೧೦. ಸುಞ್ಞಕಥಾ

ಸುಞ್ಞಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೪೬. ಇದಾನಿ ಲೋಕುತ್ತರಬಲಪರಿಯೋಸಾನಾಯ ಬಲಕಥಾಯ ಅನನ್ತರಂ ಕಥಿತಾಯ ಲೋಕುತ್ತರಸುಞ್ಞತಾಪರಿಯೋಸಾನಾಯ ಸುತ್ತನ್ತಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾಯ ಸುಞ್ಞತಾಕಥಾಯ ಅಪುಬ್ಬತ್ಥಾನುವಣ್ಣನಾ. ಸುತ್ತನ್ತೇ ತಾವ ಅಥಾತಿ ವಚನೋಪಾದಾನೇ ನಿಪಾತೋ. ಏತೇನ ಆಯಸ್ಮಾತಿಆದಿವಚನಸ್ಸ ಉಪಾದಾನಂ ಕತಂ ಹೋತಿ. ಖೋತಿ ಪದಪೂರಣತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಕರಣವಚನಂ. ತಸ್ಮಾ ಯತ್ಥ ಭಗವಾ, ತತ್ಥ ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಯೇನ ವಾ ಕಾರಣೇನ ಭಗವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬೋ, ತೇನೇವ ಕಾರಣೇನ ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಕೇನ ಚ ಕಾರಣೇನ ಭಗವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬೋ? ನಾನಪ್ಪಕಾರಗುಣವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ, ಸಾದುಫಲೂಪಭೋಗಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ದಿಜಗಣೇಹಿ ನಿಚ್ಚಫಲಿತಮಹಾರುಕ್ಖೋ ವಿಯ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಚ ಗತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾತಿ ಉಪಸಙ್ಕಮನಪರಿಯೋಸಾನದೀಪನಂ. ಅಥ ವಾ ಏವಞ್ಚ ಗತೋ ತತೋ ಆಸನ್ನತರಂ ಠಾನಂ ಭಗವತೋ ಸಮೀಪಸಙ್ಖಾತಂ ಗನ್ತ್ವಾತಿಪಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾತಿ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ. ಇದಾನಿ ಯೇನಟ್ಠೇನ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗತೋ, ತಂ ಪುಚ್ಛಿತುಕಾಮೋ ದಸನಖಸಮೋಧಾನಸಮುಜ್ಜಲಂ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಸಿರಸಿ ಪತಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತನ್ತಿ ಚ ಭಾವನಪುಂಸಕನಿದ್ದೇಸೋ ‘‘ವಿಸಮಂ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ಪರಿಹರನ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೪.೭೦) ವಿಯ. ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ತಥಾ ನಿಸೀದೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ವಾ ಏತಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ. ನಿಸೀದೀತಿ ನಿಸಜ್ಜಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಪಣ್ಡಿತಾ ಹಿ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಗರುಟ್ಠಾನೀಯಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಸನಕುಸಲತಾಯ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದನ್ತಿ, ಅಯಞ್ಚ ಥೇರೋ ತೇಸಂ ಅಞ್ಞತರೋ, ತಸ್ಮಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ.

ಕಥಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಪನ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ? ಛ ನಿಸಜ್ಜದೋಸೇ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಅತಿದೂರಂ ಅಚ್ಚಾಸನ್ನಂ ಉಪರಿವಾತಂ ಉನ್ನತಪ್ಪದೇಸಂ ಅತಿಸಮ್ಮುಖಂ ಅತಿಪಚ್ಛಾತಿ. ಅತಿದೂರೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹಿ ಸಚೇ ಕಥೇತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಉಚ್ಚಾಸದ್ದೇನ ಕಥೇತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ. ಅಚ್ಚಾಸನ್ನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸಙ್ಘಟ್ಟನಂ ಕರೋತಿ. ಉಪರಿವಾತೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸರೀರಗನ್ಧೇನ ಬಾಧತಿ. ಉನ್ನತಪ್ಪದೇಸೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಅಗಾರವಂ ಪಕಾಸೇತಿ. ಅತಿಸಮ್ಮುಖಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸಚೇ ದಟ್ಠುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಚಕ್ಖುನಾ ಚಕ್ಖುಂ ಆಹಚ್ಚ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ಹೋತಿ. ಅತಿಪಚ್ಛಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸಚೇ ದಟ್ಠುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಗೀವಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಅಯಮ್ಪಿ ಏತೇ ಛ ನಿಸಜ್ಜದೋಸೇ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದೀ’’ತಿ. ಏತದವೋಚಾತಿ ಏತಂ ಅವೋಚ.

ಸುಞ್ಞೋ ಲೋಕೋ ಸುಞ್ಞೋ ಲೋಕೋತಿ, ಭನ್ತೇ, ವುಚ್ಚತೀತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಪಟಿಪನ್ನೇಹಿ ತೇಹಿ ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ‘‘ಸುಞ್ಞೋ ಲೋಕೋ ಸುಞ್ಞೋ ಲೋಕೋ’’ತಿ ಕಥೀಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಹಿಂ ತಹಿಂ ತಾದಿಸಾನಂ ವಚನಾನಂ ಬಹುಕತ್ತಾ ತೇಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹನತ್ಥಂ ಆಮೇಡಿತವಚನಂ ಕತಂ. ಏವಞ್ಹಿ ವುತ್ತೇ ಸಬ್ಬಾನಿ ತಾನಿ ವಚನಾನಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಕಿತ್ತಾವತಾತಿ ಕಿತ್ತಕೇನ ಪರಿಮಾಣೇನ. ನು-ಇತಿ ಸಂಸಯತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಸುಞ್ಞಂ ಅತ್ತೇನ ವಾ ಅತ್ತನಿಯೇನ ವಾತಿ ‘‘ಕಾರಕೋ ವೇದಕೋ ಸಯಂವಸೀ’’ತಿ ಏವಂ ಲೋಕಪರಿಕಪ್ಪಿತೇನ ಅತ್ತನಾ ಚ ಅತ್ತಾಭಾವತೋಯೇವ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕೇನ ಪರಿಕ್ಖಾರೇನ ಚ ಸುಞ್ಞಂ. ಸಬ್ಬಂ ಚಕ್ಖಾದಿ ಲೋಕಿಯಂ ಧಮ್ಮಜಾತಂ, ತಂಯೇವ ಲುಜ್ಜನಪಲುಜ್ಜನಟ್ಠೇನ ಲೋಕೋ ನಾಮ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಅತ್ತಾ ಚ ಏತ್ಥ ನತ್ಥಿ, ಅತ್ತನಿಯಞ್ಚ ಏತ್ಥ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಸುಞ್ಞೋ ಲೋಕೋತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಲೋಕುತ್ತರೋಪಿ ಚ ಧಮ್ಮೋ ಅತ್ತತ್ತನಿಯೇಹಿ ಸುಞ್ಞೋ ಏವ, ಪುಚ್ಛಾನುರೂಪೇನ ಪನ ಲೋಕಿಯೋವ ಧಮ್ಮೋ ವುತ್ತೋ. ಸುಞ್ಞೋತಿ ಚ ಧಮ್ಮೋ ನತ್ಥೀತಿ ವುತ್ತಂ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮೇ ಅತ್ತತ್ತನಿಯಸಾರಸ್ಸ ನತ್ಥಿಭಾವೋ ವುತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಲೋಕೇ ಚ ‘‘ಸುಞ್ಞಂ ಘರಂ, ಸುಞ್ಞೋ ಘಟೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಘರಸ್ಸ ಘಟಸ್ಸ ಚ ನತ್ಥಿಭಾವೋ ವುತ್ತೋ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಘರೇ ಘಟೇ ಚ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ನತ್ಥಿಭಾವೋ ವುತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಭಗವತಾ ಚ ‘‘ಇತಿ ಯಞ್ಹಿ ಖೋ ತತ್ಥ ನ ಹೋತಿ, ತೇನ ತಂ ಸುಞ್ಞಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಯಂ ಪನ ತತ್ಥ ಅವಸಿಟ್ಠಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಸನ್ತಂ ಇದಮತ್ಥೀತಿ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಅಯಮೇವ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ. ತಥಾ ಞಾಯಗನ್ಥೇ ಚ ಸದ್ದಗನ್ಥೇ ಚ ಅಯಮೇವ ಅತ್ಥೋ. ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತನ್ತೇ ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಮೇವ ಕಥಿತಂ.

೪೭. ಸುತ್ತನ್ತನಿದ್ದೇಸೇ ಸುಞ್ಞಸುಞ್ಞನ್ತಿಆದೀನಿ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಮಾತಿಕಾಪದಾನಿ ಸುಞ್ಞಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ನಿದ್ದೇಸೋ ಕತೋ. ತತ್ಥ ಮಾತಿಕಾಯ ತಾವ ಸುಞ್ಞಸಙ್ಖಾತಂ ಸುಞ್ಞಂ, ನ ಅಞ್ಞೇನ ಉಪಪದೇನ ವಿಸೇಸಿತನ್ತಿ ಸುಞ್ಞಸುಞ್ಞಂ. ಅಸುಕನ್ತಿ ಅನಿದ್ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ಚೇತ್ಥ ಸುಞ್ಞತ್ತಮೇವ ವಾ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ನಪುಂಸಕವಚನಂ ಕತಂ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಸಙ್ಖಾರೋಯೇವ ಸೇಸಸಙ್ಖಾರೇಹಿ ಸುಞ್ಞೋತಿ ಸಙ್ಖಾರಸುಞ್ಞಂ. ಜರಾಭಙ್ಗವಸೇನ ವಿರೂಪೋ ಪರಿಣಾಮೋ ವಿಪರಿಣಾಮೋ, ತೇನ ವಿಪರಿಣಾಮೇನ ಸುಞ್ಞಂ ವಿಪರಿಣಾಮಸುಞ್ಞಂ. ಅಗ್ಗಞ್ಚ ತಂ ಅತ್ತತ್ತನಿಯೇಹಿ, ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಹಿ ವಾ ಸುಞ್ಞಞ್ಚಾತಿ ಅಗ್ಗಸುಞ್ಞಂ. ಲಕ್ಖಣಮೇವ ಸೇಸಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಸುಞ್ಞನ್ತಿ ಲಕ್ಖಣಸುಞ್ಞಂ. ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾದಿನಾ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನೇನ ಸುಞ್ಞಂ. ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಸುಞ್ಞಂ. ತದಙ್ಗಸುಞ್ಞಾದೀಸುಪಿ ಚತೂಸು ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಜ್ಝತ್ತಞ್ಚ ತಂ ಅತ್ತತ್ತನಿಯಾದೀಹಿ ಸುಞ್ಞಞ್ಚಾತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಸುಞ್ಞಂ. ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ ತಂ ಅತ್ತತ್ತನಿಯಾದೀಹಿ ಸುಞ್ಞಞ್ಚಾತಿ ಬಹಿದ್ಧಾಸುಞ್ಞಂ. ತದುಭಯಂ ಅತ್ತತ್ತನಿಯಾದೀಹಿ ಸುಞ್ಞನ್ತಿ ದುಭತೋಸುಞ್ಞಂ. ಸಮಾನೋ ಭಾಗೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಸಭಾಗಂ, ಸಭಾಗಞ್ಚ ತಂ ಅತ್ತತ್ತನಿಯಾದೀಹಿ ಸುಞ್ಞಞ್ಚಾತಿ ಸಭಾಗಸುಞ್ಞಂ, ಸದಿಸಸುಞ್ಞನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಗತಂ ಸಭಾಗಂ ವಿಸಭಾಗಂ, ವಿಸಭಾಗಞ್ಚ ತಂ ಅತ್ತತ್ತನಿಯಾದೀಹಿ ಸುಞ್ಞಞ್ಚಾತಿ ವಿಸಭಾಗಸುಞ್ಞಂ, ವಿಸದಿಸಸುಞ್ಞನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕೇಸುಚಿ ಪೋತ್ಥಕೇಸು ಸಭಾಗಸುಞ್ಞಂ ವಿಸಭಾಗಸುಞ್ಞಂ ನಿಸ್ಸರಣಸುಞ್ಞಾನನ್ತರಂ ಲಿಖಿತಂ. ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾದಿಏಸನಾ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಾದಿನಾ ಸುಞ್ಞಾತಿ ಏಸನಾಸುಞ್ಞಂ. ಪರಿಗ್ಗಹಸುಞ್ಞಾದೀಸು ತೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಏಕಾರಮ್ಮಣೇ ಪತಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ ನಾನಾರಮ್ಮಣವಿಕ್ಖೇಪಾಭಾವತೋ ಏಕತ್ತಞ್ಚ ತಂ ನಾನತ್ತೇನ ಸುಞ್ಞಞ್ಚಾತಿ ಏಕತ್ತಸುಞ್ಞಂ. ತಬ್ಬಿಪರೀತೇನ ನಾನತ್ತಞ್ಚ ತಂ ಏಕತ್ತೇನ ಸುಞ್ಞಞ್ಚಾತಿ ನಾನತ್ತಸುಞ್ಞಂ. ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾದಿಖನ್ತಿ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಾದಿನಾ ಸುಞ್ಞಾತಿ ಖನ್ತಿಸುಞ್ಞಂ. ಅಧಿಟ್ಠಾನಸುಞ್ಞೇ ಪರಿಯೋಗಾಹನಸುಞ್ಞೇ ಚ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಪರಿಯೋಗಹನಸುಞ್ಞನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಸಮ್ಪಜಾನಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಸ್ಸ ಅರಹತೋ. ಪವತ್ತಪರಿಯಾದಾನನ್ತಿ ಅನುಪಾದಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ. ಸಬ್ಬಸುಞ್ಞತಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸುಞ್ಞಾನಂ. ಪರಮತ್ಥಸುಞ್ಞನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಾಭಾವತೋ ಉತ್ತಮತ್ಥಭೂತಂ ಸುಞ್ಞಂ.

೪೮. ಮಾತಿಕಾನಿದ್ದೇಸೇ ನಿಚ್ಚೇನ ವಾತಿ ಭಙ್ಗಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪವತ್ತಮಾನಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ನಿಚ್ಚಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ನಿಚ್ಚೇನ ಚ ಸುಞ್ಞಂ. ಧುವೇನ ವಾತಿ ವಿಜ್ಜಮಾನಕಾಲೇಪಿ ಪಚ್ಚಯಾಯತ್ತವುತ್ತಿತಾಯ ಥಿರಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಭಾವತೋ ಧುವೇನ ಚ ಸುಞ್ಞಂ. ಸಸ್ಸತೇನ ವಾತಿ ಅಬ್ಬೋಚ್ಛಿನ್ನಸ್ಸ ಸಬ್ಬಕಾಲೇ ವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಭಾವತೋ ಸಸ್ಸತೇನ ಚ ಸುಞ್ಞಂ. ಅವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೇನ ವಾತಿ ಜರಾಭಙ್ಗವಸೇನ ಅವಿಪರಿಣಾಮಪಕತಿಕಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಭಾವತೋ ಅವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೇನ ಚ ಸುಞ್ಞಂ. ಸುತ್ತನ್ತೇ ಅತ್ತಸುಞ್ಞತಾಯ ಏವ ವುತ್ತಾಯಪಿ ನಿಚ್ಚಸುಞ್ಞತಞ್ಚ ಸುಖಸುಞ್ಞತಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇಧ ನಿಚ್ಚೇನ ವಾತಿಆದೀನಿಪಿ ವುತ್ತಾನಿ. ಅನಿಚ್ಚಸ್ಸೇವ ಹಿ ಪೀಳಾಯೋಗೇನ ದುಕ್ಖತ್ತಾ ನಿಚ್ಚಸುಞ್ಞತಾಯ ವುತ್ತಾಯ ಸುಖಸುಞ್ಞತಾಪಿ ವುತ್ತಾವ ಹೋತಿ. ರೂಪಾದಯೋ ಪನೇತ್ಥ ಛ ವಿಸಯಾ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದೀನಿ ಛ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಿ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಾದಯೋ ಛ ಫಸ್ಸಾ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ವೇದನಾದಯೋ ಛ ವೇದನಾ ಛ ಸಙ್ಖಿತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋತಿಆದೀಸು ಪುನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಕಾರಕಂ, ಪೂರೇತಿ ಚಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ, ಪುಜ್ಜಞ್ಚ ಭವಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತೀತಿ ಪುಞ್ಞಂ, ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತಿ ವಿಪಾಕಂ ಕಟತ್ತಾರೂಪಞ್ಚಾತಿ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರೋ, ಪುಞ್ಞಂ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರೋ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ. ಪುಞ್ಞಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ಅಪುಞ್ಞಂ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರೋ ಅಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ. ನ ಇಞ್ಜಂ ಅನೇಞ್ಜಂ, ಅನೇಞ್ಜಂ ಭವಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತೀತಿ ಆನೇಞ್ಜಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ. ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ ದಾನಸೀಲಭಾವನಾವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಅಟ್ಠ ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲಚೇತನಾ, ಭಾವನಾವಸೇನೇವ ಪವತ್ತಾ ಪಞ್ಚ ರೂಪಾವಚರಕುಸಲಚೇತನಾತಿ ತೇರಸ ಚೇತನಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ದ್ವಾದಸ ಅಕುಸಲಚೇತನಾ, ಆನೇಞ್ಜಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ ಭಾವನಾವಸೇನೇವ ಪವತ್ತಾ ಚತಸ್ಸೋ ಅರೂಪಾವಚರಚೇತನಾತಿ ತಯೋಪಿ ಸಙ್ಖಾರಾ ಏಕೂನತಿಂಸ ಚೇತನಾ ಹೋನ್ತಿ. ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋತಿಆದೀಸು ಕಾಯತೋ ವಾ ಪವತ್ತೋ, ಕಾಯಸ್ಸ ವಾ ಸಙ್ಖಾರೋತಿ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ. ವಚೀಸಙ್ಖಾರಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಯಂ ತಿಕೋ ಕಮ್ಮಾಯೂಹನಕ್ಖಣೇ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾದೀನಂ ದ್ವಾರತೋ ಪವತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತೋ. ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಹಿ ಕಾಯದ್ವಾರತೋ ಪವತ್ತಾ ಅಟ್ಠ ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲಚೇತನಾ, ದ್ವಾದಸ ಅಕುಸಲಚೇತನಾ, ಅಭಿಞ್ಞಾಚೇತನಾ ಚಾತಿ ಏಕವೀಸತಿ ಚೇತನಾ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ನಾಮ, ತಾ ಏವ ಚ ವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ವಚೀದ್ವಾರತೋ ಪವತ್ತಾ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ ನಾಮ, ಮನೋದ್ವಾರೇ ಪವತ್ತಾ ಪನ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಏಕೂನತಿಂಸ ಚೇತನಾ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೋ ನಾಮ. ಅತೀತಾ ಸಙ್ಖಾರಾತಿಆದೀಸು ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಙ್ಖತಧಮ್ಮಾ ಸಕಕ್ಖಣಂ ಪತ್ವಾ ನಿರುದ್ಧಾ ಅತೀತಾ ಸಙ್ಖಾರಾ, ಸಕಕ್ಖಣಂ ಅಪ್ಪತ್ತಾ ಅನಾಗತಾ ಸಙ್ಖಾರಾ, ಸಕಕ್ಖಣಂ ಪತ್ತಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ.

ವಿಪರಿಣಾಮಸುಞ್ಞೇ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ವಿಪರಿಣಾಮೋ ಸುಖೇನ ವತ್ತುಂ ಸಕ್ಕಾತಿ ಪಠಮಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಧಮ್ಮಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ತತ್ಥ ಜಾತಂ ರೂಪನ್ತಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ರೂಪಂ. ಸಭಾವೇನ ಸುಞ್ಞನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಯಂ ಭಾವೋ ಸಭಾವೋ, ಸಯಮೇವ ಉಪ್ಪಾದೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸತೋ ವಾ ಭಾವೋ ಸಭಾವೋ, ಅತ್ತತೋಯೇವ ಉಪ್ಪಾದೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಚ್ಚಯಾಯತ್ತವುತ್ತಿತ್ತಾ ಪಚ್ಚಯಂ ವಿನಾ ಸಯಮೇವ ಭಾವೋ, ಅತ್ತತೋ ಏವ ವಾ ಭಾವೋ ಏತಸ್ಮಿಂ ನತ್ಥೀತಿ ಸಭಾವೇನ ಸುಞ್ಞಂ, ಸಯಮೇವ ಭಾವೇನ, ಅತ್ತತೋ ಏವ ವಾ ಭಾವೇನ ಸುಞ್ಞನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಥ ವಾ ಸಕಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸಭಾವೋ. ಪಥವೀಧಾತುಆದೀಸು ಹಿ ಅನೇಕೇಸು ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮೇಸು ಏಕೇಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಪರಂ ಉಪಾದಾಯ ಸಕೋ ನಾಮ. ಭಾವೋತಿ ಚ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯವಚನಮೇತಂ. ಏಕಸ್ಸ ಚ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಞ್ಞೋ ಭಾವಸಙ್ಖಾತೋ ಧಮ್ಮೋ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಕಸ್ಸ ಅಞ್ಞೇನ ಭಾವೇನ ಸುಞ್ಞಂ, ಸಕೋ ಅಞ್ಞೇನ ಭಾವೇನ ಸುಞ್ಞೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನ ಏಕಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಏಕಸಭಾವತಾ ವುತ್ತಾ ಹೋತಿ. ಅಥ ವಾ ಸಭಾವೇನ ಸುಞ್ಞನ್ತಿ ಸುಞ್ಞಸಭಾವೇನೇವ ಸುಞ್ಞಂ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಸುಞ್ಞಸುಞ್ಞತಾಯ ಏವ ಸುಞ್ಞಂ, ನ ಅಞ್ಞಾಹಿ ಪರಿಯಾಯಸುಞ್ಞತಾಹಿ ಸುಞ್ಞನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಸಚೇ ಪನ ಕೇಚಿ ವದೇಯ್ಯುಂ ‘‘ಸಕೋ ಭಾವೋ ಸಭಾವೋ, ತೇನ ಸಭಾವೇನ ಸುಞ್ಞ’’ನ್ತಿ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಭಾವೋತಿ ಧಮ್ಮೋ, ಸೋ ಪರಂ ಉಪಾದಾಯ ಸಪದೇನ ವಿಸೇಸಿತೋ ಸಭಾವೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಅವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ‘‘ಜಾತಂ ರೂಪಂ ಸಭಾವೇನ ಸುಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ರೂಪಸ್ಸ ಅವಿಜ್ಜಮಾನತಾ ವುತ್ತಾ ಹೋತೀತಿ. ಏವಂ ಸತಿ ‘‘ಜಾತಂ ರೂಪ’’ನ್ತಿವಚನೇನ ವಿರುಜ್ಝತಿ. ನ ಹಿ ಉಪ್ಪಾದರಹಿತಂ ಜಾತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಹಿ ಉಪ್ಪಾದರಹಿತಂ, ತಂ ಜಾತಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ಜಾತಿಜರಾಮರಣಾನಿ ಚ ಉಪ್ಪಾದರಹಿತಾನಿ ಜಾತಾನಿ ನಾಮ ನ ಹೋನ್ತಿ. ತೇನೇವೇತ್ಥ ‘‘ಜಾತಾ ಜಾತಿ ಸಭಾವೇನ ಸುಞ್ಞಾ, ಜಾತಂ ಜರಾಮರಣಂ ಸಭಾವೇನ ಸುಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಅನುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಭವಮೇವ ಅವಸಾನಂ ಕತ್ವಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ. ಯದಿ ಉಪ್ಪಾದರಹಿತಸ್ಸಾಪಿ ‘‘ಜಾತ’’ನ್ತಿವಚನಂ ಯುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ‘‘ಜಾತಾ ಜಾತಿ, ಜಾತಂ ಜರಾಮರಣ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಭವೇಯ್ಯ. ಯಸ್ಮಾ ಉಪ್ಪಾದರಹಿತೇಸು ಜಾತಿಜರಾಮರಣೇಸು ‘‘ಜಾತ’’ನ್ತಿವಚನಂ ನ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಭಾವೇನ ಸುಞ್ಞಂ ಅವಿಜ್ಜಮಾನ’’ನ್ತಿ ವಚನಂ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದರಹಿತತ್ತಾ ‘‘ಜಾತ’’ನ್ತಿವಚನೇನ ವಿರುಜ್ಝತಿ. ಅವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ ಚ ‘‘ಸುಞ್ಞ’’ನ್ತಿವಚನಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೇನ ಲೋಕವಚನೇನ ಚ ಭಗವತೋ ವಚನೇನ ಚ ಞಾಯಸದ್ದಗನ್ಥವಚನೇನ ಚ ವಿರುಜ್ಝತಿ, ಅನೇಕಾಹಿ ಚ ಯುತ್ತೀಹಿ ವಿರುಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ವಚನಂ ಕಚವರಮಿವ ಛಡ್ಡಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ಥಿಸಮ್ಮತಂ ಲೋಕೇ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ, ಅಹಮ್ಪಿ ತಂ ಅತ್ಥೀತಿ ವದಾಮಿ. ಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನತ್ಥಿಸಮ್ಮತಂ ಲೋಕೇ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ, ಅಹಮ್ಪಿ ತಂ ನತ್ಥೀತಿ ವದಾಮಿ. ಕಿಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ಥಿಸಮ್ಮತಂ ಲೋಕೇ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ, ಯಮಹಂ ಅತ್ಥೀತಿ ವದಾಮಿ? ರೂಪಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ ಅತ್ಥಿಸಮ್ಮತಂ ಲೋಕೇ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ, ಅಹಮ್ಪಿ ತಂ ಅತ್ಥೀತಿ ವದಾಮೀ’’ತಿಆದೀಹಿ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೯೪) ಅನೇಕೇಹಿ ಬುದ್ಧವಚನಪ್ಪಮಾಣೇಹಿ ಅನೇಕಾಹಿ ಚ ಯುತ್ತೀಹಿ ಧಮ್ಮಾ ಸಕಕ್ಖಣೇ ವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಏವಾತಿ ನಿಟ್ಠಮೇತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬಂ.

ವಿಗತಂ ರೂಪನ್ತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಭಙ್ಗಂ ಪತ್ವಾ ನಿರುದ್ಧಂ ಅತೀತಂ ರೂಪಂ. ವಿಪರಿಣತಞ್ಚೇವ ಸುಞ್ಞಞ್ಚಾತಿ ಜರಾಭಙ್ಗವಸೇನ ವಿರೂಪಂ ಪರಿಣಾಮಂ ಪತ್ತಞ್ಚ ವತ್ತಮಾನಸ್ಸೇವ ವಿಪರಿಣಾಮಸಬ್ಭಾವತೋ ಅತೀತಸ್ಸ ವಿಪರಿಣಾಮಾಭಾವತೋ ತೇನ ವಿಪರಿಣಾಮೇನ ಸುಞ್ಞಞ್ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಜಾತಾ ವೇದನಾತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಜಾತಿಜರಾಮರಣಂ ಪನ ಅನಿಪ್ಫನ್ನತ್ತಾ ಸಕಭಾವೇನ ಅನುಪಲಬ್ಭನೀಯತೋ ಇಧ ನ ಯುಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಜಾತಾ ಜಾತಿ, ಜಾತಂ ಜರಾಮರಣ’’ನ್ತಿಆದಿಕೇ ದ್ವೇ ನಯೇ ಪಹಾಯ ಭವಾದಿಕಮೇವ ನಯಂ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತಂ.

ಅಗ್ಗನ್ತಿ ಅಗ್ಗೇ ಭವಂ. ಸೇಟ್ಠನ್ತಿ ಅತಿವಿಯ ಪಸಂಸನೀಯಂ. ವಿಸಿಟ್ಠನ್ತಿ ಅತಿಸಯಭೂತಂ. ವಿಸೇಟ್ಠನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ತಿಧಾಪಿ ಪಸತ್ಥಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪದಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತೋ ಪದಂ ನಾಮ. ಯದಿದನ್ತಿ ಯಂ ಇದಂ. ಇದಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಿದಸ್ಸೇತಿ. ಯಸ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆಗಮ್ಮ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಸಮಥೋ ಹೋತಿ, ಖನ್ಧೂಪಧಿಕಿಲೇಸೂಪಧಿಅಭಿಸಙ್ಖಾರೂಪಧಿಕಾಮಗುಣೂಪಧಿಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಉಪಧೀನಂ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ಹೋತಿ, ತಣ್ಹಾನಂ ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋ ಚ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋ ಸಬ್ಬೂಪಧಿಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ತಣ್ಹಕ್ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಸಭಾವಲಕ್ಖಣೇನ ನಿಗಮಿತಂ.

ಲಕ್ಖಣೇಸು ಹಿ ‘‘ತೀಣಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಲಸ್ಸ ಬಾಲಲಕ್ಖಣಾನಿ ಬಾಲನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಬಾಲಾಪದಾನಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ತೀಣಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಲೋ ದುಚ್ಚಿನ್ತಿತಚಿನ್ತೀ ಚ ಹೋತಿ ದುಬ್ಭಾಸಿತಭಾಸೀ ಚ ದುಕ್ಕಟಕಮ್ಮಕಾರೀ ಚ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೀಣಿ ಬಾಲಸ್ಸ ಬಾಲಲಕ್ಖಣಾನಿ ಬಾಲನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಬಾಲಾಪದಾನಾನೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೩.೩; ಮ. ನಿ. ೩.೨೪೬) ವುತ್ತಂ. ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಬಾಲಸ್ಸ ಬಾಲೋತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖಣತೋ ತಿವಿಧಂ ಬಾಲಲಕ್ಖಣಂ. ‘‘ತೀಣಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಪಣ್ಡಿತಲಕ್ಖಣಾನಿ ಪಣ್ಡಿತನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಪಣ್ಡಿತಾಪದಾನಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ತೀಣಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಸುಚಿನ್ತಿತಚಿನ್ತೀ ಚ ಹೋತಿ ಸುಭಾಸಿತಭಾಸೀ ಚ ಸುಕತಕಮ್ಮಕಾರೀ ಚ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೀಣಿ ಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಪಣ್ಡಿತಲಕ್ಖಣಾನಿ ಪಣ್ಡಿತನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಪಣ್ಡಿತಾಪದಾನಾನೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೩.೩; ಮ. ನಿ. ೩.೨೫೩) ವುತ್ತಂ. ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಪಣ್ಡಿತೋತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖಣತೋ ತಿವಿಧಂ ಪಣ್ಡಿತಲಕ್ಖಣಂ.

‘‘ತೀಣಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಙ್ಖತಸ್ಸ ಸಙ್ಖತಲಕ್ಖಣಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ತೀಣಿ? ಉಪ್ಪಾದೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ವಯೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಠಿತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೀಣಿ ಸಙ್ಖತಸ್ಸ ಸಙ್ಖತಲಕ್ಖಣಾನೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೩.೪೭-೪೮) ವುತ್ತಂ. ಉಪ್ಪಾದೋ ಏವ ಸಙ್ಖತಮಿತಿ ಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಸಙ್ಖತಲಕ್ಖಣಂ. ಏವಮಿತರದ್ವಯೇಪಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇಮಿನಾ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ಸೇಸದ್ವಿನ್ನಂ, ಠಿತಿಕ್ಖಣೇ ಸೇಸದ್ವಿನ್ನಂ, ಭಙ್ಗಕ್ಖಣೇ ಚ ಸೇಸದ್ವಿನ್ನಂ ಅಭಾವೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಪೇಯ್ಯಾಲಮುಖೇನ ಜಾತಿಯಾ ಚ ಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಚ ಉಪ್ಪಾದಾದಿಲಕ್ಖಣಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ವಿಪರಿಣಾಮಸುಞ್ಞತಾಯ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಾನಿ ಹಿತ್ವಾ ಭವಪರಿಯೋಸಾನಸ್ಸೇವ ನಯಸ್ಸ ವಚನೇನ ಚ ಉಪ್ಪಾದಾದೀನಂ ಉಪ್ಪಾದಾದಿಅವಚನಸಮಯೇನ ಚ ವಿರುಜ್ಝತಿ. ಲಕ್ಖಣಸೋತೇ ಪತಿತತ್ತಾ ಪನ ಸೋತಪತಿತಂ ಕತ್ವಾ ಲಿಖಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಥಾ ಚ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ (ಧ. ಸ. ೫೬೨-೫೬೫) ಅಹೇತುಕವಿಪಾಕಮನೋಧಾತುಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತೂನಂ ಸಙ್ಗಹವಾರೇ ಲಬ್ಭಮಾನಮ್ಪಿ ಝಾನಙ್ಗಂ ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣಸೋತೇ ಪತಿತ್ವಾ ಗತನ್ತಿ ನ ಉದ್ಧಟನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ಸೋತಪತಿತತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಥ ವಾ ಜಾತಿಜರಾಮರಣವನ್ತಾನಂ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಉಪ್ಪಾದಾದಯೋ ‘‘ಜಾತಿಜರಾಮರಣಂ ಅನಿಚ್ಚತೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೭೩; ೨.೪) ವಿಯ ತೇಸಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇನ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತೋ ಚೇವ ಸುಞ್ಞೋ ಚಾತಿ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇನ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತೋ ಚೇವ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸ್ಸ ತತ್ಥ ಅಭಾವತೋ ತೇನೇವ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಸಙ್ಖಾತೇನ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇನ ಸುಞ್ಞೋ ಚ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ. ತದಙ್ಗಪ್ಪಹಾನಸಮುಚ್ಛೇದಪ್ಪಹಾನೇಸುಪಿ ಚೇತ್ಥ ತದಙ್ಗವಸೇನ ಚ ಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ಚ ಪಹೀನಂ ದೂರೀಕತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಇಮಿನಾ ದೂರೀಕರಣಟ್ಠೇನ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಂ ವುತ್ತಂ.

ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇನ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ತದಙ್ಗಸುಞ್ಞೋತಿ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇನ ಪಹೀನೋ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ತೇನ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಙ್ಖಾತೇನ ಅಙ್ಗೇನ ಸುಞ್ಞೋ. ಅಥ ವಾ ಯೋ ಕೋಚಿ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸ್ಸ ತತ್ಥ ಅಭಾವತೋ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇನ ತೇನ ಅಙ್ಗೇನ ಸುಞ್ಞೋ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ. ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಅಙ್ಗಸ್ಸ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಅಭಾವಮತ್ತೇನೇವ ಚೇತ್ಥ ಉಪಚಾರಪ್ಪನಾಝಾನವಸೇನ ಚ ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಚ ತದಙ್ಗಸುಞ್ಞತಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ. ಪಹಾನದೀಪಕಸ್ಸ ವಚನಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ ಪನ ವಿವಟ್ಟನಾನುಪಸ್ಸನಂಯೇವ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ಕತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ, ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಾ ನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ. ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇನ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನೋ ಚೇವ ಸುಞ್ಞೋ ಚಾತಿಆದೀಸು ವಿಕ್ಖಮ್ಭನೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತದಙ್ಗವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಸೇನ ಪಹೀನಾನಿಪಿ ಚೇತ್ಥ ಸಮುದಾಚಾರಾಭಾವತೋ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಪರಿಯಾಯೇನ ಸಮುಚ್ಛೇದೋ ವುತ್ತೋ, ತಂತಂಸಮುಚ್ಛೇದಕಿಚ್ಚಸಾಧನವಸೇನ ವಾ ಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತನೇಕ್ಖಮ್ಮಾದಿವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿನಿಸ್ಸರಣಸುಞ್ಞೇಸು ಚ ಇಧ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತದಙ್ಗವಿಕ್ಖಮ್ಭನಸಮುಚ್ಛೇದಪಹಾನೇಸು ಪನೇತ್ಥ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಮತ್ತತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಟಮತ್ತತ್ತಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಪಞ್ಚಸುಪಿ ಏತೇಸು ಸುಞ್ಞೇಸು ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾದೀನಿಯೇವ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನತದಙ್ಗಸಮುಚ್ಛೇದಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿನಿಸ್ಸರಣನಾಮೇನ ವುತ್ತಾನಿ. ಅಜ್ಝತ್ತನ್ತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಭೂತಂ. ಬಹಿದ್ಧಾತಿ ಬಹಿದ್ಧಾಭೂತಂ. ದುಭತೋಸುಞ್ಞನ್ತಿ ಉಭಯಸುಞ್ಞಂ. ಪಚ್ಚತ್ತಾದೀಸುಪಿ ಹಿ ತೋ-ಇತಿವಚನಂ ಹೋತಿಯೇವ.

ಛ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾಯತನಾದೀನಿ ಛಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾಯತನಾದೀನಂ ಭಾವೇನ ಸಭಾಗಾನಿ. ಪರೇಹಿ ವಿಸಭಾಗಾನಿ. ವಿಞ್ಞಾಣಕಾಯಾತಿಆದೀಸು ಚೇತ್ಥ ಕಾಯವಚನೇನ ವಿಞ್ಞಾಣಾದೀನಿಯೇವ ವುತ್ತಾನಿ. ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇಸನಾದೀಸು ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾದೀನಿಯೇವ ತದತ್ಥಿಕೇಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಏಸೀಯನ್ತೀತಿ ಏಸನಾ. ಅಥ ವಾ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾದೀನಂ ಏಸನಾಪಿ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಾದೀಹಿ ಸುಞ್ಞಾ, ಕಿಂ ಪನ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾದೀನೀತಿಪಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಪರಿಗ್ಗಹಾದೀಸು ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾದೀನಿಯೇವ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಏಸಿತಾನಿ ಅಪರಭಾಗೇ ಪರಿಗ್ಗಯ್ಹನ್ತೀತಿ ಪರಿಗ್ಗಹೋತಿ, ಪರಿಗ್ಗಹಿತಾನಿ ಪತ್ತಿವಸೇನ ಪಟಿಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ ಪಟಿಲಾಭೋತಿ, ಪಟಿಲದ್ಧಾನಿ ಞಾಣವಸೇನ ಪಟಿವಿಜ್ಝೀಯನ್ತೀತಿ ಪಟಿವೇಧೋತಿ ಚ ವುತ್ತಾನಿ. ಏಕತ್ತಸುಞ್ಞಞ್ಚ ನಾನತ್ತಸುಞ್ಞಞ್ಚ ಸಕಿಂಯೇವ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಏಕತ್ತಸುಞ್ಞಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ನಾನತ್ತಸುಞ್ಞಂ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾವ ಸಕಿಂ ನಿಗಮನಂ ಕತಂ. ಕಸ್ಮಾ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತನ್ತಿ ಚೇ? ವುತ್ತಪರಿಯಾಯೇನೇವೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ ಞಾಯತೀತಿ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ – ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ಏಕತ್ತಂ, ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ನಾನತ್ತಂ, ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ನಾನತ್ತಂ, ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇಕತ್ತೇನ ಸುಞ್ಞನ್ತಿ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಖನ್ತಿಆದೀಸು ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾದೀನಿಯೇವ ಖಮನತೋ ರುಚ್ಚನತೋ ಖನ್ತೀತಿ, ರೋಚಿತಾನಿಯೇವ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನತೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ, ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಠಿತಾನಂ ಯಥಾರುಚಿಮೇವ ಸೇವನತೋ ಪರಿಯೋಗಾಹನನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತಾನಿ. ಇಧ ಸಮ್ಪಜಾನೋತಿಆದಿಕೋ ಪರಮತ್ಥಸುಞ್ಞನಿದ್ದೇಸೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಞಾಣನಿದ್ದೇಸೇ ವಣ್ಣಿತೋಯೇವ.

ಇಮೇಸು ಚ ಸಬ್ಬೇಸು ಸುಞ್ಞೇಸು ಸಙ್ಖಾರಸುಞ್ಞಂ ವಿಪರಿಣಾಮಸುಞ್ಞಂ ಲಕ್ಖಣಸುಞ್ಞಞ್ಚ ಯಥಾವುತ್ತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸತಾದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಯತ್ಥ ಪನ ಅಕುಸಲಪಕ್ಖಿಕಾನಂ ಕುಸಲಪಕ್ಖಿಕೇನ ಸುಞ್ಞತಾ ವುತ್ತಾ, ತೇನ ಅಕುಸಲೇ ಆದೀನವದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಯತ್ಥ ಪನ ಕುಸಲಪಕ್ಖಿಕಾನಂ ಅಕುಸಲಪಕ್ಖಿಕೇನ ಸುಞ್ಞತಾ ವುತ್ತಾ, ತೇನ ಕುಸಲೇ ಆನಿಸಂಸದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಯತ್ಥ ಅತ್ತತ್ತನಿಯಾದೀಹಿ ಸುಞ್ಞತಾ ವುತ್ತಾ, ತಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ನಿಬ್ಬಿದಾಜನನತ್ಥಂ. ಅಗ್ಗಸುಞ್ಞಂ ಪರಮತ್ಥಸುಞ್ಞಞ್ಚ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಉಸ್ಸಾಹಜನನತ್ಥಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ತೇಸು ಅಗ್ಗಸುಞ್ಞಞ್ಚ ಪರಮತ್ಥಸುಞ್ಞಞ್ಚಾತಿ ದ್ವೇ ಸುಞ್ಞಾನಿ ಅತ್ಥತೋ ಏಕಮೇವ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಗ್ಗಪರಮತ್ಥವಸೇನ ಸಉಪಾದಿಸೇಸಅನುಪಾದಿಸೇಸವಸೇನ ಚ ದ್ವಿಧಾ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ತಾನಿ ದ್ವೇ ಅತ್ತತ್ತನಿಯಸುಞ್ಞತೋ ಸಙ್ಖಾರಸುಞ್ಞತೋ ಚ ಸಭಾಗಾನಿ. ‘‘ಸುಞ್ಞಸುಞ್ಞಂ ಅಜ್ಝತ್ತಸುಞ್ಞಂ ಬಹಿದ್ಧಾಸುಞ್ಞಂ ದುಭತೋಸುಞ್ಞಂ ಸಭಾಗಸುಞ್ಞಂ ವಿಸಭಾಗಸುಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಛ ಸುಞ್ಞಾನಿ ಸುಞ್ಞಸುಞ್ಞಮೇವ ಹೋತಿ. ಅಜ್ಝತ್ತಾದಿಭೇದತೋ ಪನ ಛಧಾ ವುತ್ತಾನಿ. ತಾನಿ ಛ ಚ ಅತ್ತತ್ತನಿಯಾದಿಸುಞ್ಞತೋ ಸಭಾಗಾನಿ. ಸಙ್ಖಾರವಿಪರಿಣಾಮಲಕ್ಖಣಸುಞ್ಞಾನಿ, ವಿಕ್ಖಮ್ಭನತದಙ್ಗಸಮುಚ್ಛೇದಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿನಿಸ್ಸರಣಸುಞ್ಞಾನಿ, ಏಸನಾಪರಿಗ್ಗಹಪಟಿಲಾಭಪಟಿವೇಧಸುಞ್ಞಾನಿ, ಏಕತ್ತನಾನತ್ತಸುಞ್ಞಾನಿ, ಖನ್ತಿಅಧಿಟ್ಠಾನಪರಿಯೋಗಾಹನಸುಞ್ಞಾನಿ ಚಾತಿ ಸತ್ತರಸ ಸುಞ್ಞಾನಿ ಅತ್ತನಿ ಅವಿಜ್ಜಮಾನೇಹಿ ತೇಹಿ ತೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸುಞ್ಞತ್ತಾ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಾನಂ ವಸೇನ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ವುತ್ತಾನಿ. ಸಙ್ಖಾರವಿಪರಿಣಾಮಲಕ್ಖಣಸುಞ್ಞಾನಿ ಪನ ಇತರೇನ ಇತರೇನ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸವಸೇನ ಸಭಾಗಾನಿ, ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಾದೀನಿ ಪಞ್ಚ ಕುಸಲಪಕ್ಖೇನ ಸುಞ್ಞತ್ತಾ ಸಭಾಗಾನಿ, ಏಸನಾದೀನಿ ಚತ್ತಾರಿ, ಖನ್ತಿಆದೀನಿ ಚ ತೀಣಿ ಅಕುಸಲಪಕ್ಖೇನ ಸುಞ್ಞತ್ತಾ ಸಭಾಗಾನಿ, ಏಕತ್ತನಾನತ್ತಸುಞ್ಞಾನಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ ಸಭಾಗಾನಿ.

ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಮಾಸೇನ, ತಿಧಾ ದ್ವೇಧಾ ತಥೇಕಧಾ;

ಸುಞ್ಞಾತಿ ಸುಞ್ಞತ್ಥವಿದೂ, ವಣ್ಣಯನ್ತೀಧ ಸಾಸನೇ.

ಕಥಂ? ಸಬ್ಬೇ ತಾವ ಲೋಕಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ ಧುವಸುಭಸುಖಅತ್ತವಿರಹಿತತ್ತಾ ಧುವಸುಭಸುಖಅತ್ತಸುಞ್ಞಾ. ಮಗ್ಗಫಲಧಮ್ಮಾ ಧುವಸುಖತ್ತವಿರಹಿತತ್ತಾ ಧುವಸುಖತ್ತಸುಞ್ಞಾ. ಅನಿಚ್ಚತ್ತಾಯೇವ ಸುಖೇನ ಸುಞ್ಞಾ. ಅನಾಸವತ್ತಾ ನ ಸುಭೇನ ಸುಞ್ಞಾ. ನಿಬ್ಬಾನಧಮ್ಮೋ ಅತ್ತಸ್ಸೇವ ಅಭಾವತೋ ಅತ್ತಸುಞ್ಞೋ. ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾ ಪನ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಙ್ಖತಾ ಧಮ್ಮಾ ಸತ್ತಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಭಾವತೋ ಸತ್ತಸುಞ್ಞಾ. ಅಸಙ್ಖತೋ ನಿಬ್ಬಾನಧಮ್ಮೋ ತೇಸಂ ಸಙ್ಖಾರಾನಮ್ಪಿ ಅಭಾವತೋ ಸಙ್ಖಾರಸುಞ್ಞೋ. ಸಙ್ಖತಾಸಙ್ಖತಾ ಪನ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಅತ್ತಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಅತ್ತಸುಞ್ಞಾತಿ.

ಸದ್ಧಮ್ಮಪ್ಪಕಾಸಿನಿಯಾ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಮಗ್ಗಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುಞ್ಞಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಯುಗನದ್ಧವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚ ಮಜ್ಝಿಮವಗ್ಗಸ್ಸ ಅಪುಬ್ಬತ್ಥಾನುವಣ್ಣನಾ.