೬. ಅಸುಭಾನುಪಸ್ಸೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೫. ಛಟ್ಠೇ ಅಸುಭಾನುಪಸ್ಸೀತಿ ಅಸುಭಂ ಅನುಪಸ್ಸನ್ತಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರವಸೇನ ಚೇವ ಉದ್ಧುಮಾತಕಾದೀಸು ಗಹಿತನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪಸಂಹರಣವಸೇನ ಚ ಕಾಯಸ್ಮಿಂ ಅಸುಭಂ ಅಸುಭಾಕಾರಂ ಅನುಪಸ್ಸಕಾ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರಥ. ಆನಾಪಾನಸ್ಸತೀತಿ ಆನಾಪಾನೇ ಸತಿ, ತಂ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತಾ ಸತಿ, ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಪರಿಗ್ಗಾಹಿಕಾ ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಆನನ್ತಿ ಅಸ್ಸಾಸೋ, ನೋ ಪಸ್ಸಾಸೋ. ಪಾನನ್ತಿ ಪಸ್ಸಾಸೋ, ನೋ ಅಸ್ಸಾಸೋ’’ತಿಆದಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೧೬೦).

ವೋತಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ. ಅಜ್ಝತ್ತನ್ತಿ ಇಧ ಗೋಚರಜ್ಝತ್ತಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಪರಿಮುಖನ್ತಿ ಅಭಿಮುಖಂ. ಸೂಪಟ್ಠಿತಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಉಪಟ್ಠಿತಾ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿ ಚ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾಭಿಮುಖಂ ಸುಟ್ಠು ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಹೋತೂತಿ. ಅಥ ವಾ ಪರಿಮುಖನ್ತಿ ಪರಿಗ್ಗಹಿತನಿಯ್ಯಾನಂ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯಂ – ‘‘ಪರೀತಿ ಪರಿಗ್ಗಹಟ್ಠೋ, ಮುಖನ್ತಿ ನಿಯ್ಯಾನಟ್ಠೋ, ಸತೀತಿ ಉಪಟ್ಠಾನಟ್ಠೋ, ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ ಪರಿಮುಖಂ ಸತಿ’’ನ್ತಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೧೬೪). ಇಮಿನಾ ಚತುಸತಿಪಟ್ಠಾನಸೋಳಸಪ್ಪಭೇದಾ ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಭಾವನಾ ದಸ್ಸಿತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ.

ಏವಂ ಸಙ್ಖೇಪೇನೇವ ರಾಗಚರಿತವಿತಕ್ಕಚರಿತಾನಂ ಸಪ್ಪಾಯಂ ಪಟಿಕೂಲಮನಸಿಕಾರಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಸಮಥಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಉಪದಿಸಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸುದ್ಧವಿಪಸ್ಸನಾಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮೇವ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತತ್ಥ ಅನಿಚ್ಚಂ, ಅನಿಚ್ಚಲಕ್ಖಣಂ, ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾ, ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸೀತಿ ಇದಂ ಚತುಕ್ಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಹುತ್ವಾ, ಅಭಾವತೋ, ಉದಯಬ್ಬಯಯೋಗತೋ, ತಾವಕಾಲಿಕತೋ, ನಿಚ್ಚಪಟಿಕ್ಖೇಪತೋ ಚ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ ಅನಿಚ್ಚಂ ನಾಮ. ತಸ್ಸ ಯೋ ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವಾಕಾರೋ, ತಂ ಅನಿಚ್ಚಲಕ್ಖಣಂ ನಾಮ. ತಂ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾ. ತಂ ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿ ವಿಪಸ್ಸಕೋ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸೀ. ಏತ್ಥ ಚ ಏಕಾದಸವಿಧಾ ಅಸುಭಕಥಾ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ, ಸೋಳಸವತ್ಥುಕಾ ಚ ಆನಾಪಾನಕಥಾ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ, ವಿಪಸ್ಸನಾಕಥಾ ಚ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವತ್ತಬ್ಬಾ, ಸಾ ಪನ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೨.೭೩೭-೭೪೦) ಕಥಿತಾತಿ ತತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಇದಾನಿ ಅಸುಭಾನುಪಸ್ಸನಾದೀಹಿ ನಿಪ್ಫಾದೇತಬ್ಬಂ ಫಲವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಸುಭಾನುಪಸ್ಸೀನ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸುಭಾಯ ಧಾತುಯಾತಿ ಸುಭಭಾವೇ, ಸುಭನಿಮಿತ್ತೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ರಾಗಾನುಸಯೋತಿ ಸುಭಾರಮ್ಮಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹೋ ಕಾಮರಾಗಾನುಸಯೋ. ಸೋ ಕೇಸಾದೀಸು ಉದ್ಧುಮಾತಕಾದೀಸು ವಾ ಅಸುಭಾನುಪಸ್ಸೀನಂ ಅಸುಭನಿಮಿತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ತಂ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅಧಿಗತೇನ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇನ ಪಹೀಯತಿ, ಸಬ್ಬಸೋ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದೀಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಅಸುಭಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ ಕಾಮರಾಗಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯಾ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೯.೩; ಉದಾ. ೩೧). ಬಾಹಿರಾತಿ ಬಹಿದ್ಧಾವತ್ಥುಕತ್ತಾ ಅನತ್ಥಾವಹತ್ತಾ ಚ ಬಾಹಿರಾ ಬಹಿಭೂತಾ. ವಿತಕ್ಕಾಸಯಾತಿ ಕಾಮಸಙ್ಕಪ್ಪಾದಿಮಿಚ್ಛಾವಿತಕ್ಕಾ. ತೇ ಹಿ ಅಪ್ಪಹೀನಾ ಆಸಯಾನುಗತಾ ಸತಿ ಪಚ್ಚಯಸಮವಾಯೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ವಿತಕ್ಕಾಸಯಾತಿ ವುತ್ತಾ. ಕಾಮವಿತಕ್ಕೋ ಚೇತ್ಥ ಕಾಮರಾಗಗ್ಗಹಣೇನ ಗಹಿತೋ ಏವಾತಿ ತದವಸೇಸಾ ವಿತಕ್ಕಾ ಏವ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ವಿಘಾತಪಕ್ಖಿಕಾತಿ ದುಕ್ಖಭಾಗಿಯಾ, ಇಚ್ಛಾವಿಘಾತನಿಬ್ಬತ್ತನಕಾ ವಾ. ತೇ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ತೇ ಪಹೀಯನ್ತಿ. ಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕೋ, ವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕೋ, ಞಾತಿವಿತಕ್ಕೋ, ಜನಪದವಿತಕ್ಕೋ, ಅಮರಾವಿತಕ್ಕೋ, ಅನವಞ್ಞತ್ತಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ವಿತಕ್ಕೋ, ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ವಿತಕ್ಕೋ, ಪರಾನುದ್ದಯತಾಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ವಿತಕ್ಕೋತಿ ಅಟ್ಠ, ಕಾಮವಿತಕ್ಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ನವವಿಧಾ ಮಹಾವಿತಕ್ಕಾ ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಸಮಾಧಿನಾ ತನ್ನಿಸ್ಸಿತಾಯ ಚ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತಾ. ತಂ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ಅಧಿಗತೇನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಯಥಾರಹಂ ಅನವಸೇಸತೋ ಪಹೀಯನ್ತಿ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ‘‘ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ ವಿತಕ್ಕುಪಚ್ಛೇದಾಯಾ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೯.೩; ಉದಾ. ೩೧).

ಯಾ ಅವಿಜ್ಜಾ, ಸಾ ಪಹೀಯತೀತಿ ಯಾ ಸಚ್ಚಸಭಾವಪಟಿಚ್ಛಾದಿನೀ ಸಬ್ಬಾನತ್ಥಕಾರೀ ಸಕಲಸ್ಸ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಮೂಲಭೂತಾ ಅವಿಜ್ಜಾ, ಸಾ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸೀನಂ ವಿಹರತಂ ಸಮುಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ. ಇದಂ ಕಿರ ಭಗವತಾ ಅನಿಚ್ಚಾಕಾರತೋ ವುಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ತೇಭೂಮಕೇಸು ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ಅನಿಚ್ಚಾದಿತೋ ಸಮ್ಮಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನ್ತಾನಂ ಯದಾ ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿ ಪವತ್ತಮಾನಾ ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನೀವಿಪಸ್ಸನಾ ಮಗ್ಗೇನ ಘಟೀಯತಿ, ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತೇಸಂ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸೀನಂ ವಿಹರತಂ ಅವಿಜ್ಜಾ ಅನವಸೇಸತೋ ಪಹೀಯತಿ, ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗವಿಜ್ಜಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ. ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸೀನಂ ವಿಹರತನ್ತಿ ಇದಂ ಅನಿಚ್ಚಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ತೇಸಂ ಪಾಕಟಭಾವತೋ ಇತರಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣದ್ವಯಸ್ಸ ಗಹಣೇ ಉಪಾಯಭಾವತೋ ವಾ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಏಕಸ್ಸೇವ ಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಅನುಪಸ್ಸಿತಬ್ಬತೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಯದನಿಚ್ಚಂ ತಂ ದುಕ್ಖಂ, ಯಂ ದುಕ್ಖಂ ತದನತ್ತಾ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೧೫). ಅಪರಮ್ಪಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಿನೋ ಹಿ, ಮೇಘಿಯ, ಅನತ್ತಸಞ್ಞಾ ಸಣ್ಠಾತಿ, ಅನತ್ತಸಞ್ಞೀ ಅಸ್ಮಿಮಾನಸಮುಗ್ಘಾತಂ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ.

ಗಾಥಾಸು ಆನಾಪಾನೇ ಪಟಿಸ್ಸತೋತಿ ಆನಾಪಾನನಿಮಿತ್ತಸ್ಮಿಂ ಪಟಿ ಪಟಿ ಸತೋ, ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಆಸವಕ್ಖಯಞಾಣಚಕ್ಖುನಾ ಸಙ್ಖಾರೂಪಸಮಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ. ಆತಾಪೀ ಸಬ್ಬದಾತಿ ಅನ್ತರಾವೋಸಾನಂ ಅನಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಸುಭಾನುಪಸ್ಸನಾದೀಸು ಸತತಂ ಆತಾಪೀ ಯುತ್ತಪ್ಪಯುತ್ತೋ, ತತೋ ಏವ ಯತೋ ವಾಯಮಮಾನೋ, ನಿಯತೋ ವಾ ಸಮ್ಮತ್ತನಿಯಾಮೇನ ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಅರಹತ್ತಫಲವಿಮುತ್ತಿಯಾ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಛಟ್ಠಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.