೬. ಖಣ್ಡಸುಮನತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಏಕಪುಪ್ಫಂ ಚಜಿತ್ವಾನಾತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಖಣ್ಡಸುಮನತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಸೋ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಸತ್ಥರಿ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ತಸ್ಸ ಥೂಪಸ್ಸ ಸಮನ್ತತೋ ಚನ್ದನವೇದಿಕಾಯ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಪೂಜಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಉಳಾರಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವನ್ತೋ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಸತ್ಥರಿ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಕನಕಥೂಪಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ರಞ್ಞಾ ಪುಪ್ಫಪೂಜಾಯ ಕಯಿರಮಾನಾಯ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಅಲಭನ್ತೋ ಏಕಂ ಖಣ್ಡಸುಮನಪುಪ್ಫಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಹತಾ ಮೂಲೇನ ತಂ ಕಿಣಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಚೇತಿಯೇ ಪೂಜಂ ಕರೋನ್ತೋ ಉಳಾರಂ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಸೀತಿ ವಸ್ಸಕೋಟಿಯೋ ಸಗ್ಗಸುಖಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಪಾವಾಯಂ ಮಲ್ಲರಾಜಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಜಾತಕಾಲೇ ಗೇಹೇ ಖಣ್ಡಸಕ್ಖರಾ ಸುಮನಪುಪ್ಫಾನಿ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ತೇನಸ್ಸ ಖಣ್ಡಸುಮನೋತಿ ನಾಮಮಕಂಸು. ಸೋ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಭಗವತಿ ಪಾವಾಯಂ ಚುನ್ದಸ್ಸ ಅಮ್ಬವನೇ ವಿಹರನ್ತೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಅಹೋಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೫.೧೫-೨೦) –

‘‘ಪದುಮುತ್ತರೋ ನಾಮ ಜಿನೋ, ಲೋಕಜೇಟ್ಠೋ ನರಾಸಭೋ;

ಜಲಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋವ, ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ.

‘‘ನಿಬ್ಬುತೇ ಚ ಮಹಾವೀರೇ, ಥೂಪೋ ವಿತ್ಥಾರಿಕೋ ಅಹು;

ದೂರತೋವ ಉಪಟ್ಠೇನ್ತಿ, ಧಾತುಗೇಹವರುತ್ತಮೇ.

‘‘ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ, ಸುಮನೋ, ಅಕಂ ಚನ್ದನವೇದಿಕಂ;

ದಿಸ್ಸತಿ ಥೂಪಖನ್ಧೋ ಚ, ಥೂಪಾನುಚ್ಛವಿಕೋ ತದಾ.

‘‘ಭವೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಮಾನಮ್ಹಿ, ದೇವತ್ತೇ ಅಥ ಮಾನುಸೇ;

ಓಮತ್ತಂ ಮೇ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಪಞ್ಚದಸಕಪ್ಪಸತೇ, ಇತೋ ಅಟ್ಠ ಜನಾ ಅಹುಂ;

ಸಬ್ಬೇ ಸಮತ್ತನಾಮಾ ತೇ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲಾ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪುರಿಮಜಾತಿಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋ ತತ್ಥ ಅತ್ತನೋ ಸುಮನಪುಪ್ಫಪರಿಚ್ಚಾಗಸ್ಸ ಸಗ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಕಂ ನಿಬ್ಬಾನೂಪನಿಸ್ಸಯತಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ ಉದಾನವಸೇನ ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ –

೯೬. ‘‘ಏಕಪುಪ್ಫಂ ಚಜಿತ್ವಾನ, ಅಸೀತಿ ವಸ್ಸಕೋಟಿಯೋ;

ಸಗ್ಗೇಸು ಪರಿಚಾರೇತ್ವಾ, ಸೇಸಕೇನಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬುತೋ’’ತಿ. – ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ಏಕಪುಪ್ಫನ್ತಿ ಏಕಂ ಕುಸುಮಂ, ತಂ ಪನ ಇಧ ಸುಮನಪುಪ್ಫಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಚಜಿತ್ವಾನಾತಿ ಸತ್ಥು ಥೂಪಪೂಜಾಕರಣವಸೇನ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಪರಿಚ್ಚಾಗಹೇತು. ಅಸೀತಿ ವಸ್ಸಕೋಟಿಯೋತಿ ಮನುಸ್ಸಗಣನಾಯ ವಸ್ಸಾನಂ ಅಸೀತಿ ಕೋಟಿಯೋ, ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ಚೇತಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ಇದಞ್ಚ ಛಸು ಕಾಮಸಗ್ಗೇಸು ದುತಿಯೇ ಅಪರಾಪರುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಾ ಸಗ್ಗೇಸೂತಿ ತಾವತಿಂಸಸಙ್ಖಾತೇ ಸಗ್ಗಲೋಕೇ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನವಸೇನ ಹೇತ್ಥ ಬಹುವಚನಂ. ಪರಿಚಾರೇತ್ವಾತಿ ರೂಪಾದೀಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಪರಿಚಾರೇತ್ವಾ ಸುಖಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ, ದೇವಚ್ಛರಾಹಿ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಚಾರೇತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ. ಸೇಸಕೇನಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬುತೋತಿ ಪುಪ್ಫಪೂಜಾಯ ವಸೇನ ಪವತ್ತಕುಸಲಚೇತನಾಸು ಭವಸಮ್ಪತ್ತಿ ದಾಯಕಕಮ್ಮತೋ ಸೇಸೇನ ಯಂ ತತ್ಥ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಭೂತಂ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಬಹೂ ಹಿ ತತ್ಥ ಪುಬ್ಬಾಪರವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಚೇತನಾ. ಸೇಸಕೇನಾತಿ ವಾ ತಸ್ಸೇವ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕಾವಸೇಸೇನ ಅಪರಿಕ್ಖೀಣೇಯೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇ ನಿಬ್ಬುತೋ ಅಮ್ಹಿ, ಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋಸ್ಮಿ. ಏತೇನ ಯಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಠತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಿಕತಂ, ಸೋಪಿ ಚರಿಮತ್ತಭಾವೋ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯಾದಿಸಂ ಸನ್ಧಾಯ ಅಞ್ಞತ್ಥಾಪಿ ‘‘ತಸ್ಸೇವ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕಾವಸೇಸೇನಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೨೨೮; ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೩೧) ವುತ್ತಂ.

ಖಣ್ಡಸುಮನತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.