೩. ಅಭಿಸಮಯಕಥಾ

ಅಭಿಸಮಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೧೯. ಇದಾನಿ ಇದ್ಧಿಕಥಾನನ್ತರಂ ಪರಮಿದ್ಧಿಭೂತಂ ಅಭಿಸಮಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ಕಥಿತಾಯ ಅಭಿಸಮಯಕಥಾಯ ಅಪುಬ್ಬತ್ಥಾನುವಣ್ಣನಾ. ತತ್ಥ ಅಭಿಸಮಯೋತಿ ಸಚ್ಚಾನಂ ಅಭಿಮುಖೇನ ಸಮಾಗಮೋ, ಪಟಿವೇಧೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕೇನ ಅಭಿಸಮೇತೀತಿ ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ‘‘ಏವಂ ಮಹತ್ಥಿಯೋ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೨.೭೪) ಸುತ್ತಪದೇಸು ಯೋ ಸೋ ಅಭಿಸಮಯೋತಿ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಭಿಸಮಯೇ ವತ್ತಮಾನೇ ಅಭಿಸಮೇತಾ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಸಚ್ಚಾನಿ ಅಭಿಸಮೇತಿ, ಅಭಿಮುಖೋ ಹುತ್ವಾ ಸಮಾಗಚ್ಛತಿ, ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ. ಅಯಂ ತಾವ ಚೋದಕಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾ. ಚಿತ್ತೇನ ಅಭಿಸಮೇತೀತಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿನಾ ಅಭಿಸಮಯಾಭಾವತೋ ತಥಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ಹಞ್ಚೀತಿಆದಿ ಪುನ ಚೋದನಾ. ಹಞ್ಚಿ ಯದೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಚಿತ್ತೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ತೇನ ಹಿ ಅಞ್ಞಾಣೀ ಅಭಿಸಮೇತೀತಿ ಆಹ. ನ ಅಞ್ಞಾಣೀ ಅಭಿಸಮೇತೀತಿ ಚಿತ್ತಮತ್ತೇನೇವ ಅಭಿಸಮಯಾಭಾವತೋ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ. ಞಾಣೇನ ಅಭಿಸಮೇತೀತಿ ಪಟಿಞ್ಞಾ. ಪುನ ಹಞ್ಚೀತಿಆದಿ ‘‘ಞಾಣೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಞ್ಞಾಣೀ ಅಚಿತ್ತಕೋತಿ ಚೋದನಾ. ನ ಅಚಿತ್ತಕೋ ಅಭಿಸಮೇತೀತಿ ಅಚಿತ್ತಕಸ್ಸ ಅಭಿಸಮಯಾಭಾವತೋ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ. ಚಿತ್ತೇನ ಚಾತಿಆದಿ ಪಟಿಞ್ಞಾ. ಪುನ ಹಞ್ಚೀತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಚಿತ್ತಞಾಣಸಾಧಾರಣವಸೇನ ಚೋದನಾ. ಸೇಸಚೋದನಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಪರತೋ ಪನ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಚಿತ್ತೇನ ಚ ಞಾಣೇನ ಚಾತಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕಾ ಸತ್ತಾತಿ ಏವಂ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಾಯ ಪವತ್ತಚಿತ್ತೇನ ಚ ಞಾಣೇನ ಚ. ಸಚ್ಚಾನುಲೋಮಿಕಚಿತ್ತೇನ ಚ ಞಾಣೇನ ಚಾತಿ ಸಚ್ಚಪಟಿವೇಧಸ್ಸ ಅನುಕೂಲತ್ತಾ ಸಚ್ಚಾನುಲೋಮಿಕಸಙ್ಖಾತೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತೇನ ಚ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣೇನ ಚ. ಕಥನ್ತಿ ಯಥಾ ಅಭಿಸಮಯೋ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಕಥೇತುಕಮ್ಯತಾ ಪುಚ್ಛಾ. ಉಪ್ಪಾದಾಧಿಪತೇಯ್ಯನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೇ ಅಸತಿ ಚೇತಸಿಕಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೋ ನತ್ಥಿ. ಆರಮ್ಮಣಗ್ಗಹಣಞ್ಹಿ ಚಿತ್ತಂ ತೇನ ಸಹ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಚೇತಸಿಕಾ ಕಥಂ ಆರಮ್ಮಣೇ ಅಗ್ಗಹಿತೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಅಭಿಧಮ್ಮೇಪಿ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇನೇವ ಚೇತಸಿಕಾ ವಿಭತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಮಗ್ಗಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೇ ಅಧಿಪತಿಭೂತಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಞಾಣಸ್ಸಾತಿ ಮಗ್ಗಞಾಣಸ್ಸ. ಹೇತು ಪಚ್ಚಯೋ ಚಾತಿ ಜನಕೋ ಚ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕೋ ಚ. ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತನ್ತಿ ತೇನ ಞಾಣೇನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ. ನಿರೋಧಗೋಚರನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣಂ. ದಸ್ಸನಾಧಿಪತೇಯ್ಯನ್ತಿ ಸೇಸಾನಂ ದಸ್ಸನಕಿಚ್ಚಾಭಾವಾ ನಿಬ್ಬಾನದಸ್ಸನೇ ಅಧಿಪತಿಭೂತಂ. ಚಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ. ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತನ್ತಿ ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ.

೨೦. ಯಸ್ಮಾ ಏತಮ್ಪಿ ಪರಿಯಾಯಂ, ನ ಕೇವಲಂ ಚಿತ್ತಞಾಣೇಹಿಯೇವ ಅಭಿಸಮಯೋ, ಅಥ ಖೋ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಚ್ಚಾಭಿಸಮಯಕಿಚ್ಚಸಾಧನವಸೇನ ಅಭಿಸಮಯೋ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಮ್ಪಿ ಪರಿಯಾಯಂ ದಸ್ಸೇತುಕಾಮೋ ಕಿಂ ನು ಏತ್ತಕೋಯೇವ ಅಭಿಸಮಯೋತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ನ ಹೀತಿ ತಂ ವಚನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇತಿಆದಿಮಾಹ. ದಸ್ಸನಾಭಿಸಮಯೋತಿ ದಸ್ಸನಭೂತೋ ಅಭಿಸಮಯೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಸಚ್ಚಾತಿ ಸಚ್ಚಞಾಣಾನಿ. ಮಗ್ಗಞಾಣಮೇವ ನಿಬ್ಬಾನಾನುಪಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾ. ವಿಮೋಕ್ಖೋತಿ ಮಗ್ಗವಿಮೋಕ್ಖೋ. ವಿಜ್ಜಾತಿ ಮಗ್ಗಞಾಣಮೇವ. ವಿಮುತ್ತೀತಿ ಸಮುಚ್ಛೇದವಿಮುತ್ತಿ. ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಭಿಸಮೀಯತೀತಿ ಅಭಿಸಮಯೋ, ಸೇಸಾ ಅಭಿಸಮೇನ್ತಿ ಏತೇಹೀತಿ ಅಭಿಸಮಯಾ.

೨೧. ಪುನ ಮಗ್ಗಫಲವಸೇನ ಅಭಿಸಮಯಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ಕಿಂ ನೂತಿಆದಿಮಾಹ. ಫಲಕ್ಖಣೇ ಪನೇತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಸಮುಚ್ಛೇದನಟ್ಠೇನ ಖಯೇ ಞಾಣಂ ನ ಲಬ್ಭತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಟ್ಠೇನ ಅನುಪ್ಪಾದೇ ಞಾಣನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸೇಸಂ ಪನ ಯಥಾನುರೂಪಂ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ. ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನೇ ಸತಿ ಅಭಿಸಮಯೋ ಹೋತಿ, ಅಭಿಸಮಯೇ ಚ ಸತಿ ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಚೋದನಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಂ ದಸ್ಸೇತುಕಾಮೋ ಯ್ವಾಯನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯ್ವಾಯನ್ತಿ ಯೋ ಅಯಂ ಮಗ್ಗಟ್ಠೋ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲೋ. ಏವಮಾದಿಕಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ವಚನಾನಿ ಚೋದಕಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾ. ಪುನ ಅತೀತೇ ಕಿಲೇಸೇ ಪಜಹತೀತಿ ಇದಂ ಚೋದನಾಯ ಓಕಾಸದಾನತ್ಥಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ಖೀಣನ್ತಿ ಭಙ್ಗವಸೇನ ಖೀಣಂ. ನಿರುದ್ಧನ್ತಿ ಸನ್ತಾನವಸೇನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ನಿರುದ್ಧಂ. ವಿಗತನ್ತಿ ವತ್ತಮಾನಕ್ಖಣತೋ ಅಪಗತಂ. ವಿಗಮೇತೀತಿ ಅಪಗಮಯತಿ. ಅತ್ಥಙ್ಗತನ್ತಿ ಅಭಾವಂ ಗತಂ. ಅತ್ಥಙ್ಗಮೇತೀತಿ ಅಭಾವಂ ಗಮಯತಿ. ತತ್ಥ ದೋಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ನ ಅತೀತೇ ಕಿಲೇಸೇ ಪಜಹತೀತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ. ಅನಾಗತಚೋದನಾಯ ಅಜಾತನ್ತಿ ಜಾತಿಂ ಅಪ್ಪತ್ತಂ. ಅನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ ಸಭಾವಂ ಅಪ್ಪತ್ತಂ. ಅನುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಉಪ್ಪಾದತೋ ಪಭುತಿ ಉದ್ಧಂ ನ ಪಟಿಪನ್ನಂ. ಅಪಾತುಭೂತನ್ತಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಭಾವೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಪಾತುಭೂತಂ. ಅತೀತಾನಾಗತೇ ಪಜಹತೋ ಪಹಾತಬ್ಬಾನಂ ನತ್ಥಿತಾಯ ಅಫಲೋ ವಾಯಾಮೋ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ. ರತ್ತೋ ರಾಗಂ ಪಜಹತೀತಿ ವತ್ತಮಾನೇನ ರಾಗೇನ ರತ್ತೋ ತಮೇವ ರಾಗಂ ಪಜಹತಿ. ವತ್ತಮಾನಕಿಲೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಥಾಮಗತೋತಿ ಥಿರಸಭಾವಂ ಗತೋ. ಕಣ್ಹಸುಕ್ಕಾತಿ ಅಕುಸಲಾ ಚ ಕುಸಲಾ ಚ ಧಮ್ಮಾ ಯುಗನದ್ಧಾ ಸಮಮೇವ ವತ್ತನ್ತೀತಿ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾತಿ ಏವಂ ಸಂಕಿಲೇಸಾನಂ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಭಾವೇ ಸತಿ ಸಂಕಿಲೇಸೇ ನಿಯುತ್ತಾ ಮಗ್ಗಭಾವನಾ ಹೋತೀತಿ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಪಜಹತೋ ವಾಯಾಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಹಾತಬ್ಬಾನಂ ಅತ್ಥಿತಾಯ ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಚ ಮಗ್ಗಭಾವನಾ ಹೋತಿ, ವಾಯಾಮೋ ಚ ಅಫಲೋ ಹೋತಿ. ನ ಹಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಚಿತ್ತವಿಪ್ಪಯುತ್ತತಾ ನಾಮ ಅತ್ಥೀತಿ.

ನ ಹೀತಿ ಚತುಧಾ ವುತ್ತಸ್ಸ ವಚನಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ. ಅತ್ಥೀತಿ ಪಟಿಜಾನನಂ. ಯಥಾ ಕಥಂ ವಿಯಾತಿ ಅತ್ಥಿಭಾವಸ್ಸ ಉದಾಹರಣದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛಾ. ಯಥಾ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಕೇನ ಪಕಾರೇನ ವಿಯ ಅತ್ಥಿ, ಕಿಂ ವಿಯ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪೀತಿ ಯಥಾ ನಾಮ. ತರುಣರುಕ್ಖೋತಿ ಫಲದಾಯಕಭಾವದೀಪನತ್ಥಂ ತರುಣಗ್ಗಹಣಂ. ಅಜಾತಫಲೋತಿ ಫಲದಾಯಕತ್ತೇಪಿ ಸತಿ ಫಲಗ್ಗಹಣತೋ ಪುರೇಕಾಲಗ್ಗಹಣಂ. ತಮೇನನ್ತಿ ತಂ ರುಕ್ಖಂ. ಏನನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ತಂ ಏತನ್ತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ. ಮೂಲಂ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯಾತಿ ಮೂಲತೋ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ. ಅಜಾತಫಲಾತಿ ಅಜಾತಾನಿ ಫಲಾನಿ. ಏವಮೇವನ್ತಿ ಏವಂ ಏವಂ. ಉಪ್ಪಾದೋ ಪವತ್ತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಆಯೂಹನಾತಿ ಚತೂಹಿಪಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಖನ್ಧಸನ್ತಾನಮೇವ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಖನ್ಧಸನ್ತಾನೇ ಯಂ ಯಂ ಮಗ್ಗಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತೇನ ತೇನ ಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಪಹಾತಬ್ಬಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ತಂ ಖನ್ಧಸನ್ತಾನಂ ಅಬೀಜಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಅಬೀಜಭೂತತ್ತಾ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ತೇ ತೇ ಕಿಲೇಸಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಏವ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಅನಿಚ್ಚಾದಿತೋ ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ. ಅನುಪ್ಪಾದೋತಿಆದೀಹಿ ಚತೂಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ವುತ್ತಂ. ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತೀತಿ ಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ. ಹೇತುನಿರೋಧಾ ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋತಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಬೀಜಭೂತಸ್ಸ ಸನ್ತಾನಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪಾದನಿರೋಧಾ ಅನಾಗತಕ್ಖನ್ಧಭೂತಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಹೇತುಭೂತಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅನುಪ್ಪಾದನಿರೋಧೋ ಹೋತಿ. ಏವಂ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಹೇತುಭೂತಕಿಲೇಸಾನಂ ಅನುಪ್ಪಾದನಿರೋಧಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪಾದನಿರೋಧೋ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಯುತ್ತಿಸಬ್ಭಾವತೋ ಏವ ಅತ್ಥಿ ಮಗ್ಗಭಾವನಾತಿಆದಿಮಾಹ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೨.೮೩೨) ಪನ ‘‘ಏತೇನ ಕಿಂ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ? ಭೂಮಿಲದ್ಧಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಹಾನಂ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ. ಭೂಮಿಲದ್ಧಾ ಪನ ಕಿಂ ಅತೀತಾ ಅನಾಗತಾ, ಉದಾಹು ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾತಿ? ಭೂಮಿಲದ್ಧುಪ್ಪನ್ನಾಯೇವ ನಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಕಥಿತಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರಕಥಾ ಸುತಮಯಞಾಣಕಥಾಯ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಇಧ ಪನ ಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ಕಿಲೇಸಾಯೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ.

ಅಭಿಸಮಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.