೨. ಇದ್ಧಿಕಥಾ

ಇದ್ಧಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೯. ಇದಾನಿ ಪಞ್ಞಾಕಥಾಯ ಅನನ್ತರಂ ಪಞ್ಞಾನುಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ಕಥಿತಾಯ ಇದ್ಧಿಕಥಾಯ ಅಪುಬ್ಬತ್ಥಾನುವಣ್ಣನಾ. ತತ್ಥ ಪುಚ್ಛಾಸು ತಾವ ಕಾ ಇದ್ಧೀತಿ ಸಭಾವಪುಚ್ಛಾ. ಕತಿ ಇದ್ಧಿಯೋತಿ ಪಭೇದಪುಚ್ಛಾ. ಕತಿ ಭೂಮಿಯೋತಿ ಸಮ್ಭಾರಪುಚ್ಛಾ. ಕತಿ ಪಾದಾತಿ ಪತಿಟ್ಠಪುಚ್ಛಾ. ಕತಿ ಪದಾನೀತಿ ಆಸನ್ನಕಾರಣಪುಚ್ಛಾ. ಕತಿ ಮೂಲಾನೀತಿ ಆದಿಕಾರಣಪುಚ್ಛಾ. ವಿಸಜ್ಜನೇಸು ಇಜ್ಝನಟ್ಠೇನ ಇದ್ಧೀತಿ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಅತ್ಥೇನ ಪಟಿಲಾಭಟ್ಠೇನ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಞ್ಹಿ ನಿಪ್ಫಜ್ಜತಿ ಪಟಿಲಬ್ಭತಿ ಚ, ತಂ ಇಜ್ಝತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಕಾಮಂ ಕಾಮಯಮಾನಸ್ಸ, ತಸ್ಸ ಚೇತಂ ಸಮಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ (ಸು. ನಿ. ೭೭೨). ‘‘ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ಇಜ್ಝತೀತಿ ಇದ್ಧಿ, ಪಟಿಹರತೀತಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯ’’ನ್ತಿಆದಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೩.೩೨). ಅಪರೋ ನಯೋ – ಇಜ್ಝನಟ್ಠೇನ ಇದ್ಧಿ, ಉಪಾಯಸಮ್ಪದಾಯೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಉಪಾಯಸಮ್ಪದಾ ಹಿ ಇಜ್ಝತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಫಲಪ್ಪಸವನತೋ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ, ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ, ಸೀಲವಾ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮೋ, ಸಚೇ ಪಣಿದಹಿಸ್ಸತಿ ‘ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ ರಾಜಾ ಅಸ್ಸಂ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ’ತಿ. ಇಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ ಹಿ ಸೀಲವತೋ ಚೇತೋಪಣಿಧಿ ವಿಸುದ್ಧತ್ತಾ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೪.೩೫೨). ಅಪರೋ ನಯೋ – ಏತಾಯ ಸತ್ತಾ ಇಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಇದ್ಧಿ. ಇಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಇದ್ಧಾ ವುದ್ಧಾ ಉಕ್ಕಂಸಗತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೧೦. ದಸಸು ಇದ್ಧೀಸು ಅಧಿಟ್ಠಾನವಸೇನ ನಿಪ್ಫನ್ನತ್ತಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನಾ ಇದ್ಧಿ. ಪಕತಿವಣ್ಣವಿಜಹನವಿಕಾರವಸೇನ ಪವತ್ತತ್ತಾ ವಿಕುಬ್ಬನಾ ಇದ್ಧಿ. ಸರೀರಬ್ಭನ್ತರೇ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಮನೋಮಯಸ್ಸ ಸರೀರಸ್ಸ ನಿಪ್ಫತ್ತಿವಸೇನ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಮನೋಮಯಾ ಇದ್ಧಿ. ಞಾಣಪ್ಪವತ್ತಿತೋ ಪುಬ್ಬೇ ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವಾ ತಂಖಣೇ ವಾ ಞಾಣಾನುಭಾವನಿಬ್ಬತ್ತೋ ವಿಸೇಸೋ ಞಾಣವಿಪ್ಫಾರಾ ಇದ್ಧಿ. ಸಮಾಧಿತೋ ಪುಬ್ಬೇ ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವಾ ತಂಖಣೇ ವಾ ಸಮಥಾನುಭಾವನಿಬ್ಬತ್ತೋ ವಿಸೇಸೋ ಸಮಾಧಿವಿಪ್ಫಾರಾ ಇದ್ಧಿ. ಚೇತೋವಸಿಪ್ಪತ್ತಾನಂ ಅರಿಯಾನಂಯೇವ ಸಮ್ಭವತೋ ಅರಿಯಾ ಇದ್ಧಿ. ಕಮ್ಮವಿಪಾಕವಸೇನ ಜಾತೋ ವಿಸೇಸೋ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಾ ಇದ್ಧಿ. ಪುಬ್ಬೇ ಕತಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಜಾತೋ ವಿಸೇಸೋ ಪುಞ್ಞವತೋ ಇದ್ಧಿ. ವಿಜ್ಜಾಯ ಜಾತೋ ವಿಸೇಸೋ ವಿಜ್ಜಾಮಯಾ ಇದ್ಧಿ. ತೇನ ತೇನ ಸಮ್ಮಾಪಯೋಗೇನ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಇಜ್ಝನಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸಮ್ಮಾಪಯೋಗಪಚ್ಚಯಾ ಇಜ್ಝನಟ್ಠೇನ ಇದ್ಧಿ.

ಇದ್ಧಿಯಾ ಚತಸ್ಸೋ ಭೂಮಿಯೋತಿ ಅವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತೇಪಿ ಯಥಾಲಾಭವಸೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಿಕುಬ್ಬನಮನೋಮಯಿದ್ಧಿಯಾ ಏವ ಭೂಮಿಯೋ, ನ ಸೇಸಾನಂ. ವಿವೇಕಜಾ ಭೂಮೀತಿ ವಿವೇಕತೋ ವಾ ವಿವೇಕೇ ವಾ ಜಾತಾ ವಿವೇಕಜಾ ಭೂಮಿ. ಪೀತಿಸುಖಭೂಮೀತಿ ಪೀತಿಸುಖಯುತ್ತಾ ಭೂಮಿ. ಉಪೇಕ್ಖಾಸುಖಭೂಮೀತಿ ತತ್ರಮಜ್ಝತ್ತುಪೇಕ್ಖಾಯ ಚ ಸುಖೇನ ಚ ಯುತ್ತಾ ಭೂಮಿ. ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾಭೂಮೀತಿ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖವೇದನಾಯುತ್ತಾ ಭೂಮಿ. ತೇಸು ಪಠಮದುತಿಯಾನಿ ಝಾನಾನಿ ಪೀತಿಫರಣತಾ, ತೀಣಿ ಝಾನಾನಿ ಸುಖಫರಣತಾ, ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ಚೇತೋಫರಣತಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಪುರಿಮಾನಿ ತೀಣಿ ಝಾನಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ಪೀತಿಫರಣೇನ ಚ ಸುಖಫರಣೇನ ಚ ಸುಖಸಞ್ಞಞ್ಚ ಲಹುಸಞ್ಞಞ್ಚ ಓಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಲಹುಮುದುಕಮ್ಮಞ್ಞಕಾಯೋ ಹುತ್ವಾ ಇದ್ಧಿಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇಮಿನಾ ಪರಿಯಾಯೇನ ಇದ್ಧಿಲಾಭಾಯ ಸಂವತ್ತನತೋ ಸಮ್ಭಾರಭೂಮಿಯೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ಪನ ಇದ್ಧಿಲಾಭಾಯ ಪಕತಿಭೂಮಿಯೇವ. ಇದ್ಧಿಲಾಭಾಯಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇ ಪಾತುಭಾವವಸೇನ ಇದ್ಧೀನಂ ಲಾಭಾಯ. ಇದ್ಧಿಪಟಿಲಾಭಾಯಾತಿ ಪರಿಹೀನಾನಂ ವಾ ಇದ್ಧೀನಂ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭವಸೇನ ಪುನ ಲಾಭಾಯ, ಉಪಸಗ್ಗವಸೇನ ವಾ ಪದಂ ವಡ್ಢಿತಂ. ಇದ್ಧಿವಿಕುಬ್ಬನತಾಯಾತಿ ಇದ್ಧಿಯಾ ವಿವಿಧಕರಣಭಾವಾಯ. ಇದ್ಧಿವಿಸವಿತಾಯಾತಿ ವಿವಿಧಂ ವಿಸೇಸಂ ಸವತಿ ಜನೇತಿ ಪವತ್ತೇತೀತಿ ವಿಸವೀ, ವಿವಿಧಂ ಸವನಂ ವಾ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ವಿಸವೀ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ವಿಸವಿತಾ. ತಸ್ಸಾ ವಿಸವಿತಾಯ, ಇದ್ಧಿಯಾ ವಿವಿಧವಿಸೇಸಪವತ್ತನಭಾವಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದ್ಧಿವಸೀಭಾವಾಯಾತಿ ಇದ್ಧಿಯಾ ಇಸ್ಸರಭಾವಾಯ. ಇದ್ಧಿವೇಸಾರಜ್ಜಾಯಾತಿ ಇದ್ಧಿವಿಸಾರದಭಾವಾಯ. ಇದ್ಧಿಪಾದಾ ಞಾಣಕಥಾಯಂ ವುತ್ತತ್ಥಾ.

ಛನ್ದಂ ಚೇ ಭಿಕ್ಖು ನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ಯದಿ ಭಿಕ್ಖು ಛನ್ದಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಛನ್ದಂ ಅಧಿಪತಿಂ ಕರಿತ್ವಾ. ಲಭತಿ ಸಮಾಧಿನ್ತಿ ಸಮಾಧಿಂ ಪಟಿಲಭತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತತ್ಥ ಛನ್ದವೀರಿಯಚಿತ್ತವೀಮಂಸಾ ಚತ್ತಾರಿ ಪದಾನಿ, ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಚತ್ತಾರೋ ಸಮಾಧೀ ಚತ್ತಾರಿ ಪದಾನೀತಿ ಏವಂ ಅಟ್ಠ ಪದಾನಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಇದ್ಧಿಮುಪ್ಪಾದೇತುಕಾಮತಾಛನ್ದೋ ಸಮಾಧಿನಾ ಏಕತೋ ನಿಯುತ್ತೋವ ಇದ್ಧಿಲಾಭಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ, ತಥಾ ವೀರಿಯಾದಯೋ, ತಸ್ಮಾ ಇಮಾನಿ ಅಟ್ಠ ಪದಾನಿ ವುತ್ತಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

ಯಂ ತಂ ಭಗವತಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಾದೇತುಕಾಮಸ್ಸ ಯೋಗಿನೋ ಕತ್ತಬ್ಬಯೋಗವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ‘‘ಸೋ ಏವಂ ಸಮಾಹಿತೇ ಚಿತ್ತೇ ಪರಿಸುದ್ಧೇ ಪರಿಯೋದಾತೇ ಅನಙ್ಗಣೇ ವಿಗತೂಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಮುದುಭೂತೇ ಕಮ್ಮನಿಯೇ ಠಿತೇ ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತೇ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೨೩೮) ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆನೇಞ್ಜಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಥೇರೋ ಸೋಳಸಧಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸೋಳಸಮೂಲಾನೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅನೋನತನ್ತಿ ಕೋಸಜ್ಜವಸೇನ ಅನೋನತಂ, ಅಸಲ್ಲೀನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನುನ್ನತನ್ತಿ ಉದ್ಧಚ್ಚವಸೇನ ಉದ್ಧಂ ನ ಆರುಳ್ಹಂ, ಅನುದ್ಧತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನಭಿನತನ್ತಿ ಲೋಭವಸೇನ ನ ಅಭಿನತಂ, ಅನಲ್ಲೀನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಭಿಕಾಮತಾಯ ನತಂ ಅಭಿನತನ್ತಿ, ಇದಂ ತಾದಿಸಂ ನ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ರಾಗೇತಿ ಸಙ್ಖಾರವತ್ಥುಕೇನ ಲೋಭೇನ. ಅನಪನತನ್ತಿ ದೋಸವಸೇನ ನ ಅಪನತಂ, ನ ಘಟ್ಟನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ನತಂ ನತೀ’’ತಿ ಅತ್ಥತೋ ಏಕಂ. ಅಪಗತನತನ್ತಿ ಅಪನತಂ, ಇದಂ ತಾದಿಸಂ ನ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಅನತ್ತತೋ ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ‘‘ಅತ್ತಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಅತ್ತನಿಯ’’ನ್ತಿ ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ನಿಸ್ಸಿತಂ. ಅಪ್ಪಟಿಬದ್ಧನ್ತಿ ಪಚ್ಚುಪಕಾರಾಸಾವಸೇನ ನಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಂ. ಛನ್ದರಾಗೇತಿ ಸತ್ತವತ್ಥುಕೇನ ಲೋಭೇನ. ವಿಪ್ಪಮುತ್ತನ್ತಿ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಿಮುತ್ತಿವಸೇನ ಕಾಮರಾಗತೋ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತಂ. ಅಥ ವಾ ಪಞ್ಚವಿಮುತ್ತಿವಸೇನ ಕಾಮರಾಗತೋ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತಂ. ಅಥ ವಾ ಪಞ್ಚವಿಮುತ್ತಿವಸೇನ ತತೋ ತತೋ ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತಂ. ಇದಂ ಪುಥುಜ್ಜನಸೇಖಾಸೇಖಾನಮ್ಪಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಉಪ್ಪಾದನತೋ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಞಾಣೇ ‘‘ಸೋಳಸಹಿ ಞಾಣಚರಿಯಾಹೀ’’ತಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೮೪) ವುತ್ತನಯೇನ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ವುತ್ತಂ, ಯಥಾಲಾಭವಸೇನ ಪನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಕಾಮರಾಗೇತಿ ಮೇಥುನರಾಗೇನ. ವಿಸಞ್ಞುತ್ತನ್ತಿ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನತೋ ಸೇಸಕಿಲೇಸೇಹಿ ವಿಸಂಯುತ್ತಂ, ಉಕ್ಕಟ್ಠನಯೇನ ಸಮುಚ್ಛೇದತೋ ವಾ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಂ. ಕಿಲೇಸೇತಿ ಸೇಸಕಿಲೇಸೇನ. ವಿಮರಿಯಾದಿಕತನ್ತಿ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತಬ್ಬಮರಿಯಾದವಸೇನ ವಿಗತಕಿಲೇಸಮರಿಯಾದಂ ಕತಂ, ತೇನ ತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಪಹಾತಬ್ಬಮರಿಯಾದವಸೇನ ವಾ ವಿಗತಕಿಲೇಸಮರಿಯಾದಂ ಕತಂ. ಕಿಲೇಸಮರಿಯಾದೇತಿ ತೇನ ತೇನ ಪಹೀನೇನ ಕಿಲೇಸಮರಿಯಾದೇನ. ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ಚೇತ್ಥ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಏಕತ್ತಗತನ್ತಿ ಏಕಾರಮ್ಮಣಗತಂ. ನಾನತ್ತಕಿಲೇಸೇಹೀತಿ ನಾನಾರಮ್ಮಣೇ ಪವತ್ತಮಾನೇಹಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ. ಇದಂ ಆರಮ್ಮಣಮಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಅನೋನತ’’ನ್ತಿಆದಿ ಪನ ಕಿಲೇಸೇ ಏವ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ. ಓಭಾಸಗತನ್ತಿ ಪಞ್ಞಾಯ ವಿಸದಪ್ಪವತ್ತಿವಸೇನ ಪಞ್ಞೋಭಾಸಂ ಗತಂ. ಅವಿಜ್ಜನ್ಧಕಾರೇತಿ ಬಲವಅವಿಜ್ಜಾಯ. ಚತಸ್ಸೋ ಚ ಭೂಮಿಯೋ ಸೋಳಸ ಚ ಮೂಲಾನಿ ಇದ್ಧಿಯಾ ಪುಬ್ಬಭಾಗವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ, ಚತ್ತಾರೋ ಚ ಪಾದಾ ಅಟ್ಠ ಚ ಪದಾನಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗವಸೇನ ಚ ಸಮ್ಪಯೋಗವಸೇನ ಚ ವುತ್ತಾನೀತಿ.

೧೦. ಏವಂ ಇದ್ಧಿಯಾ ಭೂಮಿಪಾದಪದಮೂಲಭೂತೇ ಧಮ್ಮೇ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಾ ಇದ್ಧಿಯೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಕತಮಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನಾ ಇದ್ಧೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಉದ್ದೇಸಪದಾನಂ ಅತ್ಥೋ ಇದ್ಧಿವಿಧಞಾಣನಿದ್ದೇಸೇ ವುತ್ತೋಯೇವ. ಇಧ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಭಿಕ್ಖು. ತೇನ ಸಬ್ಬಪಕಾರವಸೇನ ಇದ್ಧಿವಿಧಕಾರಕಸ್ಸ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ. ಇಮೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪದಾನಂ ನಿದ್ದೇಸೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತತ್ಥೋ. ತೇನೇವ ಚ ಇದ್ಧಿಯಾ ಭೂಮಿಪಾದಪದಮೂಲಭೂತೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೨.೩೬೫-೩೬೬) ವುತ್ತೇಹಿ ಚುದ್ದಸಹಿ ಪನ್ನರಸಹಿ ವಾ ಆಕಾರೇಹಿ ಪರಿದಮಿತಚಿತ್ತತಾ ಚ ಛನ್ದಾದಿಏಕೇಕಾಧಿಪತಿಸಮಾಪಜ್ಜನವಸೇನ ಆವಜ್ಜನಾದಿವಸೀಭಾವವಸೇನ ಚ ಮುದುಕಮ್ಮಞ್ಞಕತಚಿತ್ತತಾ ಚ ವುತ್ತಾ ಹೋತಿ. ಬಲವಪುಬ್ಬಯೋಗಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪುಬ್ಬಯೋಗಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅರಹತ್ತಪಟಿಲಾಭೇನೇವ ಪಟಿಲದ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾದಿಗುಣೋ ಭಿಕ್ಖು ಭೂಮಿಆದೀಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಸೋಪಿ ವುತ್ತೋವ ಹೋತಿ.

ಬಹುಕಂ ಆವಜ್ಜತೀತಿ ಪಥವೀಕಸಿಣಾರಮ್ಮಣಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಸಚೇ ಸತಂ ಇಚ್ಛತಿ, ‘‘ಸತಂ ಹೋಮಿ, ಸತಂ ಹೋಮೀ’’ತಿ ಪರಿಕಮ್ಮಕರಣವಸೇನ ಆವಜ್ಜತಿ. ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ಞಾಣೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತೀತಿ ಏವಂ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾಞಾಣೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ. ಏತ್ಥ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಸಮಾಪಜ್ಜನಂ ನ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ನ ವುತ್ತಂ, ಅಥ ಖೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೨.೩೮೬) ‘‘ಆವಜ್ಜತೀತಿ ಪರಿಕಮ್ಮವಸೇನೇವ ವುತ್ತಂ, ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ಞಾಣೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತೀತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಞಾಣವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಬಹುಕಂ ಆವಜ್ಜತಿ, ತತೋ ತೇಸಂ ಪರಿಕಮ್ಮಚಿತ್ತಾನಂ ಅವಸಾನೇ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪುನ ‘ಬಹುಕೋ ಹೋಮೀ’ತಿ ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ತತೋ ಪರಂ ಪವತ್ತಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಚತುನ್ನಂ ವಾ ಪುಬ್ಬಭಾಗಚಿತ್ತಾನಂ ಅನನ್ತರಾ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾಪನವಸೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮೇನ ಏಕೇನೇವ ಅಭಿಞ್ಞಾಞಾಣೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಏವಮೇವ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಯಥಾ ‘‘ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸಯತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪಾನೀಯಂ ಅಪಿವಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಧೋವನಾದೀನಿ ಅಕತ್ವಾ ಭುತ್ತಾನನ್ತರಮೇವ ಸಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಅನ್ತರಾ ಸನ್ತೇಸುಪಿ ಅಞ್ಞೇಸು ಕಿಚ್ಚೇಸು ‘‘ಭುತ್ವಾ ಸಯತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಮಿಧಾಪೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಪಠಮಂ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಸಮಾಪಜ್ಜನಮ್ಪಿ ಹಿ ಪಾಳಿಯಂ ಅವುತ್ತಮೇವಾತಿ. ತೇನ ಪನ ಅಧಿಟ್ಠಾನಞಾಣೇನ ಸಹೇವ ಸತಂ ಹೋತಿ. ಸಹಸ್ಸೇಪಿ ಸತಸಹಸ್ಸೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಚೇ ಏವಂ ನ ಇಜ್ಝತಿ, ಪುನ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ಸಂಯುತ್ತಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಹಿ ‘‘ಏಕವಾರಂ ದ್ವಿವಾರಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಚಿತ್ತಂ ನಿಮಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಂ, ಪರಿಕಮ್ಮಚಿತ್ತಾನಿ ಸತಾರಮ್ಮಣಾನಿ ವಾ ಸಹಸ್ಸಾರಮ್ಮಣಾನಿ ವಾ. ತಾನಿ ಚ ಖೋ ವಣ್ಣವಸೇನ, ನ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಸೇನ. ಅಧಿಟ್ಠಾನಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ತಥೇವ ಸತಾರಮ್ಮಣಂ ವಾ ಸಹಸ್ಸಾರಮ್ಮಣಂ ವಾ. ತಂ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಅಪ್ಪನಾಚಿತ್ತಮಿವ ಗೋತ್ರಭುಅನನ್ತರಂ ಏಕಮೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ರೂಪಾವಚರಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಿಕಂ.

ಯಥಾಯಸ್ಮಾ ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ ಏಕೋಪಿ ಹುತ್ವಾ ಬಹುಧಾ ಹೋತೀತಿ ಬಹುಧಾಭಾವಸ್ಸ ಕಾಯಸಕ್ಖಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ವತ್ತಮಾನವಚನಂ ಪನೇತ್ಥ ಥೇರಸ್ಸ ತಥಾಕರಣಪಕತಿಕತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಧರಮಾನಕಾಲತ್ತಾ ಚ ಕತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏಕೋ ಹೋತೀತಿ ವಾರೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ತತ್ರಿದಂ ವತ್ಥು (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೨.೩೮೬) – ತೇ ದ್ವೇ ಭಾತರೋ ಕಿರ ಥೇರಾ ಪನ್ಥೇ ಜಾತತ್ತಾ ‘‘ಪನ್ಥಕಾ’’ತಿ ನಾಮಂ ಲಭಿಂಸು. ತೇಸು ಜೇಟ್ಠೋ ಮಹಾಪನ್ಥಕೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಸೋ ಅರಹಾ ಹುತ್ವಾ ಚೂಳಪನ್ಥಕಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ –

‘‘ಪದುಮಂ ಯಥಾ ಕೋಕನದಂ ಸುಗನ್ಧಂ, ಪಾತೋ ಸಿಯಾ ಫುಲ್ಲಮವೀತಗನ್ಧಂ;

ಅಙ್ಗೀರಸಂ ಪಸ್ಸ ವಿರೋಚಮಾನಂ, ತಪನ್ತಮಾದಿಚ್ಚಮಿವನ್ತಲಿಕ್ಖೇ’’ತಿ. (ಅ. ನಿ. ೫.೧೯೫; ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೨೩) –

ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ತಂ ಚತೂಹಿ ಮಾಸೇಹಿ ಪಗುಣಂ ಕಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಅಥ ನಂ ಥೇರೋ ‘‘ಅಭಬ್ಬೋ ತ್ವಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ, ನಿಕ್ಖಮ ಇತೋ’’ತಿ ಆಹ. ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಕಾಲೇ ಥೇರೋ ಭತ್ತುದ್ದೇಸಕೋ ಹೋತಿ. ಜೀವಕೋ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚೋ ಬಹುಂ ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಂ ಆದಾಯ ಅತ್ತನೋ ಅಮ್ಬವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ದಸಬಲಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಸ್ವೇ, ಭನ್ತೇ, ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಾನಿ ಪಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿ ಆದಾಯ ಅಮ್ಹಾಕಂ ನಿವೇಸನೇ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋಪಿ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಚೂಳಪನ್ಥಕಂ ಸೇಸಾನಂ ಅಧಿವಾಸೇಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ ಭಿಯ್ಯೋಸೋ ಮತ್ತಾಯ ದೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಪಾತೋವ ವಿಹಾರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸಾಸನೇ ಸಾಪೇಕ್ಖತಾಯ ವಿಹಾರದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ರೋದಮಾನೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ.

ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ರೋದಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಭಗವಾ ‘‘ನ ಸಜ್ಝಾಯಂ ಕಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಮಮ ಸಾಸನೇ ಅಭಬ್ಬೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಮಾ ಸೋಚಿ, ಪನ್ಥಕಾ’’ತಿ ಚಕ್ಕಚಿತ್ತತಲೇನ ಪಾಣಿನಾ ತಸ್ಸ ಸೀಸಂ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ತಂ ಬಾಹಾಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಪಮುಖೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಇದ್ಧಿಯಾ ಅಭಿಸಙ್ಖತಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಪಿಲೋತಿಕಖಣ್ಡಂ ‘‘ಇಮಂ ಪಿಲೋತಿಕಂ ‘ರಜೋಹರಣಂ ರಜೋಹರಣ’ನ್ತಿ ಹತ್ಥೇನ ಪರಿಮಜ್ಜನ್ತೋ ನಿಸೀದ, ಪನ್ಥಕಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಿಲೋತಿಕಖಣ್ಡಂ ದತ್ವಾ ಕಾಲೇ ಆರೋಚಿತೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಜೀವಕಸ್ಸ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಪಿಲೋತಿಕಖಣ್ಡಂ ತಥಾಪರಿಮಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಹುತ್ವಾ ಕಮೇನ ಕಾಳವಣ್ಣಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ‘‘ಇದಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಪಿಲೋತಿಕಖಣ್ಡಂ, ನತ್ಥೇತ್ಥ ದೋಸೋ, ಅತ್ತಭಾವಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪನಾಯಂ ದೋಸೋ’’ತಿ ಸಞ್ಞಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸು ಖನ್ಧೇಸು ಞಾಣಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಓಭಾಸಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪುರತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾಯಮಾನರೂಪೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಾ ಓಭಾಸಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

‘‘ರಾಗೋ ರಜೋ ನ ಚ ಪನ ರೇಣು ವುಚ್ಚತಿ, ರಾಗಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ ರಜೋತಿ;

ಏತಂ ರಜಂ ವಿಪ್ಪಜಹಿತ್ವ ಭಿಕ್ಖವೋ, ವಿಹರನ್ತಿ ತೇ ವಿಗತರಜಸ್ಸ ಸಾಸನೇ.

‘‘ದೋಸೋ…ಪೇ… ಸಾಸನೇ.

‘‘ಮೋಹೋ ರಜೋ ನ ಚ ಪನ ರೇಣು ವುಚ್ಚತಿ, ಮೋಹಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ ರಜೋತಿ;

ಏತಂ ರಜಂ ವಿಪ್ಪಜಹಿತ್ವ ಭಿಕ್ಖವೋ, ವಿಹರನ್ತಿ ತೇ ವಿಗತರಜಸ್ಸ ಸಾಸನೇ. (ಮಹಾನಿ. ೨೦೯);

‘‘ಅಧಿಚೇತಸೋ ಅಪ್ಪಮಜ್ಜತೋ, ಮುನಿನೋ ಮೋನಪಥೇಸು ಸಿಕ್ಖತೋ;

ಸೋಕಾ ನ ಭವನ್ತಿ ತಾದಿನೋ, ಉಪಸನ್ತಸ್ಸ ಸದಾ ಸತೀಮತೋ’’ತಿ. (ಉದಾ. ೩೭);

ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಥೇರೋ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಸೋ ಮನೋಮಯಜ್ಝಾನಲಾಭೀ ಹುತ್ವಾ ಏಕೋ ಹುತ್ವಾ ಬಹುಧಾ, ಬಹುಧಾ ಹುತ್ವಾ ಏಕೋ ಭವಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಅಹೋಸಿ. ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನೇವಸ್ಸ ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ ಛ ಚ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಆಗಮಿಂಸು.

ಜೀವಕೋಪಿ ಖೋ ದಸಬಲಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣೋದಕಂ ಉಪನಾಮೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಪತ್ತಂ ಹತ್ಥೇನ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ವಿಹಾರೇ ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ಥಿ, ಜೀವಕಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಪುರಿಸಂ ಪೇಸೇಸಿ ‘‘ಗಚ್ಛ ಅಯ್ಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸೀಘಂ ಏಹೀ’’ತಿ. ಚೂಳಪನ್ಥಕತ್ಥೇರೋ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಪುರೇ ಆಗಮನಾಯೇವ ಭಾತರಂ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತವಿಸೇಸಂ ಞಾಪೇತುಕಾಮೋ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಂ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ಏಕಮ್ಪಿ ಏಕೇನ ಅಸದಿಸಂ, ಏಕಸ್ಸಾಪಿ ಚ ಚೀವರವಿಚಾರಣಾದಿಸಾಮಣಕಕಮ್ಮಂ ಅಞ್ಞೇನ ಅಸದಿಸಂ ಅಕಾಸಿ. ಪುರಿಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿಹಾರೇ ಬಹೂ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಬಹೂ, ಭನ್ತೇ, ವಿಹಾರೇ ಭಿಕ್ಖೂ, ಪಕ್ಕೋಸಿತಬ್ಬಂ ಅಯ್ಯಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಜೀವಕಸ್ಸ ಕಥೇಸಿ. ಜೀವಕೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ ವತ್ವಾ ಪುನ ತಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ ನಾಮ ಕತರೋ ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಅಹಂ ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ, ಅಹಂ ಚೂಳಪನ್ಥಕೋ’’ತಿ ಸಕಿಂಯೇವ ಮುಖಸಹಸ್ಸಂ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಪುನ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಸಬ್ಬೇಪಿ ಕಿರ ಚೂಳಪನ್ಥಕಾ, ಅಹಂ ಪಕ್ಕೋಸಿತಬ್ಬಂ ನ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಜೀವಕೋ ಪಟಿವಿದ್ಧಸಚ್ಚತಾಯ ‘‘ಇದ್ಧಿಮಾ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ನಯತೋ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ಭಗವಾ ಆಹ – ‘‘ಗಚ್ಛ, ಯಂ ಪಠಮಂ ಪಸ್ಸಸಿ, ತಂ ಚೀವರಕಣ್ಣೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ತಂ ಆಮನ್ತೇತೀತಿ ವತ್ವಾ ಆನೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ತಾವದೇವ ಸಬ್ಬೇಪಿ ನಿಮ್ಮಿತಾ ಅನ್ತರಧಾಯಿಂಸು. ಥೇರೋ ತಂ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ಮುಖಧೋವನಾದಿಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ನಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಪಠಮತರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸತ್ಥಾ ದಕ್ಖಿಣೋದಕಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಚೂಳಪನ್ಥಕತ್ಥೇರೇನೇವ ಭತ್ತಾನುಮೋದನಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥಾಪೇಸಿ. ಥೇರೋ ದೀಘಮಜ್ಝಿಮಾಗಮಪ್ಪಮಾಣಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇಸೀತಿ.

ಅಞ್ಞೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಮನೋಮಯಂ ಕಾಯಂ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ತಯೋ ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ವಾ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನನ್ತಿ, ಬಹುಕೇ ಏಕಸದಿಸೇಯೇವ ಚ ಕತ್ವಾ ನಿಮ್ಮಿನನ್ತಿ ಏಕವಿಧಮೇವ ಕಮ್ಮಂ ಕುರುಮಾನೇ. ಚೂಳಪನ್ಥಕತ್ಥೇರೋ ಪನ ಏಕಾವಜ್ಜನೇನೇವ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಂ ಮಾಪೇಸಿ. ದ್ವೇಪಿ ಜನೇ ನ ಏಕಸದಿಸೇ ಅಕಾಸಿ, ನ ಏಕವಿಧಂ ಕಮ್ಮಂ ಕುರುಮಾನೇ. ತಸ್ಮಾ ಮನೋಮಯಂ ಕಾಯಂ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನನ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋ. ಅಞ್ಞೇ ಪನ ಬಹೂ ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ನಿಮ್ಮಿತಾ ಇದ್ಧಿಮತಾ ಸದಿಸಾವ ಹೋನ್ತಿ. ಠಾನನಿಸಜ್ಜಾದೀಸು ಚ ಭಾಸಿತತುಣ್ಹೀಭಾವಾದೀಸು ಚ ಯಂ ಯಂ ಇದ್ಧಿಮಾ ಕರೋತಿ, ತಂ ತದೇವ ಕರೋನ್ತಿ. ಸಚೇ ಪನ ನಾನಾವಣ್ಣಂ ಕಾತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ ಕೇಚಿ ಪಠಮವಯೇ ಕೇಚಿ ಮಜ್ಝಿಮವಯೇ ಕೇಚಿ ಪಚ್ಛಿಮವಯೇ, ತಥಾ ದೀಘಕೇಸೇ ಉಪಡ್ಢಮುಣ್ಡೇ ಮುಣ್ಡೇ ಮಿಸ್ಸಕಕೇಸೇ ಉಪಡ್ಢರತ್ತಚೀವರೇ ಪಣ್ಡುಕಚೀವರೇ ಪದಭಾಣಧಮ್ಮಕಥಾಸರಭಞ್ಞಪಞ್ಹಾಪುಚ್ಛನಪಞ್ಹಾವಿಸಜ್ಜನರಜನಪಚನಚೀವರಸಿಬ್ಬನಧೋವನಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತೇ ಅಪರೇಪಿ ವಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರಕೇ ಕಾತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ತೇನ ಪಾದಕಜ್ಝಾನತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ‘‘ಏತ್ತಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಠಮವಯಾ ಹೋನ್ತೂ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ, ಅಧಿಟ್ಠಾನಚಿತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಪ್ಪಕಾರಾಯೇವ ಹೋನ್ತೀತಿ. ಏಸೇವ ನಯೋ ಬಹುಧಾಪಿ ಹುತ್ವಾ ಏಕೋ ಹೋತೀತಿಆದೀಸು.

ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಪಕತಿಯಾ ಬಹುಕೋತಿ ನಿಮ್ಮಿತಕಾಲಬ್ಭನ್ತರೇ ನಿಮ್ಮಿತಪಕತಿಯಾ ಬಹುಕೋ. ಇಮಿನಾ ಚ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಏವಂ ಬಹುಭಾವಂ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ಏಕೋವ ಹುತ್ವಾ ಚಙ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸಜ್ಝಾಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ವಾ, ‘‘ಅಯಂ ವಿಹಾರೋ ಅಪ್ಪಭಿಕ್ಖುಕೋ, ಸಚೇ ಕೇಚಿ ಆಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ ‘ಕುತೋ ಇಮೇ ಏತ್ತಕಾ ಏಕಸದಿಸಾ ಭಿಕ್ಖೂ, ಅದ್ಧಾ ಥೇರಸ್ಸ ಏಸ ಆನುಭಾವೋ’ತಿ ಮಂ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ವಾ ಅನ್ತರಾವ ‘‘ಏಕೋ ಹೋಮೀ’’ತಿ ಇಚ್ಛನ್ತೇನ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ‘‘ಏಕೋ ಹೋಮೀ’’ತಿ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ‘‘ಏಕೋ ಹೋಮೀ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ಅಧಿಟ್ಠಾನಚಿತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಏಕೋ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ಪನ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಕಾಲವಸೇನ ಸಯಮೇವ ಏಕೋ ಹೋತಿ.

೧೧. ಆವಿಭಾವನ್ತಿ ಪದಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕೇನಚಿ ಅನಾವಟಂ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಕೇನಚಿ ಅನಾವಟಪದೇನ ಆವಿಭಾವಪದಸ್ಸ ಪಾಕಟಭಾವತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ. ‘‘ಹೋತೀ’’ತಿ ಪದೇನ ‘‘ಕರೋತೀ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ ವುತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಪಾಕಟಂ ಹೋನ್ತಞ್ಹಿ ಆವಿಭಾವೇ ಕತೇ ಹೋತಿ. ಕೇನಚಿ ಅನಾವಟನ್ತಿ ಕುಟ್ಟಾದಿನಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅನಾವಟಂ ಆವರಣವಿರಹಿತಂ. ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನನ್ತಿ ಉಪರಿತೋ ಅಚ್ಛಾದಿತಂ. ತದೇವ ಅನಾವಟತ್ತಾ ವಿವಟಂ. ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನತ್ತಾ ಪಾಕಟಂ. ತಿರೋಭಾವನ್ತಿ ಅನ್ತರಿತಭಾವಂ ಕರೋತಿ. ಆವಟಂಯೇವ ತೇನ ಆವರಣೇನ ಪಿಹಿತಂ. ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂಯೇವ ತೇನ ಪಟಿಚ್ಛಾದನೇನ ಪಟಿಕುಜ್ಜಿತಂ.

ಆಕಾಸಕಸಿಣಸಮಾಪತ್ತಿಯಾತಿ ಪರಿಚ್ಛೇದಾಕಾಸಕಸಿಣೇ ಉಪ್ಪಾದಿತಾಯ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ. ಲಾಭೀತಿ ಲಾಭೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಲಾಭೀ. ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇತಿ ಕೇನಚಿ ಸಮನ್ತತೋ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಪದೇಸೇ. ಇಧ ಆಕಾಸಕಸಿಣಸ್ಸೇವ ವುತ್ತತ್ತಾ ತತ್ಥ ಭಾವಿತಮೇವ ಝಾನಂ ಆಕಾಸಕರಣಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ನ ಅಞ್ಞನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಉಪರಿಆಪೋಕಸಿಣಾದೀಸುಪಿ ತದಾರಮ್ಮಣಮೇವ ಝಾನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ನ ಅಞ್ಞಂ. ಪಥವಿಂ ಆವಜ್ಜತಿ, ಉದಕಂ ಆವಜ್ಜತಿ, ಆಕಾಸಂ ಆವಜ್ಜತೀತಿ ಪಕತಿಪಥವೀಉದಕಆಕಾಸೇ ಆವಜ್ಜತಿ. ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇತಿ ತಸ್ಸ ಆಕಾಸಸ್ಸ ಪಥವಿತೋ ದೂರಾಕಾಸಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ.

೧೨. ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಪರಿಮಜ್ಜನೇ ಕಸಿಣನಿಯಮಂ ಅಕತ್ವಾ ‘‘ಇದ್ಧಿಮಾ ಚೇತೋವಸಿಪ್ಪತ್ತೋ’’ತಿ ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ನತ್ಥೇತ್ಥ ಕಸಿಣಸಮಾಪತ್ತಿನಿಯಮೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ನಿಸಿನ್ನಕೋ ವಾ ನಿಪನ್ನಕೋ ವಾತಿ ನಿಸಿನ್ನೋ ವಾ ನಿಪನ್ನೋ ವಾ. ಇಮೇಹೇವ ಇತರಇರಿಯಾಪಥದ್ವಯಮ್ಪಿ ವುತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ. ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಹೋತೂತಿ ಹತ್ಥಸಮೀಪೇ ಹೋತು. ಹತ್ಥಪಸ್ಸೇ ಹೋತೂತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಇದಂ ತಥಾ ಕಾತುಕಾಮಸ್ಸ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಅಯಂ ಪನ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾಪಿ ಹತ್ಥಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾಪಿ ಆಮಸತಿ. ಆಮಸತೀತಿ ಈಸಕಂ ಫುಸತಿ. ಪರಾಮಸತೀತಿ ಬಾಳ್ಹಂ ಫುಸತಿ. ಪರಿಮಜ್ಜತೀತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಫುಸತಿ. ರೂಪಗತನ್ತಿ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠಿತರೂಪಮೇವ.

ದೂರೇಪಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತೀತಿ ಪಾದಕಜ್ಝಾನತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ದೂರೇ ದೇವಲೋಕಂ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ವಾ ಆವಜ್ಜತಿ ‘‘ಸನ್ತಿಕೇ ಹೋತೂ’’ತಿ. ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಞಾಣೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ ‘‘ಸನ್ತಿಕೇ ಹೋತೂ’’ತಿ. ಸನ್ತಿಕೇ ಹೋತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ. ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಪನ ಗನ್ತುಕಾಮಸ್ಸ ದೂರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಕರಣಂ ವತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಗಮನಸ್ಸ ಅನುಪಕಾರಮ್ಪಿ ಇಮಾಯ ಇದ್ಧಿಯಾ ಇಜ್ಝಮಾನವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸನ್ತಿಕೇಪೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ನ ಕೇವಲಂ ಥೋಕಕರಣಬಹುಕರಣಮೇವ, ‘‘ಅಮಧುರಂ ಮಧುರ’’ನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ ಯಂ ಯಂ ಇಚ್ಛತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಇದ್ಧಿಮತೋ ಇಜ್ಝತಿ. ಅಪರೋ ನಯೋ – ದೂರೇಪಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತೀತಿ ದೂರೇ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ವಾ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ. ಸನ್ತಿಕೇಪಿ ದೂರೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತೀತಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ ವಾ ದೂರೇ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ. ಬಹುಕಮ್ಪಿ ಥೋಕಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತೀತಿ ಸಚೇ ಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ಬಹೂ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಮಹಾಅತ್ತಭಾವತ್ತಾ ದಸ್ಸನೂಪಚಾರಂ ಸವನೂಪಚಾರಂ ಪಜಹನ್ತಿ, ದಸ್ಸನೂಪಚಾರೇ ಚ ಸವನೂಪಚಾರೇ ಚ ಏಕಜ್ಝಂ ಸಙ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಬಹುಕಮ್ಪಿ ಥೋಕನ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ. ಥೋಕಮ್ಪಿ ಬಹುಕಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತೀತಿ ಸಚೇ ಮಹಾಪರಿವಾರೇನ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಏಕಕತ್ತಾ ಥೋಕಂ ಅತ್ತಾನಂ ಬಹುಕಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಮಹಾಪರಿವಾರೋ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಏವಂ ಸತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಮ್ಪಿ ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಗಮನೇ ಉಪಕಾರೋ ಹೋತಿ.

ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ತಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಇಧ ಠಿತೋ ಆಲೋಕಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಯಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ರೂಪಂ ದಟ್ಠುಕಾಮೋ, ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ತಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸತಿ. ಇಧೇವ ಠಿತೋ ದಿಬ್ಬಾಯ ಸೋತಧಾತುಯಾ ತಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಭಾಸಮಾನಸ್ಸ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತಿ. ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣೇನ ತಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಚಿತ್ತಂ ಪಜಾನಾತಿ. ದಿಸ್ಸಮಾನೇನಾತಿ ಚಕ್ಖುನಾ ಪೇಕ್ಖಿಯಮಾನೇನ. ಕಾಯವಸೇನ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಣಾಮೇತೀತಿ ರೂಪಕಾಯಸ್ಸ ವಸೇನ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಣಾಮೇತಿ. ಪಾದಕಜ್ಝಾನಚಿತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಾಯೇ ಆರೋಪೇತಿ, ಕಾಯಾನುಗತಿಕಂ ಕರೋತಿ ದನ್ಧಗಮನಂ. ಕಾಯಗಮನಞ್ಹಿ ದನ್ಧಂ ಹೋತಿ. ಅಧಿಟ್ಠಾತೀತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ, ಸನ್ನಿಟ್ಠಾಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುಖಸಞ್ಞಞ್ಚ ಲಹುಸಞ್ಞಞ್ಚ ಓಕ್ಕಮಿತ್ವಾತಿ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಾರಮ್ಮಣೇನ ಇದ್ಧಿಚಿತ್ತೇನ ಸಹಜಾತಂ ಸುಖಸಞ್ಞಞ್ಚ ಲಹುಸಞ್ಞಞ್ಚ ಓಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಫುಸಿತ್ವಾ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ. ಸುಖಸಞ್ಞಾ ಚ ನಾಮ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಸಞ್ಞಾ. ಉಪೇಕ್ಖಾ ಹಿ ಸನ್ತಂ ಸುಖನ್ತಿ ವುತ್ತಾ, ಸಾಯೇವ ಸಞ್ಞಾ ನೀವರಣೇಹಿ ಚೇವ ವಿತಕ್ಕಾದಿಪಚ್ಚನೀಕೇಹಿ ಚ ವಿಮುತ್ತತ್ತಾ ಲಹುಸಞ್ಞಾತಿಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತಂ ಓಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಪನಸ್ಸ ಕರಜಕಾಯೋಪಿ ತೂಲಪಿಚು ವಿಯ ಸಲ್ಲಹುಕೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ಏವಂ ವಾತಕ್ಖಿತ್ತತೂಲಪಿಚುನಾ ವಿಯ ಸಲ್ಲಹುಕೇನ ದಿಸ್ಸಮಾನೇನ ಕಾಯೇನ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಚ ಸಚೇ ಇಚ್ಛತಿ, ಪಥವೀಕಸಿಣವಸೇನ ಆಕಾಸೇ ಮಗ್ಗಂ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ಪದಸಾ ಗಚ್ಛತಿ. ಸಚೇ ಇಚ್ಛತಿ, ಆಕಾಸೇ ಪಥವೀಕಸಿಣವಸೇನೇವ ಪದೇ ಪದೇ ಪದುಮಂ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ಪದುಮೇ ಪದುಮೇ ಪದಂ ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಪದಸಾ ಗಚ್ಛತಿ. ಸಚೇ ಇಚ್ಛತಿ, ವಾಯೋಕಸಿಣವಸೇನ ವಾತಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ತೂಲಪಿಚು ವಿಯ ವಾಯುನಾ ಗಚ್ಛತಿ. ಅಪಿಚ ಗನ್ತುಕಾಮತಾವ ಏತ್ಥ ಪಮಾಣಂ. ಸತಿ ಹಿ ಗನ್ತುಕಾಮತಾಯ ಏವಂಕತಚಿತ್ತಾಧಿಟ್ಠಾನೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನವೇಗಕ್ಖಿತ್ತೋವ ಸೋ ಜಿಯಾವೇಗಕ್ಖಿತ್ತೋ ಸರೋ ವಿಯ ದಿಸ್ಸಮಾನೋ ಗಚ್ಛತಿ.

ಚಿತ್ತವಸೇನ ಕಾಯಂ ಪರಿಣಾಮೇತೀತಿ ಕರಜಕಾಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಚಿತ್ತೇ ಆರೋಪೇತಿ, ಚಿತ್ತಾನುಗತಿಕಂ ಕರೋತಿ ಸೀಘಗಮನಂ. ಚಿತ್ತಗಮನಞ್ಹಿ ಸೀಘಂ ಹೋತಿ. ಸುಖಸಞ್ಞಞ್ಚ ಲಹುಸಞ್ಞಞ್ಚ ಓಕ್ಕಮಿತ್ವಾತಿ ರೂಪಕಾಯಾರಮ್ಮಣೇನ ಇದ್ಧಿಚಿತ್ತೇನ ಸಹಜಾತಂ ಸುಖಸಞ್ಞಞ್ಚ ಲಹುಸಞ್ಞಞ್ಚ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ ಪನ ಚಿತ್ತಗಮನಮೇವ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಅದಿಸ್ಸಮಾನೇನ ಕಾಯೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪನಾಯಂ ಕಿಂ ತಸ್ಸಾಧಿಟ್ಠಾನಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ಗಚ್ಛತಿ? ಉದಾಹು ಠಿತಿಕ್ಖಣೇ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ವಾತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ತೀಸುಪಿ ಖಣೇಸು ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಥೇರೋ ಆಹ. ಕಿಂ ಪನ ಸೋ ಸಯಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನಿಮ್ಮಿತಂ ಪೇಸೇತೀತಿ? ಯಥಾರುಚಿ ಕರೋತಿ. ಇಧ ಪನಸ್ಸ ಸಯಂ ಗಮನಮೇವ ಆಗತಂ.

ಮನೋಮಯನ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಮನೇನ ನಿಮ್ಮಿತತ್ತಾ ಮನೋಮಯಂ. ಸಬ್ಬಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗನ್ತಿ ಸಬ್ಬಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗವನ್ತಂ. ಅಹೀನಿನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿ ಇದಂ ಚಕ್ಖುಸೋತಾದೀನಂ ಸಣ್ಠಾನವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ನಿಮ್ಮಿತರೂಪೇ ಪನ ಪಸಾದೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಸಚೇ ಸೋ ಇದ್ಧಿಮಾ ಚಙ್ಕಮತಿ, ನಿಮ್ಮಿತೋಪಿ ತತ್ಥ ಚಙ್ಕಮತೀತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ಸಾವಕನಿಮ್ಮಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಬುದ್ಧನಿಮ್ಮಿತಾ ಪನ ಯಂ ಯಂ ಭಗವಾ ಕರೋತಿ, ತಂ ತಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತಿ, ಭಗವತೋ ಚಿತ್ತವಸೇನ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೀತಿ. ಧೂಮಾಯತಿ ಪಜ್ಜಲತೀತಿ ತೇಜೋಕಸಿಣವಸೇನ. ಧಮ್ಮಂ ಭಾಸತೀತಿಆದೀನಿ ತೀಣಿ ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ವುತ್ತಾನಿ. ಸನ್ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ತಿಟ್ಠತಿ. ಸಲ್ಲಪತೀತಿ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಲಪತಿ. ಸಾಕಚ್ಛಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತೀತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಉತ್ತರಪಚ್ಚುತ್ತರದಾನವಸೇನ ಸಂಕಥಂ ಕರೋತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಯಂ ಸೋ ಇದ್ಧಿಮಾ ಇಧೇವ ಠಿತೋ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸತಿ, ದಿಬ್ಬಾಯ ಸೋತಧಾತುಯಾ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತಿ, ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣೇನ ಚಿತ್ತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಯಮ್ಪಿ ಸೋ ಇಧೇವ ಠಿತೋ ತೇನ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ, ಸಲ್ಲಪತಿ, ಸಾಕಚ್ಛಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಯಮ್ಪಿಸ್ಸ ‘‘ದೂರೇಪಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತೀ’’ತಿಆದಿಕಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ, ಯಮ್ಪಿ ಸೋ ದಿಸ್ಸಮಾನೇನ ವಾ ಅದಿಸ್ಸಮಾನೇನ ವಾ ಕಾಯೇನ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಏತ್ತಾವತಾ ನ ಕಾಯೇನ ವಸಂ ವತ್ತೇತಿ. ಯಞ್ಚ ಖೋ ‘‘ಸೋ ತಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಪುರತೋ ರೂಪಿಂ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನಾತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತವಿಧಾನಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಏತ್ತಾವತಾ ಕಾಯೇನ ವಸಂ ವತ್ತೇತಿ ನಾಮ. ಸೇಸಂ ಪನ ಕಾಯೇನ ವಸವತ್ತನಾಯ ಪುಬ್ಬಭಾಗದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತನ್ತಿ. ಅಯಂ ತಾವ ಅಧಿಟ್ಠಾನಾ ಇದ್ಧಿ.

೧೩. ವಿಕುಬ್ಬನಿದ್ಧಿನಿದ್ದೇಸೇ ಸಿಖಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾವಕನಿದಸ್ಸನಂ ವಿಕುಬ್ಬನಿದ್ಧಿಯಾ ಕಾಯಸಕ್ಖಿಪುಗ್ಗಲದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ತಮ್ಪಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಪಠಮಂ ತಾವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಠಿತೋ ಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಂ ಸರೇನ ವಿಞ್ಞಾಪೇಸೀತಿ ಅತಿವಿಯ ಅಚ್ಛರಿಯಅಬ್ಭುತಭೂತಂ ಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಯಾ ಸದ್ದಸವನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಿದ್ಧಿಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಇದಾನಿ ತಸ್ಸ ವತ್ಥುಸ್ಸ ಪರಿದೀಪನತ್ಥಮಿದಂ ವುಚ್ಚತಿ – ಇಮಸ್ಮಾ ಹಿ ಕಪ್ಪಾ ಏಕತಿಂಸೇ ಕಪ್ಪೇ ಸಿಖೀ ಭಗವಾ ಅನನ್ತರಜಾತಿಯಾ ತುಸಿತಪುರತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಅರುಣವತೀನಗರೇ ಅರುಣವತೋ ರಞ್ಞೋ ಪಭಾವತಿಯಾ ನಾಮ ಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಪರಿಪಕ್ಕಞಾಣೋ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪವತ್ತವರಧಮ್ಮಚಕ್ಕೋ ಅರುಣವತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಪಾತೋವ ಸರೀರಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ಕತ್ವಾ ಮಹಾಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವಾರೋ ‘‘ಅರುಣವತಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ವಿಹಾರದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಸಮೀಪೇ ಠಿತೋ ಅಭಿಭುಂ ನಾಮ ಅಗ್ಗಸಾವಕಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅತಿಪ್ಪಗೋ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಅರುಣವತಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿತುಂ. ಯೇನ ಅಞ್ಞತರೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಿಖೀ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಅಭಿಭುಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘ಆಯಾಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯೇನ ಅಞ್ಞತರೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೋ, ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮ ಯಾವ ಭತ್ತಸ್ಸ ಕಾಲೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ‘ಏವಂ ಭನ್ತೇ’ತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಭಿಭೂ ಭಿಕ್ಖು ಸಿಖಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ. ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಿಖೀ ಚ ಭಗವಾ ಅಭಿಭೂ ಚ ಭಿಕ್ಖು ಯೇನ ಅಞ್ಞತರೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೋ, ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸೂ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೮೫).

ತತ್ಥ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ದಿಸ್ವಾ ಅತ್ತಮನೋ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಥೇರಸ್ಸಾಪಿ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪಯಿಂಸು. ನಿಸೀದಿ ಭಗವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ, ಥೇರೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾಪಿ ದಸಬಲಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ತೇನಾಹ – ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಿಖೀ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಅಭಿಭುಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಪಟಿಭಾತು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತಂ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಪರಿಸಾಯ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜಾನಞ್ಚ ಧಮ್ಮೀ ಕಥಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಭಿಭೂ ಭಿಕ್ಖು ಸಿಖಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಪರಿಸಾಯ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜಾನಞ್ಚ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇಸಿ. ಥೇರೇ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇನ್ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ಉಜ್ಝಾಯಿಂಸು ‘‘ಚಿರಸ್ಸಞ್ಚ ಮಯಂ ಸತ್ಥು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾಗಮನಂ ಲಭಿಮ್ಹಾ, ಅಯಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖು ಠಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಸಯಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಆರಭೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಅನತ್ತಮನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಅಭಿಭುಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಉಜ್ಝಾಯನ್ತಿ ಖೋ ತೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಪರಿಸಾ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜಾ ಚ. ತೇನ ಹಿ, ತ್ವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಭಿಯ್ಯೋಸೋ ಮತ್ತಾಯ ಸಂವೇಜೇಹೀ’’ತಿ. ಥೇರೋ ಸತ್ಥು ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಇದ್ಧಿವಿಕುಬ್ಬನಂ ಕತ್ವಾ ಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಂ ಸರೇನ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತೋ –

‘‘ಆರಮ್ಭಥ ನಿಕ್ಕಮಥ, ಯುಞ್ಜಥ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ;

ಧುನಾಥ ಮಚ್ಚುನೋ ಸೇನಂ, ನಳಾಗಾರಂವ ಕುಞ್ಜರೋ.

‘‘ಯೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ, ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ವಿಹಸ್ಸತಿ;

ಪಹಾಯ ಜಾತಿಸಂಸಾರಂ, ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. (ಅ. ನಿ. ೧.೧೮೫) –

ಇಮಂ ಗಾಥಾದ್ವಯಂ ಅಭಾಸಿ.

ಕಿಂ ಪನ ಕತ್ವಾ ಥೇರೋ ಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಂ ಸರೇನ ವಿಞ್ಞಾಪೇಸೀತಿ? ನೀಲಕಸಿಣಂ ತಾವ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಅಭಿಞ್ಞಾಞಾಣೇನ ಚಕ್ಕವಾಳಸಹಸ್ಸೇ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅನ್ಧಕಾರಂ ಫರಿ. ತತೋ ‘‘ಕಿಮಿದಂ ಅನ್ಧಕಾರ’’ನ್ತಿ ಸತ್ತಾನಂ ಆಭೋಗೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಆಲೋಕಕಸಿಣಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಆಲೋಕಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ‘‘ಕಿಂ ಆಲೋಕೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ವಿಚಿನನ್ತಾನಂ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಚಕ್ಕವಾಳಸಹಸ್ಸೇ ಚ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಥೇರಂಯೇವ ನಮಸ್ಸಮಾನಾ ಅಟ್ಠಂಸು. ಥೇರೋ ‘‘ಮಹಾಜನೋ ಮಯ್ಹಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತೂ’’ತಿ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ. ಸಬ್ಬೇ ಓಸಟಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಮಜ್ಝೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ವಿಯ ಸದ್ದಂ ಅಸ್ಸೋಸುಂ. ಅತ್ಥೋಪಿ ತೇಸಂ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ. ತಂ ವಿಞ್ಞಾಪನಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸರೇನ ವಿಞ್ಞಾಪೇಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನ ಕತಂ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಇದ್ಧಿವಿಕುಬ್ಬನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪುನ ಸೋ ದಿಸ್ಸಮಾನೇನಪೀತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸೀತಿ ಪಠಮಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಇದ್ಧಿವಿಕುಬ್ಬನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ, ತತೋ ಯಥಾವುತ್ತಕ್ಕಮೇನ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಭಾಸನ್ತೋ ಸರೇನ ವಿಞ್ಞಾಪೇಸೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ದಿಸ್ಸಮಾನೇನಪಿ ಕಾಯೇನಾತಿಆದೀಸು ಚ ಇತ್ಥಂಭೂತಲಕ್ಖಣೇ ಕರಣವಚನಂ, ಏವಂಭೂತಕಾಯೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಇದಾನಿ ತಂ ವತ್ಥುಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸಾಪಿ ಇದ್ಧಿಮತೋ ವಿಕುಬ್ಬನಿದ್ಧಿಕರಣವಿಧಾನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸೋ ಪಕತಿವಣ್ಣಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸೋತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತವಿಧಾನೇನ ಮುದುಕಮ್ಮಞ್ಞಕತಚಿತ್ತೋ ಸೋ ಇದ್ಧಿಮಾ ಭಿಕ್ಖು. ಸಚೇ ವಿಕುಬ್ಬನಿದ್ಧಿಂ ಕಾತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಅತ್ತನೋ ಪಕತಿವಣ್ಣಂ ಪಕತಿಸಣ್ಠಾನಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಕುಮಾರಕವಣ್ಣಂ ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಥಂ? ಪಥವೀಕಸಿಣಾರಮ್ಮಣಾಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ‘‘ಏವರೂಪೋ ಕುಮಾರಕೋ ಹೋಮೀ’’ತಿ ನಿಮ್ಮಿನಿತಬ್ಬಂ ಕುಮಾರಕವಣ್ಣಂ ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ಕತಪರಿಕಮ್ಮಾವಸಾನೇ ಪುನ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ‘‘ಏವರೂಪೋ ನಾಮ ಕುಮಾರಕೋ ಹೋಮೀ’’ತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಞಾಣೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ, ಸಹ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಕುಮಾರಕೋ ಹೋತೀತಿ. ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೧೦೦) ಕಸಿಣನಿದ್ದೇಸೇ ‘‘ಪಥವೀಕಸಿಣವಸೇನ ಏಕೋಪಿ ಹುತ್ವಾ ಬಹುಧಾ ಹೋತೀತಿಆದಿಭಾವೋ…ಪೇ… ಏವಮಾದೀನಿ ಇಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿ ವಚನೇನ ಇಧ ಪಥವೀಕಸಿಣಾರಮ್ಮಣಂ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಂ ಯುಜ್ಜತಿ. ತತ್ಥೇವ ಪನ ಅಭಿಞ್ಞಾನಿದ್ದೇಸೇ ವಿಕುಬ್ಬನಿದ್ಧಿಯಾ ‘‘ಪಥವೀಕಸಿಣಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಾರಮ್ಮಣತೋ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕಜ್ಝಾನತೋ ವುಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತತ್ಥೇವ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೨.೩೯೮) ಚ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಕುಮಾರಕವಣ್ಣೋ ಆವಜ್ಜಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನಾಗಾದಿನಿಮ್ಮಾನೇ ನ ಯುಜ್ಜತಿ ವಿಯ. ನಾಗವಣ್ಣಾದಿನಿಮ್ಮಾನೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ತತ್ಥ ನಾಗವಣ್ಣನ್ತಿ ಸಪ್ಪಸಣ್ಠಾನಂ. ಸುಪಣ್ಣವಣ್ಣನ್ತಿ ಗರುಳಸಣ್ಠಾನಂ. ಇನ್ದವಣ್ಣನ್ತಿ ಸಕ್ಕಸಣ್ಠಾನಂ. ದೇವವಣ್ಣನ್ತಿ ಸೇಸದೇವಸಣ್ಠಾನಂ. ಸಮುದ್ದವಣ್ಣಂ ಪನ ಆಪೋಕಸಿಣವಸೇನ ಇಜ್ಝತಿ. ಪತ್ತಿನ್ತಿ ಪದಾತಿಂ. ವಿವಿಧಮ್ಪಿ ಸೇನಾಬ್ಯೂಹನ್ತಿ ಹತ್ಥಿಆದೀನಂ ವಸೇನ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಸೇನಾಸಮೂಹಂ. ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಪನ ‘‘ಹತ್ಥಿಮ್ಪಿ ದಸ್ಸೇತೀತಿಆದಿ ಪನೇತ್ಥ ಬಹಿದ್ಧಾಪಿ ಹತ್ಥಿಆದಿದಸ್ಸನವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ‘ಹತ್ಥೀ ಹೋಮೀ’ತಿ ಅನಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ‘ಹತ್ಥೀ ಹೋತೂ’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ಅಸ್ಸಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ‘‘ಪಕತಿವಣ್ಣಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಮೂಲಪದೇನ ಚ ವಿಕುಬ್ಬನಿದ್ಧಿಭಾವೇನ ಚ ವಿರುಜ್ಝತಿ. ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಕ್ಕಮೇನ ಹಿ ಪಕತಿವಣ್ಣಂ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಸೇನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದಸ್ಸನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಿದ್ಧಿ ನಾಮ, ಪಕತಿವಣ್ಣಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಸೇನ ಅತ್ತನೋ ಅಞ್ಞಥಾದಸ್ಸನಂ ವಿಕುಬ್ಬನಿದ್ಧಿ ನಾಮ.

೧೪. ಮನೋಮಯಿದ್ಧಿಞಾಣನಿದ್ದೇಸೇ ಇಮಮ್ಹಾ ಕಾಯಾ ಅಞ್ಞಂ ಕಾಯಂ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನಾತೀತಿಆದೀಸು ಇದ್ಧಿಮಾ ಭಿಕ್ಖು ಮನೋಮಯಿದ್ಧಿಂ ಕಾತುಕಾಮೋ ಆಕಾಸಕಸಿಣಾರಮ್ಮಣಪಾದಕಜ್ಝಾನತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಅತ್ತನೋ ರೂಪಕಾಯಂ ತಾವ ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ‘‘ಸುಸಿರೋ ಹೋತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ, ಸುಸಿರೋ ಹೋತಿ. ಅಥ ತಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಪಥವೀಕಸಿಣವಸೇನ ಅಞ್ಞಂ ಕಾಯಂ ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ, ತಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಅಞ್ಞೋ ಕಾಯೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ತಂ ಮುಖತೋ ಅಬ್ಬೂಹಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಠಪೇತಿ. ಇದಾನಿ ತಮತ್ಥಂ ಉಪಮಾಹಿ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸೇಯ್ಯಥಾಪೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಮುಞ್ಜಮ್ಹಾತಿ ಮುಞ್ಜತಿಣಮ್ಹಾ. ಈಸಿಕಂ ಪವಾಹೇಯ್ಯಾತಿ ಕಳೀರಂ ಲುಞ್ಚೇಯ್ಯ. ಕೋಸಿಯಾತಿ ಕೋಸಕತೋ. ಕರಣ್ಡಾತಿ ಕರಣ್ಡಾಯ, ಪುರಾಣತಚಕಞ್ಚುಕತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಚ ಉದ್ಧರೇಯ್ಯಾತಿ ಚಿತ್ತೇನೇವಸ್ಸ ಉದ್ಧರಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಯಞ್ಹಿ ಅಹಿ ನಾಮ ಸಜಾತಿಯಂ ಠಿತೋ, ಕಟ್ಠನ್ತರಂ ವಾ ರುಕ್ಖನ್ತರಂ ವಾ ನಿಸ್ಸಾಯ, ತಚತೋ ಸರೀರಂ ನಿಕ್ಕಡ್ಢನಪಯೋಗಸಙ್ಖಾತೇನ ಥಾಮೇನ, ಸರೀರಂ ಖಾದಯಮಾನಂ ವಿಯ ಪುರಾಣತಚಂ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತೋ ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಸಯಮೇವ ಕಞ್ಚುಕಂ ಪಜಹಾತಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ಯಥಾ ಈಸಿಕಾದಯೋ ಮುಞ್ಜಾದೀಹಿ ಸದಿಸಾ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಮಿದಂ ಮನೋಮಯಂ ರೂಪಂ ಇದ್ಧಿಮತಾ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇಹಿ ಸದಿಸಮೇವ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಇಮಾ ಉಪಮಾ ವುತ್ತಾತಿ. ‘‘ಮನೋಮಯೇನ ಕಾಯೇನ, ಇದ್ಧಿಯಾ ಉಪಸಙ್ಕಮೀ’’ತಿ (ಥೇರಗಾ. ೯೦೧) ಏತ್ಥ ಅಭಿಞ್ಞಾಮನೇನ ಕತಕಾಯೋ ಮನೋಮಯಕಾಯೋ ನಾಮ. ‘‘ಅಞ್ಞತರಂ ಮನೋಮಯಂ ಕಾಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೩೩೩) ಏತ್ಥ ಝಾನಮನೇನ ನಿಬ್ಬಿತ್ತಿತಕಾಯೋ ತೇನ ಮನೇನ ಕತತ್ತಾ ಮನೋಮಯಕಾಯೋ ನಾಮ. ಇಧ ಪನ ಅಭಿಞ್ಞಾಮನೇನ ಉಪ್ಪಾದಿತಕಾಯೋ ತೇನ ಮನೇನ ಕತತ್ತಾ ಮನೋಮಯಕಾಯೋ ನಾಮ. ಏವಂ ಸತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಿದ್ಧಿಯಾ ವಿಕುಬ್ಬನಿದ್ಧಿಯಾ ಚ ಕತೋ ಮನೋಮಯಕಾಯೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಚೇ? ಹೋತಿಯೇವ. ಇಧ ಪನ ತಾಸಂ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ವಿಸೇಸೇನ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನಿದ್ಧಿ ವಿಕುಬ್ಬನಿದ್ಧೀತಿ ಚ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಬ್ಭನ್ತರತೋ ನಿಮ್ಮಾನಮೇವ ಮನೋಮಯಿದ್ಧಿ ನಾಮ.

೧೫. ಞಾಣವಿಪ್ಫಾರಿದ್ಧಿನಿದ್ದೇಸೇ ಞಾಣಸ್ಸ ವಿಪ್ಫಾರೋ ವೇಗೋ ಅಸ್ಸಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಞಾಣವಿಪ್ಫಾರಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಸತ್ತಅನುಪಸ್ಸನಾವಸೇನೇವ ಇದ್ಧಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸೇಸಾ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಾ ಸಙ್ಖಿತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಆಯಸ್ಮತೋ ಬಾಕುಲಸ್ಸ ಞಾಣವಿಪ್ಫಾರಾ ಇದ್ಧೀತಿಆದೀಸು ಬಾಕುಲತ್ಥೇರೋ ತಾವ ದ್ವೀಸು ಕುಲೇಸು ವಡ್ಢಿತತ್ತಾ ಏವಂಲದ್ಧನಾಮೋ ಪುಬ್ಬಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ಪುಞ್ಞಸಮ್ಪದಾಯ ಸಮ್ಪನ್ನೋ ಥೇರೋ. ಸೋ ಹಿ ಮಹಾಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಮಾನೋ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಂ ಜಾತಕಾಲೇ ಮಙ್ಗಲತ್ಥಾಯ ಮಹಾಪರಿವಾರೇನ ಯಮುನಂ ನೇತ್ವಾ ಸಪರಿವಾರಾ ಧಾತೀ ನಿಮುಜ್ಜನುಮ್ಮುಜ್ಜನವಸೇನ ಕೀಳಾಪೇನ್ತೀ ನ್ಹಾಪೇತಿ. ಏಕೋ ಮಹಾಮಚ್ಛೋ ‘‘ಭಕ್ಖೋ ಮೇ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಮುಖಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಉಪಗತೋ. ಧಾತೀ ದಾರಕಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಲಾತಾ. ಮಹಾಮಚ್ಛೋ ತಂ ಗಿಲಿ. ಪುಞ್ಞವಾ ಸತ್ತೋ ಸಯನಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಪನ್ನೋ ವಿಯ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖಂ ಪಾಪುಣಿ. ಮಚ್ಛೋ ದಾರಕಸ್ಸ ತೇಜೇನ ತತ್ತಕಂ ಫಾಲಂ ಗಿಲಿತ್ವಾ ವಿಯ ದಯ್ಹಮಾನೋ ವೇಗೇನ ತಿಂಸಯೋಜನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿವಾಸಿನೋ ಮಚ್ಛಬನ್ಧಸ್ಸ ಜಾಲಂ ಪಾವಿಸಿ. ಸೋ ದಾರಕಸ್ಸ ತೇಜೇನ ಜಾಲತೋ ನೀಹಟಮತ್ತೋವ ಮತೋ. ಮಚ್ಛಬನ್ಧಾ ತಂ ಸಕಲಮೇವ ಅನ್ತರಕಾಜೇನ ಆದಾಯ ‘‘ಸಹಸ್ಸೇನ ದೇಮಾ’’ತಿ ನಗರೇ ಚರನ್ತಾ ಅಸೀತಿಕೋಟಿಧನಸ್ಸ ಅಪುತ್ತಕಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಘರದ್ವಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಭರಿಯಾಯ ಏಕೇನ ಕಹಾಪಣೇನ ಅದಂಸು. ಸಾ ತಂ ಸಯಮೇವ ಫಲಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಫಾಲೇನ್ತೀ ಮಚ್ಛಕುಚ್ಛಿಯಂ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ದಾರಕಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಚ್ಛಕುಚ್ಛಿಯಂ ಮೇ ಪುತ್ತೋ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ ನಾದಂ ನದಿತ್ವಾ ದಾರಕಂ ಆದಾಯ ಸಾಮಿಕಂ ಉಪಗಚ್ಛಿ. ಸೇಟ್ಠಿ ತಾವದೇವ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇತ್ವಾ ದಾರಕಂ ಆದಾಯ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಆನೇತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಪುಞ್ಞವಾ ದಾರಕೋ, ಪೋಸೇಹಿ ನ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಇತರಮ್ಪಿ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲಂ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುತ್ತೋ’’ತಿ ತಂ ದಾರಕಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಿವದಿ. ಉಭೋಪಿ ರಾಜಕುಲಂ ಅಗಮಂಸು. ರಾಜಾ ‘‘ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅಪುತ್ತಕಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ದಾಯಾದೋ ಹೋತೂ’’ತಿ ಆಹ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದ್ವೇಪಿ ಕುಲಾನಿ ಲಾಭಗ್ಗಯಸಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ತಸ್ಸ ದ್ವೀಹಿ ಕುಲೇಹಿ ವಡ್ಢಿತತ್ತಾ ‘‘ಬಾಕುಲಕುಮಾರೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ದ್ವೀಸುಪಿ ನಗರೇಸು ತಯೋ ತಯೋ ಪಾಸಾದೇ ಕಾರೇತ್ವಾ ನಾಟಕಾನಿ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಪೇಸುಂ. ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಚತ್ತಾರೋ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ವಸಿ. ತಹಿಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ವುಟ್ಠಸ್ಸ ಸಙ್ಘಾಟನಾವಾಸು ಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಂ ನಾಟಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಮಾನಂ ದ್ವೀಹಿ ಮಾಸೇಹಿ ಇತರಂ ನಗರಂ ಉಪಡ್ಢಪಥಂ ನೇನ್ತಿ. ಇತರನಗರವಾಸಿನೋ ನಾಟಕಾಪಿ ‘‘ದ್ವೀಹಿ ಮಾಸೇಹಿ ಉಪಡ್ಢಪಥಂ ಆಗತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಥೇವ ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ದ್ವೀಹಿ ಮಾಸೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ನಗರಂ ಆನೇನ್ತಿ. ಇತರನಾಟಕಾ ಮಜ್ಝೇ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಗರಮೇವ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ವಸಿತ್ವಾ ತೇನೇವ ನಿಯಾಮೇನ ಪುನ ಇತರನಗರಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವಮಸ್ಸ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವನ್ತಸ್ಸ ಅಸೀತಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಾನಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ಪವತ್ತವರಧಮ್ಮಚಕ್ಕೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತೋ ಕೋಸಮ್ಬಿಂ ಪಾಪುಣಿ. ‘‘ಬಾರಾಣಸಿ’’ನ್ತಿ ಮಜ್ಝಿಮಭಾಣಕಾ. ಬಾಕುಲಸೇಟ್ಠಿಪಿ ಖೋ ‘‘ದಸಬಲೋ ಆಗತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಬಹುಂ ಗನ್ಧಮಾಲಂ ಆದಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿ. ಸೋ ಸತ್ತಾಹಮೇವ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಹುತ್ವಾ ಅಟ್ಠಮೇ ಅರುಣೇ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಅಥಸ್ಸ ದ್ವೀಸು ನಗರೇಸು ಪರಿಚಿತಮಾತುಗಾಮಾ ಅತ್ತನೋ ಕುಲಘರಾನಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ವಸಮಾನಾ ಚೀವರಾನಿ ಕರಿತ್ವಾ ಪಹಿಣಿಂಸು. ಥೇರೋ ಏಕಂ ಅಡ್ಢಮಾಸಂ ಕೋಸಮ್ಬಿವಾಸೀಹಿ ಪಹಿತಂ ಚೀವರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಏಕಂ ಅಡ್ಢಮಾಸಂ ಬಾರಾಣಸಿವಾಸೀಹೀತಿ ಏತೇನೇವ ನಿಯಾಮೇನ ದ್ವೀಸು ನಗರೇಸು ಯಂ ಯಂ ಉತ್ತಮಂ, ತಂ ತಂ ಥೇರಸ್ಸೇವ ಆಹರೀಯತಿ. ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸಾಪಿಸ್ಸ ಸುಖೇನೇವ ಅಸೀತಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಅಗಮಂಸು. ಉಭಯತ್ಥಾಪಿಸ್ಸ ಮುಹುತ್ತಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋಪಿ ಆಬಾಧೋ ನ ಉಪ್ಪನ್ನಪುಬ್ಬೋ. ಸೋ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಕಾಲೇ ಬಾಕುಲಸುತ್ತಂ (ಮ. ನಿ. ೩.೨೦೯ ಆದಯೋ) ಕಥೇತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀತಿ. ಏವಂ ಮಚ್ಛಕುಚ್ಛಿಯಂ ಅರೋಗಭಾವೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಬಾಕುಲಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕಸ್ಸ ತೇನ ಅತ್ತಭಾವೇನ ಪಟಿಲಭಿತಬ್ಬಅರಹತ್ತಞಾಣಾನುಭಾವೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತತ್ತಾ ಞಾಣವಿಪ್ಫಾರಾ ಇದ್ಧಿ ನಾಮ. ಸುಚರಿತಕಮ್ಮಫಲಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಞಾಣಸ್ಸ ಆನುಭಾವೇನಾತಿಪಿ ವದನ್ತಿ.

ಸಂಕಿಚ್ಚತ್ಥೇರೋಪಿ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೨.೩೭೩) ಪುಬ್ಬೇ ಕತಪುಞ್ಞೋ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಕಸ್ಸ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಅಡ್ಢಕುಲಸ್ಸ ಧೀತು ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸಾ ತಸ್ಮಿಂ ಕುಚ್ಛಿಗತೇ ಏಕೇನ ಬ್ಯಾಧಿನಾ ತಂ ಖಣಂಯೇವ ಕಾಲಮಕಾಸಿ, ತಸ್ಸಾ ಸರೀರೇ ಝಾಪಿಯಮಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಗಬ್ಭಮಂಸಂ ಸೇಸಮಂಸಂ ಝಾಪಯಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಗಬ್ಭಮಂಸಂ ಚಿತಕತೋ ಓತಾರೇತ್ವಾ ದ್ವೀಸು ತೀಸು ಠಾನೇಸು ಸೂಲೇಹಿ ವಿಜ್ಝಿಂಸು. ಸೂಲಕೋಟಿ ದಾರಕಸ್ಸ ಅಕ್ಖಿಕೋಟಿಂ ಫುಸಿ. ಏವಂ ಗಬ್ಭಮಂಸಂ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಙ್ಗಾರರಾಸಿಮ್ಹಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಙ್ಗಾರೇಹೇವ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು. ಗಬ್ಭಮಂಸಂ ಝಾಯಿ, ಅಙ್ಗಾರಮತ್ಥಕೇ ಪನ ಸುವಣ್ಣಬಿಮ್ಬಸದಿಸೋ ದಾರಕೋ ಪದುಮಗಬ್ಭೇ ನಿಪನ್ನೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕಸತ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಸಿನೇರುನಾ ಓತ್ಥರಿಯಮಾನಸ್ಸಾಪಿ ಅರಹತ್ತಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಪುನದಿವಸೇ ‘‘ಚಿತಕಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಗತಾ ತಥಾ ನಿಪನ್ನಂ ದಾರಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಚ್ಛರಿಯಬ್ಭುತಚಿತ್ತಜಾತಾ ದಾರಕಂ ಆದಾಯ ನಗರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನೇಮಿತ್ತಕೇ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ನೇಮಿತ್ತಕಾ ‘‘ಸಚೇ ಅಯಂ ದಾರಕೋ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸಿಸ್ಸತಿ, ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಕುಲಪರಿವಟ್ಟಾ ಞಾತಕಾ ದುಗ್ಗತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಸಚೇ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸತಿ, ಪಞ್ಚಹಿ ಸಮಣಸತೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ಚರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಅಯ್ಯಕಾ ತಂ ದಾರಕಂ ವಡ್ಢೇಸಿ. ಞಾತಕಾಪಿ ವಡ್ಢಿತಕಾಲೇ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಾಜೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪೋಸಯಿಂಸು. ಸೋ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ ‘‘ತವ ಕುಚ್ಛಿಯಾ ವಸನಕಾಲೇ ಮಾತಾ ತೇ ಕಾಲಮಕಾಸಿ, ತಸ್ಸಾ ಸರೀರೇ ಝಾಪಿಯಮಾನೇಪಿ ತ್ವಂ ನ ಝಾಯೀ’’ತಿ ಕುಮಾರಕಾನಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಕಿರ ಏವರೂಪಾ ಭಯಾ ಮುತ್ತೋ, ಕಿಂ ಮೇ ಘರಾವಾಸೇನ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಞಾತಕಾನಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ತೇ ‘‘ಸಾಧು, ತಾತಾ’’ತಿ ತಂ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ನೇತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಥಾ’’ತಿ ಅದಂಸು. ಥೇರೋ ತಚಪಞ್ಚಕಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ದತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ಸೋ ಖುರಗ್ಗೇಯೇವ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಪರಿಪುಣ್ಣವಸ್ಸೋ ಚ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಲಭಿತ್ವಾ ದಸವಸ್ಸೋ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತಭಿಕ್ಖುಪರಿವಾರೋ ವಿಚರೀತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ದಾರುಚಿತಕಾಯ ಅರೋಗಭಾವೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಂಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಞಾಣವಿಪ್ಫಾರಾ ಇದ್ಧಿ ನಾಮ.

ಭೂತಪಾಲತ್ಥೇರೋಪಿ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೨.೩೭೩) ಪುಬ್ಬಹೇತುಸಮ್ಪನ್ನೋ. ತಸ್ಸ ಪಿತಾ ರಾಜಗಹೇ ದಲಿದ್ದಮನುಸ್ಸೋ. ಸೋ ತಂ ದಾರಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದಾರೂನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಸಕಟೇನ ಅಟವಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದಾರುಭಾರಂ ಕತ್ವಾ ಸಾಯಂ ನಗರದ್ವಾರಸಮೀಪಂ ಪತ್ತೋ. ಅಥಸ್ಸ ಗೋಣಾ ಯುಗಂ ಓಸ್ಸಜಿತ್ವಾ ನಗರಂ ಪವಿಸಿಂಸು. ಸೋ ಸಕಟಮೂಲೇ ಪುತ್ತಕಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಗೋಣಾನಂ ಅನುಪದಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ನಗರಮೇವ ಪಾವಿಸಿ. ತಸ್ಸ ಅನಿಕ್ಖನ್ತಸ್ಸೇವ ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹಿ. ದಾರಕೋ ಸಕಲರತ್ತಿಂ ಸಕಟಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮಿ. ರಾಜಗಹಂ ಪಕತಿಯಾಪಿ ಅಮನುಸ್ಸಬಹುಲಂ, ಇದಂ ಪನ ಸುಸಾನಸಮೀಪಟ್ಠಾನಂ. ನ ಚ ಕೋಚಿ ಯಕ್ಖೋ ತಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕಸ್ಸ ದಾರಕಸ್ಸ ಉಪದ್ದವಂ ಕಾತುಮಸಕ್ಖಿ. ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ಭೂತಪಾಲತ್ಥೇರೋ ನಾಮ ಅಹೋಸೀತಿ. ಏವಂ ವಾಳಯಕ್ಖಾನುಚರಿತೇಪಿ ಪದೇಸೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅರೋಗಭಾವೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಭೂತಪಾಲಸ್ಸ ಞಾಣವಿಪ್ಫಾರಾ ಇದ್ಧಿ ನಾಮ.

೧೬. ಸಮಾಧಿವಿಪ್ಫಾರಿದ್ಧಿನಿದ್ದೇಸೇ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಸಮಾಧಿವಿಪ್ಫಾರಾ ಇದ್ಧೀತಿಆದೀಸು ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಪೋತಕನ್ದರಾಯಂ ವಿಹರತೋ ಜುಣ್ಹಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ನವೋರೋಪಿತೇಹಿ ಕೇಸೇಹಿ ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಏಕೋ ದುಟ್ಠಯಕ್ಖೋ ಸಹಾಯಕೇನ ಯಕ್ಖೇನ ವಾರಿಯಮಾನೋಪಿ ಸೀಸೇ ಪಹಾರಂ ಅದಾಸಿ. ಯಸ್ಸ ಮೇಘಸ್ಸ ವಿಯ ಗಜ್ಜತೋ ಸದ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಥೇರೋ ತಸ್ಸ ಪಹರಣಸಮಯೇ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಅಥಸ್ಸ ತೇನ ಪಹಾರೇನ ನ ಕೋಚಿ ಆಬಾಧೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಯಂ ತಸ್ಸ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಮಾಧಿವಿಪ್ಫಾರಾ ಇದ್ಧಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ (ಉದಾ. ೩೪) – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ವೇಳುವನೇ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೇ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಕಪೋತಕನ್ದರಾಯಂ ವಿಹರನ್ತಿ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಜುಣ್ಹಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ನವೋರೋಪಿತೇಹಿ ಕೇಸೇಹಿ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ ಅಞ್ಞತರಂ ಸಮಾಧಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ.

‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ದ್ವೇ ಯಕ್ಖಾ ಸಹಾಯಕಾ ಉತ್ತರಾಯ ದಿಸಾಯ ದಕ್ಖಿಣಂ ದಿಸಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ. ಅದ್ದಸಂಸು ಖೋ ತೇ ಯಕ್ಖಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಜುಣ್ಹಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ನವೋರೋಪಿತೇಹಿ ಕೇಸೇಹಿ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ನಿಸಿನ್ನಂ, ದಿಸ್ವಾನ ಏಕೋ ಯಕ್ಖೋ ದುತಿಯಂ ಯಕ್ಖಂ ಏತದವೋಚ – ‘ಪಟಿಭಾತಿ ಮಂ, ಸಮ್ಮ, ಇಮಸ್ಸ ಸಮಣಸ್ಸ ಸೀಸೇ ಪಹಾರಂ ದಾತು’ನ್ತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಸೋ ಯಕ್ಖೋ ತಂ ಯಕ್ಖಂ ಏತದವೋಚ – ‘ಅಲಂ, ಸಮ್ಮ, ಮಾ ಸಮಣಂ ಆಸಾದೇಸಿ, ಉಳಾರೋ ಸೋ, ಸಮ್ಮ, ಸಮಣೋ ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ ಮಹಾನುಭಾವೋ’ತಿ.

‘‘ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ…ಪೇ… ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಸೋ ಯಕ್ಖೋ ತಂ ಯಕ್ಖಂ ಏತದವೋಚ – ‘ಪಟಿಭಾತಿ ಮಂ, ಸಮ್ಮ, ಇಮಸ್ಸ ಸಮಣಸ್ಸ ಸೀಸೇ ಪಹಾರಂ ದಾತು’ನ್ತಿ. ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಸೋ ಯಕ್ಖೋ ತಂ ಯಕ್ಖಂ ಏತದವೋಚ – ‘ಅಲಂ, ಸಮ್ಮ, ಮಾ ಸಮಣಂ ಆಸಾದೇಸಿ, ಉಳಾರೋ ಸೋ, ಸಮ್ಮ, ಸಮಣೋ ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ ಮಹಾನುಭಾವೋ’ತಿ.

‘‘ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಯಕ್ಖೋ ತಂ ಯಕ್ಖಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಸೀಸೇ ಪಹಾರಂ ಅದಾಸಿ. ತಾವ ಮಹಾಪಹಾರೋ ಅಹೋಸಿ, ಅಪಿ ತೇನ ಪಹಾರೇನ ಸತ್ತರತನಂ ವಾ ಅಡ್ಢಟ್ಠಮರತನಂ ವಾ ನಾಗಂ ಓಸಾರೇಯ್ಯ, ಮಹನ್ತಂ ವಾ ಪಬ್ಬತಕೂಟಂ ಪದಾಲೇಯ್ಯ. ಅಥ ಚ ಪನ ಸೋ ಯಕ್ಖೋ ‘ದಯ್ಹಾಮಿ ದಯ್ಹಾಮೀ’ತಿ ತತ್ಥೇವ ಮಹಾನಿರಯಂ ಅಪತಾಸಿ.

‘‘ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ತೇನ ಯಕ್ಖೇನ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಸೀಸೇ ಪಹಾರಂ ದೀಯಮಾನಂ, ದಿಸ್ವಾ ಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘ಕಚ್ಚಿ ತೇ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಖಮನೀಯಂ, ಕಚ್ಚಿ ಯಾಪನೀಯಂ, ಕಚ್ಚಿ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖ’ನ್ತಿ. ‘ಖಮನೀಯಂ ಮೇ, ಆವುಸೋ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಯಾಪನೀಯಂ ಮೇ, ಆವುಸೋ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಅಪಿ ಚ ಮೇ ಸೀಸಂ ಥೋಕಂ ದುಕ್ಖ’ನ್ತಿ.

‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಅಬ್ಭುತಂ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಯಾವ ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಮಹಾನುಭಾವೋ. ಇಧ ತೇ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಅಞ್ಞತರೋ ಯಕ್ಖೋ ಸೀಸೇ ಪಹಾರಂ ಅದಾಸಿ. ತಾವ ಮಹಾ ಪಹಾರೋ ಅಹೋಸಿ, ಅಪಿ ತೇನ ಪಹಾರೇನ ಸತ್ತರತನಂ ವಾ ಅಡ್ಢಟ್ಠಮರತನಂ ವಾ ನಾಗಂ ಓಸಾರೇಯ್ಯ, ಮಹನ್ತಂ ವಾ ಪಬ್ಬತಕೂಟಂ ಪದಾಲೇಯ್ಯ. ಅಥ ಚ ಪನಾಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಏವಮಾಹ – ‘ಖಮನೀಯಂ ಮೇ, ಆವುಸೋ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಯಾಪನೀಯಂ ಮೇ, ಆವುಸೋ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಅಪಿ ಚ ಮೇ ಸೀಸಂ ಥೋಕಂ ದುಕ್ಖ’ನ್ತಿ.

‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಆವುಸೋ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಅಬ್ಭುತಂ, ಆವುಸೋ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಯಾವ ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಮಹಾನುಭಾವೋ, ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮ ಯಕ್ಖಮ್ಪಿ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ಮಯಂ ಪನೇತರಹಿ ಪಂಸುಪಿಸಾಚಕಮ್ಪಿ ನ ಪಸ್ಸಾಮಾತಿ.

‘‘ಅಸ್ಸೋಸಿ ಖೋ ಭಗವಾ ದಿಬ್ಬಾಯ ಸೋತಧಾತುಯಾ ವಿಸುದ್ಧಾಯ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಿಕಾಯ ತೇಸಂ ಉಭಿನ್ನಂ ಮಹಾನಾಗಾನಂ ಇಮಂ ಏವರೂಪಂ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪಂ.

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾ ತಾಯಂ ವೇಲಾಯಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ –

‘‘ಯಸ್ಸ ಸೇಲೂಪಮಂ ಚಿತ್ತಂ, ಠಿತಂ ನಾನುಪಕಮ್ಪತಿ;

ವಿರತ್ತಂ ರಜನೀಯೇಸು, ಕೋಪನೀಯೇ ನ ಕುಪ್ಪತಿ;

ಯಸ್ಸೇವಂ ಭಾವಿತಂ ಚಿತ್ತಂ, ಕುತೋ ತಂ ದುಕ್ಖಮೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ. (ಉದಾ. ೩೪);

ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಕುತೋ ತಂ ದುಕ್ಖಮೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಭಗವತಾ ವುತ್ತವಚನೇನ ‘‘ತೇನ ಪಹಾರೇನ ನ ಕೋಚಿ ಆಬಾಧೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಂ ಅತಿವಿಯ ಸಮೇತಿ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅಪಿಚ ಮೇ ಸೀಸಂ ಥೋಕಂ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ವಚನೇನ ದುಕ್ಖವೇದನಾ ನ ಹೋತಿ, ಸೀಸಸ್ಸ ಪನ ಅಕಮ್ಮಞ್ಞಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಲೋಕೇಪಿ ಹಿ ಅಕಿಚ್ಛೇನ ಪರಿಹರಿತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೋ ಸುಖಸೀಲೋ, ಕಿಚ್ಛೇನ ಪರಿಹರಿತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೋ ದುಕ್ಖಸೀಲೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಮ್ಪಿ ಖೋ ಅಕಮ್ಮಞ್ಞತಂ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಿತಸಮಯತ್ತಾ ಅಹೋಸೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸಮಾಪತ್ತಿಅಪ್ಪಿತಸಮಯೇ ಹಿ ತಮ್ಪಿ ನ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ. ‘‘ಏತರಹಿ ಪಂಸುಪಿಸಾಚಕಮ್ಪಿ ನ ಪಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ದಟ್ಠುಂ ಅಸಮತ್ಥತಾಯ ನ ವುತ್ತಂ, ಅಭಿಞ್ಞಾಸು ಬ್ಯಾಪಾರಾಭಾವೇನ ವುತ್ತಂ. ಥೇರೋ ಕಿರ ‘‘ಪಚ್ಛಿಮಾ ಜನತಾ ಪೋಥುಜ್ಜನಿಕಾಯ ಇದ್ಧಿಯಾ ಸಾರಸಞ್ಞಾ ಮಾಹೇಸು’’ನ್ತಿ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಜನತಂ ಅನುಕಮ್ಪಮಾನೋ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಇದ್ಧಿಂ ನ ವಲಞ್ಜೇಸಿ. ಥೇರಗಾಥಾಯ ಚ –

‘‘ನೇವ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾಯ, ನಪಿ ದಿಬ್ಬಸ್ಸ ಚಕ್ಖುನೋ;

ಚೇತೋಪರಿಯಾಯ ಇದ್ಧಿಯಾ, ಚುತಿಯಾ ಉಪಪತ್ತಿಯಾ;

ಸೋತಧಾತುವಿಸುದ್ಧಿಯಾ, ಪಣಿಧಿ ಮೇ ನ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ. (ಥೇರಗಾ. ೯೯೬) –

ಥೇರೇನ ಸಯಮೇವ ಅಭಿಞ್ಞಾಸು ಪತ್ಥನಾಭಾವೋ ವುತ್ತೋ. ಥೇರೋ ಪನ ಸತ್ತಸಟ್ಠಿಯಾ ಸಾವಕಪಾರಮೀಞಾಣೇಸು ಪಾರಮಿಪ್ಪತ್ತೋತಿ.

ಸಞ್ಜೀವತ್ಥೇರಂ ಪನ ಕಕುಸನ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ದುತಿಯಅಗ್ಗಸಾವಕಂ ನಿರೋಧಸಮಾಪನ್ನಂ ‘‘ಕಾಲಙ್ಕತೋ’’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಗೋಪಾಲಕಾದಯೋ ತಿಣಕಟ್ಠಾದೀನಿ ಸಂಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಅದಂಸು. ಥೇರಸ್ಸ ಚೀವರೇ ಅಂಸುಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಝಾಯಿತ್ಥ. ಅಯಮಸ್ಸಾಯಸ್ಮತೋ ಅನುಪುಬ್ಬಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನ ಪವತ್ತಸಮಥಾನುಭಾವನಿಬ್ಬತ್ತತ್ತಾ ಸಮಾಧಿವಿಪ್ಫಾರಾ ಇದ್ಧಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ, ಪಾಪಿಮ, ಸಮಯೇನ ಕಕುಸನ್ಧೋ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಕಕುಸನ್ಧಸ್ಸ ಖೋ ಪನ, ಪಾಪಿಮ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ವಿಧುರಸಞ್ಜೀವಂ ನಾಮ ಸಾವಕಯುಗಂ ಅಹೋಸಿ ಅಗ್ಗಂ ಭದ್ದಯುಗಂ. ಯಾವತಾ ಪನ, ಪಾಪಿಮ, ಕಕುಸನ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾವಕಾ. ತೇಸು ನ ಚ ಕೋಚಿ ಆಯಸ್ಮತಾ ವಿಧುರೇನ ಸಮಸಮೋ ಹೋತಿ ಯದಿದಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ. ಇಮಿನಾ ಖೋ ಏತಂ, ಪಾಪಿಮ, ಪರಿಯಾಯೇನ ಆಯಸ್ಮತೋ ವಿಧುರಸ್ಸ ವಿಧುರೋತೇವ ಸಮಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ. ಆಯಸ್ಮಾ ಪನ, ಪಾಪಿಮ, ಸಞ್ಜೀವೋ ಅರಞ್ಞಗತೋಪಿ ರುಕ್ಖಮೂಲಗತೋಪಿ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಗತೋಪಿ ಅಪ್ಪಕಸಿರೇನೇವ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ.

‘‘ಭೂತಪುಬ್ಬಂ, ಪಾಪಿಮ, ಆಯಸ್ಮಾ ಸಞ್ಜೀವೋ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಅದ್ದಸಂಸು ಖೋ, ಪಾಪಿಮ, ಗೋಪಾಲಕಾ ಪಸುಪಾಲಕಾ ಕಸ್ಸಕಾ ಪಥಾವಿನೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಞ್ಜೀವಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪನ್ನಂ, ದಿಸ್ವಾನ ತೇಸಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ ವತ ಭೋ, ಅಬ್ಭುತಂ ವತ ಭೋ, ಅಯಂ ಸಮಣೋ ನಿಸಿನ್ನಕೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ, ಹನ್ದ ನಂ ದಹಾಮಾ’ತಿ.

‘‘ಅಥ ಖೋ ತೇ, ಪಾಪಿಮ, ಗೋಪಾಲಕಾ ಪಸುಪಾಲಕಾ ಕಸ್ಸಕಾ ಪಥಾವಿನೋ ತಿಣಞ್ಚ ಕಟ್ಠಞ್ಚ ಗೋಮಯಞ್ಚ ಸಂಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಞ್ಜೀವಸ್ಸ ಕಾಯೇ ಉಪಚಿನಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ದತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು. ಅಥ ಖೋ, ಪಾಪಿಮ, ಆಯಸ್ಮಾ ಸಞ್ಜೀವೋ ತಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಯಾ ಅಚ್ಚಯೇನ ತಾಯ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಚೀವರಾನಿ ಪಪ್ಫೋಟೇತ್ವಾ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ. ಅದ್ದಸಂಸು ಖೋ ತೇ, ಪಾಪಿಮ, ಗೋಪಾಲಕಾ ಪಸುಪಾಲಕಾ ಕಸ್ಸಕಾ ಪಥಾವಿನೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಞ್ಜೀವಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತಂ, ದಿಸ್ವಾನ ನೇಸಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ ವತ ಭೋ, ಅಬ್ಭುತಂ ವತ ಭೋ, ಅಯಂ ಸಮಣೋ ನಿಸಿನ್ನಕೋವ ಕಾಲಙ್ಕತೋ, ಸ್ವಾಯಂ ಪಟಿಸಞ್ಜೀವಿತೋ’ತಿ. ಇಮಿನಾ ಖೋ ಏವಂ, ಪಾಪಿಮ, ಪರಿಯಾಯೇನ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಞ್ಜೀವಸ್ಸ ಸಞ್ಜೀವೋತೇವ ಸಮಞ್ಞಾ ಉದಪಾದೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೫೦೭).

ಖಾಣುಕೋಣ್ಡಞ್ಞತ್ಥೇರೋ ಪನ ಪಕತಿಯಾವ ಸಮಾಪತ್ತಿಬಹುಲೋ, ಸೋ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಅರಞ್ಞೇ ರತ್ತಿಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ, ಪಞ್ಚಸತಾ ಚೋರಾ ಭಣ್ಡಕಂ ಥೇನೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನುಪದಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಮಿತುಕಾಮಾ ಭಣ್ಡಕಂ ಓರೋಪಯಮಾನಾ ‘‘ಖಾಣುಕೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ಥೇರಸ್ಸೇವ ಉಪರಿ ಸಬ್ಬಭಣ್ಡಕಾನಿ ಠಪೇಸುಂ. ತೇಸಂ ವಿಸ್ಸಮಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಪಠಮಂ ಠಪಿತಭಣ್ಡಕಸ್ಸ ಗಹಣಕಾಲೇ ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ಥೇರೋ ವುಟ್ಠಾಸಿ. ತೇ ಥೇರಸ್ಸ ಚಲನಾಕಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಭೀತಾ ವಿರವಿಂಸು. ಥೇರೋ ‘‘ಮಾ ಭಾಯಥ, ಉಪಾಸಕಾ, ಭಿಕ್ಖು ಅಹ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ತೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಥೇರಗತೇನ ಪಸಾದೇನ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ತತೋ ಪಭುತಿ ಚ ಥೇರೋ ಖಾಣುಕೋಣ್ಡಞ್ಞತ್ಥೇರೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಪಞ್ಚಹಿ ಭಣ್ಡಕಸತೇಹಿ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟಸ್ಸ ತಸ್ಸಾಯಸ್ಮತೋ ಆಬಾಧಾಭಾವೋ ಸಮಾಧಿವಿಪ್ಫಾರಾ ಇದ್ಧಿ.

ಉತ್ತರಾ (ಅ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೨೬೨) ಪನ ಉಪಾಸಿಕಾ ರಾಜಗಹೇ ಮಹಾಧನಸ್ಸ ಪುಣ್ಣಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಧೀತಾ, ಕುಮಾರಿಕಕಾಲೇಯೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪತ್ತಾ, ಸಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ರಾಜಗಹಸೇಟ್ಠಿನೋ ಮಹತಾ ನಿಬನ್ಧೇನ ತಸ್ಸ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಸ್ಸ ದಿನ್ನಾ. ಸಾ ಬುದ್ಧದಸ್ಸನಾಯ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾಯ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾನಞ್ಚ ದಾತುಂ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಸೋತುಂ ಓಕಾಸಂ ಅಲಭಮಾನಾ ಉಪದ್ದುತಾ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಗರೇ ಸಿರಿಮಂ ನಾಮ ಗಣಿಕಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಓಕಾಸಕರಣತ್ಥಮೇವ ಪಿತು ಘರಾವ ಆನೀತಾನಿ ಪಞ್ಚದಸಕಹಾಪಣಸಹಸ್ಸಾನಿ ತಸ್ಸಾ ದತ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಕಹಾಪಣೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಅಡ್ಢಮಾಸಂ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಂ ಪರಿಚರಾಹೀ’’ತಿ ತಂ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಉಪೋಸಥಙ್ಗಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ‘‘ಇಮಂ ಅಡ್ಢಮಾಸಂ ಬುದ್ಧದಸ್ಸನಾದೀನಿ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತುಟ್ಠಮಾನಸಾ ಯಾವ ಪವಾರಣಾಯ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ನಿಮನ್ತಾಪೇತ್ವಾ ಅಡ್ಢಮಾಸಂ ಮಹಾದಾನಂ ಅದಾಸಿ, ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಮಹಾನಸೇ ಖಜ್ಜಭೋಜ್ಜಾದೀನಿ ಸಂವಿದಹಾಪೇತಿ. ತಸ್ಸಾ ಸಾಮಿಕೋ ‘‘ಸ್ವೇ ಪವಾರಣಾ’’ತಿ ಸಿರಿಮಾಯ ಸಹ ವಾತಪಾನೇ ಠತ್ವಾ ಬಹಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಂ ತಥಾವಿಚರನ್ತಿಂ ಸೇದಕಿಲಿನ್ನಂ ಛಾರಿಕಾಯ ಓಕಿಣ್ಣಂ ಅಙ್ಗಾರಮಸಿಮಕ್ಖಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಕುಸಲಂ ನಾಮ ಕರೋತಿ ಬಾಲಾ’’ತಿ ಹಸಿ. ಉತ್ತರಾಪಿ ತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಸಮ್ಪರಾಯತ್ಥಂ ಕುಸಲಂ ನ ಕರೋತಿ ಬಾಲೋ’’ತಿ ಹಸಿ.

ಸಿರಿಮಾ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ತಂ ಕಿರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಘರಸಾಮಿನೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ಇಸ್ಸಾಪಕತಾ ಉತ್ತರಾಯ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘‘ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಾಸಾದಾ ಓತರತಿ. ಉತ್ತರಾ ತಂ ಞತ್ವಾ ಪೀಠಕೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ತಂ ಮೇತ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಫರಿ. ಸಿರಿಮಾ ಪಾಸಾದಾ ಓರುಯ್ಹ ಮಹಾನಸಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪೂವಪಚನತೋ ಉಳುಙ್ಕಪೂರಂ ಪಕ್ಕುಥಿತಂ ಸಪ್ಪಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಮತ್ಥಕೇ ಓಕಿರಿ. ತಂ ಪದುಮಿನಿಪಣ್ಣೇ ಸೀತೂದಕಂ ವಿಯ ವಿನಿವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ. ದಾಸಿಯೋ ಸಿರಿಮಂ ಹತ್ಥೇಹಿ ಪಾದೇಹಿ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಪಾತೇಸುಂ. ಉತ್ತರಾ ಮೇತ್ತಾಝಾನತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ದಾಸಿಯೋ ವಾರೇಸಿ. ಸಿರಿಮಾ ಉತ್ತರಂ ಖಮಾಪೇಸಿ. ಉತ್ತರಾ ‘‘ಸ್ವೇ ಸತ್ಥು ಪುರತೋ ಖಮಾಪೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಾಯ ಕಾಯವೇಯ್ಯಾವಟಿಕಂ ಯಾಚಿತಾಯ ಬ್ಯಞ್ಜನಸಮ್ಪಾದನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಸಾ ತಂ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಿವಾರಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಗಣಿಕಾಯೋ ಸಸಙ್ಘಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ ‘‘ಖಮಾಪನಸಹಾಯಿಕಾ ಹೋಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ತಥಾ ತಾಹಿ ಗಣಿಕಾಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ಥು ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾವಸಾನೇ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಭಗವಾ ಉತ್ತರಾಯ ಅಪರಜ್ಝಿಂ, ಖಮತು ಮೇ ಉತ್ತರಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಖಮ, ಉತ್ತರೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಖಮಾಮಿ, ಭಗವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಕ್ಕೋಧೇನ ಜಿನೇ ಕೋಧ’’ನ್ತಿಆದಿಕಂ (ಧ. ಪ. ೨೨೩) ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಉತ್ತರಾ ಪುರೇತರಮೇವ ಸಾಮಿಕಞ್ಚ ಸಸ್ಸುಸಸುರೇ ಚ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಉಪನೇಸಿ. ದೇಸನಾವಸಾನೇ ತೇ ಚ ತಯೋ ಜನಾ, ಸಬ್ಬಾ ಚ ಗಣಿಕಾಯೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸೂತಿ. ಏವಂ ಉತ್ತರಾಯ ಉಪಾಸಿಕಾಯ ಪಕ್ಕುಥಿತಸಪ್ಪಿನಾ ಪೀಳಾಭಾವೋ ಸಮಾಧಿವಿಪ್ಫಾರಾ ಇದ್ಧಿ.

ಸಾಮಾವತೀ ಉಪಾಸಿಕಾ ನಾಮ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಉದೇನಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ. ತಸ್ಸ ಹಿ ರಞ್ಞೋ ಪಞ್ಚಸತಪಞ್ಚಸತಇತ್ಥಿಪರಿವಾರಾ ತಿಸ್ಸೋ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯೋ ಅಹೇಸುಂ. ತಾಸಂ ಸಾಮಾವತೀ ಭದ್ದಿಯನಗರೇ ಭದ್ದಿಯಸೇಟ್ಠಿನೋ ಧೀತಾ. ಪಿತರಿ ಕಾಲಙ್ಕತೇ ಪಿತು ಸಹಾಯಕಸ್ಸ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಘೋಸಿತಸೇಟ್ಠಿನೋ ಘರೇ ಪಞ್ಚಸತಇತ್ಥಿಪರಿವಾರವಡ್ಢಿತಂ ವಯಪ್ಪತ್ತಂ ರಾಜಾ ದಿಸ್ವಾ ಸಞ್ಜಾತಸಿನೇಹೋ ಸಪರಿವಾರಮತ್ತನೋ ಘರಂ ನೇತ್ವಾ ಅಭಿಸೇಕಟ್ಠಾನಂ ಅದಾಸಿ. ಚಣ್ಡಪಜ್ಜೋತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಧೀತಾ ವಾಸುಲದತ್ತಾ ನಾಮ ಏಕಾ ಮಹೇಸೀ. ಮಾಗಣ್ಡಿಯಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಧೀತಾ ಭಗವತೋ ಪಾದಪರಿಚಾರಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಿತರಾ ದಿಯ್ಯಮಾನಾ –

‘‘ದಿಸ್ವಾನ ತಣ್ಹಂ ಅರತಿಂ ರಗಞ್ಚ, ನಾಹೋಸಿ ಛನ್ದೋ ಅಪಿ ಮೇಥುನಸ್ಮಿಂ;

ಕಿಮೇವಿದಂ ಮುತ್ತಕರೀಸಪುಣ್ಣಂ, ಪಾದಾಪಿ ನಂ ಸಮ್ಫುಸಿತುಂ ನ ಇಚ್ಛೇ’’ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೮೪೧) –

ಭಗವತಾ ಭಾಸಿತಂ ಗಾಥಂ ಸುತ್ವಾ ಭಗವತಿ ಆಘಾತಂ ಬನ್ಧಿ. ತಸ್ಸಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಸುತ್ತದೇಸನಾವಸಾನೇ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಪತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ತಸ್ಸಾ ಚೂಳಪಿತಾ ಮಾಗಣ್ಡಿಯೋ ತಂ ಕೋಸಮ್ಬಿಂ ನೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಅದಾಸಿ. ಸಾ ರಞ್ಞೋ ಏಕಾ ಮಹೇಸೀ.

ಅಥ ಖೋ ಘೋಸಿತಸೇಟ್ಠಿ ಕುಕ್ಕುಟಸೇಟ್ಠಿ ಪಾವಾರಿಕಸೇಟ್ಠೀತಿ ತಯೋ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಲೋಕೇ ತಥಾಗತುಪ್ಪಾದಂ ಸುತ್ವಾ ಜೇತವನಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪತ್ವಾ ಅಡ್ಢಮಾಸಂ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಕೋಸಮ್ಬಿಗಮನಂ ಆಯಾಚಿತ್ವಾ ಕೋಸಮ್ಬಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಘೋಸಿತಾರಾಮೋ ಕುಕ್ಕುಟಾರಾಮೋ ಪಾವಾರಿಕಾರಾಮೋತಿ ತಯೋ ಜನಾ ತಯೋ ಆರಾಮೇ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ತತ್ಥ ಆಗತಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ವಸಾಪೇತ್ವಾ ಏಕೇಕೋ ಸಸಙ್ಘಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಮಹಾದಾನಮದಾಸಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ತೇಸಂ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಸುಮನೋ ನಾಮ ಮಾಲಾಕಾರೋ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಆಯಾಚಿತ್ವಾ ಸಸಙ್ಘಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಭೋಜೇತುಂ ಅತ್ತನೋ ಘರೇ ನಿಸೀದಾಪೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸಾಮಾವತಿಯಾ ಪರಿಚಾರಿಕಾ ಖುಜ್ಜುತ್ತರಾ ನಾಮ ದಾಸೀ ಅಟ್ಠ ಕಹಾಪಣೇ ಗಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಘರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೋ ‘‘ಸಸಙ್ಘಸ್ಸ ತಾವ ಸತ್ಥುನೋ ಪರಿವೇಸನಸಹಾಯಾ ಹೋಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾವಸಾನೇ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಹುತ್ವಾ ಅಞ್ಞದಾ ಚತ್ತಾರೋ ಕಹಾಪಣೇ ಅತ್ತನೋ ಆದಿಯನ್ತೀ ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯಿತುಂ ಅಭಬ್ಬತ್ತಾ ಅಟ್ಠಹಿ ಕಹಾಪಣೇಹಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಆದಾಯ ಸಾಮಾವತಿಯಾ ಉಪನಾಮೇಸಿ. ತಾಯ ಪುಪ್ಫಾನಂ ಬಹುಭಾವಕಾರಣಂ ಪುಟ್ಠಾ ಮುಸಾ ಭಣಿತುಂ ಅಭಬ್ಬತ್ತಾ ಯಥಾಸಭಾವಂ ಆಹ. ‘‘ಅಜ್ಜ ಕಸ್ಮಾ ನ ಗಣ್ಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಅಮತಂ ಸಚ್ಛಾಕಾಸಿ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ‘‘ಅಮ್ಮ ಉತ್ತರೇ, ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಮಂ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಸುದ್ಧಂ ವತ್ಥಯುಗಂ ದತ್ವಾ ಉಚ್ಚೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾ ನೀಚಾಸನೇಸು ನಿಸೀದಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ತಥಾ ಕರಿಂಸು. ಸಾ ಸೇಖಪಟಿಸಮ್ಭಿದಪ್ಪತ್ತಾ ಅರಿಯಸಾವಿಕಾ ಏಕಂ ವತ್ಥಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕತ್ವಾ ಬೀಜನಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಾಸಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಸಾಮಾವತೀ ಚ ಪಞ್ಚಸತಾ ಚ ಇತ್ಥಿಯೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ತಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಖುಜ್ಜುತ್ತರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಮ, ಅಜ್ಜತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಂ ಅಕತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮಾತುಟ್ಠಾನೇ ಆಚರಿಯಟ್ಠಾನೇ ಚ ಠತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ದೇಸಿತದೇಸಿತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸಾ ತಥಾ ಕರೋನ್ತೀ ಅಪರಭಾಗೇ ತಿಪಿಟಕಧರಾ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಬಹುಸ್ಸುತಾನಂ ಉಪಾಸಿಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪಿತಾ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನಂ ಲಭಿ. ಸಾಮಾವತಿಮಿಸ್ಸಿಕಾ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ದಸ್ಸನಂ ಪಿಹೇನ್ತಿ, ದಸಬಲೇ ಅನ್ತರವೀಥಿಂ ಪಟಿಪನ್ನೇ ವಾತಪಾನೇಸು ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇಸು ಭಿತ್ತಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಿ, ವನ್ದನಪೂಜನಞ್ಚ ಕರೋನ್ತಿ.

ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾ ತತ್ಥ ಗತಾ ತಾನಿ ಛಿದ್ದಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ತತ್ಥ ಕಾರಣಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೀ ಸತ್ಥು ಆಗತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಭಗವತಿ ಆಘಾತೇನ ತಾಸಮ್ಪಿ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಸಾಮಾವತಿಮಿಸ್ಸಿಕಾನಂ ಬಹಿದ್ಧಾ ಪತ್ಥನಾ ಅತ್ಥಿ, ಭಿತ್ತಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಿ, ಕತಿಪಾಹೇನ ತಂ ಮಾರೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ರಾಜಾನಂ ಆಹ. ರಾಜಾ ಛಿದ್ದಾನಿ ದಿಸ್ವಾಪಿ ತಸ್ಸಾ ವಚನಂ ನ ಸದ್ದಹಿ, ಉದ್ಧಚ್ಛಿದ್ದಕವಾತಪಾನಾನಿ ಕಾರಾಪೇಸಿ. ಪುನ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾ ರಾಜಾನಂ ತಾಸು ಭಿನ್ದಿತುಕಾಮಾ ಅಟ್ಠ ಸಜೀವಕುಕ್ಕುಟೇ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ತಾಸಂ ವೀಮಂಸನತ್ಥಂ ಇಮೇ ಕುಕ್ಕುಟೇ ಮಾರೇತ್ವಾ ‘ಮಮತ್ಥಾಯ ಪಚಾಹೀ’ತಿ ಪೇಸೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ತಥಾ ಪೇಸೇಸಿ. ತಾಯ ‘‘ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ನ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪುನ ‘‘ತಸ್ಸ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಪಚಿತ್ವಾ ಪೇಸೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ರಞ್ಞಾ ತಥಾ ಪೇಸಿತೇ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾ ಅಟ್ಠ ಮಾರಿತಕುಕ್ಕುಟೇ ತಥಾ ವತ್ವಾ ಪೇಸೇಸಿ. ಸಾಮಾವತೀ ಪಚಿತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪಾಹೇಸಿ. ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾ ತೇನಪಿ ರಾಜಾನಂ ಕೋಪೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ.

ರಾಜಾ ಪನ ತೀಸು ಮಹೇಸೀಸು ಏಕೇಕಿಸ್ಸಾ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಸತ್ತ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ವಸತಿ. ರಾಜಾ ಅತ್ತನೋ ಗಮನಟ್ಠಾನಂ ಹತ್ಥಿಕನ್ತವೀಣಂ ಆದಾಯ ಗಚ್ಛತಿ. ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾ ರಞ್ಞೋ ಸಾಮಾವತಿಯಾ ಪಾಸಾದಗಮನಕಾಲೇ ದಾಠಾ ಅಗದೇನ ಧೋವಾಪೇತ್ವಾ ವೇಳುಪಬ್ಬೇ ಪಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪಪೋತಕಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋವೀಣಾಯ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮಾಲಾಗುಳಕೇನ ಛಿದ್ದಂ ಪಿದಹಿ. ತಂ ರಞ್ಞೋ ತತ್ಥ ಗತಕಾಲೇ ಅಪರಾಪರಂ ವಿಚರನ್ತೀ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ವೀಣಾಛಿದ್ದತೋ ಮಾಲಾಗುಳಕಂ ಅಪನೇಸಿ. ಸಪ್ಪೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಸ್ಸಸನ್ತೋ ಫಣಂ ಕತ್ವಾ ಸಯನಪಿಟ್ಠೇ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಸಾ ಆಹ – ‘‘ಧೀ ಸಪ್ಪೋ’’ತಿ ಮಹಾಸದ್ದಮಕಾಸಿ. ರಾಜಾ ಸಪ್ಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಕುಜ್ಝಿ. ಸಾಮಾವತೀ ರಞ್ಞೋ ಕುದ್ಧಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇತ್ಥಿಸತಾನಂ ಸಞ್ಞಮದಾಸಿ ‘‘ಅಜ್ಜ ಓಧಿಸಕಮೇತ್ತಾಫರಣೇನ ರಾಜಾನಂ ಫರಥಾ’’ತಿ. ಸಯಮ್ಪಿ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ರಾಜಾ ಸಹಸ್ಸಥಾಮಧನುಂ ಆದಾಯ ಜಿಯಂ ಪೋಠೇತ್ವಾ ಸಾಮಾವತಿಂ ಧುರೇ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾ ತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಪಾಪೇತ್ವಾ ವಿಸಪೀತಂ ಖುರಪ್ಪಂ ಸನ್ನಯ್ಹಿತ್ವಾ ಧನುಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಖುರಪ್ಪಂ ನೇವ ಖಿಪಿತುಂ, ನ ಓರೋಪಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಗತ್ತೇಹಿ ಸೇದಾ ಮುಚ್ಚನ್ತಿ, ಸರೀರಂ ವೇಧತಿ, ಮುಖತೋ ಖೇಳೋ ಪತತಿ, ಗಣ್ಹಿತಬ್ಬಗಹಣಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಅಥ ನಂ ಸಾಮಾವತೀ ‘‘ಕಿಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಿಲಮಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಆಮ, ದೇವಿ, ಕಿಲಮಾಮಿ, ಅವಸ್ಸಯೋ ಮೇ ಹೋಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಮಹಾರಾಜ, ಖುರಪ್ಪಂ ಪಥವೀಮುಖಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ. ರಾಜಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಸಾ ‘‘ರಞ್ಞೋ ಹತ್ಥತೋ ಖುರಪ್ಪಂ ಮುಚ್ಚತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಖುರಪ್ಪಂ ಮುಚ್ಚಿ. ರಾಜಾ ತಂಖಣಞ್ಞೇವ ಉದಕೇ ನಿಮುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಲ್ಲವತ್ಥೋ ಅಲ್ಲಕೇಸೋ ಸಾಮಾವತಿಯಾ ಪಾದೇಸು ನಿಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಖಮ, ದೇವಿ, ಮಯ್ಹಂ –

‘ಸಮ್ಮುಯ್ಹಾಮಿ ಪಮುಯ್ಹಾಮಿ, ಸಬ್ಬಾ ಮುಯ್ಹನ್ತಿ ಮೇ ದಿಸಾ;

ಸಾಮಾವತೀ ಮಂ ತಾಯಸ್ಸು, ತ್ವಞ್ಚ ಮೇ ಸರಣಂ ಭವಾ’’’ತಿ. – ಆಹ;

ಸಾಮಾವತೀ –

‘‘ಮಾ ಮಂ ತ್ವಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛ, ಯಮಹಂ ಸರಣಂ ಗತಾ;

ಸರಣಂ ಗಚ್ಛ ತಂ ಬುದ್ಧಂ, ತ್ವಞ್ಚ ಮೇ ಸರಣಂ ಭವಾ’’ತಿ. –

ಆಹ. ರಾಜಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ ತಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ ಸತ್ಥಾರಞ್ಚ, ವರಞ್ಚ ತೇ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ‘‘ವರೋ ಗಹಿತೋ ಹೋತು, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸರಣಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸತ್ತಾಹಂ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಸಾಮಾವತಿಂ ವರಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಸಾಧು, ಮಹಾರಾಜ, ಇಮಂ ಮೇ ವರಂ ದೇಹಿ, ಸತ್ಥಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಇಧಾಗಚ್ಛತು, ಧಮ್ಮಂ ಸೋಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಬದ್ಧಂ ಇಧಾಗಚ್ಛಥ, ಸಾಮಾವತಿಮಿಸ್ಸಿಕಾ ‘ಧಮ್ಮಂ ಸೋಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಬುದ್ಧಾನಂ ನಾಮ ಏಕಟ್ಠಾನಂ ನಿಬದ್ಧಂ ಗನ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಮಹಾಜನೋಪಿ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಆಣಾಪೇಥಾ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಆಣಾಪೇಸಿ. ಥೇರೋ ಪಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿ ಆದಾಯ ನಿಬದ್ಧಂ ರಾಜಕುಲಂ ಗಚ್ಛತಿ. ತಾಪಿ ದೇವೀಪಮುಖಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಥೇರಂ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಿಂಸು. ಸಾಮಾವತಿಞ್ಚ ಸತ್ಥಾ ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರೀನಂ ಉಪಾಸಿಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ. ಏವಂ ರಞ್ಞೋ ಖುರಪ್ಪಂ ಮುಞ್ಚಿತುಂ ಅವಿಸಹನಭಾವೋ ಸಾಮಾವತಿಯಾ ಉಪಾಸಿಕಾಯ ಸಮಾಧಿವಿಪ್ಫಾರಾ ಇದ್ಧೀತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ವಾ ಓಕಪ್ಪನಪಸಾದೇನ ವಾ ರತನತ್ತಯಸರಣಗಮನೇನ ವಾ ರತನತ್ತಯಂ ಉಪಾಸತೀತಿ ಉಪಾಸಿಕಾತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ.

೧೭. ಅರಿಯಿದ್ಧಿನಿದ್ದೇಸೇ ಅರಿಯಾ ಇದ್ಧೀತಿ ಚೇತೋವಸಿಪ್ಪತ್ತಾನಂ ಖೀಣಾಸವಅರಿಯಾನಂಯೇವ ಸಮ್ಭವತೋ ಅರಿಯಾ ಇದ್ಧೀತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ. ಇಧ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಖೀಣಾಸವೋ ಭಿಕ್ಖು. ಅನಿಟ್ಠೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿನ್ತಿ ಆರಮ್ಮಣಪಕತಿಯಾ ಅಮನಾಪೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಸತ್ತೇ ವಾ ಸಙ್ಖಾರೇ ವಾ. ಮೇತ್ತಾಯ ವಾ ಫರತೀತಿ ಸತ್ತೋ ಚೇ ಹೋತಿ, ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾಯ ಫರತಿ. ಧಾತುತೋ ವಾ ಉಪಸಂಹರತೀತಿ ಸಙ್ಖಾರೋ ಚೇ ಹೋತಿ, ‘‘ಧಾತುಮತ್ತ’’ನ್ತಿ ಧಾತುಮನಸಿಕಾರಂ ಉಪಸಂಹರತಿ. ಸತ್ತೇಪಿ ಧಾತೂಪಸಂಹಾರೋ ವಟ್ಟತಿ. ಅಸುಭಾಯ ವಾ ಫರತೀತಿ ಸತ್ತೋ ಚೇ, ಅಸುಭಭಾವನಾಯ ಫರತಿ. ಅನಿಚ್ಚತೋ ವಾ ಉಪಸಂಹರತೀತಿ ಸಙ್ಖಾರೋ ಚೇ, ‘‘ಅನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಮನಸಿಕಾರಂ ಉಪಸಂಹರತಿ. ತದುಭಯನ್ತಿ ತಂ ಉಭಯಂ. ಉಪೇಕ್ಖಕೋತಿ ಛಳಙ್ಗುಪೇಕ್ಖಾಯ ಉಪೇಕ್ಖಕೋ. ಸತೋತಿ ಸತಿವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತತ್ತಾ. ಸಮ್ಪಜಾನೋತಿ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರಿತ್ತಾ. ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಕಾರಣವಸೇನ ಚಕ್ಖೂತಿ ಲದ್ಧವೋಹಾರೇನ ರೂಪದಸ್ಸನಸಮತ್ಥೇನ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ. ಪೋರಾಣಾ ಪನಾಹು – ‘‘ಚಕ್ಖು ರೂಪಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ ಅಚಿತ್ತಕತ್ತಾ, ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ ಅಚಕ್ಖುಕತ್ತಾ, ದ್ವಾರಾರಮ್ಮಣಸಙ್ಘಟ್ಟನೇ ಪನ ಪಸಾದವತ್ಥುಕೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಪಸ್ಸತಿ. ಈದಿಸೀ ಪನೇಸಾ ‘ಧನುನಾ ವಿಜ್ಝತೀ’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಸಸಮ್ಭಾರಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ೧೩೫೨). ಅಥ ವಾ ಚಕ್ಖುನಾ ಕರಣಭೂತೇನ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನೇವ ಸುಮನೋ ಹೋತೀತಿ ಗೇಹಸಿತಸೋಮನಸ್ಸಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ, ನ ಕಿರಿಯಭೂತಾಯ ಸೋಮನಸ್ಸವೇದನಾಯ. ನ ದುಮ್ಮನೋತಿ ಸಬ್ಬದೋಮನಸ್ಸಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ. ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ವಿಹರತೀತಿ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಾಪಾಥೇ ಪರಿಸುದ್ಧಪಕತಿಭಾವಾವಿಜಹನಾಕಾರಭೂತಾಯ ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ಪವತ್ತನತೋ ‘‘ಛಳಙ್ಗುಪೇಕ್ಖಾ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಾಯ ತತ್ರಮಜ್ಝತ್ತುಪೇಕ್ಖಾಯ ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ವಿಹರತಿ. ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೧೮. ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಿದ್ಧಿನಿದ್ದೇಸೇ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಕ್ಖೀನನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಕ್ಖಿಜಾತಾನಂ ಝಾನಾಭಿಞ್ಞಾ ವಿನಾಯೇವ ಆಕಾಸೇನ ಗಮನಂ. ತಥಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ದೇವಾನಂ ಆಕಾಸಗಮನಂ ದಸ್ಸನಾದೀನಿ ಚ. ಏಕಚ್ಚಾನಂ ಮನುಸ್ಸಾನನ್ತಿ ಪಠಮಕಪ್ಪಿಕಾನಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ. ಏಕಚ್ಚಾನಂ ವಿನಿಪಾತಿಕಾನನ್ತಿ ಪಿಯಙ್ಕರಮಾತಾ ಪುನಬ್ಬಸುಮಾತಾ ಫುಸ್ಸಮಿತ್ತಾ ಧಮ್ಮಗುತ್ತಾತಿಏವಮಾದೀನಂ ಸುಖಸಮುಸ್ಸಯತೋ ವಿನಿಪತಿತತ್ತಾ ವಿನಿಪಾತಿಕಾನಂ ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ಪೇತಾನಂ ನಾಗಸುಪಣ್ಣಾನಞ್ಚ ಆಕಾಸಗಮನಾದಿಕಂ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಾ ಇದ್ಧಿ.

ಪುಞ್ಞವತೋ ಇದ್ಧಿನಿದ್ದೇಸೇ ರಾಜಾತಿ ಧಮ್ಮೇನ ಪರೇಸಂ ರಞ್ಜನತೋ ರಾಜಾ. ರತನಚಕ್ಕಂ ವತ್ತೇತೀತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ. ವೇಹಾಸಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ. ಚತುರಙ್ಗಿನಿಯಾತಿ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸರಥಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಚತುಅಙ್ಗವತಿಯಾ. ಸೇನಾತಿ ತೇಸಂ ಸಮೂಹಮತ್ತಮೇವ. ಅನ್ತಮಸೋತಿ ಹೇಟ್ಠಿಮನ್ತತೋ. ಅಸ್ಸಬನ್ಧಾ ನಾಮ ಅಸ್ಸಾನಂ ರಕ್ಖಕಾ. ಗೋಪುರಿಸಾ ನಾಮ ಗುನ್ನಂ ರಕ್ಖಕಾ. ಉಪಾದಾಯಾತಿ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ. ಏವಂ ತೇಸಂ ವೇಹಾಸಗಮನಞ್ಚ ಪುಞ್ಞವತೋ ಇದ್ಧೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಜೋತಿಕಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ಪುಞ್ಞವತೋ ಇದ್ಧೀತಿ ಜೋತಿಕೋ ನಾಮ ಪುಬ್ಬೇ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ರಾಜಗಹನಗರೇ ಸೇಟ್ಠಿ. ತಸ್ಸ ಕಿರ ಜಾತದಿವಸೇ ಸಕಲನಗರೇ ಸಬ್ಬಾವುಧಾನಿ ಜಲಿಂಸು, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಕಾಯಾರುಳ್ಹಾನಿ ಆಭರಣಾನಿಪಿ ಪಜ್ಜಲಿತಾನಿ ವಿಯ ಓಭಾಸಂ ಮುಞ್ಚಿಂಸು, ನಗರಂ ಏಕಪಜ್ಜೋತಂ ಅಹೋಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ಸಕಲನಗರಸ್ಸ ಏಕಜೋತಿಭೂತತ್ತಾ ಜೋತಿಕೋತಿ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು. ಅಥಸ್ಸ ವಯಪ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ಗೇಹಕರಣತ್ಥಾಯ ಭೂಮಿತಲೇ ಸೋಧಿಯಮಾನೇ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸೋಳಸಕರೀಸಮತ್ತೇ ಠಾನೇ ಪಥವಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸತ್ತರತನಮಯಂ ಸತ್ತಭೂಮಿಕಂ ಪಾಸಾದಂ ಉಟ್ಠಾಪೇಸಿ, ಪಾಸಾದಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸತ್ತರತನಮಯೇ ಸತ್ತದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಯುತ್ತೇ ಸತ್ತಪಾಕಾರೇ ಉಟ್ಠಾಪೇಸಿ, ಪಾಕಾರಪರಿಯನ್ತೇ ಚತುಸಟ್ಠಿ ಕಪ್ಪರುಕ್ಖೇ ಉಟ್ಠಾಪೇಸಿ, ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಚತೂಸು ಕಣ್ಣೇಸು ಯೋಜನಿಕತಿಗಾವುತಿಕದ್ವಿಗಾವುತಿಕಏಕಗಾವುತಿಕಾ ಚತಸ್ಸೋ ನಿಧಿಕುಮ್ಭಿಯೋ ಉಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಚತೂಸು ಕಣ್ಣೇಸು ತರುಣತಾಲಕ್ಖನ್ಧಪ್ಪಮಾಣಾ ಚತಸ್ಸೋ ಸುವಣ್ಣಮಯಾ ಉಚ್ಛುಯಟ್ಠಿಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂಸು. ತಾಸಂ ಮಣಿಮಯಾನಿ ಪತ್ತಾನಿ ಸುವಣ್ಣಮಯಾನಿ ಪಬ್ಬಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ಸತ್ತಸು ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇಸು ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಏಕದ್ವಿತಿಚತುಪಞ್ಚಛಸತ್ತಯಕ್ಖಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರಾ ಸತ್ತ ಯಕ್ಖಾ ಆರಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಿಂಸು.

ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಮಹಾರಾಜಾ ಪಾಸಾದಾದೀನಂ ಉಟ್ಠಾನಂ ಸುತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಛತ್ತಂ ಪಹಿಣಿ. ಸೋ ಜೋತಿಕಸೇಟ್ಠೀತಿ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಪಾಕಟೋ ಹುತ್ವಾ ಉತ್ತರಕುರುತೋ ದೇವತಾಹಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸಿರಿಗಬ್ಭೇ ನಿಸೀದಾಪಿತಾಯ ಏಕಞ್ಚ ತಣ್ಡುಲನಾಳಿಂ ತಯೋ ಚ ಜೋತಿಪಾಸಾಣೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತಾಯ ಭರಿಯಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಪಾಸಾದೇ ಮಹಾಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವನ್ತೋ ವಸಿ. ತೇಸಂ ಯಾವಜೀವಂ ತಾಯ ಏಕತಣ್ಡುಲನಾಳಿಯಾ ಭತ್ತಂ ಪಹೋಸಿ. ಸಚೇ ಕಿರ ತೇ ಸಕಟಸತಮ್ಪಿ ತಣ್ಡುಲಾನಂ ಪೂರೇತುಕಾಮಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಾ ತಣ್ಡುಲನಾಳಿಯೇವ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ. ಭತ್ತಪಚನಕಾಲೇ ತಣ್ಡುಲೇ ಉಕ್ಖಲಿಯಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಪಾಸಾಣಾನಂ ಉಪರಿ ಠಪೇನ್ತಿ. ಪಾಸಾಣಾ ತಾವದೇವ ಪಜ್ಜಲಿತ್ವಾ ಭತ್ತೇ ಪಕ್ಕಮತ್ತೇ ನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಿ. ತೇನೇವ ಸಞ್ಞಾಣೇನ ಭತ್ತಸ್ಸ ಪಕ್ಕಭಾವಂ ಜಾನನ್ತಿ. ಸೂಪೇಯ್ಯಾದಿಪಚನಕಾಲೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಏವಂ ತೇಸಂ ಜೋತಿಪಾಸಾಣೇಹಿ ಆಹಾರೋ ಪಚ್ಚತಿ, ಮಣಿಆಲೋಕೇನ ವಸನ್ತಿ. ಅಗ್ಗಿಸ್ಸ ವಾ ದೀಪಸ್ಸ ವಾ ಓಭಾಸಮೇವ ನ ಜಾನಿಂಸು. ಜೋತಿಕಸ್ಸ ಕಿರ ಏವರೂಪಾ ಸಮ್ಪತ್ತೀತಿ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ. ಮಹಾಜನೋ ಯಾನಾದೀಹಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಆಗಚ್ಛತಿ. ಜೋತಿಕಸೇಟ್ಠಿ ಆಗತಾಗತಾನಂ ಉತ್ತರಕುರುತಣ್ಡುಲಾನಂ ಭತ್ತಂ ದಾಪೇತಿ, ‘‘ಕಪ್ಪರುಕ್ಖೇಹಿ ವತ್ಥಾಭರಣಾನಿ ಗಣ್ಹನ್ತೂ’’ತಿ ಆಣಾಪೇತಿ, ‘‘ಗಾವುತಿಕನಿಧಿಕುಮ್ಭಿಯಾ ಮುಖಂ ವಿವರಾಪೇತ್ವಾ ಯಾಪನಮತ್ತಂ ಗಣ್ಹನ್ತೂ’’ತಿ ಆಣಾಪೇತಿ. ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪವಾಸಿಕೇಸು ಧನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೇಸು ನಿಧಿಕುಮ್ಭಿಯಾ ಅಙ್ಗುಲಮತ್ತಮ್ಪಿ ಊನಂ ನಾಹೋಸೀತಿ ಅಯಮಸ್ಸ ಪುಞ್ಞವತೋ ಇದ್ಧಿ.

ಜಟಿಲಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ಪುಞ್ಞವತೋ ಇದ್ಧೀತಿ ಜಟಿಲೋ ನಾಮ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಧಾತುಚೇತಿಯೇ ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸೇಟ್ಠಿ. ತಸ್ಸ ಕಿರ ಮಾತಾ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾ ಅಭಿರೂಪಾ ಅಹೋಸಿ. ತಂ ಪನ್ನರಸಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಕಾಲೇ ಆರಕ್ಖನತ್ಥಾಯ ಸತ್ತಭೂಮಿಕಸ್ಸ ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಉಪರಿತಲೇ ವಾಸಯಿಂಸು. ತಂ ಏಕದಿವಸಂ ವಾತಪಾನಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಓಲೋಕಿಯಮಾನಂ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಿಜ್ಜಾಧರೋ ದಿಸ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಸಿನೇಹೋ ವಾತಪಾನೇನ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಸನ್ಥವಮಕಾಸಿ. ಸಾ ತೇನ ಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹಿ. ಅಥ ನಂ ದಾಸೀ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಮ, ಕಿಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಹೋತು, ಕಸ್ಸಚಿ ಮಾ ಆಚಿಕ್ಖೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಭಯೇನ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ. ಸಾಪಿ ದಸಮೇ ಮಾಸೇ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿತ್ವಾ ನವಭಾಜನಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ತಂ ದಾರಕಂ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ಭಾಜನಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಉಪರಿ ಪುಪ್ಫದಾಮಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಸೀಸೇನ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಗಙ್ಗಾಯ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಹಿ, ‘ಕಿಂ ಇದ’ನ್ತಿ ಚ ಪುಟ್ಠಾ ‘ಅಯ್ಯಾಯ ಮೇ ಬಲಿಕಮ್ಮ’ನ್ತಿ ವದೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ದಾಸಿಂ ಆಣಾಪೇಸಿ. ಸಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಹೇಟ್ಠಾಗಙ್ಗಾಯಪಿ ದ್ವೇ ಇತ್ಥಿಯೋ ನ್ಹಾಯಮಾನಾ ತಂ ಭಾಜನಂ ಉದಕೇನ ಆಹರಿಯಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಏಕಾ ‘‘ಮಯ್ಹೇತಂ ಭಾಜನ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಏಕಾ ‘‘ಯಂ ಏತಸ್ಸ ಅನ್ತೋ, ತಂ ಮಯ್ಹ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಭಾಜನೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ತಂ ಆದಾಯ ಥಲೇ ಠಪೇತ್ವಾ ವಿವರಿತ್ವಾ ದಾರಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಏಕಾ ‘‘ಮಮ ಭಾಜನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ದಾರಕೋ ಮಮೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಏಕಾ ‘‘ಯಂ ಭಾಜನಸ್ಸ ಅನ್ತೋ, ತಂ ಮಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಮಮ ದಾರಕೋ’’ತಿ ಆಹ. ತಾ ವಿವದಮಾನಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚೇಸು ವಿನಿಚ್ಛಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇಸು ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಂಸು. ರಾಜಾ ತಾಸಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ದಾರಕಂ ಗಣ್ಹ, ತ್ವಂ ಭಾಜನ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಯಾಯ ಪನ ದಾರಕೋ ಲದ್ಧೋ, ಸಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾಯನತ್ಥೇರಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಯಿಕಾ ಹೋತಿ. ಸಾ ತಂ ದಾರಕಂ ‘‘ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಾಜೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪೋಸೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಜಾತದಿವಸೇ ಗಬ್ಭಮಲಸ್ಸ ಧೋವಿತ್ವಾ ಅನಪನೀತತ್ತಾ ಕೇಸಾ ಜಟಿತಾ ಹುತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು. ತೇನಸ್ಸ ಜಟಿಲೋತೇವ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು.

ತಸ್ಸ ಪದಸಾ ವಿಚರಣಕಾಲೇ ಥೇರೋ ತಂ ಗೇಹಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ. ಉಪಾಸಿಕಾ ಥೇರಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಆಹಾರಮದಾಸಿ. ಥೇರೋ ದಾರಕಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಉಪಾಸಿಕೇ, ದಾರಕೋ ತೇ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಇಮಾಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಾಜೇಸ್ಸನ್ತಿ ಪೋಸೇಸಿ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ತಂ ಆದಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಇಮಸ್ಸ ಗಿಹಿಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಿತುಂ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ‘‘ಮಹಾಪುಞ್ಞೋ ಸತ್ತೋ ಮಹಾಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಿಸ್ಸತಿ, ದಹರೋ ಏವ ಚ ತಾವ, ಞಾಣಮ್ಪಿ ತಾವಸ್ಸ ಪರಿಪಾಕಂ ನ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಂ ಆದಾಯ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಏಕಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಕಸ್ಸ ಗೇಹಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೋ ಥೇರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ದಾರಕಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ದಾರಕೋ, ಭನ್ತೇ, ಲದ್ಧೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಆಮ, ಉಪಾಸಕ, ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸತಿ, ದಹರೋ ತಾವ ತವ ಸನ್ತಿಕೇ ಹೋತೂ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ತಂ ಪುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಿ. ತಸ್ಸ ಪನ ಗೇಹೇ ದ್ವಾದಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಭಣ್ಡಕಂ ಉಸ್ಸನ್ನಂ ಹೋತಿ. ಸೋ ಗಾಮನ್ತರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ತಂ ಭಣ್ಡಕಂ ಆಪಣಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಭಣ್ಡಕಸ್ಸ ಮೂಲಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಏತ್ತಕಂ ನಾಮ ಧನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದದೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ತಂ ದಿವಸಂ ನಗರಪರಿಗ್ಗಾಹಿಕಾ ದೇವತಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಜೀರಕಮರಿಚಮತ್ತಕೇನಾಪಿ ಅತ್ಥಿಕೇ ತಸ್ಸೇವ ಆಪಣಾಭಿಮುಖೇ ಕರಿಂಸು. ಸೋ ದ್ವಾದಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಉಸ್ಸನ್ನಭಣ್ಡಕಂ ಏಕದಿವಸೇನೇವ ವಿಕ್ಕಿಣಿ. ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಆಪಣೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಬ್ಬಂ ತೇ, ತಾತ, ಭಣ್ಡಕಂ ನಾಸಿತ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ‘‘ನ ನಾಸಿತಂ, ತಾತ, ಸಬ್ಬಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ವುತ್ತನಯೇನ ವಿಕ್ಕಿಣಿತಂ, ಇದಂ ಅಸುಕಸ್ಸ ಮೂಲಂ, ಇದಂ ಅಸುಕಸ್ಸ ಮೂಲ’’ನ್ತಿ ಸಬ್ಬಮೂಲಂ ತಸ್ಸೇವ ಅಪ್ಪೇಸಿ. ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಅನಗ್ಘೋ ಪುರಿಸೋ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಜೀವಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ವಯಪ್ಪತ್ತಂ ಧೀತರಂ ತಸ್ಸ ದತ್ವಾ ‘‘ಗೇಹಮಸ್ಸ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಪುರಿಸೇ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ನಿಟ್ಠಿತೇ ಗೇಹೇ ‘‘ಗಚ್ಛಥ ತುಮ್ಹೇ, ಅತ್ತನೋ ಗೇಹೇ ವಸಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥಸ್ಸ ಗೇಹಪವಿಸನಕಾಲೇ ಏಕೇನ ಪಾದೇನ ಉಮ್ಮಾರೇ ಅಕ್ಕನ್ತಮತ್ತೇ ಗೇಹಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಭಾಗೇ ಭೂಮಿಟ್ಠಾನೇ ಅಸೀತಿಹತ್ಥೋ ಸುವಣ್ಣಪಬ್ಬತೋ ಉಟ್ಠಹಿ. ರಾಜಾ ಕಿರ ಜಟಿಲಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಭೂಮಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಬ್ಬತೋ ಉಟ್ಠಿತೋತಿ ಸುತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿಛತ್ತಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಸೋ ಜಟಿಲಸೇಟ್ಠಿ ನಾಮ ಅಹೋಸೀತಿ ಅಯಮಸ್ಸ ಪುಞ್ಞವತೋ ಇದ್ಧಿ.

ಮೇಣ್ಡಕಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಪುಞ್ಞವತೋ ಇದ್ಧೀತಿ (ಮಹಾವ. ೨೯೬) ಮೇಣ್ಡಕೋ ನಾಮ ವಿಪಸ್ಸಿಮ್ಹಿ ಭಗವತಿ ಕತಾಧಿಕಾರೋ ಮಗಧರಟ್ಠೇ ಭದ್ದಿಯನಗರೇ ಸೇಟ್ಠಿ. ತಸ್ಸ ಕಿರ ಪಚ್ಛಿಮಗೇಹೇ ಅಟ್ಠಕರೀಸಮತ್ತೇ ಠಾನೇ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಉಸಭಪ್ಪಮಾಣಾ ಸುವಣ್ಣಮೇಣ್ಡಕಾ ಪಥವಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಯಾ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಪಹರಮಾನಾ ಉಟ್ಠಹಿಂಸು, ತೇಸಂ ಮುಖೇಸು ಪಞ್ಚವಣ್ಣಾನಂ ಸುತ್ತಾನಂ ಗೇಣ್ಡುಕಾ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸಪ್ಪಿತೇಲಮಧುಫಾಣಿತಾದೀಹಿ ಚ ವತ್ಥಚ್ಛಾದನಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಾದೀಹಿ ಚ ಅತ್ಥೇ ಸತಿ ತೇಸಂ ಮುಖತೋ ಗೇಣ್ಡುಕಂ ಅಪನೇನ್ತಿ. ಏಕಸ್ಸಪಿ ಮೇಣ್ಡಕಸ್ಸ ಮುಖತೋ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪವಾಸೀನಂ ಪಹೋನಕಂ ಸಪ್ಪಿತೇಲಮಧುಫಾಣಿತವತ್ಥಚ್ಛಾದನಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಂ ನಿಕ್ಖಮತಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯೇಸ ಮೇಣ್ಡಕಸೇಟ್ಠೀತಿ ಪಞ್ಞಾಯೀತಿ ಅಯಮಸ್ಸ ಪುಞ್ಞವತೋ ಇದ್ಧಿ.

ಘೋಸಿತಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ಪುಞ್ಞವತೋ ಇದ್ಧೀತಿ ಘೋಸಿತೋ (ಅ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೨೬೦-೨೬೧) ನಾಮ ಪಚ್ಚೇಕಸಮ್ಬುದ್ಧೇ ಕತಾಧಿಕಾರೋ ಸಕ್ಕರಟ್ಠೇ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಸೇಟ್ಠಿ. ಸೋ ಕಿರ ದೇವಲೋಕತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ನಗರಸೋಭಿನಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸಾ ತಂ ವಿಜಾತದಿವಸೇ ಸುಪ್ಪೇ ಸಯಾಪೇತ್ವಾ ಸಙ್ಕಾರಕೂಟೇ ಛಡ್ಡಾಪೇಸಿ. ದಾರಕಂ ಕಾಕಸುನಖಾ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾವ ಪುತ್ತಸಞ್ಞಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಪುತ್ತೋ ಮೇ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ ಗೇಹಂ ನೇಸಿ. ತದಾ ಕೋಸಮ್ಬಿಕಸೇಟ್ಠಿ ಪುರೋಹಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಆಚರಿಯ, ಅಜ್ಜ ತೇ ತಿಥಿಕರಣನಕ್ಖತ್ತಾದಯೋ ಓಲೋಕಿತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಆಮ, ಮಹಾಸೇಟ್ಠೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಜನಪದಸ್ಸ ಕಿಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಅಜ್ಜ ಜಾತದಾರಕೋ ಜೇಟ್ಠಸೇಟ್ಠಿ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ. ತದಾ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಭರಿಯಾ ಗರುಗಬ್ಭಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಸೀಘಂ ಗೇಹಂ ಪೇಸೇಸಿ ‘‘ಗಚ್ಛ, ಜಾನಾಹಿ ನಂ ವಿಜಾತಾ ವಾ, ನ ವಾ’’ತಿ. ‘‘ನ ವಿಜಾತಾ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಾಳಿಂ ನಾಮ ದಾಸಿಂ ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಉಪಧಾರೇತ್ವಾ ಅಜ್ಜ ಜಾತದಾರಕಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಏಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ಉಪಧಾರೇನ್ತೀ ತಂ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ದಾರಕಂ ತಂ ದಿವಸಂ ಜಾತಂ ಞತ್ವಾ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ಆನೇತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿ ‘‘ಸಚೇ ಮೇ ಧೀತಾ ಜಾಯಿಸ್ಸತಿ, ತಾಯ ನಂ ಸದ್ಧಿಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಸಾಮಿಕಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ. ಸಚೇ ಪುತ್ತೋ ಜಾಯಿಸ್ಸತಿ, ಘಾತೇಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಂ ಗೇಹೇ ವಡ್ಢಾಪೇಸಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ. ಸೇಟ್ಠಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಸೇಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ ಲಭಿಸ್ಸತಿ. ಇದಾನೇವ ನಂ ಮಾರೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಕಾಳಿಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ ಜೇ, ವಜತೋ ಗುನ್ನಂ ನಿಕ್ಖಮನವೇಲಾಯ ವಜದ್ವಾರಮಜ್ಝೇ ಇಮಂ ತಿರಿಯಂ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇಹಿ, ಗಾವಿಯೋ ನಂ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಮಾರೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಮದ್ದಿತಾಮದ್ದಿತಭಾವಂ ಪನಸ್ಸ ಞತ್ವಾ ಏಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಗೋಪಾಲಕೇನ ವಜದ್ವಾರೇ ವಿವಟಮತ್ತೇಯೇವ ತಂ ತಥಾ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇಸಿ. ಗೋಗಣಜೇಟ್ಠಕೋ ಉಸಭೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋಪಿ ತಂದಿವಸಂ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ದಾರಕಂ ಚತುನ್ನಂ ಪಾದಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಕತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅನೇಕಸತಾ ಗಾವೋ ಉಸಭಸ್ಸ ದ್ವೇ ಪಸ್ಸಾನಿ ಘಂಸನ್ತಿಯೋ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು. ಗೋಪಾಲಕೋಪಿ ‘‘ಅಯಂ ಉಸಭೋ ಪುಬ್ಬೇ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಾ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಅಜ್ಜ ಪನ ಪಠಮಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ದ್ವಾರಮಜ್ಝೇ ನಿಚ್ಚಲೋವ ಠಿತೋ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏತ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ನಿಪನ್ನಂ ದಾರಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುತ್ತಸಿನೇಹಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಪುತ್ತೋ ಮೇ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ ಗೇಹಂ ನೇಸಿ.

ಕಾಳೀ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿನಾ ಪುಚ್ಛಿತಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ, ನಂ ಪುನ ಇಮಂ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ಆನೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಪುನ ಆನೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸೇಟ್ಠಿ ಆಹ – ‘‘ಅಮ್ಮ ಕಾಳಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಪಞ್ಚಸಕಟಸತಾನಿ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ಉಟ್ಠಾಯ ವಾಣಿಜ್ಜಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತ್ವಂ ಇಮಂ ನೇತ್ವಾ ಚಕ್ಕಮಗ್ಗೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇಹಿ, ಗೋಣಾ ವಾ ನಂ ಮದ್ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಚಕ್ಕಂ ವಾ ಛಿನ್ದಿಸ್ಸತಿ, ಪವತ್ತಿಞ್ಚಸ್ಸ ಞತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ಸಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಚಕ್ಕಮಗ್ಗೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇಸಿ. ಸಾಕಟಿಕಜೇಟ್ಠಕೋ ಪುರತೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಗೋಣಾ ತಂ ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ ಧುರಂ ಛಡ್ಡೇಸುಂ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಪಾಜಿಯಮಾನಾಪಿ ಪುರತೋ ನ ಗಚ್ಛಿಂಸು. ಏವಂ ತಸ್ಸ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಾಯಮನ್ತಸ್ಸೇವ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಹಿ. ಸೋ ‘‘ಕಿಂ ನಾಮ ಗೋಣಾ ಕರಿಂಸೂ’’ತಿ ಮಗ್ಗಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ದಾರಕಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಭಾರಿಯಂ ವತ ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಪುತ್ತೋ ಮೇ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ ತುಟ್ಠಮಾನಸೋ ತಂ ಗೇಹಂ ನೇಸಿ.

ಕಾಳೀಪಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿನಾ ಪುಚ್ಛಿತಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ, ನಂ ಪುನ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ಆನೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸೇಟ್ಠಿ ಆಹ – ‘‘ಇದಾನಿ ನಂ ಆಮಕಸುಸಾನಂ ನೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತರೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇಹಿ, ತತ್ಥ ಸುನಖಾದೀಹಿ ಖಾದಿತೋ, ಅಮನುಸ್ಸೇನ ವಾ ಪಹಟೋ ಮರಿಸ್ಸತಿ, ಮತಾಮತಭಾವಞ್ಚಸ್ಸ ಜಾನಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ಸಾ ತಂ ನೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತಂ ಸುನಖಾದಯೋ ವಾ ಅಮನುಸ್ಸೋ ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು. ಅಥೇಕೋ ಅಜಪಾಲೋ ಅಜಾ ಗೋಚರಂ ನೇನ್ತೋ ಸುಸಾನಪಸ್ಸೇನ ಗಚ್ಛತಿ. ಏಕಾ ಅಜಾ ಪಣ್ಣಾನಿ ಖಾದಮಾನಾ ಗಚ್ಛನ್ತರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದಾರಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಜಣ್ಣುಕೇಹಿ ಠತ್ವಾ ದಾರಕಸ್ಸ ಥನಂ ಅದಾಸಿ. ಅಜಪಾಲಕೇನ ‘‘ಹೇ ಹೇ’’ತಿ ಸದ್ದೇ ಕತೇಪಿ ನ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಸೋ ‘‘ಯಟ್ಠಿಯಾ ನಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ನೀಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ಜಣ್ಣುಕೇಹಿ ಠತ್ವಾ ದಾರಕಂ ಖೀರಂ ಪಾಯನ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ದಾರಕೇ ಪುತ್ತಸಿನೇಹಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಪುತ್ತೋ ಮೇ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ ಆದಾಯ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಕಾಳೀ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿನಾ ಪುಚ್ಛಿತಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ, ನಂ ಪುನ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ಆನೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಅಯ ನಂ ಸೇಟ್ಠಿ ಆಹ – ‘‘ಅಮ್ಮ, ಇಮಂ ಆದಾಯ ಚೋರಪಪಾತಪಬ್ಬತಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಪಪಾತೇ ಖಿಪ, ಪಬ್ಬತಕುಚ್ಛಿಯಂ ಪಟಿಹಞ್ಞಮಾನೋ ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿಸ್ಸತಿ, ಮತಾಮತಭಾವಞ್ಚಸ್ಸ ಞತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ಸಾ ತಂ ತಥಾ ನೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಮತ್ಥಕೇ ಠತ್ವಾ ಖಿಪಿ. ತಂ ಖೋ ಪನ ಪಬ್ಬತಕುಚ್ಛಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಹಾವೇಳುಗುಮ್ಬೋ ಪಬ್ಬತಾನುಸಾರೇನೇವ ವಡ್ಢಿ, ತಸ್ಸ ಮತ್ಥಕಂ ಘನಜಾತೋ ಜಿಞ್ಜುಕಗುಮ್ಬೋ ಅವತ್ಥರಿ. ದಾರಕೋ ಪತನ್ತೋ ಕೋಜವೇ ವಿಯ ತಸ್ಮಿಂ ಪತಿ. ತಂ ದಿವಸಞ್ಚ ನಳಕಾರಜೇಟ್ಠಕಸ್ಸ ವೇಣುಬಲಿ ಪತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ಪುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ವೇಳುಗುಮ್ಬಂ ಛಿನ್ದಿತುಂ ಆರಭಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಚಲಿತೇ ದಾರಕೋ ಸದ್ದಮಕಾಸಿ. ಸೋ ದಾರಕಸದ್ದೋ ವಿಯಾತಿ ಏಕೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಪುತ್ತೋ ಮೇ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಆದಾಯ ಗತೋ. ಕಾಳೀ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿನಾ ಪುಚ್ಛಿತಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ, ನಂ ಪುನ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ಆನೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ.

ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಕರೋನ್ತಸ್ಸೇವ ದಾರಕೋ ವಡ್ಢಿತೋ. ಮಹಾಘೋಸವಚನತ್ತಾ ಚಸ್ಸ ಘೋಸಿತೋತೇವ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಅಕ್ಖಿಮ್ಹಿ ಕಣ್ಟಕೋ ವಿಯ ಖಾಯಿ, ಉಜುಕಂ ಓಲೋಕೇತುಮ್ಪಿ ನ ವಿಸಹಿ. ಅಥಸ್ಸ ಮರಣೂಪಾಯಂ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಕುಮ್ಭಕಾರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ‘‘ಕದಾ ಆವಾಪಂ ಆಲಿಮ್ಪೇಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸ್ವೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಇದಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಮಮೇಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಿಂ ಸಾಮೀ’’ತಿ? ‘‘ಏಕೋ ಮೇ ಅವಜಾತಪುತ್ತೋ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ತವ ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಥ ನಂ ಗಬ್ಭಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ತಿಣ್ಹಾಯ ವಾಸಿಯಾ ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಿಕಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಚಾಟಿಯಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಆವಾಪೇ ಪವೇಸೇಯ್ಯಾಸೀತಿ. ಇದಂ ತೇ ಸಹಸ್ಸಂ ಸಚ್ಚಕಾರಸದಿಸಂ, ಉತ್ತರಿಂ ಪನ ತೇ ಕತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಪಚ್ಛಾ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಕುಮ್ಭಕಾರೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ.

ಸೇಟ್ಠಿ ಪುನದಿವಸೇ ಘೋಸಿತಂ ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ‘‘ಹಿಯ್ಯೋ ಮಯಾ ಕುಮ್ಭಕಾರೋ ಏಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಆಣತ್ತೋ, ಏಹಿ, ತ್ವಂ ತಾತ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏವಂ ವದೇಹಿ ‘ಹಿಯ್ಯೋ ಕಿರ ಮೇ ಪಿತರಾ ಆಣತ್ತಂ ಕಮ್ಮಂ ನಿಪ್ಫಾದೇಹೀ’’’ತಿ ಪಹಿಣಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಅಗಮಾಸಿ. ತಂ ತತ್ಥ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಇತರೋ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಪುತ್ತೋ ದಾರಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗುಳಕಕೀಳಂ ಕೀಳನ್ತೋ ದಿಸ್ವಾ ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ‘‘ಕುಹಿಂ ಗಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪಿತು ಸಾಸನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಕುಮ್ಭಕಾರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಹಂ ತತ್ಥ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಇಮೇ ಮಂ ದಾರಕಾ ಬಹುಲಕ್ಖಂ ಜಿನಿಂಸು, ತಂ ಮೇ ಪಟಿಜಿನಿತ್ವಾ ದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಅಹಂ ಪಿತು ಭಾಯಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಮಾ ಭಾಯಿ, ಭಾತಿಕ, ಅಹಂ ತಂ ಸಾಸನಂ ಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಬಹೂಹಿ ಜಿತೋ ಯಾವಾಹಂ ಆಗಚ್ಛಾಮಿ, ತಾವ ಮೇ ಲಕ್ಖಂ ಪಟಿಜಿನಾಹೀ’’ತಿ. ಘೋಸಿತೋ ಕಿರ ಗುಳಕಕೀಳಾಯಂ ಛೇಕೋ, ತೇನ ನಂ ಏವಂ ನಿಬನ್ಧಿ. ಸೋಪಿ ತಂ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಕುಮ್ಭಕಾರಂ ವದೇಹಿ ‘ಪಿತರಾ ಕಿರ ಮೇ ಹಿಯ್ಯೋ ಏಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಆಣತ್ತಂ, ತಂ ನಿಪ್ಫಾದೇಹೀ’’’ತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಥಾ ಅವಚ. ಅಥ ನಂ ಕುಮ್ಭಕಾರೋ ಸೇಟ್ಠಿನಾ ವುತ್ತನಿಯಾಮೇನ ಮಾರೇತ್ವಾ ಆವಾಪೇ ಖಿಪಿ. ಘೋಸಿತೋಪಿ ದಿವಸಭಾಗಂ ಕೀಳಿತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇವ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ತಾತ, ನ ಗತೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಅತ್ತನೋ ಅಗತಕಾರಣಞ್ಚ ಕನಿಟ್ಠಸ್ಸ ಗತಕಾರಣಞ್ಚ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿ ‘‘ಧೀ ಧೀ’’ತಿ ಮಹಾವಿರವಂ ವಿರವಿತ್ವಾ ಸಕಲಸರೀರೇ ಪಕ್ಕುಥಿತಲೋಹಿತೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಭೋ ಕುಮ್ಭಕಾರ, ಮಾ ನಾಸಯಿ, ಮಾ ನಾಸಯೀ’’ತಿ ಬಾಹಾ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಕನ್ದನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಕುಮ್ಭಕಾರೋ ತಂ ತಥಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಾಮಿ, ಮಾ ಸದ್ದಂ ಕರಿ, ಕಮ್ಮಂ ನಿಪ್ಫನ್ನ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಪಬ್ಬತೇನ ವಿಯ ಮಹನ್ತೇನ ಸೋಕೇನ ಅವತ್ಥಟೋ ಹುತ್ವಾ ಅನಪ್ಪಕಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇಸಿ.

ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಪನ ಸೇಟ್ಠಿ ತಂ ಉಜುಕಂ ಓಲೋಕೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ‘‘ಕಿನ್ತಿ ನಂ ಮಾರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ‘‘ಮಮ ಗಾಮಸತೇ ಆಯುತ್ತಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಮಾರಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಪಾಯಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಅವಜಾತಪುತ್ತೋ, ಇಮಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ವಚ್ಚಕೂಪೇ ಖಿಪತು, ಏವಞ್ಚ ಕತೇ ಅಹಂ ಮಾತುಲಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಪಣ್ಣಂ ಲಿಖಿತ್ವಾ ‘‘ತಾತ ಘೋಸಿತ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗಾಮಸತೇ ಆಯುತ್ತಕೋ ಅತ್ಥಿ, ಇಮಂ ಪಣ್ಣಂ ಹರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ದೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಣ್ಣಂ ತಸ್ಸ ದುಸ್ಸನ್ತೇ ಬನ್ಧಿ. ಸೋ ಪನ ಅಕ್ಖರಸಮಯಂ ನ ಜಾನಾತಿ. ದಹರಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹಿ ತಂ ಮಾರಾಪೇನ್ತೋವ ಸೇಟ್ಠಿ ಮಾರೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ಕಿಂ ಅಕ್ಖರಸಮಯಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇಸ್ಸತಿ. ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಮರಣಪಣ್ಣಮೇವ ದುಸ್ಸನ್ತೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಪಾಥೇಯ್ಯಂ ಮೇ, ತಾತ, ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ‘‘ಪಾಥೇಯ್ಯೇನ ಕಮ್ಮಂ ನತ್ಥಿ, ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಅಸುಕಗಾಮೇ ನಾಮ ಮಮ ಸಹಾಯಕೋ ಸೇಟ್ಠಿ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ಘರೇ ಪಾತರಾಸಂ ಕತ್ವಾ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪಿತರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ತಂ ಗಾಮಂ ಪತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಘರಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಜಾಯಂ ಪಸ್ಸಿ. ‘‘ಕುತೋ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅನ್ತೋನಗರತೋ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಸ್ಸ ಪುತ್ತೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಹಾಯಸೇಟ್ಠಿನೋ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ. ‘‘ತ್ವಂಸಿ ಘೋಸಿತೋ ನಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ. ತಸ್ಸಾ ಸಹ ದಸ್ಸನೇನೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಪುತ್ತಸಿನೇಹೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಪನೇಕಾ ಧೀತಾ ಅತ್ಥಿ ಪನ್ನರಸಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಾ ಅಭಿರೂಪಾ ಪಾಸಾದಿಕಾ, ತಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ಏಕಮೇವ ಪೇಸನಕಾರಿಕಂ ದಾಸಿಂ ದತ್ವಾ ಸತ್ತಭೂಮಿಕಸ್ಸ ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಉಪರಿಮತಲೇ ಸಿರಿಗಬ್ಭೇ ವಸಾಪೇನ್ತಿ. ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ತಂ ದಾಸಿಂ ಅನ್ತರಾಪಣಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸೇಟ್ಠಿಜಾಯಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕುಹಿಂ ಗಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯ್ಯಧೀತಾಯ ಪೇಸನೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಇತೋ ತಾವ ಏಹಿ, ತಿಟ್ಠತು ಪೇಸನಂ, ಪುತ್ತಸ್ಸ ಮೇ ಪೀಠಕಂ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಉದಕಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಪಾದೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ತೇಲಂ ಮಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸಯನಂ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ದೇಹಿ, ಪಚ್ಛಾ ಪೇಸನಂ ಕರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ.

ಅಥ ನಂ ಚಿರೇನಾಗತಂ ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾ ಸನ್ತಜ್ಜೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸಾ ಆಹ – ‘‘ಮಾ ಮೇ ಕುಜ್ಝಿ, ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ಘೋಸಿತೋ ಆಗತೋ, ತಸ್ಸ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಗತಾಮ್ಹೀ’’ತಿ. ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾಯ ‘‘ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ಘೋಸಿತೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಸುತ್ವಾವ ಪುಬ್ಬಸನ್ನಿವಾಸವಸೇನ ಪೇಮಂ ಛವಿಆದೀನಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಂ ಆಹಚ್ಚ ಠಿತಂ. ಅಥ ನಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಕುಹಿಂ ಸೋ ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಸಯನೇ ನಿಪನ್ನೋ ನಿದ್ದಾಯತೀ’’ತಿ. ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಕಿಞ್ಚೀ’’ತಿ? ‘‘ದುಸ್ಸನ್ತೇ ಪಣ್ಣಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ. ಸಾ ‘‘ಕಿಂ ಪಣ್ಣಂ ನು ಖೋ ಏತ’’ನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ನಿದ್ದಾಯನ್ತೇ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಅಞ್ಞವಿಹಿತತಾಯ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾನಂ ಓತರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಪಣ್ಣಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಆದಾಯ ಅತ್ತನೋ ಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ಪಿಧಾಯ ವಾತಪಾನಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಅಕ್ಖರಸಮಯೇ ಕುಸಲತಾಯ ತಂ ಪಣ್ಣಂ ವಾಚೇತ್ವಾ ‘‘ಅಹೋ ವತ ಬಾಲೋ ಅತ್ತನೋ ಮರಣಪಣ್ಣಂ ದುಸ್ಸನ್ತೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ವಿಚರತಿ, ಸಚೇ ಮಯಾ ನ ದಿಟ್ಠಂ ಅಸ್ಸ, ನತ್ಥಿ ತಸ್ಸ ಜೀವಿತ’’ನ್ತಿ. ತಂ ಪಣ್ಣಂ ಫಾಲೇತ್ವಾ ನಾಸೇತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ವಚನೇನ ಅಪರಂ ಪಣ್ಣಂ ಲಿಖಿ – ‘‘ಅಯಂ ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಘೋಸಿತೋ ನಾಮ, ಗಾಮಸತತೋ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಇಮಸ್ಸ ಜನಪದಸೇಟ್ಠಿನೋ ಧೀತರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಮಙ್ಗಲಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಗಾಮಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ದ್ವಿಭೂಮಿಕಂ ಗೇಹಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಪಾಕಾರಪರಿಕ್ಖೇಪೇನ ಚೇವ ಪುರಿಸಗುತ್ತೀಹಿ ಚ ಸುಸಂವಿಹಿತಾರಕ್ಖಂ ಕರೋತು, ಮಯ್ಹಂ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಮಯಾ ಕತನ್ತಿ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇತು. ಏವಂ ಕತೇ ಅಹಂ ಮಾತುಲಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಲಿಖಿತ್ವಾ ಚ ಪಣ್ಣಂ ಸಙ್ಘರಿತ್ವಾ ದುಸ್ಸನ್ತೇಯೇವಸ್ಸ ಬನ್ಧಿ.

ಸೋ ದಿವಸಭಾಗಂ ನಿದ್ದಾಯಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ, ಪುನದಿವಸೇ ಪಾತೋವ ತಂ ಗಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಯುತ್ತಕಂ ಗಾಮಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಮೇವ ಪಸ್ಸಿ. ಸೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ತಾತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಪಿತರಾ ಮೇ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಣ್ಣಂ ಪೇಸಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಪಣ್ಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಾಚೇತ್ವಾ ತುಟ್ಠಮಾನಸೋ ‘‘ಪಸ್ಸಥ, ಭೋ, ಮಮ ಸಾಮಿನೋ ಮಯಿ ಸಿನೇಹಂ ಕತ್ವಾ ಜೇಟ್ಠಪುತ್ತಸ್ಸ ಮಙ್ಗಲಂ ಕರೋತೂ’’ತಿ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ಪಹಿಣಿ. ‘‘ಸೀಘಂ ದಾರುಆದೀನಿ ಆಹರಥಾ’’ತಿ ಗಹಪತಿಕೇ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಗಾಮಮಜ್ಝೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಗೇಹಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಗಾಮಸತತೋ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಜನಪದಸೇಟ್ಠಿನೋ ಧೀತರಂ ಆನೇತ್ವಾ ಮಙ್ಗಲಂ ಕತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣಿ ‘‘ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಮಯಾ ಕತ’’ನ್ತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ‘‘ಯಂ ಕಾರೇಮಿ, ತಂ ನ ಹೋತಿ. ಯಂ ನ ಕಾರೇಮಿ, ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಮಹನ್ತಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಪುತ್ತಸೋಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸೋ ಸೋಕೋ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಕುಚ್ಛಿದಾಹಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಅತಿಸಾರಂ ಜನೇಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾಪಿ ‘‘ಸಚೇ ಕೋಚಿ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಸನ್ತಿಕಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಮಮ ಅಕಥೇತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಠಮತರಂ ಮಾ ಕಥೇಥಾ’’ತಿ ಆಣಾಪೇಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿಪಿ ಖೋ ‘‘ನ ದಾನಿ ದುಟ್ಠಪುತ್ತಂ ಮಮ ಸಾಪತೇಯ್ಯಸ್ಸ ಸಾಮಿಕಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಆಯುತ್ತಕಂ ಆಹ – ‘‘ಮಾತುಲ, ಪುತ್ತಂ ಮೇ ದಟ್ಠುಕಾಮೋಮ್ಹಿ, ಏಕಂ ಪಾದಮೂಲಿಕಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಪಣ್ಣಂ ಲಿಖಿತ್ವಾ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಮಮ ಪುತ್ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪಣ್ಣಂ ದತ್ವಾ ಏಕಂ ಪುರಿಸಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಬಲವಗಿಲಾನಕಾಲೇ ಘೋಸಿತಕುಮಾರಂ ಆದಾಯ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ರಾಜಾ ಪಿತರಿ ಕಾಲಙ್ಕತೇ ಪಿತರಾ ಭುತ್ತಭೋಗಂ ದತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸತೇನ ಸೇಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ ಅದಾಸಿ. ಘೋಸಿತಸೇಟ್ಠಿ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ಮಹಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯಂ ಠಿತೋ ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾಯ ಕಾಳಿಯಾ ವಚನೇನ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸತ್ತಸು ಠಾನೇಸು ಅತ್ತನೋ ಮರಣಮುತ್ತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ದೇವಸಿಕಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ದಾನಂ ಪಟ್ಠಪೇಸೀತಿ. ಏವಮಸ್ಸ ಸತ್ತಸು ಠಾನೇಸು ಅರೋಗಭಾವೋ ಪುಞ್ಞವತೋ ಇದ್ಧಿ. ತತ್ಥ ಗಹನ್ತಿ ಗೇಹಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಗಹೇ ಪತಿ ಗಹಪತಿ. ಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ಅಧಿಪತಿಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಕೇಸುಚಿ ಪೋತ್ಥಕೇಸು ಘೋಸಿತಾನನ್ತರಂ ಮೇಣ್ಡಕೋ ಲಿಖಿತೋ.

ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಮಹಾಪುಞ್ಞಾನಂ ಪುಞ್ಞವತೋ ಇದ್ಧೀತಿ ಏತ್ಥ ಪುಞ್ಞಿದ್ಧಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಮಹಾಪುಞ್ಞಾನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಞ್ಚ ಮಹಾಪುಞ್ಞಾ ನಾಮ ಮೇಣ್ಡಕಸೇಟ್ಠಿ, ತಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಚನ್ದಪದುಮಾ, ಪುತ್ತೋ ಧನಞ್ಚಯಸೇಟ್ಠಿ, ಸುಣಿಸಾ ಸುಮನದೇವೀ, ದೋಸೋ ಪುಣ್ಣೋ ನಾಮಾತಿ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಜನಾ ಪಚ್ಚೇಕಸಮ್ಬುದ್ಧೇ ಕತಾಧಿಕಾರಾ. ತೇಸು ಮೇಣ್ಡಕಸೇಟ್ಠಿ ಅಡ್ಢತೇರಸಾನಿ ಕೋಟ್ಠಸತಾನಿ ಸೋಧಾಪೇತ್ವಾ ಸೀಸಂ ನ್ಹಾತೋ ದ್ವಾರೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಉದ್ಧಂ ಉಲ್ಲೋಕೇತಿ, ಆಕಾಸತೋ ರತ್ತಸಾಲಿಧಾರಾ ಓಪತಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಕೋಟ್ಠೇ ಪೂರೇತಿ. ತಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ತಣ್ಡುಲಂ ಏಕನಾಳಿಮತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭತ್ತಂ ಪಚಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸೂಪಬ್ಯಞ್ಜನಕೇ ಸೂಪಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಭತ್ತೇನ ಅತ್ಥಿಕಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೂ’’ತಿ ಘೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಕಟಚ್ಛುಂ ಆದಾಯ ಆಗತಾಗತಾನಂ ಉಪನೀತಭಾಜನಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ದೇತಿ, ಸಕಲದಿವಸಮ್ಪಿ ದೇನ್ತಿಯಾ ಕಟಚ್ಛುನಾ ಸಕಿಂ ಗಹಿತಟ್ಠಾನಮತ್ತಮೇವ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಸೀಸಂ ನ್ಹಾತೋ ಸಹಸ್ಸತ್ಥವಿಕಂ ಆದಾಯ ‘‘ಕಹಾಪಣೇಹಿ ಅತ್ಥಿಕಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೂ’’ತಿ ಘೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಆಗತಾಗತಾನಂ ಗಹಿತಭಾಜನಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ದೇತಿ. ಥವಿಕಾಯ ಕಹಾಪಣಸಹಸ್ಸಮೇವ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಸುಣಿಸಾ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾ ಚತುದೋಣಿಕಂ ವೀಹಿಪಿಟಕಂ ಆದಾಯ ಆಸನೇ ನಿಸಿನ್ನಾ ‘‘ಬೀಜಭತ್ತೇನ ಅತ್ಥಿಕಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೂ’’ತಿ ಘೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಆಗತಾಗತಾನಂ ಗಹಿತಭಾಜನಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ದೇತಿ, ಪಿಟಕಂ ಯಥಾಪೂರಿತಮೇವ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ದಾಸೋ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋ ಸುವಣ್ಣಯುಗೇ ಸುವಣ್ಣಯೋತ್ತೇಹಿ ಗೋಣೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪತೋದಯಟ್ಠಿಂ ಆದಾಯ ಗೋಣಾನಂ ಗನ್ಧಪಞ್ಚಙ್ಗುಲಿಕಾನಿ ದತ್ವಾ ವಿಸಾಣೇಸು ಸುವಣ್ಣಕೋಸಕೇ ಪಟಿಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಖೇತ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಾಜೇತಿ, ಇತೋ ತಿಸ್ಸೋ, ಇತೋ ತಿಸ್ಸೋ, ಮಜ್ಝೇ ಏಕಾತಿ ಸತ್ತ ಸೀತಾಯೋ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಜಮ್ಬುದೀಪವಾಸಿನೋ ಭತ್ತಬೀಜಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಾದೀಸು ಯಥಾರುಚಿತಂ ಸೇಟ್ಠಿಗೇಹತೋಯೇವ ಗಣ್ಹಿಂಸು. ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಪನ ಭದ್ದಿಯನಗರಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೇ ಭಗವತಿ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಪಞ್ಚ ಮಹಾಪುಞ್ಞಾ ಚ ಧನಞ್ಚಯಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಧೀತಾ ವಿಸಾಖಾ ಚ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ಅಯಂ ಪನ ನೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಮಹಾಪುಞ್ಞಾನಂ ಪುಞ್ಞವತೋ ಇದ್ಧಿ. ಸಙ್ಖೇಪೇನ ಪನ ಪರಿಪಾಕಗತೇ ಪುಞ್ಞಸಮ್ಭಾರೇ ಇಜ್ಝನಕವಿಸೇಸೋ ಪುಞ್ಞವತೋ ಇದ್ಧಿ.

ವಿಜ್ಜಾಮಯಿದ್ಧಿನಿದ್ದೇಸೇ ಇಜ್ಝನಾಕಾರಂ ಗನ್ಧಾರಿವಿಜ್ಜಂ ವಾ ಉಪಚಾರಸಿದ್ಧಂ ಪತ್ಥಿತಸಿದ್ಧಂ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ವಿಜ್ಜಂ ಧಾರೇನ್ತೀತಿ ವಿಜ್ಜಾಧರಾ. ವಿಜ್ಜಂ ಪರಿಜಪ್ಪೇತ್ವಾತಿ ಯಥೋಪಚಾರಂ ವಿಜ್ಜಂ ಮುಖೇನ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಸಮ್ಮಾಪಯೋಗಿದ್ಧಿನಿದ್ದೇಸೇ ಇಜ್ಝನಾಕಾರಮತ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಿಸೇಸಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ‘‘ಕತಮಾ’’ತಿ ಅಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪಕಾರಮತ್ತಮೇವ ಪುಚ್ಛನ್ತೇನ ‘‘ಕಥ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಕತಾ, ತಥೇವ ‘‘ಏವ’’ನ್ತಿ ನಿಗಮನಂ ಕತಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಪಟಿಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಸ್ಸೇವ ಸಮ್ಮಾಪಯೋಗಸ್ಸ ದೀಪನವಸೇನ ಪುರಿಮಪಾಳಿಸದಿಸಾವ ಪಾಳಿ ಆಗತಾ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಸಕಟಬ್ಯೂಹಾದಿಕರಣವಸೇನ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಸಂವಿದಹನಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಪ್ಪಕಮ್ಮಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಂ ತಿಣ್ಣಂ ವೇದಾನಂ ಉಗ್ಗಹಣಂ ತಿಣ್ಣಂ ಪಿಟಕಾನಂ ಉಗ್ಗಹಣಂ, ಅನ್ತಮಸೋ ಕಸನವಪನಾದೀನಿ ಉಪಾದಾಯ ತಂ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತವಿಸೇಸೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸಮ್ಮಾಪಯೋಗಪಚ್ಚಯಾ ಇಜ್ಝನಟ್ಠೇನ ಇದ್ಧೀತಿ ಆಗತಾತಿ.

ಇದ್ಧಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.