೫. ಬಹುಜನಹಿತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೪. ಪಞ್ಚಮೇ ಲೋಕೇತಿ ಏತ್ಥ ತಯೋ ಲೋಕಾ – ಸತ್ತಲೋಕೋ, ಸಙ್ಖಾರಲೋಕೋ, ಓಕಾಸಲೋಕೋತಿ. ತೇಸು ಇನ್ದ್ರಿಯಬದ್ಧಾನಂ ರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ಅರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಾನಞ್ಚ ಸನ್ತಾನವಸೇನ ವತ್ತಮಾನಾನಂ ಸಮೂಹೋ ಸತ್ತಲೋಕೋ, ಪಥವೀಪಬ್ಬತಾದಿಭೇದೋ ಓಕಾಸಲೋಕೋ, ಉಭಯೇಪಿ ಖನ್ಧಾ ಸಙ್ಖಾರಲೋಕೋ. ತೇಸು ಸತ್ತಲೋಕೋ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ತಸ್ಮಾ ಲೋಕೇತಿ ಸತ್ತಲೋಕೇ. ತತ್ಥಾಪಿ ನ ದೇವಲೋಕೇ, ನ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ, ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ. ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇಪಿ ನ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಚಕ್ಕವಾಳೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಚಕ್ಕವಾಳೇ. ತತ್ರಾಪಿ ನ ಸಬ್ಬಟ್ಠಾನೇಸು, ‘‘ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಗಜಙ್ಗಲಂ ನಾಮ ನಿಗಮೋ, ತಸ್ಸ ಅಪರೇನ ಮಹಾಸಾಲಾ, ತತೋ ಪರಂ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮಾ ಜನಪದಾ, ಓರತೋ ಮಜ್ಝೇ; ಪುರತ್ಥಿಮದಕ್ಖಿಣಾಯ ದಿಸಾಯ ಸಲ್ಲವತೀ ನಾಮ ನದೀ, ತತೋ ಪರಂ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮಾ ಜನಪದಾ, ಓರತೋ ಮಜ್ಝೇ; ದಕ್ಖಿಣಾಯ ದಿಸಾಯ ಸೇತಕಣ್ಣಿಕಂ ನಾಮ ನಿಗಮೋ, ತತೋ ಪರಂ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮಾ ಜನಪದಾ, ಓರತೋ ಮಜ್ಝೇ; ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಥೂಣಂ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮೋ, ತತೋ ಪರಂ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮಾ ಜನಪದಾ, ಓರತೋ ಮಜ್ಝೇ; ಉತ್ತರಾಯ ದಿಸಾಯ ಉಸಿರದ್ಧಜೋ ನಾಮ ಪಬ್ಬತೋ, ತತೋ ಪರಂ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮಾ ಜನಪದಾ, ಓರತೋ ಮಜ್ಝೇ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೫೯) ಏವಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇ ಆಯಾಮತೋ ತಿಯೋಜನಸತೇ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಯೋಜನಸತೇ ಪರಿಕ್ಖೇಪತೋ ನವಯೋಜನಸತೇ ಮಜ್ಝಿಮದೇಸೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ತಥಾಗತೋ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ತಥಾಗತೋವ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ ಅಸೀತಿಮಹಾಥೇರಾ ಬುದ್ಧಮಾತಾ ಬುದ್ಧಪಿತಾ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಾ ಅಞ್ಞೇ ಚ ಸಾರಪ್ಪತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾ ಏತ್ಥೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಇಧ ಪನ ತಥಾಗತವಾರೇಯೇವ ಸಬ್ಬತ್ಥಕವಸೇನ ಅಯಂ ನಯೋ ಲಬ್ಭತಿ, ಇತರೇಸು ಏಕದೇಸವಸೇನ.

ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಇದಂ ಪನ ಉಭಯಮ್ಪಿ ವಿಪ್ಪಕತವಚನಮೇವ, ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಾ ಬಹುಜನಹಿತತ್ಥಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ನ ಅಞ್ಞೇನ ಕಾರಣೇನಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏವರೂಪಞ್ಹೇತ್ಥ ಸದ್ದಲಕ್ಖಣಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಅಞ್ಞೇನ ಸದ್ದಲಕ್ಖಣೇನ ಪಟಿಬಾಹಿತುಂ.

ಅಪಿಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ನಾಮ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನಾಮ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ನಾಮಾತಿ ಅಯಂ ಪಭೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತಥಾಗತೋ ಹಿ ಮಹಾಭಿನೀಹಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ, ಬುದ್ಧಕರೇ ಧಮ್ಮೇ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ, ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇನ್ತೋ, ಪಞ್ಚ ಮಹಾಪರಿಚ್ಚಾಗೇ ಪರಿಚ್ಚಜನ್ತೋ, ಞಾತತ್ಥಚರಿಯಂ ಚರನ್ತೋ, ಲೋಕತ್ಥಚರಿಯಂ, ಬುದ್ಧತ್ಥಚರಿಯಂ ಕೋಟಿಂ ಪಾಪೇನ್ತೋ, ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ತುಸಿತಭವನೇ ತಿಟ್ಠನ್ತೋ, ತತೋ ಓತರಿತ್ವಾ ಚರಿಮಭವೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ, ಅಗಾರಮಜ್ಝೇ ವಸನ್ತೋ, ಅಭಿನಿಕ್ಖಮನ್ತೋ, ಮಹಾಪಧಾನಂ ಪದಹನ್ತೋ, ಪರಿಪಕ್ಕಞಾಣೋ ಬೋಧಿಮಣ್ಡಂ ಆರುಯ್ಹ ಮಾರಬಲಂ ವಿಧಮೇನ್ತೋ ಪಠಮಯಾಮೇ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋ, ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಂ ವಿಸೋಧೇನ್ತೋ, ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೇ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೇ ಞಾಣಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಅನೇಕಾಕಾರಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತೋ ಯಾವ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋನ್ತೋಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಏವ ನಾಮ, ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನಾಮ, ಅರಹತ್ತಫಲಕ್ಖಣೇ ಪನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ನಾಮ. ಬುದ್ಧಾನಞ್ಹಿ ಸಾವಕಾನಂ ವಿಯ ನ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಇದ್ಧಿವಿಧಞಾಣಾದೀನಂ ಉಪ್ಪಾದನಕಿಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ, ಸಹೇವ ಪನ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಸಕಲೋಪಿ ಬುದ್ಧಗುಣರಾಸಿ ಆಗತೋವ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ತೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚತ್ತಾ ಅರಹತ್ತಫಲಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಇಧ ಅರಹತ್ತಫಲಕ್ಖಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ.

ಸಾವಕೋಪಿ ಖೀಣಾಸವೋ ಸಾವಕಬೋಧಿಯಾ ಹೇತುಭೂತೇ ಪುಞ್ಞಸಮ್ಭಾರೇ ಸಮ್ಭರನ್ತೋ ಪುಬ್ಬಯೋಗಂ ಪುಬ್ಬಚರಿಯಂ ಗತಪಚ್ಚಾಗತವತ್ತಂ ಪೂರೇನ್ತೋ ಚರಿಮಭವೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ಸಂಸಾರೇ ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಚೇತಯಮಾನೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಸೀಲಾದೀನಿ ಪರಿಪೂರೇನ್ತೋ ಧುತಧಮ್ಮೇ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಮಾನೋ ಜಾಗರಿಯಂ ಅನುಯುಞ್ಜನ್ತೋ ಞಾಣಾನಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಿಮಮಗ್ಗೇ ಅಧಿಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಏವ ನಾಮ, ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನಾಮ, ಅರಹತ್ತಫಲಕ್ಖಣೇ ಪನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ನಾಮ. ಸೇಕ್ಖೋ ಪನ ಪುಬ್ಬೂಪನಿಸ್ಸಯತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಗೋತ್ರಭುಞಾಣಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ನಾಮ, ಪಠಮಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನಾಮ, ಪಠಮಫಲಕ್ಖಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ನಾಮ. ಏತ್ತಾವತಾ ‘‘ತಯೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲಾ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ ಪದಾನಂ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ ಹೋತಿ.

ಇದಾನಿ ಬಹುಜನಹಿತಾಯಾತಿಆದೀಸು ಬಹುಜನಹಿತಾಯಾತಿ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಹಿತತ್ಥಾಯ. ಬಹುಜನಸುಖಾಯಾತಿ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸುಖತ್ಥಾಯ. ಲೋಕಾನುಕಮ್ಪಾಯಾತಿ ಸತ್ತಲೋಕಸ್ಸ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಪಟಿಚ್ಚ. ಕತರಸತ್ತಲೋಕಸ್ಸಾತಿ? ಯೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ, ಅಮತಪಾನಂ ಪಿವತಿ, ತಸ್ಸ. ಭಗವತೋ ಹಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಸುತ್ತನ್ತದೇಸನಾಯ ಅಞ್ಞಾತಕೋಣ್ಡಞ್ಞಪ್ಪಮುಖಾ ಅಟ್ಠಾರಸ ಬ್ರಹ್ಮಕೋಟಿಯೋ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿಂಸು. ಏವಂ ಯಾವ ಸುಭದ್ದಪರಿಬ್ಬಾಜಕವಿನಯನಾ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿವಿದ್ಧಸತ್ತಾನಂ ಗಣನಾ ನತ್ಥಿ, ಮಹಾಸಮಯಸುತ್ತನ್ತದೇಸನಾಯಂ ಮಙ್ಗಲಸುತ್ತಂ, ಚೂಳರಾಹುಲೋವಾದಂ, ಸಮಚಿತ್ತದೇಸನಾಯನ್ತಿ ಇಮೇಸು ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ಅಭಿಸಮಯಂ ಪತ್ತಸತ್ತಾನಂ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನತ್ಥಿ. ಏವಮೇತಸ್ಸ ಅಪರಿಮಾಣಸ್ಸ ಸತ್ತಲೋಕಸ್ಸ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ. ಸಾವಕಸ್ಸ ಪನ ಅರಹತೋ ಸೇಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಲೋಕಾನುಕಮ್ಪಾಯ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಆದೀಹಿ ಧಮ್ಮಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಾದೀಹಿ ಚ ದೇಸಿತದೇಸನಾಯ ಪಟಿವೇಧಪ್ಪತ್ತಸತ್ತಾನಂ ವಸೇನ, ಅಪರಭಾಗೇ ಚ ಮಹಾಮಹಿನ್ದತ್ಥೇರಾದೀಹಿ ದೇಸಿತದೇಸನಾಯ ಪಟಿವಿದ್ಧಸಚ್ಚಾನಂ ವಸೇನ, ಯಾವಜ್ಜತನಾ ಇತೋ ಪರಂ ಅನಾಗತೇ ಚ ಸಾಸನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಗ್ಗಮೋಕ್ಖಮಗ್ಗೇಸು ಪತಿಟ್ಠಹನ್ತಾನಂ ವಸೇನಪಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವಿಭಾವೇತಬ್ಬೋ.

ಅಪಿಚ ಬಹುಜನಹಿತಾಯಾತಿ ಬಹುಜನಸ್ಸ ಹಿತತ್ಥಾಯ, ನೇಸಂ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಹಿತೂಪದೇಸಕೋತಿ. ಬಹುಜನಸುಖಾಯಾತಿ ಬಹುಜನಸ್ಸ ಸುಖತ್ಥಾಯ, ಚಾಗಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಉಪಕರಣಸುಖಸಮ್ಪದಾಯಕೋತಿ. ಲೋಕಾನುಕಮ್ಪಾಯಾತಿ ಲೋಕಸ್ಸ ಅನುಕಮ್ಪನತ್ಥಾಯ, ಮೇತ್ತಾಕರುಣಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ವಿಯ ಲೋಕಸ್ಸ ರಕ್ಖಿತಾ ಗೋಪಿತಾತಿ. ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನನ್ತಿ ಇಧ ದೇವಮನುಸ್ಸಗ್ಗಹಣೇನ ಭಬ್ಬಪುಗ್ಗಲೇ ವೇನೇಯ್ಯಸತ್ತೇ ಏವ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ನಿಬ್ಬಾನಮಗ್ಗಫಲಾಧಿಗಮಾಯ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ದಸ್ಸಿತಾ ಪಠಮವಾರೇ, ದುತಿಯತತಿಯವಾರೇಸು ಪನ ಅರಹತೋ ಸೇಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ವಸೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಅತ್ಥಾಯಾತಿ ಇಮಿನಾ ಪರಮತ್ಥಾಯ, ನಿಬ್ಬಾನಾಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಹಿತಾಯಾತಿ ತಂಸಮ್ಪಾಪಕಮಗ್ಗತ್ಥಾಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ನಿಬ್ಬಾನಸಮ್ಪಾಪಕಮಗ್ಗತೋ ಹಿ ಉತ್ತರಿಂ ಹಿತಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಸುಖಾಯಾತಿ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಸುಖತ್ಥಾಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತತೋ ಉತ್ತರಿ ಸುಖಾಭಾವತೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಅಯಂ ಸಮಾಧಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸುಖೋ ಚೇವ ಆಯತಿಞ್ಚ ಸುಖವಿಪಾಕೋ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೫೫; ಅ. ನಿ. ೫.೨೭; ವಿಭ. ೮೦೪).

ತಥಾಗತೋತಿಆದೀನಂ ಪದಾನಂ ಅತ್ಥೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೋ. ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋತಿಆದೀಸು ತಿಸ್ಸೋಪಿ ವಿಜ್ಜಾ ಭಯಭೇರವೇ (ಮ. ನಿ. ೧.೩೪ ಆದಯೋ) ಆಗತನಯೇನ, ಛಪಿ ವಿಜ್ಜಾ ಛಳಭಿಞ್ಞಾವಸೇನ, ಅಟ್ಠಪಿ ವಿಜ್ಜಾ ಅಮ್ಬಟ್ಠಸುತ್ತೇ ಆಗತಾತಿ ವಿಜ್ಜಾಹಿ, ಸೀಲಸಂವರಾದೀಹಿ, ಪನ್ನರಸಹಿ ಚರಣಧಮ್ಮೇಹಿ ಚ, ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣೇಹಿ ಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಸೋಭನಗಮನತ್ತಾ, ಸುನ್ದರಂ ಠಾನಂ ಗತತ್ತಾ, ಸಮ್ಮಾ ಗತತ್ತಾ, ಸಮ್ಮಾ ಗದತ್ತಾ ಚ ಸುಗತೋ. ಸಬ್ಬಥಾ ವಿದಿತಲೋಕತ್ತಾ ಲೋಕವಿದೂ. ನತ್ಥಿ ಏತಸ್ಸ ಉತ್ತರೋತಿ ಅನುತ್ತರೋ. ಪುರಿಸದಮ್ಮೇ ಪುರಿಸವೇನೇಯ್ಯೇ ಸಾರೇತಿ ವಿನೇತೀತಿ ಪುರಿಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಪರಮತ್ಥೇಹಿ ಯಥಾರಹಂ ಅನುಸಾಸತೀತಿ ಸತ್ಥಾ. ಸಬ್ಬಸ್ಸಾಪಿ ನೇಯ್ಯಸ್ಸ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರೇನ ಸಯಮ್ಭುಞಾಣೇನ ಬುದ್ಧತ್ತಾ ಬುದ್ಧೋತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗತೋ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೧೩೨-೧೩೩) ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಆದಿ…ಪೇ… ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣನ್ತಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಸತ್ತೇಸು ಕಾರುಞ್ಞಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಹಿತ್ವಾಪಿ ಅನುತ್ತರಂ ವಿವೇಕಸುಖಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ. ತಞ್ಚ ಖೋ ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಬಹುಂ ವಾ ದೇಸೇನ್ತೋ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಾದಿಪ್ಪಕಾರಮೇವ ದೇಸೇತಿ. ಕಥಂ? ಏಕಗಾಥಾಪಿ ಹಿ ಸಮನ್ತಭದ್ದಕತ್ತಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪಠಮಪಾದೇನ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಾ, ದುತಿಯತತಿಯೇಹಿ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಾ, ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಾ. ಏಕಾನುಸನ್ಧಿಕಂ ಸುತ್ತಂ ನಿದಾನೇನ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ, ನಿಗಮನೇನ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಂ, ಸೇಸೇನ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ. ನಾನಾನುಸನ್ಧಿಕಂ ಸುತ್ತಂ ಪಠಮೇನ ಅನುಸನ್ಧಿನಾ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ, ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಂ, ಸೇಸೇಹಿ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ. ಸಕಲೋಪಿ ವಾ ಸಾಸನಧಮ್ಮೋ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಭೂತೇನ ಸೀಲೇನ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣೋ, ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಫಲೇಹಿ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣೋ, ನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣೋ. ಸೀಲಸಮಾಧೀಹಿ ವಾ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣೋ, ವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗೇಹಿ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣೋ, ಫಲನಿಬ್ಬಾನೇಹಿ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣೋ. ಬುದ್ಧಸುಬುದ್ಧತಾಯ ವಾ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣೋ, ಧಮ್ಮಸುಧಮ್ಮತಾಯ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣೋ, ಸಙ್ಘಸುಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣೋ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ತಥತ್ತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೇನ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬಾಯ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿಯಾ ವಾ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣೋ, ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಯಾ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣೋ, ಸಾವಕಬೋಧಿಯಾ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣೋ. ಸುಯ್ಯಮಾನೋ ಚೇಸ ನೀವರಣವಿಕ್ಖಮ್ಭನತೋ ಸವನೇನಪಿ ಕಲ್ಯಾಣಮೇವ ಆವಹತೀತಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣೋ, ಪಟಿಪಜ್ಜಿಯಮಾನೋ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಸುಖಾವಹನತೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾಪಿ ಸುಖಮೇವ ಆವಹತೀತಿ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣೋ, ತಥಾಪಟಿಪನ್ನೋ ಚ ಪಟಿಪತ್ತಿಫಲೇ ನಿಟ್ಠಿತೇ ತಾದಿಭಾವಾವಹನತೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಫಲೇನಪಿ ಕಲ್ಯಾಣಮೇವ ಆವಹತೀತಿ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣೋ. ನಾಥಪ್ಪಭವತ್ತಾ ಚ ಪಭವಸುದ್ಧಿಯಾ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣೋ, ಅತ್ಥಸುದ್ಧಿಯಾ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣೋ, ಕಿಚ್ಚಸುದ್ಧಿಯಾ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಆದಿ…ಪೇ… ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣ’’ನ್ತಿ.

ಯಂ ಪನ ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಸಾಸನಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಞ್ಚ ಪಕಾಸೇತಿ, ನಾನಾನಯೇಹಿ ದೀಪೇತಿ, ತಂ ಯಥಾನುರೂಪಂ ಅತ್ಥಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಾತ್ಥಂ, ಬ್ಯಞ್ಜನಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ. ಸಙ್ಕಾಸನ, ಪಕಾಸನ, ವಿವರಣ, ವಿಭಜನ, ಉತ್ತಾನೀಕರಣ ಪಞ್ಞತ್ತಿಅತ್ಥಪದಸಮಾಯೋಗತೋ ಸಾತ್ಥಂ, ಅಕ್ಖರಪದಬ್ಯಞ್ಜನಾಕಾರನಿರುತ್ತಿನಿದ್ದೇಸಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ, ಅತ್ಥಗಮ್ಭೀರತಾಪಟಿವೇಧಗಮ್ಭೀರತಾಹಿ ವಾ ಸಾತ್ಥಂ, ಧಮ್ಮಗಮ್ಭೀರತಾದೇಸನಾಗಮ್ಭೀರತಾಹಿ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ. ಅತ್ಥಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾವಿಸಯತೋ ವಾ ಸಾತ್ಥಂ, ಧಮ್ಮನಿರುತ್ತಿಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾವಿಸಯತೋ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ. ಪಣ್ಡಿತವೇದನೀಯತೋ ಪರಿಕ್ಖಕಜನಪ್ಪಸಾದಕನ್ತಿ ಸಾತ್ಥಂ, ಸದ್ಧೇಯ್ಯತೋ ಲೋಕಿಯಜನಪ್ಪಸಾದಕನ್ತಿ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ. ಗಮ್ಭೀರಾಧಿಪ್ಪಾಯತೋ ಸಾತ್ಥಂ, ಉತ್ತಾನಪದತೋ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ. ಉಪನೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಸಕಲಪರಿಪುಣ್ಣಭಾವೇನ ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ, ಅಪನೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ನಿದ್ದೋಸಭಾವೇನ ಪರಿಸುದ್ಧಂ, ಅಪಿಚ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅಧಿಗಮಬ್ಯತ್ತಿತೋ ಸಾತ್ಥಂ, ಪರಿಯತ್ತಿಯಾ ಆಗಮಬ್ಯತ್ತಿತೋ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ, ಸೀಲಾದಿಪಞ್ಚಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ, ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸತೋ ನಿತ್ಥರಣತ್ಥಾಯ ಪವತ್ತಿತೋ ಲೋಕಾಮಿಸನಿರಪೇಕ್ಖತೋ ಚ ಪರಿಸುದ್ಧಂ, ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಪರಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೇಹಿ ಸೇಟ್ಠೇಹಿ ಚರಿತಬ್ಬತೋ ತೇಸಂ ಚರಿಯಭಾವತೋ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ…ಪೇ… ಪಕಾಸೇತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪಠಮೋತಿ ಗಣನಾನುಪುಬ್ಬತೋ ಸಬ್ಬಲೋಕುತ್ತಮಭಾವತೋ ಚ ಪಠಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ.

ತಸ್ಸೇವ ಸತ್ಥು ಸಾವಕೋತಿ ತಸ್ಸೇವ ಯಥಾವುತ್ತಗುಣಸ್ಸ ಸತ್ಥು ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಸವನನ್ತೇ ಜಾತೋ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಸದಿಸೋ ಸಾವಕೋ, ನ ಪೂರಣಾದಿ ವಿಯ ಪಟಿಞ್ಞಾಮತ್ತೇನ ಸತ್ಥು ಸಾವಕೋ. ಪಾಟಿಪದೋತಿ ಪಟಿಪದಾಸಙ್ಖಾತೇನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಅರಿಯಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಜಾತೋ ಭವೋತಿ ಪಾಟಿಪದೋ, ಅನಿಟ್ಠಿತಪಟಿಪತ್ತಿಕಿಚ್ಚೋ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುತ್ತಗೇಯ್ಯಾದಿ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ಬಹುಂ ಸುತೋ ಏತೇನಾತಿ ಬಹುಸ್ಸುತೋ. ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಾದಿಸೀಲೇನ ಚೇವ ಆರಞ್ಞಿಕಙ್ಗಾದಿಧುತಙ್ಗವತೇಹಿ ಚ ಉಪಪನ್ನೋ ಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಸೀಲವತೂಪಪನ್ನೋ. ಇತಿ ಭಗವಾ ‘‘ಲೋಕಾನುಕಮ್ಪಾ ನಾಮ ಹಿತಜ್ಝಾಸಯೇನ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ, ಸಾ ಚ ಇಮೇಸು ಏವ ತೀಸು ಪುಗ್ಗಲೇಸು ಪಟಿಬದ್ಧಾ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಗಾಥಾಸು ತಸ್ಸನ್ವಯೋತಿ ತಸ್ಸೇವ ಸತ್ಥು ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಚ ಅನುಗಮನೇನ ತಸ್ಸನ್ವಯೋ ಅನುಜಾತೋ. ಅವಿಜ್ಜನ್ಧಕಾರಂ ವಿಧಮಿತ್ವಾ ಸಪರಸನ್ತಾನೇಸು ಧಮ್ಮಾಲೋಕಸಙ್ಖಾತಾಯ ಪಭಾಯ ಕರಣತೋ ಪಭಙ್ಕರಾ. ಧಮ್ಮಮುದೀರಯನ್ತಾತಿ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತಾ. ಅಪಾಪುರನ್ತೀತಿ ಉಗ್ಘಾಟೇನ್ತಿ. ಅಮತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ. ದ್ವಾರಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ. ಯೋಗಾತಿ ಕಾಮಯೋಗಾದಿತೋ. ಸತ್ಥವಾಹೇನಾತಿ ವೇನೇಯ್ಯಸತ್ಥವಾಹನತೋ ಭವಕನ್ತಾರನಿತ್ಥರಣತೋ ಸತ್ಥವಾಹೋ, ಭಗವಾ, ತೇನ ಸತ್ಥವಾಹೇನ. ಸುದೇಸಿತಂ ಮಗ್ಗಮನುಕ್ಕಮನ್ತೀತಿ ತೇನ ಸಮ್ಮಾ ದೇಸಿತಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ತಸ್ಸ ದೇಸನಾನುಸಾರೇನ ಅನುಗಚ್ಛನ್ತಿ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಇಧೇವಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ಪಞ್ಚಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.