೪. ಅಧಿಮುತ್ತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಕಾಯದುಟ್ಠುಲ್ಲಗರುನೋತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಅಧಿಮುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಸೋ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಿಜ್ಜಾಸು ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಗತೋ ಕಾಮೇಸು ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ಘರಾವಾಸಂ ಪಹಾಯ ತಾಪಸಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಂ ಸುತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸೂಪಚಾರಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಅತ್ತನೋ ವಾಕಚೀರಂ ಸತ್ಥು ಪಾದಮೂಲೇ ಪತ್ಥರಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಞತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತತ್ಥ ಠಿತಂ ಭಗವನ್ತಂ ಕಾಳಾನುಸಾರೇನ ಗನ್ಧೇನ ಪೂಜೇತ್ವಾ ‘‘ಸಮುದ್ಧರಸಿಮಂ ಲೋಕ’’ನ್ತಿಆದಿಕಾಹಿ ದಸಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಅಭಿತ್ಥವಿ. ತಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಅನಾಗತೇ ಇತೋ ಸತಸಹಸ್ಸಕಪ್ಪಮತ್ಥಕೇ ಗೋತಮಸ್ಸ ನಾಮ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ತತೋ ಯಾವಾಯಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೋ, ತಾವ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಧಿಮುತ್ತೋತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಿಜ್ಜಾಸು ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ಸಾರಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕತ್ತಾ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಗವೇಸನ್ತೋ ಜೇತವನಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೪೦.೩೦೪-೩೩೨) –

‘‘ಕಣಿಕಾರಂವ ಜಲಿತಂ, ದೀಪರುಕ್ಖಂವ ಉಜ್ಜಲಂ;

ಓಸಧಿಂವ ವಿರೋಚನ್ತಂ, ವಿಜ್ಜುತಂ ಗಗನೇ ಯಥಾ.

‘‘ಅಸಮ್ಭೀತಂ ಅನುತ್ತಾಸಿಂ, ಮಿಗರಾಜಂವ ಕೇಸರಿಂ;

ಞಾಣಾಲೋಕಂ ಪಕಾಸೇನ್ತಂ, ಮದ್ದನ್ತಂ ತಿತ್ಥಿಯೇ ಗಣೇ.

‘‘ಉದ್ಧರನ್ತಂ ಇಮಂ ಲೋಕಂ, ಛಿನ್ದನ್ತಂ ಸಬ್ಬಸಂಸಯಂ;

ಗಜ್ಜನ್ತಂ ಮಿಗರಾಜಂವ, ಅದ್ದಸಂ ಲೋಕನಾಯಕಂ.

‘‘ಜಟಾಜಿನಧರೋ ಆಸಿಂ, ಬ್ರಹಾ ಉಜು ಪತಾಪವಾ;

ವಾಕಚೀರಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಪಾದಮೂಲೇ ಅಪತ್ಥರಿಂ.

‘‘ಕಾಳಾನುಸಾರಿಯಂ ಗಯ್ಹಂ, ಅನುಲಿಮ್ಪಿಂ ತಥಾಗತಂ;

ಸಮ್ಬುದ್ಧಮನುಲಿಮ್ಪೇತ್ವಾ, ಸನ್ಥವಿಂ ಲೋಕನಾಯಕಂ.

‘‘ಸಮುದ್ಧರಸಿಮಂ ಲೋಕಂ, ಓಘತಿಣ್ಣ ಮಹಾಮುನಿ;

ಞಾಣಾಲೋಕೇನ ಜೋತೇಸಿ, ನಾವಟಂ ಞಾಣಮುತ್ತಮಂ.

‘‘ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇಸಿ, ಮದ್ದಸೇ ಪರತಿತ್ಥಿಯೇ;

ಉಸಭೋ ಜಿತಸಙ್ಗಾಮೋ, ಸಮ್ಪಕಮ್ಪೇಸಿ ಮೇದನಿಂ.

‘‘ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಊಮಿಯೋ, ವೇಲನ್ತಮ್ಹಿ ಪಭಿಜ್ಜರೇ;

ತಥೇವ ತವ ಞಾಣಮ್ಹಿ, ಸಬ್ಬದಿಟ್ಠೀ ಪಭಿಜ್ಜರೇ.

‘‘ಸುಖುಮಚ್ಛಿಕಜಾಲೇನ, ಸರಮ್ಹಿ ಸಮ್ಪತಾನಿತೇ;

ಅನ್ತೋಜಾಲೀಕತಾ ಪಾಣಾ, ಪೀಳಿತಾ ಹೋನ್ತಿ ತಾವದೇ.

‘‘ತಥೇವ ತಿತ್ಥಿಯಾ ಲೋಕೇ, ಪುಥುಪಾಸಣ್ಡನಿಸ್ಸಿತಾ;

ಅನ್ತೋಞಾಣವರೇ ತುಯ್ಹಂ, ಪರಿವತ್ತನ್ತಿ ಮಾರಿಸ.

‘‘ಪತಿಟ್ಠಾ ವುಯ್ಹತಂ ಓಘೇ, ತ್ವಞ್ಹಿ ನಾಥೋ ಅಬನ್ಧುನಂ;

ಭಯಟ್ಟಿತಾನಂ ಸರಣಂ, ಮುತ್ತಿತ್ಥೀನಂ ಪರಾಯಣಂ.

‘‘ಏಕವೀರೋ ಅಸದಿಸೋ, ಮೇತ್ತಾಕರುಣಸಞ್ಚಯೋ;

ಅಸಮೋ ಸುಸಮೋ ಸನ್ತೋ, ವಸೀ ತಾದೀ ಜಿತಞ್ಜಯೋ.

‘‘ಧೀರೋ ವಿಗತಸಮ್ಮೋಹೋ, ಅನೇಜೋ ಅಕಥಂಕಥೀ;

ತುಸಿತೋ ವನ್ತದೋಸೋಸಿ, ನಿಮ್ಮಲೋ ಸಂಯತೋ ಸುಚಿ.

‘‘ಸಙ್ಗಾತಿಗೋ ಹತಮದೋ, ತೇವಿಜ್ಜೋ ತಿಭವನ್ತಗೋ;

ಸೀಮಾತಿಗೋ ಧಮ್ಮಗರು, ಗತತ್ಥೋ ಹಿತವಬ್ಭುತೋ.

‘‘ತಾರಕೋ ತ್ವಂ ಯಥಾ ನಾವಾ, ನಿಧೀವಸ್ಸಾಸಕಾರಕೋ;

ಅಸಮ್ಭೀತೋ ಯಥಾ ಸೀಹೋ, ಗಜರಾಜಾವ ದಪ್ಪಿತೋ.

‘‘ಥೋಮೇತ್ವಾ ದಸಗಾಥಾಹಿ, ಪದುಮುತ್ತರಂ ಮಹಾಯಸಂ;

ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸತ್ಥುನೋ ಪಾದೇ, ತುಣ್ಹೀ ಅಟ್ಠಾಸಹಂ ತದಾ.

‘‘ಪದುಮುತ್ತರೋ ಲೋಕವಿದೂ, ಆಹುತೀನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೋ;

ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಠಿತೋ ಸತ್ಥಾ, ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಥ.

‘‘ಯೋ ಮೇ ಸೀಲಞ್ಚ ಞಾಣಞ್ಚ, ಸದ್ಧಮ್ಮಞ್ಚಾಪಿ ವಣ್ಣಯಿ;

ತಮಹಂ ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸುಣಾಥ ಮಮ ಭಾಸತೋ.

‘‘ಸಟ್ಠಿ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ, ದೇವಲೋಕೇ ರಮಿಸ್ಸತಿ;

ಅಞ್ಞೇ ದೇವೇಭಿಭವಿತ್ವಾ, ಇಸ್ಸರಂ ಕಾರಯಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ಸೋ ಪಚ್ಛಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾನ, ಸುಕ್ಕಮೂಲೇನ ಚೋದಿತೋ;

ಗೋತಮಸ್ಸ ಭಗವತೋ, ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾನ ಕಾಯೇನ, ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ವಿವಜ್ಜಿಯ;

ಸಬ್ಬಾಸವೇ ಪರಿಞ್ಞಾಯ, ನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸತಿನಾಸವೋ.

‘‘ಯಥಾಪಿ ಮೇಘೋ ಥನಯಂ, ತಪ್ಪೇತಿ ಮೇದನಿಂ ಇಮಂ;

ತಥೇವ ತ್ವಂ ಮಹಾವೀರ, ಧಮ್ಮೇನ ತಪ್ಪಯೀ ಮಮಂ.

‘‘ಸೀಲಂ ಪಞ್ಞಞ್ಚ ಧಮ್ಮಞ್ಚ, ಥವಿತ್ವಾ ಲೋಕನಾಯಕಂ;

ಪತ್ತೋಮ್ಹಿ ಪರಮಂ ಸನ್ತಿಂ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪದಮಚ್ಚುತಂ.

‘‘ಅಹೋ ನೂನ ಸ ಭಗವಾ, ಚಿರಂ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ ಚಕ್ಖುಮಾ;

ಅಞ್ಞಾತಞ್ಚ ವಿಜಾನೇಯ್ಯುಂ, ಫುಸೇಯ್ಯುಂ ಅಮತಂ ಪದಂ.

‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಜಾತಿ, ಭವಾ ಸಬ್ಬೇ ಸಮೂಹತಾ;

ಸಬ್ಬಾಸವೇ ಪರಿಞ್ಞಾಯ, ವಿಹರಾಮಿ ಅನಾಸವೋ.

‘‘ಸತಸಹಸ್ಸಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಬುದ್ಧಮಭಿಥೋಮಯಿಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಕಿತ್ತನಾಯ ಇದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಸಹ ವಸನ್ತೇ ಕಾಯದಳ್ಹಿಬಹುಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಓವದನ್ತೋ –

೧೧೪. ‘‘ಕಾಯದುಟ್ಠುಲ್ಲಗರುನೋ, ಹಿಯ್ಯಮಾನಮ್ಹಿ ಜೀವಿತೇ;

ಸರೀರಸುಖಗಿದ್ಧಸ್ಸ, ಕುತೋ ಸಮಣಸಾಧುತಾ’’ತಿ. – ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ಕಾಯದುಟ್ಠುಲ್ಲಗರುನೋತಿ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಂ ಅಸುಭಯೋಗ್ಯತಾ, ಕಾಯಸ್ಸ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಂ ಕಾಯದುಟ್ಠುಲ್ಲಂ, ಕಾಯದುಟ್ಠುಲ್ಲಂ ಗರು ಸಮ್ಭಾವಿತಂ ಯಸ್ಸ ಸೋ ಕಾಯದುಟ್ಠುಲ್ಲಗರು, ಅನಿಸ್ಸರಣಪ್ಪಞ್ಞೋ ಹುತ್ವಾ ಕಾಯಪೋಸನಪ್ಪಸುತೋ ಕಾಯದಳ್ಹಿಬಹುಲೋತಿ ಅತ್ಥೋ, ತಸ್ಸ ಕಾಯದುಟ್ಠುಲ್ಲಗರುನೋ. ಹಿಯ್ಯಮಾನಮ್ಹಿ ಜೀವಿತೇತಿ ಕುನ್ನದೀನಂ ಉದಕಂ ವಿಯ ಜೀವಿತಸಙ್ಖಾರೇ ಲಹುಸೋ ಖೀಯಮಾನೇ. ಸರೀರಸುಖಗಿದ್ಧಸ್ಸಾತಿ ಪಣೀತಾಹಾರಾದೀಹಿ ಅತ್ತನೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಸುಖೇನ ಗೇಧಂ ಆಪನ್ನಸ್ಸ. ಕುತೋ ಸಮಣಸಾಧುತಾತಿ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸಮಣಭಾವೇನ ಸಾಧುತಾ ಸುಸಮಣತಾ ಕುತೋ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಸಿಯಾ, ಏಕಂಸತೋ ಪನ ಕಾಯೇ ಜೀವಿತೇ ಚ ನಿರಪೇಕ್ಖಸ್ಸ ಇತರೀತರಸನ್ತೋಸೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠಸ್ಸ ಆರದ್ಧವೀರಿಯಸ್ಸೇವ ಸಮಣಸಾಧುತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಅಧಿಮುತ್ತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.