೬. ಪಾರಾಪರಿಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಛಫಸ್ಸಾಯತನೇ ಹಿತ್ವಾತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಪಾರಾಪರಿಯತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಪಿಯದಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ನೇಸಾದಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ವಿಚರಣಟ್ಠಾನೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ವನಸಣ್ಡೇ ಪಿಯದಸ್ಸೀ ಭಗವಾ ತಂ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ಸೋ ಚ ಮಿಗೇ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ತಂ ಠಾನಂ ಗತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಭಗವನ್ತಂ ಅನ್ತೋ ಕತ್ವಾ ಕತಂ ಸಾಖಾಮಣ್ಡಪಂ ಪದುಮಪುಪ್ಫೇಹಿ ಕೂಟಾಗಾರಾಕಾರೇನ ಸಞ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಉಳಾರಂ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇನ್ತೋ ಸತ್ತಾಹಂ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಚ ಮಿಲಾತಮಿಲಾತಾನಿ ಅಪನೇತ್ವಾ ಅಭಿನವೇಹಿ ಛಾದೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಸತ್ತಾಹಸ್ಸ ಅಚ್ಚಯೇನ ನಿರೋಧತೋ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಅನುಸ್ಸರಿ. ತಾವದೇವ ಅಸೀತಿಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ಥಾರಂ ಪರಿವಾರೇಸುಂ. ‘‘ಮಧುರಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ದೇವತಾ ಸನ್ನಿಪತಿಂಸು, ಮಹಾ ಸಮಾಗಮೋ ಅಹೋಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಅನುಮೋದನಂ ಕರೋನ್ತೋ ತಸ್ಸ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಭಾವಿನಿಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವಕಬೋಧಿಞ್ಚ ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ರಾಜಗಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ತಿಣ್ಣಂ ವೇದಾನಂ ಪಾರಗೂ ಹುತ್ವಾ ಪರಾಪರಗೋತ್ತತಾಯ ಪಾರಾಪರಿಯೋತಿ ಲದ್ಧಸಮಞ್ಞೋ ಬಹೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಮನ್ತೇ ವಾಚೇನ್ತೋ ಸತ್ಥು ರಾಜಗಹಗಮನೇ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೪೦.೩೫೩-೩೮೫) –

‘‘ಪಿಯದಸ್ಸೀ ನಾಮ ಭಗವಾ, ಸಯಮ್ಭೂ ಲೋಕನಾಯಕೋ;

ವಿವೇಕಕಾಮೋ ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಸಮಾಧಿಕುಸಲೋ ಮುನಿ.

‘‘ವನಸಣ್ಡಂ ಸಮೋಗ್ಗಯ್ಹ, ಪಿಯದಸ್ಸೀ ಮಹಾಮುನಿ;

ಪಂಸುಕೂಲಂ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ, ನಿಸೀದಿ ಪುರಿಸುತ್ತಮೋ.

‘‘ಮಿಗಲುದ್ದೋ ಪುರೇ ಆಸಿಂ, ಅರಞ್ಞೇ ಕಾನನೇ ಅಹಂ;

ಪಸದಂ ಮಿಗಮೇಸನ್ತೋ, ಆಹಿಣ್ಡಾಮಿ ಅಹಂ ತದಾ.

‘‘ತತ್ಥದ್ದಸಾಸಿಂ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಓಘತಿಣ್ಣಮನಾಸವಂ;

ಪುಪ್ಫಿತಂ ಸಾಲರಾಜಂವ, ಸತರಂಸಿಂವ ಉಗ್ಗತಂ.

‘‘ದಿಸ್ವಾನಹಂ ದೇವದೇವಂ, ಪಿಯದಸ್ಸಿಂ ಮಹಾಯಸಂ;

ಜಾತಸ್ಸರಂ ಸಮೋಗ್ಗಯ್ಹ, ಪದುಮಂ ಆಹರಿಂ ತದಾ.

‘‘ಆಹರಿತ್ವಾನ ಪದುಮಂ, ಸತಪತ್ತಂ ಮನೋರಮಂ;

ಕೂಟಾಗಾರಂ ಕರಿತ್ವಾನ, ಛಾದಯಿಂ ಪದುಮೇನಹಂ.

‘‘ಅನುಕಮ್ಪಕೋ ಕಾರುಣಿಕೋ, ಪಿಯದಸ್ಸೀ ಮಹಾಮುನಿ;

ಸತ್ತರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ಬುದ್ಧೋ, ಕೂಟಾಗಾರೇ ವಸೀ ಜಿನೋ.

‘‘ಪುರಾಣಂ ಛಡ್ಡಯಿತ್ವಾನ, ನವೇನ ಛಾದಯಿಂ ಅಹಂ;

ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾನ, ಅಟ್ಠಾಸಿಂ ತಾವದೇ ಅಹಂ.

‘‘ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸಮಾಧಿಮ್ಹಾ, ಪಿಯದಸ್ಸೀ ಮಹಾಮುನಿ;

ದಿಸಂ ಅನುವಿಲೋಕೇನ್ತೋ, ನಿಸೀದಿ ಲೋಕನಾಯಕೋ.

‘‘ತದಾ ಸುದಸ್ಸನೋ ನಾಮ, ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ;

ಚಿತ್ತಮಞ್ಞಾಯ ಬುದ್ಧಸ್ಸ, ಪಿಯದಸ್ಸಿಸ್ಸ ಸತ್ಥುನೋ.

‘‘ಅಸೀತಿಯಾ ಸಹಸ್ಸೇಹಿ, ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಪರಿವಾರಿತೋ;

ವನನ್ತೇ ಸುಖಮಾಸೀನಂ, ಉಪೇಸಿ ಲೋಕನಾಯಕಂ.

‘‘ಯಾವತಾ ವನಸಣ್ಡಮ್ಹಿ, ಅಧಿವತ್ಥಾ ಚ ದೇವತಾ;

ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಚಿತ್ತಮಞ್ಞಾಯ, ಸಬ್ಬೇ ಸನ್ನಿಪತುಂ ತದಾ.

‘‘ಸಮಾಗತೇಸು ಯಕ್ಖೇಸು, ಕುಮ್ಭಣ್ಡೇ ಸಹರಕ್ಖಸೇ;

ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಚ ಸಮ್ಪತ್ತೇ, ಗಾಥಾ ಪಬ್ಯಾಹರೀ ಜಿನೋ.

‘‘ಥೋಮಂ ಸತ್ತಾಹಂ ಪೂಜೇಸಿ, ಆವಾಸಞ್ಚ ಅಕಾಸಿ ಮೇ;

ತಮಹಂ ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸುಣಾಥ ಮಮ ಭಾಸತೋ.

‘‘ಸುದುದ್ದಸಂ ಸುನಿಪುಣಂ, ಗಮ್ಭೀರಂ ಸುಪ್ಪಕಾಸಿತಂ;

ಞಾಣೇನ ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸುಣಾಥ ಮಮ ಭಾಸತೋ.

‘‘ಚತುದ್ದಸಾನಿ ಕಪ್ಪಾನಿ, ದೇವರಜ್ಜಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ;

ಕೂಟಾಗಾರಂ ಮಹನ್ತಸ್ಸ, ಪದ್ಮಪುಪ್ಫೇಹಿ ಛಾದಿತಂ.

‘‘ಆಕಾಸೇ ಧಾರಯಿಸ್ಸತಿ, ಪುಪ್ಫಕಮ್ಮಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ;

ಚತುಬ್ಬೀಸೇ ಕಪ್ಪಸತೇ, ವೋಕಿಣ್ಣಂ ಸಂಸರಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ತತ್ಥ ಪುಪ್ಫಮಯಂ ಬ್ಯಮ್ಹಂ, ಆಕಾಸೇ ಧಾರಯಿಸ್ಸತಿ;

ಯಥಾ ಪದುಮಪತ್ತಮ್ಹಿ, ತೋಯಂ ನ ಉಪಲಿಮ್ಪತಿ.

‘‘ತಥೇವೀಮಸ್ಸ ಞಾಣಮ್ಹಿ, ಕಿಲೇಸಾ ನೋಪಲಿಮ್ಪರೇ;

ಮನಸಾ ವಿನಿವಟ್ಟೇತ್ವಾ, ಪಞ್ಚ ನೀವರಣೇ ಅಯಂ.

‘‘ಚಿತ್ತಂ ಜನೇತ್ವಾ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ, ಅಗಾರಾ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸತಿ;

ತತೋ ಪುಪ್ಫಮಯೇ ಬ್ಯಮ್ಹೇ, ಧಾರೇನ್ತೇ ನಿಕ್ಖಮಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ವಸನ್ತಸ್ಸ, ನಿಪಕಸ್ಸ ಸತೀಮತೋ;

ತತ್ಥ ಪುಪ್ಫಮಯಂ ಬ್ಯಮ್ಹಂ, ಮತ್ಥಕೇ ಧಾರಯಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ಚೀವರಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಞ್ಚ, ಪಚ್ಚಯಂ ಸಯನಾಸನಂ;

ದತ್ವಾನ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ, ನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸತಿನಾಸವೋ.

‘‘ಕೂಟಾಗಾರೇನ ಚರತಾ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮಿಂ;

ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ವಸನ್ತಮ್ಪಿ, ಕೂಟಾಗಾರಂ ಧರೀಯತಿ.

‘‘ಚೀವರೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇ ಚ, ಚೇತನಾ ಮೇ ನ ವಿಜ್ಜತಿ;

ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ಸಂಯುತ್ತೋ, ಲಭಾಮಿ ಪರಿನಿಟ್ಠಿತಂ.

‘‘ಗಣನಾತೋ ಅಸಙ್ಖೇಯ್ಯಾ, ಕಪ್ಪಕೋಟೀ ಬಹೂ ಮಮ;

ರಿತ್ತಕಾ ತೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ, ಪಮುತ್ತಾ ಲೋಕನಾಯಕಾ.

‘‘ಅಟ್ಠಾರಸೇ ಕಪ್ಪಸತೇ, ಪಿಯದಸ್ಸೀ ವಿನಾಯಕೋ;

ತಮಹಂ ಪಯಿರುಪಾಸಿತ್ವಾ, ಇಮಂ ಯೋನಿಂ ಉಪಾಗತೋ.

‘‘ಇಧ ಪಸ್ಸಾಮಿ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಅನೋಮಂ ನಾಮ ಚಕ್ಖುಮಂ;

ತಮಹಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾನ, ಪಬ್ಬಜಿಂ ಅನಗಾರಿಯಂ.

‘‘ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಬುದ್ಧೋ, ಮಗ್ಗಂ ಮೇ ದೇಸಯೀ ಜಿನೋ;

ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಿತ್ವಾನ, ಪತ್ತೋಮ್ಹಿ ಅಚಲಂ ಪದಂ.

‘‘ತೋಸಯಿತ್ವಾನ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಗೋತಮಂ ಸಕ್ಯಪುಙ್ಗವಂ;

ಸಬ್ಬಾಸವೇ ಪರಿಞ್ಞಾಯ, ವಿಹರಾಮಿ ಅನಾಸವೋ.

‘‘ಅಟ್ಠಾರಸೇ ಕಪ್ಪಸತೇ, ಯಂ ಬುದ್ಧಮಭಿಪೂಜಯಿಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಬುದ್ಧಪೂಜಾಯಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸಞ್ಜಾತಸೋಮನಸ್ಸೋ ಉದಾನವಸೇನ –

೧೧೬. ‘‘ಛಫಸ್ಸಾಯತನೇ ಹಿತ್ವಾ, ಗುತ್ತದ್ವಾರೋ ಸುಸಂವುತೋ;

ಅಘಮೂಲಂ ವಮಿತ್ವಾನ, ಪತ್ತೋ ಮೇ ಆಸವಕ್ಖಯೋ’’ತಿ. – ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ಛಫಸ್ಸಾಯತನೇ ಹಿತ್ವಾತಿ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಾದೀನಂ ಛನ್ನಂ ಸಮ್ಫಸ್ಸಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನತಾಯ ‘‘ಫಸ್ಸಾಯತನಾನೀ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಾನಿ ಚಕ್ಖಾದೀನಿ ಛ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾಯತನಾನಿ ತಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಸಂಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನವಸೇನ ಪಹಾಯ. ಗುತ್ತದ್ವಾರೋ ಸುಸಂವುತೋತಿ ತತೋ ಏವ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಾದೀನಂ ಗುತ್ತತ್ತಾ, ತತ್ಥ ಪವತ್ತನಕಾನಂ ಅಭಿಜ್ಝಾದೀನಂ ಪಾಪಧಮ್ಮಾನಂ ಪವೇಸನನಿವಾರಣೇನ ಸತಿಕವಾಟೇನ ಸುಟ್ಟು ಪಿಹಿತತ್ತಾ ಗುತ್ತದ್ವಾರೋ ಸುಸಂವುತೋ. ಅಥ ವಾ ಮನಚ್ಛಟ್ಠಾನಂ ಛನ್ನಂ ದ್ವಾರಾನಂ ವುತ್ತನಯೇನ ರಕ್ಖಿತತ್ತಾ ಗುತ್ತದ್ವಾರೋ, ಕಾಯಾದೀಹಿ ಸುಟ್ಠು ಸಞ್ಞತತ್ತಾ ಸುಸಂವುತೋತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಘಮೂಲಂ ವಮಿತ್ವಾನಾತಿ ಅಘಸ್ಸ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಮೂಲಭೂತಂ ಅವಿಜ್ಜಾಭವತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಾತಂ ದೋಸಂ, ಸಬ್ಬಂ ವಾ ಕಿಲೇಸದೋಸಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸಙ್ಖಾತವಮನಯೋಗಪಾನೇನ ಉಗ್ಗಿರಿತ್ವಾ ಸನ್ತಾನತೋ ಬಹಿ ಕತ್ವಾ, ಬಹಿಕರಣಹೇತು ವಾ. ಪತ್ತೋ ಮೇ ಆಸವಕ್ಖಯೋತಿ ಕಾಮಾಸವಾದಯೋ ಆಸವಾ ಏತ್ಥ ಖೀಯನ್ತಿ, ತೇಸಂ ವಾ ಖಯೇನ ಪತ್ತಬ್ಬೋತಿ ಆಸವಕ್ಖಯೋ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅರಹತ್ತಞ್ಚ. ಸೋ ಆಸವಕ್ಖಯೋ ಪತ್ತೋ ಅಧಿಗತೋತಿ ಉದಾನವಸೇನ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ.

ಪಾರಾಪರಿಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.