೭. ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪಟಿಪನ್ನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೬. ಸತ್ತಮೇ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ನವವಿಧೋ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋ, ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಧಮ್ಮೋ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿಆದಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಾಧಮ್ಮೋ, ತಂ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಅಧಿಗನ್ತುಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ. ಅಯಮನುಧಮ್ಮೋ ಹೋತೀತಿ ಅಯಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಸಭಾವೋ ಪತಿರೂಪಸಭಾವೋ ಹೋತಿ. ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾಯಾತಿ ಕಥನಾಯ. ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪಟಿಪನ್ನೋಯನ್ತಿ ಯನ್ತಿ ಕರಣತ್ಥೇ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯೇನ ಅನುಧಮ್ಮೇನ ತಂ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಪನ್ನೋತಿ ಬ್ಯಾಕರಮಾನೋ ಸಮ್ಮದೇವ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ ನಾಮ ಸಿಯಾ, ನ ತತೋನಿದಾನಂ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಗರಹಿತಬ್ಬೋ ಸಿಯಾತಿ. ಯನ್ತಿ ವಾ ಕಿರಿಯಾಪರಾಮಸನಂ, ತೇನೇತಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಯದಿದಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸೇವ ಭಾಸನಂ, ಧಮ್ಮವಿತಕ್ಕಸ್ಸೇವ ಚ ವಿತಕ್ಕನಂ ತದುಭಯಾಭಾವೇ ಞಾಣುಪೇಕ್ಖಾಯ, ಅಯಂ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತಥಾರೂಪೋ ಅಯನ್ತಿ ಕಥನಾಯಾನುರೂಪಹೇತು ಅನುಚ್ಛವಿಕಕಾರಣಂ. ಭಾಸಮಾನೋ ಧಮ್ಮಂಯೇವ ಭಾಸೇಯ್ಯಾತಿ ಕಥೇನ್ತೋ ಚೇ ದಸಕಥಾವತ್ಥುಧಮ್ಮಂಯೇವ ಕಥೇಯ್ಯ, ನ ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖಮಹಿಚ್ಛತಾದಿಅಧಮ್ಮಂ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಯಾಯಂ ಕಥಾ ಅಭಿಸಲ್ಲೇಖಿಕಾ ಚೇತೋವಿವರಣಸಪ್ಪಾಯಾ ಏಕನ್ತನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಉಪಸಮಾಯ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಕಥಾ, ಸನ್ತುಟ್ಠಿಕಥಾ, ಪವಿವೇಕಕಥಾ, ಅಸಂಸಗ್ಗಕಥಾ, ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಕಥಾ, ಸೀಲಕಥಾ, ಸಮಾಧಿಕಥಾ, ಪಞ್ಞಾಕಥಾ, ವಿಮುತ್ತಿಕಥಾ, ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಕಥಾ, ಏವರೂಪಾಯ ಕಥಾಯ ನಿಕಾಮಲಾಭೀ ಹೋತಿ ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಅಕಸಿರಲಾಭೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೯.೩; ಉದಾ. ೩೧).

ಅಭಿಸಲ್ಲೇಖಿಕಾಯ ಕಥಾಯ ಲಾಭೀ ಏವ ಹಿ ತಂ ಭಾಸೇಯ್ಯ. ಏತೇನ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸಮ್ಪದಾ ದಸ್ಸಿತಾ.

ಧಮ್ಮವಿತಕ್ಕನ್ತಿ ನೇಕ್ಖಮ್ಮವಿತಕ್ಕಾದಿಂ ಧಮ್ಮತೋ ಅನಪೇತಂ ವಿತಕ್ಕಯತೋ ‘‘ಸೀಲಾದಿಪಟಿಪದಂ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಪರೂಪರಿ ಉಸ್ಸಾಹೋ ಅಭಿವಡ್ಢಿಸ್ಸತಿ. ಸೋ ಪನ ವಿತಕ್ಕೋ ಸೀಲಾದೀನಂ ಅನುಪಕಾರಧಮ್ಮೇ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಉಪಕಾರಧಮ್ಮೇ ಅನುಬ್ರೂಹನವಸೇನ ಹಾನಭಾಗಿಯಭಾವಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಠಿತಿಭಾಗಿಯಭಾವೇಪಿ ಅಟ್ಠತ್ವಾ ವಿಸೇಸಭಾಗಿಯತಂ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯತಞ್ಚ ಪಾಪನವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಾ ಅನೇಕಪ್ಪಭೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ನೋ ಅಧಮ್ಮವಿತಕ್ಕನ್ತಿ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಂ ನೋ ವಿತಕ್ಕೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತದುಭಯಂ ವಾ ಪನಾತಿ ಯದೇತಂ ಪರೇಸಂ ಅನುಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಧಮ್ಮಭಾಸನಂ ಅತ್ತನೋ ಅನುಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಧಮ್ಮವಿತಕ್ಕನಞ್ಚ ವುತ್ತಂ. ಅಥ ವಾ ಪನ ತಂ ಉಭಯಂ ಅಭಿನಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಕತ್ವಾ. ಉಪೇಕ್ಖಕೋತಿ ತಥಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಉದಾಸೀನೋ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಭಾವನಮೇವ ಅನುಬ್ರೂಹನ್ತೋ ವಿಹರೇಯ್ಯ, ಸಮಥಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯಮೇವ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಿಹರೇಯ್ಯ. ವಿಪಸ್ಸನಮ್ಪಿ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥಪಿ ಸಙ್ಖಾರುಪೇಕ್ಖಾಞಾಣವಸೇನ ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ಯಾವ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಂ ಮಗ್ಗೇನ ಘಟೀಯತಿ, ತಾವ ಯಥಾ ತಂ ತಿಕ್ಖಂ ಸೂರಂ ಪಸನ್ನಂ ಹುತ್ವಾ ವಹತಿ, ತಥಾ ವಿಹರೇಯ್ಯ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋತಿ.

ಗಾಥಾಸು ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಧಮ್ಮೋ ಆರಮಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಆರಾಮೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಧಮ್ಮಾರಾಮೋ. ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಧಮ್ಮೇ ರತೋತಿ ಧಮ್ಮರತೋ. ತಸ್ಸೇವ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಿಚಿನ್ತನತೋ ಧಮ್ಮಂ ಅನುವಿಚಿನ್ತಯಂ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ, ಮನಸಿ ಕರೋನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನುಸ್ಸರನ್ತಿ ತಮೇವ ಧಮ್ಮಂ ಉಪರೂಪರಿಭಾವನಾವಸೇನ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋ. ಅಥ ವಾ ವಿಮುತ್ತಾಯತನಸೀಸೇ ಠತ್ವಾ ಪರೇಸಂ ದೇಸನಾವಸೇನ ಸೀಲಾದಿಧಮ್ಮೋ ಆರಮಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಆರಾಮೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಧಮ್ಮಾರಾಮೋ. ತಥೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮೇ ರತೋ ಅಭಿರತೋತಿ ಧಮ್ಮರತೋ. ತೇಸಂಯೇವ ಸೀಲಾದಿಧಮ್ಮಾನಂ ಗತಿಯೋ ಸಮನ್ವೇಸನ್ತೋ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದೀನಂ ಓಕಾಸಂ ಅದತ್ವಾ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಙ್ಕಪ್ಪಾದಿಧಮ್ಮಂಯೇವ ಅನುವಿಚಿನ್ತನತೋ ಧಮ್ಮಂ ಅನುವಿಚಿನ್ತಯಂ. ತದುಭಯಂ ವಾ ಪನ ಓಳಾರಿಕತೋ ದಹನ್ತೋ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಧಮ್ಮಮೇವ ಉಪರೂಪರಿ ಭಾವನಾವಸೇನ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋ ಅನುಬ್ರೂಹನವಸೇನ ಪವತ್ತೇನ್ತೋ. ಸದ್ಧಮ್ಮಾತಿ ಸತ್ತತಿಂಸಪ್ಪಭೇದಾ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಾ ನವವಿಧಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಾ ಚ ನ ಪರಿಹಾಯತಿ, ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ತಂ ಅಧಿಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಇದಾನಿ ತಸ್ಸ ಅನುಸ್ಸರಣವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಚರಂ ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಚರಂ ವಾತಿ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವಸೇನ ಚಙ್ಕಮನವಸೇನ ಚ ಚರನ್ತೋ ವಾ. ಯದಿ ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ತಿಟ್ಠನ್ತೋ ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ವಾ, ಉದ ವಾ ಸಯನ್ತಿ ಸಯನ್ತೋ ವಾ. ಏವಂ ಚತೂಸುಪಿ ಇರಿಯಾಪಥೇಸು. ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸಮಯಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸಙ್ಖಾತೇ ಗೋಚರಜ್ಝತ್ತೇ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಂ ರಾಗಾದಿಕಿಲೇಸಾನಂ ವೂಪಸಮನವಸೇನ ಪಜಹನವಸೇನ ಸಮಯಂ ಸಮೇನ್ತೋ. ಸನ್ತಿಮೇವಾಧಿಗಚ್ಛತೀತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಸನ್ತಿಂ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ.

ಸತ್ತಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.