಸ್ಸ ಕುಸಲಬೀಜ’’ನ್ತಿ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತೇ ಭಗವತಿ ತಂ ಸೀಹೋ ಮಿಗರಾಜಾ ಘಾತೇಸಿ. ಸೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ‘‘ಸೋ ಕಿರ ಭಗವತಿ ಅನುಪಗಚ್ಛನ್ತೇ ಸೀಹೇನ ಘಾತಿತೋ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಗವಾ ಸುಗತಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತನತ್ಥಂ ಕುಸಲಬೀಜರೋಪನತ್ಥಞ್ಚ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ.

ಸೋ ತತ್ಥ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ತತೋ ದೇವಲೋಕತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಪರಿವತ್ತೇನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಮಹಾವಿಭವಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಪುತ್ತೋ ಸಙ್ಗಾಮಜಿತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಪೋಸಿಯೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ದಾರಪರಿಗ್ಗಹಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಂ ಪುತ್ತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅನ್ತಿಮಭವಿಕತಾಯ ಧಮ್ಮತಾಯ ಚೋದಿಯಮಾನೋ ಜಾತಿಆದಿಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಸಂವೇಗೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವೂಪಕಟ್ಠೋ ಹುತ್ವಾ ಚತುಸಚ್ಚಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಭಾವನಂ ಅನುಯುಞ್ಜನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೫೩.೧-೧೨) –

‘‘ಹಿಮವನ್ತಸ್ಸಾವಿದೂರೇ, ಲಮ್ಬಕೋ ನಾಮ ಪಬ್ಬತೋ;

ತತ್ಥೇವ ತಿಸ್ಸೋ ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಅಬ್ಭೋಕಾಸಮ್ಹಿ ಚಙ್ಕಮಿ.

‘‘ಮಿಗಲುದ್ದೋ ತದಾ ಆಸಿಂ, ಅರಞ್ಞೇ ಕಾನನೇ ಅಹಂ;

ದಿಸ್ವಾನ ತಂ ದೇವದೇವಂ, ತಿಣಮುಟ್ಠಿಮದಾಸಹಂ.

‘‘ನಿಸೀದನತ್ಥಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ, ದತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದಯಿಂ;

ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ, ಪಕ್ಕಾಮಿಂ ಉತ್ತರಾಮುಖೋ.

‘‘ಅಚಿರಂ ಗತಮತ್ತಸ್ಸ, ಮಿಗರಾಜಾ ಅಪೋಥಯಿ;

ಸೋಹೇನ ಪೋಥಿತೋ, ಸನ್ತೋ ತತ್ಥ ಕಾಲಙ್ಕತೋ ಅಹಂ.

‘‘ಆಸನ್ನೇ ಮೇ ಕತಂ ಕಮ್ಮಂ, ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠೇ ಅನಾಸವೇ;

ಸುಮುತ್ತೋ ಸರವೇಗೋವ, ದೇವಲೋಕಮಗಚ್ಛಹಂ.

‘‘ಯೂಪೋ ತತ್ಥ ಸುಭೋ ಆಸಿ, ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಾಭಿನಿಮ್ಮಿತೋ;

ಸಹಸ್ಸಕಣ್ಡೋ ಸತಭೇಣ್ಡು, ಧಜಾಲು ಹರಿತಾಮಯೋ.

‘‘ಪಭಾ ನಿದ್ಧಾವತೇ ತಸ್ಸ, ಸತರಂಸೀವ ಉಗ್ಗತೋ;

ಆಕಿಣ್ಣೋ ದೇವಕಞ್ಞಾಹಿ, ಆಮೋದಿಂ ಕಾಮಕಾಮಿಹಂ.

‘‘ದೇವಲೋಕಾ ಚವಿತ್ವಾನ, ಸುಕ್ಕಮೂಲೇನ ಚೋದಿತೋ;

ಆಗನ್ತ್ವಾನ ಮನುಸ್ಸತ್ತಂ, ಪತ್ತೋಮ್ಹಿ ಆಸವಕ್ಖಯಂ.

‘‘ಚತುನ್ನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ನಿಸೀದನಮದಾಸಹಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ತಿಣಮುಟ್ಠೇ ಇದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತುಂ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಆಗತೋ ಞಾತಿಂ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಞಾತಿಗೇಹಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತತ್ಥ ನಂ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಆಸನದಾನಾದಿನಾ ಪಠಮಂ ಉಪಾಸಿಕಾ ವಿಯ ವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಅಜಾನನ್ತೀ ಪಚ್ಛಾ ಇತ್ಥಿಕುತ್ತಾದೀಹಿ ಪಲೋಭೇತುಕಾಮಾ ಅಹೋಸಿ. ಥೇರೋ ‘‘ಅಹೋ ಅನ್ಧಬಾಲಾ ಮಾದಿಸೇಪಿ ನಾಮ ಏವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಅರಞ್ಞಮೇವ ಗತೋ. ತಂ ಆರಞ್ಞಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಕಿಂ, ಆವುಸೋ, ಅತಿಲಹುಂ, ನಿವತ್ತೋಸಿ, ಞಾತಕೇಹಿ ನ ದಿಟ್ಠೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಥೇರೋ ತತ್ಥ ಪವತ್ತಿಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ‘‘ಅನಾಸನ್ನವರಾ ಏತಾ’’ತಿ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ.

೩೪. ತತ್ಥ ಅನಾಸನ್ನವರಾತಿ ಏತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ನ ಆಸನ್ನಾ ಅನುಪಗತಾ, ದೂರೇ ಏವ ವಾ ಠಿತಾ ಹುತ್ವಾ ವರಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಾ ಹಿತಾವಹಾ, ತಞ್ಚ ಖೋ ನಿಚ್ಚಮೇವ ಸಬ್ಬಕಾಲಮೇವ, ನ ರತ್ತಿಮೇವ, ನ ದಿವಾಪಿ, ನ ರಹೋವೇಲಾಯಪಿ. ವಿಜಾನತಾತಿ ವಿಜಾನನ್ತೇನ. ‘‘ಅನಾಸನ್ನಪರಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಳಿ, ಸೋ ಏವತ್ಥೋ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಚಣ್ಡಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಮಹಿಂಸಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಯಕ್ಖರಕ್ಖಸಪಿಸಾಚಾಪಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅನುಪಸಙ್ಕಮನ್ತೋ ವರಾ ಸೇಟ್ಠಾ, ನ ಅನತ್ಥಾವಹಾ, ತೇ ಪನ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಂಯೇವ ಅನತ್ಥಂ ಕರೇಯ್ಯುಂ. ಇತ್ಥಿಯೋ ಪನ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಂ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಂ ವಿಮೋಕ್ಖನಿಸ್ಸಿತಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಂ ವಿನಾಸೇತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಅನತ್ಥಂ ಆಪಾದೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನಾಸನ್ನವರಾ ಏತಾ ನಿಚ್ಚಮೇವ ವಿಜಾನತಾತಿ. ಇದಾನಿ ತಮತ್ಥಂ ಅತ್ತೂಪನಾಯಿಕಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಗಾಮಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಗಾಮಾತಿ ಗಾಮಂ. ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಹಿ ಏತಂ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಂ. ಅರಞ್ಞಮಾಗಮ್ಮಾತಿ ಅರಞ್ಞತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ. ಮ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ, ನಿಸ್ಸಕ್ಕೇ ಚೇತಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ. ತತೋತಿ ಮಞ್ಚಕತೋ. ಅನಾಮನ್ತೇತ್ವಾತಿ ಅನಾಲಪಿತ್ವಾ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಂ ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹೋಹೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮ್ಪಿ ಅವತ್ವಾ. ಪೋಸಿಯೋತಿ ಅತ್ತಾನಮೇವ ಪರಂ ವಿಯ ವದತಿ. ಯೇ ಪನ ‘‘ಪಕ್ಕಾಮಿ’’ನ್ತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಅಹಂ ಪೋಸಿಯೋ ಪಕ್ಕಾಮಿನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಯೇ ಪನ ‘‘ಸಾ ಇತ್ಥೀ ಥೇರಂ ಘರಂ ಉಪಗತಂ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಪಲೋಭೇತುಕಾಮಾ ಜಾತಾ, ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಥೇರೋ ತಾವದೇವ ಗೇಹತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಮಞ್ಚಕೇ ನಿಸೀದಿ. ಸಾಪಿ ಖೋ ಇತ್ಥೀ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಾ ವಿಹಾರೇ ಥೇರಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಥೇರೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ದಿವಾಟ್ಠಾನಮೇವ ಗತೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತೇಸಂ ‘‘ಗಾಮಾ ಅರಞ್ಞಮಾಗಮ್ಮಾ’’ತಿ ಗಾಥಾಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ಯಥಾರುತವಸೇನೇವ ನಿಯ್ಯತಿ. ವಿಹಾರೋ ಹಿ ಇಧ ‘‘ಅರಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ.

ಪೋಸಿಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಸಾಮಞ್ಞಕಾನಿತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಸುಖಂ ಸುಖತ್ಥೋತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಾಮಞ್ಞಕಾನಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಸೋ ಕಿರ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ಹುತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಇತೋ ಏಕನವುತೇ ಕಪ್ಪೇ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಮನುಸ್ಸಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಏಕಂ ಮಞ್ಚಂ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸಾಮಞ್ಞಕಾನೀತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಚರಿಯಾನುಕೂಲಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಝಾನಂ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೩೬.೩೦-೩೩) –

‘‘ವಿಪಸ್ಸಿನೋ ಭಗವತೋ, ಲೋಕಜೇಟ್ಠಸ್ಸ ತಾದಿನೋ;

ಏಕಂ ಮಞ್ಚಂ ಮಯಾ ದಿನ್ನಂ, ಪಸನ್ನೇನ ಸಪಾಣಿನಾ.

‘‘ಹತ್ಥಿಯಾನಂ ಅಸ್ಸಯಾನಂ, ದಿಬ್ಬಯಾನಂ ಸಮಜ್ಝಗಂ;

ತೇನ ಮಞ್ಚಕ ದಾನೇನ, ಪತ್ತೋಮ್ಹಿ ಆಸವಕ್ಖಯಂ.

‘‘ಏಕನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಮಞ್ಚಮದದಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಮಞ್ಚದಾನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಥೇರಸ್ಸ ಪನ ಗಿಹಿಸಹಾಯಕೋ ಕಾತಿಯಾನೋ ನಾಮ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಹತಲಾಭಸಕ್ಕಾರತಾಯ ಘಾಸಚ್ಛಾದನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅಲಭನ್ತೋ ಆಜೀವಕಾಪಕತೋ ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಸಾಕಿಯಪುತ್ತಿಯಾ ನಾಮ ಮಹಾಲಾಭಗ್ಗಯಸಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಾ ಸುಖೇನ ಜೀವಥ, ಮಯಂ ಪನ ದುಕ್ಖಿತಾ ಕಿಚ್ಛಜೀವಿಕಾ, ಕಥಂ ನು ಖೋ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಞ್ಚೇವ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಞ್ಚ ಸುಖಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಅಥಸ್ಸ ಥೇರೋ ‘‘ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ಸುಖಂ ನಾಮ ಲೋಕುತ್ತರಸುಖಮೇವ, ತಞ್ಚ ತದನುರೂಪಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸೇವಾ’’ತಿ ಅತ್ತನಾ ತಸ್ಸ ಅಧಿಗತಭಾವಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ‘‘ಸುಖಂ ಸುಖತ್ಥೋ ಲಭತೇ ತದಾಚರ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ.

೩೫. ತತ್ಥ ಸುಖನ್ತಿ ನಿರಾಮಿಸಂ ಸುಖಂ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಂ. ತಞ್ಚ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿ ಚೇವ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಅಯಂ ಸಮಾಧಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸುಖೋ ಚೇವ ಆಯತಿಞ್ಚ ಸುಖವಿಪಾಕೋ’’ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೫೫; ಅ. ನಿ. ೫.೨೭; ವಿಭ. ೮೦೪) ‘‘ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪರಮಂ ಸುಖ’’ನ್ತಿ (ಧ. ಪ. ೨೦೩-೨೦೪) ಚ ವುತ್ತಂ. ಸುಖತ್ಥೋತಿ ಸುಖಪ್ಪಯೋಜನೋ, ಯಥಾವುತ್ತೇನ ಸುಖೇನ ಅತ್ಥಿಕೋ. ಲಭತೇತಿ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಅತ್ಥಿಕಸ್ಸೇವೇದಂ ಸುಖಂ, ನ ಇತರಸ್ಸ. ಕೋ ಪನ ಅತ್ಥಿಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ತದಾಚರ’’ನ್ತಿ ತದತ್ಥಂ ಆಚರನ್ತೋ, ಯಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ತಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಕೇವಲಂ ತದಾಚರಂ ಸುಖಮೇವ ಲಭತೇ, ಅಥ ಖೋ ಕಿತ್ತಿಞ್ಚ ಪಪ್ಪೋತಿ ‘‘ಇತಿಪಿ ಸೀಲವಾ ಸುಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯವಚೀಕಮ್ಮನ್ತೋ ಸುಪರಿಸುದ್ಧಾಜೀವೋ ಝಾಯೀ ಝಾನಯುತ್ತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಕಿತ್ತಿಂ ಪರಮ್ಮುಖಾ ಪತ್ಥಟಯಸತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಯಸಸ್ಸ ವಡ್ಢತೀತಿ ಸಮ್ಮುಖೇ ಗುಣಾಭಿತ್ಥವಸಙ್ಖಾತೋ ಪರಿವಾರಸಮ್ಪದಾಸಙ್ಖಾತೋ ಚ ಯಸೋ ಅಸ್ಸ ಪರಿಬ್ರೂಹತಿ. ಇದಾನಿ ‘‘ತದಾಚರ’’ನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ – ‘‘ಯೋ ಅರಿಯಮಟ್ಠಙ್ಗಿಕಮಞ್ಜಸಂ ಉಜುಂ, ಭಾವೇತಿ ಮಗ್ಗಂ ಅಮತಸ್ಸ ಪತ್ತಿಯಾ’’ತಿ ಆಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ ಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಆರಕತ್ತಾ ಪರಿಸುದ್ಧಟ್ಠೇನ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಾನಂ ಅರಿಯಭಾವಕರಣಟ್ಠೇನ ಅರಿಯಂ, ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದಿಅಟ್ಠಙ್ಗಸಮುದಾಯತಾಯ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ, ಅನ್ತದ್ವಯರಹಿತಮಜ್ಝಿಮಪಟಿಪತ್ತಿಭಾವತೋ ಅಕುಟಿಲಟ್ಠೇನ ಅಞ್ಜಸಂ, ಕಾಯವಙ್ಕಾದಿಪ್ಪಹಾನತೋ ಉಜುಂ, ನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಿಕೇಹಿ ಮಗ್ಗನಿಯಟ್ಠೇನ ಕಿಲೇಸೇ ಮಾರೇನ್ತೋ ಗಮನಟ್ಠೇನ ಚ ‘‘ಮಗ್ಗ’’ನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಪಟಿಪದಂ ಅಮತಸ್ಸ ಅಸಙ್ಖತಾಯ ಧಾತುಯಾ ಪತ್ತಿಯಾ ಅಧಿಗಮಾಯ ಭಾವೇತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ ವಡ್ಢೇತಿ ಚ, ಸೋ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ‘‘ಸುಖತ್ಥೋ ತದಾಚರ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಸುಖಂ ಲಭತಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಇದಮೇವ ಥೇರಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾಬ್ಯಾಕರಣಂ ಅಹೋಸಿ.

ಸಾಮಞ್ಞಕಾನಿತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಕುಮಾಪುತ್ತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಸಾಧು ಸುತನ್ತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಕುಮಾಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತಿ? ಸೋ ಕಿರ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ಇತೋ ಏಕನವುತೇ ಕಪ್ಪೇ ಅಜಿನಚಮ್ಮವಸನೋ ತಾಪಸೋ ಹುತ್ವಾ ಬನ್ಧುಮತೀನಗರೇ ರಾಜುಯ್ಯಾನೇ ವಸನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಪಾದಬ್ಭಞ್ಜನತೇಲಂ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಅವನ್ತಿರಟ್ಠೇ ವೇಳುಕಣ್ಟಕನಗರೇ ಗಹಪತಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ‘‘ನನ್ದೋ’’ತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಮಾತಾ ಪನಸ್ಸ ಕುಮಾ ನಾಮ, ತೇನ ಕುಮಾಪುತ್ತೋತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ಸೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಲದ್ಧಪ್ಪಸಾದೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕತಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚೋ ಪರಿಯನ್ತಪಬ್ಬತಪಸ್ಸೇ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಸಪ್ಪಾಯಟ್ಠಾನೇ ವಸನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಾಕಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೫೩.೨೪-೩೦) –

‘‘ನಗರೇ ಬನ್ಧುಮತಿಯಾ, ರಾಜುಯ್ಯಾನೇ ವಸಾಮಹಂ;

ಚಮ್ಮವಾಸೀ ತದಾ ಆಸಿಂ, ಕಮಣ್ಡಲುಧರೋ ಅಹಂ.

‘‘ಅದ್ದಸಂ ವಿಮಲಂ ಬುದ್ಧಂ, ಸಯಮ್ಭುಂ ಅಪರಾಜಿತಂ;

ಪಧಾನಂ ಪಹಿತತ್ತಂ ತಂ, ಝಾಯಿಂ ಝಾನರತಂ ವಸಿಂ.

‘‘ಸಬ್ಬಕಾಮಸಮಿದ್ಧಞ್ಚ, ಓಘತಿಣ್ಣಮನಾಸವಂ;

ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಸುಮನೋ, ಅಬ್ಭಞ್ಜನಮದಾಸಹಂ.

‘‘ಏಕನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಅಬ್ಭಞ್ಜನಮದಾಸಹಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಅಬ್ಭಞ್ಜನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ಕಾಯದಳ್ಹಿಬಹುಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ, ದಿಸ್ವಾ ತೇ ಓವದನ್ತೋ ಸಾಸನಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಭಾವಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಾಧು ಸುತಂ ಸಾಧು ಚರಿತಕ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ.

೩೬. ತತ್ಥ ಸಾಧೂತಿ ಸುನ್ದರಂ. ಸುತನ್ತಿ ಸವನಂ. ತಞ್ಚ ಖೋ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಸೇಸತೋ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ದಸಕಥಾವತ್ಥುಸವನಂ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಸಾಧು ಚರಿತಕನ್ತಿ ತದೇವ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದಿಚರಿತಂ ಚಿಣ್ಣಂ, ಸಾಧುಚರಿತಮೇವ ಹಿ ‘‘ಚರಿತಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪದದ್ವಯೇನಾಪಿ ಬಾಹುಸಚ್ಚಂ ತದನುರೂಪಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಞ್ಚ ‘‘ಸುನ್ದರ’’ನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸದಾತಿ ಸಬ್ಬಕಾಲೇ ನವಕಮಜ್ಝಿಮಥೇರಕಾಲೇ, ಸಬ್ಬೇಸು ವಾ ಇರಿಯಾಪಥಕ್ಖಣೇಸು. ಅನಿಕೇತವಿಹಾರೋತಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ನಿವಾಸನಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಾ ನಿಕೇತಾ ನಾಮ, ಲೋಕಿಯಾ ವಾ ಛಳಾರಮ್ಮಣಧಮ್ಮಾ. ಯಥಾಹ – ‘‘ರೂಪನಿಮಿತ್ತನಿಕೇತವಿಸಾರವಿನಿಬನ್ಧಾ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ‘ನಿಕೇತಸಾರೀ’ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿಆದಿ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೩). ತೇಸಂ ನಿಕೇತಾನಂ ಪಹಾನತ್ಥಾಯ ಪಟಿಪದಾ ಅನಿಕೇತವಿಹಾರೋ. ಅತ್ಥಪುಚ್ಛನನ್ತಿ ತಂ ಆಜಾನಿತುಕಾಮಸ್ಸ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಪರಮತ್ಥಪಭೇದಸ್ಸ ಪುಚ್ಛನಂ, ಕುಸಲಾದಿಭೇದಸ್ಸ ವಾ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಸಭಾವಧಮ್ಮಸ್ಸ ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಕುಸಲಂ, ಕಿಂ ಅಕುಸಲಂ, ಕಿಂ ಸಾವಜ್ಜಂ, ಕಿಂ ಅನವಜ್ಜ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೩.೨೯೬) ಪುಚ್ಛನಂ ಅತ್ಥಪುಚ್ಛನಂ. ಪದಕ್ಖಿಣಕಮ್ಮನ್ತಿ ತಂ ಪನ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಗ್ಗಾಹಿಭಾವೇನ ತಸ್ಸ ಓವಾದೇ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿ. ಇಧಾಪಿ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪದಂ ಆನೇತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಏತಂ ಸಾಮಞ್ಞನ್ತಿ ‘‘ಸಾಧು ಸುತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಂ ಯಂ ಸುತಂ, ಯಞ್ಚ ಚರಿತಂ, ಯೋ ಚ ಅನಿಕೇತವಿಹಾರೋ, ಯಞ್ಚ ಅತ್ಥಪುಚ್ಛನಂ, ಯಞ್ಚ ಪದಕ್ಖಿಣಕಮ್ಮಂ, ಏತಂ ಸಾಮಞ್ಞಂ ಏಸೋ ಸಮಣಭಾವೋ. ಯಸ್ಮಾ ಇಮಾಯ ಏವ ಪಟಿಪದಾಯ ಸಮಣಭಾವೋ, ನ ಅಞ್ಞಥಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಾಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ಮಗ್ಗಫಲಸ್ಸ ಅಧಿವಚನಂ. ತಸ್ಸ ವಾ ಪನ ಅಯಂ ಅಪಣ್ಣಕಪಟಿಪದಾ, ತಂ ಪನೇತಂ ಸಾಮಞ್ಞಂ ಯಾದಿಸಸ್ಸ ಸಮ್ಭವಾತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಕಿಞ್ಚನಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಪರಿಗ್ಗಾಹಕಸ್ಸ, ಖೇತ್ತವತ್ಥುಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣದಾಸಿದಾಸಾದಿಪರಿಗ್ಗಹಪಟಿಗ್ಗಹಣರಹಿತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಕುಮಾಪುತ್ತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಕುಮಾಪುತ್ತಸಹಾಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ನಾನಾಜನಪದಂ ಯನ್ತೀತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಕುಮಾಪುತ್ತಸಹಾಯತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಸೋ ಕಿರ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಇತೋ ಚತುನವುತೇ ಕಪ್ಪೇ ಸಿದ್ಧತ್ಥಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಬಹುಂ ರುಕ್ಖದಣ್ಡಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕತ್ತರಯಟ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅದಾಸಿ. ಅಞ್ಞಞ್ಚ ಯಥಾವಿಭವಂ ಪುಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾ ದೇವೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಪರಿವತ್ತೇನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ವೇಳುಕಣ್ಟಕನಗರೇ ಇದ್ಧೇ ಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸುದನ್ತೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ‘‘ವಾಸುಲೋ’’ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ. ಸೋ ಕುಮಾಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಿಯಸಹಾಯೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತೋ ‘‘ಕುಮಾಪುತ್ತೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ನ ಹಿ ನೂನ ಸೋ ಓರಕೋ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ, ಯತ್ಥ ಕುಮಾಪುತ್ತೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋ’’ತಿ ತದನುಬನ್ಧೇನ ಸಯಮ್ಪಿ ಪಬ್ಬಜಿತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ತಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಸೋ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಸಞ್ಜಾತಛನ್ದೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕುಮಾಪುತ್ತೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿಯನ್ತಪಬ್ಬತೇ ಭಾವನಾನುಯುತ್ತೋ ವಿಹರತಿ. ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ನಾನಾಜನಪದೇಸು ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತಾಪಿ ಗಚ್ಛನ್ತಾಪಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತಾಪಿ ತಂ ಠಾನಂ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತೇನ ತತ್ಥ ಕೋಲಾಹಲಂ ಹೋತಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸುದನ್ತತ್ಥೇರೋ ‘‘ಇಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಜನಪದವಿತಕ್ಕಂ ಅನುವತ್ತೇನ್ತಾ ಚಿತ್ತಸಮಾಧಿಂ ವಿರಾಧೇನ್ತೀ’’ತಿ ಸಂವೇಗಜಾತೋ ತಮೇವ ಸಂವೇಗಂ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತದಮನಸ್ಸ ಅಙ್ಕುಸಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ನಾನಾಜನಪದಂ ಯನ್ತೀ’’ತಿ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ.

೩೭. ತತ್ಥ ನಾನಾಜನಪದನ್ತಿ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ನಾನಾವಿಧಂ ಜನಪದಂ, ಕಾಸಿಕೋಸಲಾದಿಅನೇಕರಟ್ಠನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯನ್ತೀತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ವಿಚರನ್ತಾತಿ ‘‘ಅಸುಕೋ ಜನಪದೋ ಸುಭಿಕ್ಖೋ ಸುಲಭಪಿಣ್ಡೋ, ಅಸುಕೋ ಖೇಮೋ ಅರೋಗೋ’’ತಿಆದಿವಿತಕ್ಕವಸೇನ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತಾ. ಅಸಞ್ಞತಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ಜನಪದವಿತಕ್ಕಸ್ಸ ಅಪ್ಪಹೀನತಾಯ ಚಿತ್ತೇನ ಅಸಂಯತಾ. ಸಮಾಧಿಞ್ಚ ವಿರಾಧೇನ್ತೀತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಸಪಿ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಸ್ಸ ಮೂಲಭೂತಂ ಉಪಚಾರಪ್ಪನಾಭೇದಂ ಸಮಾಧಿಞ್ಚ ನಾಮ ವಿರಾಧೇನ್ತಿ. ಚ-ಸದ್ದೋ ಸಮ್ಭಾವನೇ. ದೇಸನ್ತರಚರಣೇನ ಝಾಯಿತುಂ ಓಕಾಸಾಭಾವೇನ ಅನಧಿಗತಂ ಸಮಾಧಿಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛನ್ತಾ, ಅಧಿಗತಞ್ಚ ವಸೀಭಾವಾನಾಪಾದನೇನ ಜೀರನ್ತಾ ವೀರಾಧೇನ್ತಿ ನಾಮ. ಕಿಂಸು ರಟ್ಠಚರಿಯಾ ಕರಿಸ್ಸತೀತಿ ಸೂತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ‘‘ಏವಂಭೂತಾನಂ ರಟ್ಠಚರಿಯಾ ಜನಪದಚಾರಿಕಾ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಕಿಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಂ ಸಾಧೇಸ್ಸತಿ, ನಿರತ್ಥಕಾವಾ’’ತಿ ಗರಹನ್ತೋ ವದತಿ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಈದಿಸೀ ದೇಸನ್ತರಚರಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ನ ಅತ್ಥಾವಹಾ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಅನತ್ಥಾವಹಾ ಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ ವಿರಾಧನತೋ, ತಸ್ಮಾ. ವಿನೇಯ್ಯ ಸಾರಮ್ಭನ್ತಿ ವಸನಪದೇಸೇ ಅರತಿವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸಾರಮ್ಭಂ ಚಿತ್ತಸಂಕಿಲೇಸಂ ತದನುರೂಪೇನ ಪಟಿಸಙ್ಖಾನೇನ ವಿನೇತ್ವಾ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ. ಝಾಯೇಯ್ಯಾತಿ ಆರಮ್ಮಣೂಪನಿಜ್ಝಾನೇನ ಲಕ್ಖಣೂಪನಿಜ್ಝಾನೇನ ಚಾತಿ ದುವಿಧೇನಪಿ ಝಾನೇನ ಝಾಯೇಯ್ಯ. ಅಪುರಕ್ಖತೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾವಿತಕ್ಕೇಹಿ ತಣ್ಹಾದೀಹಿ ವಾ ನ ಪುರಕ್ಖತೋತಿ ತೇಸಂ ವಸಂ ಅನುಪಗಚ್ಛನ್ತೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮೇವ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಪನ ವತ್ವಾ ಥೇರೋ ತಮೇವ ಸಂವೇಗಂ ಅಙ್ಕುಸಂ ಕತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೫೩.೩೬-೪೧) –

‘‘ಕಾನನಂ ವನಮೋಗ್ಗಯ್ಹ, ವೇಳುಂ ಛೇತ್ವಾನಹಂ ತದಾ;

ಆಲಮ್ಬನಂ ಕರಿತ್ವಾನ, ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅದದಿಂ ಬಹುಂ.

‘‘ತೇನ ಚಿತ್ತಪ್ಪಸಾದೇನ, ಸುಬ್ಬತೇ ಅಭಿವಾದಿಯ;

ಆಲಮ್ಬದಣ್ಡಂ ದತ್ವಾನ, ಪಕ್ಕಾಮಿಂ ಉತ್ತರಾಮುಖೋ.

‘‘ಚತುನ್ನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ದಣ್ಡಮದದಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ದಣ್ಡದಾನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಯಂ ಪನತ್ಥಂ ಅಙ್ಕುಸಂ ಕತ್ವಾ ಅಯಂ ಥೇರೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ, ತಮೇವತ್ಥಂ ಹದಯೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋಪಿ ‘‘ನಾನಾಜನಪದಂ ಯನ್ತಿ’’ತಿ ಇದಮೇವ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ. ತಸ್ಮಾ ತದೇವಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾಬ್ಯಾಕರಣಂ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಕುಮಾಪುತ್ತಸಹಾಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಗವಮ್ಪತಿತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಯೋ ಇದ್ಧಿಯಾ ಸರಭುನ್ತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಗವಮ್ಪತಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಸೋ ಕಿರ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ಇತೋ ಏಕತಿಂಸೇ ಕಪ್ಪೇ ಸಿಖಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಪುಪ್ಫೇಹಿ ಪೂಜಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಅಪರಾಪರಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋನ್ತೋ ಕೋಣಾಗಮನಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಚೇತಿಯೇ ಛತ್ತಞ್ಚ ವೇದಿಕಞ್ಚ ಕಾರೇಸಿ. ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಪನ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಕುಲೇ ಬಹುಂ ಗೋಮಣ್ಡಲಂ ಅಹೋಸಿ. ತಂ ಗೋಪಾಲಕಾ ರಕ್ಖನ್ತಿ. ಅಯಂ ತತ್ಥ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಯುತ್ತಪ್ಪಯುತ್ತಂ ವಿಚಾರೇನ್ತೋ ವಿಚರತಿ. ಸೋ ಏಕಂ ಖೀಣಾಸವತ್ಥೇರಂ ಗಾಮೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಬಹಿಗಾಮೇ ದೇವಸಿಕಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯ್ಯೋ ಸೂರಿಯಾತಪೇನ ಕಿಲಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಸಿರೀಸದಣ್ಡೇ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಉಪರಿ ಸಿರೀಸಸಾಖಾಯೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಾಖಾಮಣ್ಡಪಂ ಕತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ‘‘ಮಣ್ಡಪಸ್ಸ ಸಮೀಪೇ ಸಿರೀಸರುಕ್ಖಂ ರೋಪೇಸೀ’’ತಿ ಚ ವದನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ದೇವಸಿಕಂ ಥೇರೋ ತತ್ಥ ನಿಸೀದಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ತತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಪುರಿಮಕಮ್ಮಸಂಸೂಚಕಂ ವಿಮಾನದ್ವಾರೇ ಮಹನ್ತಂ ಸಿರೀಸವನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ವಣ್ಣಗನ್ಧಸಮ್ಪನ್ನೇಹಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪುಪ್ಫೇಹಿ ಸಬ್ಬಕಾಲೇ ಉಪಸೋಭಯಮಾನಂ, ತೇನ ತಂ ವಿಮಾನಂ ‘‘ಸೇರೀಸಕ’’ನ್ತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ಸೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ದೇವೇಸು ಚ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಚ ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಯಸತ್ಥೇರಸ್ಸ ಚತೂಸು ಗಿಹಿಸಹಾಯೇಸು ಗವಮ್ಪತಿ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಯಸಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಹಾಯೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಸೋ ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಸಹಾಯೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೫೩.೪೨-೪೭) –

‘‘ಮಿಗಲುದ್ದೋ ಪುರೇ ಆಸಿಂ, ವಿಪಿನೇ ವಿಚರಂ ಅಹಂ;