೭. ತಿಸ್ಸತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಹಿತ್ವಾ ಸತಪಲಂ ಕಂಸನ್ತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ತಿಸ್ಸತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಯಾನಕಾರಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಚನ್ದನಖಣ್ಡೇನ ಫಲಕಂ ಕತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಉಪನಾಮೇಸಿ, ತಞ್ಚ ಭಗವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಪರಾಪರಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ರೋರುವನಗರೇ ರಾಜಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಪಿತರಿ ಕಾಲಙ್ಕತೇ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರರಞ್ಞೋ ಅದಿಟ್ಠಸಹಾಯೋ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಮಣಿಮುತ್ತಾವತ್ಥಾದೀನಿ ಪಣ್ಣಾಕಾರಾನಿ ಪೇಸೇಸಿ. ತಸ್ಸ ರಾಜಾ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋ ಪುಞ್ಞವನ್ತತಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಪಾಭತಂ ಪೇಸೇನ್ತೋ ಚಿತ್ತಪಟೇ ಬುದ್ಧಚರಿತಂ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಚ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಂ ಲಿಖಾಪೇತ್ವಾ ಪೇಸೇಸಿ. ಸೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರತಾಯ ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕತಾಯ ಚ ಚಿತ್ತಪಟೇ ದಸ್ಸೇನ್ತಂ ಬುದ್ಧಚರಿತಂ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟಕೇ ಲಿಖಿತಂ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಕ್ಕಮಞ್ಚ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಪವತ್ತಿನಿವತ್ತಿಯೋ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಸಾಸನಕ್ಕಮಂ ಹದಯೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಞ್ಜಾತಸಂವೇಗೋ ‘‘ದಿಟ್ಠೋ ಮಯಾ ಭಗವತೋ ವೇಸೋ, ಸಾಸನಕ್ಕಮೋ ಚ ಏಕಪದೇಸೇನ ಞಾತೋ, ಬಹುದುಕ್ಖಾ ಕಾಮಾ ಬಹುಪಾಯಾಸಾ, ಕಿಂ ದಾನಿ ಮಯ್ಹಂ ಘರಾವಾಸೇನಾ’’ತಿ ರಜ್ಜಂ ಪಹಾಯ ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಕಾಸಾಯಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇನ್ತೋ ಭಗವನ್ತಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಮತ್ತಿಕಾಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರಾಜಾ ಪುಕ್ಕುಸಾತಿ ವಿಯ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಪರಿದೇವನ್ತಸ್ಸೇವ ನಗರತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ರಾಜಗಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ಸಪ್ಪಸೋಣ್ಡಿಕಪಬ್ಭಾರೇ ವಿಹರನ್ತಂ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಸೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಯುತ್ತಪ್ಪಯುತ್ತೋ ವಿಹರನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೫.೩೭-೪೨) –

‘‘ಯಾನಕಾರೋ ಪುರೇ ಆಸಿಂ, ದಾರುಕಮ್ಮೇ ಸುಸಿಕ್ಖಿತೋ;

ಚನ್ದನಂ ಫಲಕಂ ಕತ್ವಾ, ಅದಾಸಿಂ ಲೋಕಬನ್ಧುನೋ.

‘‘ಪಭಾಸತಿ ಇದಂ ಬ್ಯಮ್ಹಂ, ಸುವಣ್ಣಸ್ಸ ಸುನಿಮ್ಮಿತಂ;

ಹತ್ಥಿಯಾನಂ ಅಸ್ಸಯಾನಂ, ದಿಬ್ಬಯಾನಂ ಉಪಟ್ಠಿತಂ.

‘‘ಪಾಸಾದಾ ಸಿವಿಕಾ ಚೇವ, ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ ಯದಿಚ್ಛಕಂ;

ಅಕ್ಖುಬ್ಭಂ ರತನಂ ಮಯ್ಹಂ, ಫಲಕಸ್ಸ ಇದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಏಕನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಫಲಕಂ ಯಮಹಂ ದದಿಂ;

ದುಗ್ಗತಿ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಫಲಕಸ್ಸ ಇದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಸತ್ತಪಞ್ಞಾಸಕಪ್ಪಮ್ಹಿ, ಚತುರೋ ನಿಮ್ಮಿತಾವ್ಹಯಾ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲಾ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಉದಾನವಸೇನ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಕಥೇನ್ತೋ –

೯೭. ‘‘ಹಿತ್ವಾ ಸತಪಲಂ ಕಂಸಂ, ಸೋವಣ್ಣಂ ಸತರಾಜಿಕಂ;

ಅಗ್ಗಹಿಂ ಮತ್ತಿಕಾಪತ್ತಂ, ಇದಂ ದುತಿಯಾಭಿಸೇಚನ’’ನ್ತಿ. – ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ಹಿತ್ವಾತಿ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ. ಸತಪಲನ್ತಿ ಸತಂ ಪಲಾನಿ ಯಸ್ಸ, ತಂ ಸತಪಲಪರಿಮಾಣಂ. ಕಂಸನ್ತಿ ಥಾಲಂ. ಸೋವಣ್ಣನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣಮಯಂ. ಸತರಾಜಿಕನ್ತಿ ಭಿತ್ತಿವಿಚಿತ್ತತಾಯ ಚ ಅನೇಕರೂಪರಾಜಿಚಿತ್ತತಾಯ ಚ ಅನೇಕಲೇಖಾಯುತ್ತಂ. ಅಗ್ಗಹಿಂ ಮತ್ತಿಕಾಪತ್ತನ್ತಿ ಏವರೂಪೇ ಮಹಾರಹೇ ಭಾಜನೇ ಪುಬ್ಬೇ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಓವಾದಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಇದಾನಾಹಂ ತಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಮತ್ತಿಕಾಮಯಪತ್ತಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿಂ, ಅಹೋ, ಸಾಧು, ಮಯಾ ಕತಂ ಅರಿಯವತಂ ಅನುಠಿತ’’ನ್ತಿ ಭಾಜನಕಿತ್ತನಾಪದೇಸೇನ ರಜ್ಜಪರಿಚ್ಚಾಗಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜೂಪಗಮನಞ್ಚ ಅನುಮೋದನ್ತೋ ವದತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಇದಂ ದುತಿಯಾಭಿಸೇಚನ’’ನ್ತಿ. ಪಠಮಂ ರಜ್ಜಾಭಿಸೇಚನಂ ಉಪಾದಾಯ ಇದಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜೂಪಗಮನಂ ಮಮ ದುತಿಯಂ ಅಭಿಸೇಚನಂ. ತಞ್ಹಿ ರಾಗಾದೀಹಿ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಸಾಸಙ್ಕಂ ಸಪರಿಸಙ್ಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಅನತ್ಥಸಞ್ಹಿತಂ ದುಕ್ಖಪಟಿಬದ್ಧಂ ನಿಹೀನಂ, ಇದಂ ಪನ ತಂವಿಪರಿಯಾಯತೋ ಉತ್ತಮಂ ಪಣೀತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ತಿಸ್ಸತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.