೫. ಮಹಾನಾಮತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಏಸಾವಹಿಯ್ಯಸೇ ಪಬ್ಬತೇನಾತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾನಾಮತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಸುಮೇಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಿಜ್ಜಾಸು ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಗತೋ ಘರಾವಾಸಂ ಪಹಾಯ ಅಞ್ಞತರಾಯ ನದಿಯಾ ತೀರೇ ಅಸ್ಸಮಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಮನ್ತೇ ವಾಚೇನ್ತೋ ವಿಹರತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಭಗವಾ ತಂ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ತಸ್ಸ ಅಸಮಪದಂ ಉಪಗಚ್ಛಿ. ಸೋ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ನಿಸಿನ್ನೇ ಭಗವತಿ ಸುಮಧುರಂ ಮಧುಂ ಉಪನಾಮೇಸಿ. ತಂ ಭಗವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಅಧಿಮುತ್ತತ್ಥೇರವತ್ಥುಮ್ಹಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಅನಾಗತಂ ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಪರಾಪರಂ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಪರಿವತ್ತೇನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಮಹಾನಾಮೋತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನೇಸಾದಕೇ ನಾಮ ಪಬ್ಬತೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕಿಲೇಸಪರಿಯುಟ್ಠಾನಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ‘‘ಕಿಂ ಮೇ ಇಮಿನಾ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತಸ್ಸ ಜೀವಿತೇನಾ’’ತಿ ಅತ್ತಭಾವಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನ್ತೋ ಉಚ್ಚಂ ಪಬ್ಬತಸಿಖರಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ‘‘ಇತೋ ಪಾತೇತ್ವಾ ತಂ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಂ ವಿಯ ನಿದ್ದಿಸನ್ತೋ –

೧೧೫. ‘‘ಏಸಾವಹಿಯ್ಯಸೇ ಪಬ್ಬತೇನ, ಬಹುಕುಟಜಸಲ್ಲಕಿಕೇನ;

ನೇಸಾದಕೇನ ಗಿರಿನಾ, ಯಸಸ್ಸಿನಾ ಪರಿಚ್ಛದೇನಾ’’ತಿ. – ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ಏಸಾವಹಿಯ್ಯಸೇತಿ ಏಸೋ ತ್ವಂ ಮಹಾನಾಮ ಅವಹಿಯ್ಯಸೇ ಪರಿಹಾಯಸಿ. ಪಬ್ಬತೇನಾತಿ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನಭೂತೇನ ಇಮಿನಾ ಪಬ್ಬತೇನ. ಬಹುಕುಟಜಸಲ್ಲಕಿಕೇನಾತಿ ಬಹೂಹಿ ಕುಟಜೇಹಿ ಇನ್ದಸಾಲರುಕ್ಖೇಹಿ ಸಲ್ಲಕೀಹಿ ಇನ್ದಸಾಲರುಕ್ಖೇಹಿ ವಾ ಸಮನ್ನಾಗತೇನ. ನೇಸಾದಕೇನಾತಿ ಏವಂನಾಮಕೇನ. ಗಿರಿನಾತಿ ಸೇಲೇನ. ಸೇಲೋ ಹಿ ಸನ್ಧಿಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ಪಬ್ಬೇಹಿ ಠಿತತ್ತಾ ‘‘ಪಬ್ಬತೋ’’ತಿ, ಪಸವನಾದಿವಸೇನ ಜಲಸ್ಸ, ಸಾರಭೂತಾನಂ ಭೇಸಜ್ಜಾದಿವತ್ಥೂನಞ್ಚ ಗಿರಣತೋ ‘‘ಗಿರೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತದುಭಯತ್ಥಸಮ್ಭವತೋ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಪಬ್ಬತೇನಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಗಿರಿನಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ. ಯಸಸ್ಸಿನಾತಿ ಸಬ್ಬಗುಣೇಹಿ ವಿಸ್ಸುತೇನ ಪಕಾಸೇನ. ಪರಿಚ್ಛದೇನಾತಿ ನಾನಾವಿಧರುಕ್ಖಗಚ್ಛಲತಾಹಿ ಸಮನ್ತತೋ ಛನ್ನೇನ, ವಸನಟ್ಠಾನತಾಯ ವಾ ತುಯ್ಹಂ ಪರಿಚ್ಛದಭೂತೇನ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಮಹಾನಾಮ, ಯದಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ವಿತಕ್ಕಬಹುಲೋ ಹೋಸಿ, ಏವಂ ತ್ವಂ ಇಮಿನಾ ಛಾಯೂದಕಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಸಪ್ಪಾಯೇನ ನಿವಾಸನಟ್ಠಾನಭೂತೇನ ನೇಸಾದಕಗಿರಿನಾ ಪರಿಹಾಯಸಿ, ಇದಾನಿಹಂ ತಂ ಇತೋ ಪಾತೇತ್ವಾ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ಲಬ್ಭಾ ವಿತಕ್ಕವಸಿಕೇನ ಭವಿತುನ್ತಿ. ಏವಂ ಥೇರೋ ಅತ್ತಾನಂ ಸನ್ತಜ್ಜೇನ್ತೋಯೇವ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೪೦.೩೩೩-೩೫೨) –

‘‘ಸಿನ್ಧುಯಾ ನದಿಯಾ ತೀರೇ, ಸುಕತೋ ಅಸ್ಸಮೋ ಮಮ;

ತತ್ಥ ವಾಚೇಮಹಂ ಸಿಸ್ಸೇ, ಇತಿಹಾಸಂ ಸಲಕ್ಖಣಂ.

‘‘ಧಮ್ಮಕಾಮಾ ವಿನೀತಾ ತೇ, ಸೋತುಕಾಮಾ ಸುಸಾಸನಂ;

ಛಳಙ್ಗೇ ಪಾರಮಿಪ್ಪತ್ತಾ, ಸಿನ್ಧುಕೂಲೇ ವಸನ್ತಿ ತೇ.

‘‘ಉಪ್ಪಾತಗಮನೇ ಚೇವ, ಲಕ್ಖಣೇಸು ಚ ಕೋವಿದಾ;

ಉತ್ತಮತ್ಥಂ ಗವೇಸನ್ತಾ, ವಸನ್ತಿ ವಿಪಿನೇ ತದಾ.

‘‘ಸುಮೇಧೋ ನಾಮ ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ತಾವದೇ;

ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನುಕಮ್ಪನ್ತೋ, ಉಪಾಗಚ್ಛಿ ವಿನಾಯಕೋ.

‘‘ಉಪಾಗತಂ ಮಹಾವೀರಂ, ಸುಮೇಧಂ ಲೋಕನಾಯಕಂ;

ತಿಣಸನ್ಥಾರಕಂ ಕತ್ವಾ, ಲೋಕಜೇಟ್ಠಸ್ಸದಾಸಹಂ.

‘‘ವಿಪಿನಾತೋ ಮಧುಂ ಗಯ್ಹ, ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠಸ್ಸದಾಸಹಂ;

ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ, ಇದಂ ವಚನಮಬ್ರವಿ.

‘‘ಯೋ ತಂ ಅದಾಸಿ ಮಧುಂ ಮೇ, ಪಸನ್ನೋ ಸೇಹಿ ಪಾಣಿಭಿ;

ತಮಹಂ ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸುಣಾಥ ಮಮ ಭಾಸತೋ.

‘‘ಇಮಿನಾ ಮಧುದಾನೇನ, ತಿಣಸನ್ಥಾರಕೇನ ಚ;

ತಿಂಸ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ, ದೇವಲೋಕೇ ರಮಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ತಿಂಸಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಮ್ಹಿ, ಓಕ್ಕಾಕಕುಲಸಮ್ಭವೋ;

ಗೋತಮೋ ನಾಮ ಗೋತ್ತೇನ, ಸತ್ಥಾ ಲೋಕೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮೇಸು ದಾಯಾದೋ, ಓರಸೋ ಧಮ್ಮನಿಮ್ಮಿತೋ;

ಸಬ್ಬಾಸವೇ ಪರಿಞ್ಞಾಯ, ನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸತಿನಾಸವೋ.

‘‘ದೇವಲೋಕಾ ಇಧಾಗನ್ತ್ವಾ, ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಂ ಉಪಾಗತೇ;

ಮಧುವಸ್ಸಂ ಪವಸ್ಸಿತ್ಥ, ಛಾದಯಂ ಮಧುನಾ ಮಹಿಂ.

‘‘ಮಯಿ ನಿಕ್ಖನ್ತಮತ್ತಮ್ಹಿ, ಕುಚ್ಛಿಯಾ ಚ ಸುದುತ್ತರಾ;

ತತ್ರಾಪಿ ಮಧುವಸ್ಸಂ ಮೇ, ವಸ್ಸತೇ ನಿಚ್ಚಕಾಲಿಕಂ.

‘‘ಅಗಾರಾ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮ್ಮ, ಪಬ್ಬಜಿಂ ಅನಗಾರಿಯಂ;

ಲಾಭೀ ಅನ್ನಸ್ಸ ಪಾನಸ್ಸ, ಮಧುದಾನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಸಬ್ಬಕಾಮಸಮಿದ್ಧೋಹಂ, ಭವಿತ್ವಾ ದೇವಮಾನುಸೇ;

ತೇನೇವ ಮಧುದಾನೇನ, ಪತ್ತೋಮ್ಹಿ ಆಸವಕ್ಖಯಂ.

‘‘ವುಟ್ಠಮ್ಹಿ ದೇವೇ ಚತುರಙ್ಗುಲೇ ತಿಣೇ, ಸಮ್ಪುಪ್ಫಿತೇ ಧರಣೀರುಹೇ ಸಞ್ಛನ್ನೇ;

ಸುಞ್ಞೇ ಘರೇ ಮಣ್ಡಪರುಕ್ಖಮೂಲಕೇ, ವಸಾಮಿ ನಿಚ್ಚಂ ಸುಖಿತೋ ಅನಾಸವೋ.

‘‘ಮಜ್ಝೇ ಮಹನ್ತೇ ಹೀನೇ ಚ, ಭವೇ ಸಬ್ಬೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿಂ;

ಅಜ್ಜ ಮೇ ಆಸವಾ ಖೀಣಾ, ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ.

‘‘ತಿಂಸಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಮ್ಹಿ, ಯಂ ದಾನಮದದಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಮಧುದಾನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅಯಮೇವ ಚ ಥೇರಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾಬ್ಯಾಕರಣಗಾಥಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಮಹಾನಾಮತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.